SlideShare a Scribd company logo
7-12-2012




         Expertisecentrum Omgaan met Verlies
         Dr. Riet J.M. Fiddelaers-Jaspers




                 Aan de slag met verlies
          Werken als obstakel of reddingsboei?




‘Op een goede manier stilstaan bij verlies, kan een
krachtig moment zijn voor vitalisering van de
betrokkenheid bij de arbeid.
Met net dat beetje meer aandacht en ietsje meer tijd
en geduld kunnen ervoor zorgen dat de werknemer
weer verbinding kan maken met het werk. Soms
kan werk juist zorgen voor structuur
en bedding om het verlies te kunnen
dragen. Uit ervaring weet ik hoe
belangrijk dit is.’
Prof. Herman Wijffels




             Enkele gegevens
• In Amerika is aangetoond dat rouw na verlies
  van een dierbare, van werk of relatie de
  maatschappij 75 miljard dollar kost.
• Vertaald naar Nederland: 1,7 miljard euro.
• Gemiddeld aantal dagen dat iemand verzuimt
  na verlies van een dierbare is 177.
• Door goede begeleiding is dat terug
• te brengen met 47 dagen.
• Zowel de getroffene als het bedrijf
• hebben hier baat bij.




                                                              1
7-12-2012




www.rietfiddelaers.nl
www.landvanrouw.nl
www.in-de-wolken.nl




       Wanneer kunnen we niet meer
        spreken van normale rouw?

  • Normale rouw
  • Verstoorde rouw
  • Gecompliceerde rouw (DSM-categorie)




                         Welkom



Betekenis
geven                                        Hechten

                        Verliescirkel
                                            Verbinding


Rouwen                                  Afscheid
                                        nemen




                                                                2
7-12-2012




                      Welkom




            Secure bases are vitally important
                                                  Hechten
                     throughout life,
              not just during our early life

                      Kohlrieser, 2006




    Hechting op volwassen leeftijd
• Mensen zijn gehecht aan werk, aan ritueel, aan
  collega’s
• Bij verlies willen mensen kunnen schuilen bij hun
  partner, vrienden, collega’s en leidinggevende en
  bij structuur/houvast die het werk biedt.
• ‘Oude’ hechtingsgevoelens: angst,
  verdriet, boosheid, onveiligheid.
• Van buiten de volwassene en
  van binnen roert zich het
  ‘kleine kind’.




                       Welkom




                                                  Hechten



                                                 Verbinding


                                             Afscheid
                                             nemen




                                                                     3
7-12-2012




             ‘Verdrinken’   in verdriet


 Bezig zijn
  met het                            Afleiding
  verlies




            Vermannen/doorgaan



  verlies                           afleiding




Slingerbeweging bij verlies
    (Stroebe en Schut)
                Dagelijkse leven



 Tijd nemen                        Tijd nemen
 om bezig te                       om niet met
 zijn met het                       het verlies
    verlies                        bezig te zijn
                                    (afleiding)




                                                          4
7-12-2012




                          Welkom



 Betekenis
 geven                                               Hechten

                         Verliescirkel
                                                     Verbinding

                         Tattoo van Ruud
                           Schouwink
  Rouwen
                                             Afscheid
                                             nemen




                                            Terug-
                         Welkom
                                           trekken
Zinloosheid/
wrok
                                           Hechten
          Betekenis                                   Ont-
          geven                                       hechten
                       Verliescirkel
                                           Verbinding

Op slot     Rouwen                                   Nabijheid
gaan                                                 vermijden
                         Afscheid
                         nemen             Vastklampen
                                            /Loslaten




                      Wat is nodig?
    • Het verlies en de daarbij behorende (heftige)
      gevoelens niet uit de weg gaan.
    • Het afscheid te markeren.
    • Troost: betrouwbare aanwezigheid van
      belangrijke anderen.
    • Het verduren van je eigen machteloosheid en
      de heftige gevoelens van de ander (en jezelf).




                                                                         5

More Related Content

More from Vakmedianet

Opening door Aukje Nauta
Opening door Aukje NautaOpening door Aukje Nauta
Opening door Aukje NautaVakmedianet
 
Plenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van Veldhoven
Plenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van VeldhovenPlenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van Veldhoven
Plenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van VeldhovenVakmedianet
 
workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...
workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...
workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...Vakmedianet
 
Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen
Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen
Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen
Vakmedianet
 
Workshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne Daniëls
Workshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne DaniëlsWorkshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne Daniëls
Workshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne DaniëlsVakmedianet
 
Workshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne Daniels
Workshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne DanielsWorkshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne Daniels
Workshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne DanielsVakmedianet
 
Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek
Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek
Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek Vakmedianet
 
Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...
Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...
Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...
Vakmedianet
 
Praktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassen
Praktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassenPraktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassen
Praktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassen
Vakmedianet
 
Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase! door Pat...
Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase!   door Pat...Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase!   door Pat...
Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase! door Pat...
Vakmedianet
 
Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...
Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...
Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...
Vakmedianet
 
Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...
Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...
Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...
Vakmedianet
 
Praktijkcase De Wereldomroep
Praktijkcase De WereldomroepPraktijkcase De Wereldomroep
Praktijkcase De Wereldomroep
Vakmedianet
 
Soepel veranderen met ons olifantenbrein
Soepel veranderen met ons olifantenbreinSoepel veranderen met ons olifantenbrein
Soepel veranderen met ons olifantenbrein
Vakmedianet
 
Emoties bij veranderingen op het werk
Emoties bij veranderingen op het werkEmoties bij veranderingen op het werk
Emoties bij veranderingen op het werk
Vakmedianet
 
Leren Veranderen
Leren VeranderenLeren Veranderen
Leren Veranderen
Vakmedianet
 

More from Vakmedianet (16)

Opening door Aukje Nauta
Opening door Aukje NautaOpening door Aukje Nauta
Opening door Aukje Nauta
 
Plenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van Veldhoven
Plenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van VeldhovenPlenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van Veldhoven
Plenaire lezing: Gezond werken in de toekomst door Marc van Veldhoven
 
workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...
workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...
workshop Radboud Universiteit Nijmegen: Zelfsturing en tijdsperspectief door ...
 
Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen
Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen
Workshop Atos: Breng employability in kaart door Tjerk Jansen
 
Workshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne Daniëls
Workshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne DaniëlsWorkshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne Daniëls
Workshop Qidos: De netwerkorganisatie, flexibel organiseren door Suzanne Daniëls
 
Workshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne Daniels
Workshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne DanielsWorkshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne Daniels
Workshop Publieke Omroep: Een persoonlijk loopbaancentrum door Suzanne Daniels
 
Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek
Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek
Workshop Novo Nordisk: Gezonder leven is gezond werken door Jeroen Peek
 
Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...
Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...
Workshop Shell health: Veerkracht ontwikkelen door positieve psychologie door...
 
Praktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassen
Praktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassenPraktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassen
Praktijkcase Connexxion: Sturen op gezondheid door Bas tomassen
 
Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase! door Pat...
Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase!   door Pat...Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase!   door Pat...
Praktijkcase Rijkswaterstaat: Sterk in je werk in elke levensfase! door Pat...
 
Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...
Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...
Praktijkcase Koninklijke Auris Groep: Werken aan bevlogenheid door Jessica va...
 
Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...
Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...
Plenaire inleiding: Bevlogenheid en burn out, twee kanten van dezelfde medail...
 
Praktijkcase De Wereldomroep
Praktijkcase De WereldomroepPraktijkcase De Wereldomroep
Praktijkcase De Wereldomroep
 
Soepel veranderen met ons olifantenbrein
Soepel veranderen met ons olifantenbreinSoepel veranderen met ons olifantenbrein
Soepel veranderen met ons olifantenbrein
 
Emoties bij veranderingen op het werk
Emoties bij veranderingen op het werkEmoties bij veranderingen op het werk
Emoties bij veranderingen op het werk
 
Leren Veranderen
Leren VeranderenLeren Veranderen
Leren Veranderen
 

Aan de slag met verlies.

  • 1. 7-12-2012 Expertisecentrum Omgaan met Verlies Dr. Riet J.M. Fiddelaers-Jaspers Aan de slag met verlies Werken als obstakel of reddingsboei? ‘Op een goede manier stilstaan bij verlies, kan een krachtig moment zijn voor vitalisering van de betrokkenheid bij de arbeid. Met net dat beetje meer aandacht en ietsje meer tijd en geduld kunnen ervoor zorgen dat de werknemer weer verbinding kan maken met het werk. Soms kan werk juist zorgen voor structuur en bedding om het verlies te kunnen dragen. Uit ervaring weet ik hoe belangrijk dit is.’ Prof. Herman Wijffels Enkele gegevens • In Amerika is aangetoond dat rouw na verlies van een dierbare, van werk of relatie de maatschappij 75 miljard dollar kost. • Vertaald naar Nederland: 1,7 miljard euro. • Gemiddeld aantal dagen dat iemand verzuimt na verlies van een dierbare is 177. • Door goede begeleiding is dat terug • te brengen met 47 dagen. • Zowel de getroffene als het bedrijf • hebben hier baat bij. 1
  • 2. 7-12-2012 www.rietfiddelaers.nl www.landvanrouw.nl www.in-de-wolken.nl Wanneer kunnen we niet meer spreken van normale rouw? • Normale rouw • Verstoorde rouw • Gecompliceerde rouw (DSM-categorie) Welkom Betekenis geven Hechten Verliescirkel Verbinding Rouwen Afscheid nemen 2
  • 3. 7-12-2012 Welkom Secure bases are vitally important Hechten throughout life, not just during our early life Kohlrieser, 2006 Hechting op volwassen leeftijd • Mensen zijn gehecht aan werk, aan ritueel, aan collega’s • Bij verlies willen mensen kunnen schuilen bij hun partner, vrienden, collega’s en leidinggevende en bij structuur/houvast die het werk biedt. • ‘Oude’ hechtingsgevoelens: angst, verdriet, boosheid, onveiligheid. • Van buiten de volwassene en van binnen roert zich het ‘kleine kind’. Welkom Hechten Verbinding Afscheid nemen 3
  • 4. 7-12-2012 ‘Verdrinken’ in verdriet Bezig zijn met het Afleiding verlies Vermannen/doorgaan verlies afleiding Slingerbeweging bij verlies (Stroebe en Schut) Dagelijkse leven Tijd nemen Tijd nemen om bezig te om niet met zijn met het het verlies verlies bezig te zijn (afleiding) 4
  • 5. 7-12-2012 Welkom Betekenis geven Hechten Verliescirkel Verbinding Tattoo van Ruud Schouwink Rouwen Afscheid nemen Terug- Welkom trekken Zinloosheid/ wrok Hechten Betekenis Ont- geven hechten Verliescirkel Verbinding Op slot Rouwen Nabijheid gaan vermijden Afscheid nemen Vastklampen /Loslaten Wat is nodig? • Het verlies en de daarbij behorende (heftige) gevoelens niet uit de weg gaan. • Het afscheid te markeren. • Troost: betrouwbare aanwezigheid van belangrijke anderen. • Het verduren van je eigen machteloosheid en de heftige gevoelens van de ander (en jezelf). 5