SlideShare a Scribd company logo
PROJEKT
Lenda: Histori
Tema: Ndikimi I kultures osmane ne Shqiperi
gjate periudhes te sundimit osman.
Punoi: Flavio Habilaj
“Gjatë gjysmëmileniumit të sundimit osmannë trojet e tyre,
shqiptarët,në masë dhe në kushte shumë të vështira,mundën ta ruajnë
identitetin e tyre etnik, gjuhësor dhe kulturor si popull, në një kohë që
ata ende nuk ishin formuar si një komb i veçantë Konkretisht,kultura
Osmane ka gjurmët e veta në Shqipëri dhe kjo lidhet doemos me
historinë tonë. Duam apo nuk duam, ndikimet osmane kanë tashmë
pjesë në trashëgiminë tonë:në vlera, zakone, tradita, besime,në
kulturën materiale,në folklor,art, muzikë, veshje,arkitekturë dhe
mënyrajetese. Ndikimi osmannë Shqipëri është më i madh se çfarëdo
lloj ndikimi tjetër,për vetë faktin se Shqipëriaka qenë për 500 vjet,
pjesë e një mozaiku kulturor osman.Të mohoshkëtë ndikim do të thotë
të mohoshtrashëgiminë shqiptare,do të thotë të kultivoshnjë ideologji
ahistorike,gjë që është krejtësisht e gabuar.
Islami
Islamizmi la gjurmë në jetën zakonore të shqiptarëve, përmes ndërhyrjes së disa
nomeve të sherijatit. Por sherijati nuk u bë asnjëherë kod sundues zakonor i
shqiptarëve. Pranimi i islamit nga shqiptaret shpjegohet edhe me rolin qe do te
luante kjo fe per diferencimin e shqiptareve prej sllaveve (zona Kosoves) dhe
grekeve (zona Camerise) te cilet sidomos pas shekullit XVIII kishin filluar nje
politike asimiluese ndaj shqiptareve. Feja Islame ne Shqiperi eshte karakterizuar
kryesisht nga prezenca e shumices se muslimaneve sunite dhe pakices te urdherit
bektashij.
Arkitektura
Ne shekullin XVI-XII Në shek. XV-XVIII, në
territorin e Shqipërisë u zhvilluan gjini të
ndryshme të arkitekturës, duke filluar që nga
ndërtimet me karakter mbrojtës, ndërtimet
shoqërore dhe ato të kultit islam, arkitektura
kishtare postbizantine dhe së fundi banesat
popullore. Në shek. XVI kishte përfunduar
ndërtimi i sistemit të fortifikimit nga ana e
turqve dhe ishin ngritur një sërë qendrash të
reja administrative. Ndërtimi i fortesave
vazhdoi në ato zona ku kishte trazira,
kryesisht në afërsi të bregdetit. Në dhjetëvjeçarët e parë të shek. XVI u ndërtua një
sisem fortifikimi pranë detit Jon, ndërsa në vitin 1574 kështjella e Ishmit në veri të
Durrësit. Kështjellat osmane të kësaj periudhe në përgjithësi nuk u përgjigjeshin
kërkesave të kohës; në kushtet e përdorimit në stil të gjerë të armës së artilerisë, ato
ishin ndërtuar për të përmbushur detyra lokale përballë një armiku të paarmatosur.
Por duke filluar që nga vitet e fundit të shek. XV kristalizohet një arkitekturë e
mirëfilltë në ndërtimin e xhamive. Nga ana tipologjike ato mund të ndahen në dy
grupe të mëdha. Ato të tipit me çati druri (Berat, Elbasan, Gjirokastër) dhe të tipit
sallë me kupolë, shembulli i parë i të cilave është xhamia e Mirahorit në Korçë e
ndërtuar në vitin 1494. Pothuajse të gjitha xhamitë kanë qenë pajisur me portikë.
Fillimisht portikët ndërtoheshin me mure guri të mbuluara me qemere e kupola, si
në xhaminë e Mirahorit (Korçë), sipas modeleve të xhamive të Stambollit. Por gjatë
shek. XVII e sidomos në shek. XVIIIXIX përdoren gjithnjë e më shumë hajatet me
strukturë druri që zinin sipërfaqe të mëdha (Kavajë, Berat, Tiranë). Hapësira e
brendshme e xhamive ishte me shumë dritë, muret dhe kupolat ishin shpesh të
mbuluara me piktura murale.
Gjuha
Për pesë shekuj me radhë turqishtja ka lënë gjurmë të thella në të gjitha gjuhët e Ballkanit,
veçmas në shqipen. Ajo në shqipen ka prekur në shumë fusha të jetës sidomos në fjalësin
(leksikun) e saj. Vetëm te – Fjalori i gjuhës shqipe, Tiranë,2006 gjenden me qinda huazime nga
turqishtja. Për shtrirjen e turqizmave në shqipet prof. Çabej ka pasë shtuar: “ Me një fjalë,
ndikimi i turqishtes ka rrokur gjithë jetën qytetare. Avash edhe e përsëritur – avash-avash. Kjo
nga turqishtja -yavas- .Me formën javash e përdorin pothuajse të gjitha të folmet popullore po
kështu edhe turqishtja e Prizrenit. Forma – avash – depërtoi në Kosovë nga Shqipëria. Shqipja e
ka të vetën ngadalë. Edhe fjala – kapak – e turqishtes ka lëshuar rrënjë si në të shkruar ashtu
edhe në të folur. E ka Fjalori i shqipes, ky i sotmi, ndërsa fjalën e burimit shqip – mëshelës- të
Fjalorit të 1954, e hoqi dikush, sigurisht pse ishte e shqipes.Në Drume të Hotit kapakut i thuhet –
pshils – kjo nga folja – mëshel, gjithandej pshel. Edhe çerdhja e fjalëve të burimit turk – bojë –(
kjo nga turq- boy), bojatis dhe bojaxhi ( kjo nga turq- boyaci), të cilat i ka Fjalori i shqipes kanë
përdorim të gjerë në të folmet popullore besa edhe në shkrimet tona, veçmas në Shqipëri.
Simotrat e këtyre i ka pasur shqipja qëmoti, si: ngjyrë, ngjyj e ngjyros, të ngjyrosun-ngjyrosje, i,e
ngjyrosur etj.. Keto jane vetem disa nga qindra fjalet turke qe gjenden ne fjalorin tone te
perditshem.
Kuzhina
Nje tjeter aspekt i ndikimit turk ne kulturen shqiptare eshte edhe menyra e te
gatuarit. Ja disa ushqime karakteristike turke qe bejne pjese edhe ne kuzhinen tone:
Hallva - eshte nje embelsire tipike turke e cila mund te realizohet fare thjesht ne
shtepi. Egzistojne tre lloje te ndryshme hallvash ne Turqi: hallve me tahini (gjalp
susami) e cila zakonisht blihet e gatshme, hallve me miell gruri dhe hallve me irmik
(lloj miell gruri me i trashe dhe me i forte se mielli i zakonshem) te cilat pregatiten
vecanerisht ne ditet fetare. Ashurja – nje embwlsire turke me grure, mjaft e
preferuar ne kuzhinen shqiptare. Ekziston nje histori, qe kur barka e Noes u ndal per
te pushtuar malin Arafat ne verilindje te Turqisw, familja e tij festoi me nje pjate te
vecante. Duke qene se rezervat ushqimore ishin drejt fundit, ato qe kishin mbetur
(grure,fruta te thata) u bashkuan per te formuar ate qe sot ne e quajme ashure.
Tradicionalisht, ne vendin tone, kjo recete pergatitet per Diten e Ashures ose per
festwn e Bektashinjve. Kadaif me arra – nje embelsire turke shume e preferuar te
shqiptarwt vecanerisht ne dite festash. Sheqerpare – embelsira me origjinw turke
shume te vleresuara ne vendin tone. Bakllavaja – nje embelsireme origjinw turke
jashte mase e perdorur ne Shqiperi, ku gatuhet pothuajse ne te gjitha rastet e
vecanta dhe festat. Keto ishin vetem disa nga recetat turke te integruara ne kuzhinen
shqiptare, por ka edhe shume te tjera, sic eshte Imam bajalldi, e cila njihet kryesisht
vetem ne pjesen veriore te Shqiperise.
Veshje
Një vështrim më i afërt i modeleve
tradicionale shqiptare portretizon
shpirtin otoman, që është një
pjesë integrale e kulturës së
Shqipërisë. Stilimet janë rezultat i
një procesi të gjatë dhe të
lodhshëm dhe çdo stil ka një
kuptim më vete. Shqiptarët njihen
për besnikërinë e tyre ndaj
traditave. Ndaj, fustanet
tradicionale janë ende në
përdorim, veçanërisht në
ceremoni dasmash.
Fustanet tradicionale
konsiderohet të jenë një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore, por në vend
nuk ka një kulturë homogjene të veshjeve. Shqipëria e veriut, e jugut dhe e mesme
kanë mënyra të ndryshme të të veshurit. Fustanet tradicionale shqiptare janë të
zbukuruar me simbole kombëtare dhe fetare. Veçanërisht, në Shqipërinë qendrore
dhe veriore, stilet otomane mbizotërojnë stilet tradicionale në qytete si Shkodra,
Berati, Tirana, Elbasani dhe Kruja.

More Related Content

What's hot

Djemtë e rrugës Pal
Djemtë e rrugës PalDjemtë e rrugës Pal
Djemtë e rrugës Pal
#MesueseAurela Elezaj
 
Komunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiKomunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne Shqiperi
Denis Lezo
 
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Ke Keiss
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
xhulia osmanllari
 
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreHumanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Exhitah Vasija
 
Yndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernatYndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernat
Vilma Kafexhiu
 
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
irena kotobelli
 
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Kristjana Duni
 
Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët
Alush Kryeziu
 
Kequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetKequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjet
Sindi_haka
 
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Xhesiana Muka
 
provimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeprovimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematike
aulenc gjini
 
Kimi- Hekuri
Kimi- HekuriKimi- Hekuri
Kimi- Hekuri
Admin Nuriu
 
Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!
#MesueseAurela Elezaj
 
Pasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperiPasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperi
Merkur Sinani
 
Projekt "Letersi": Katedralja e Parisit - Viktor Hygo
Projekt "Letersi": Katedralja e Parisit  - Viktor HygoProjekt "Letersi": Katedralja e Parisit  - Viktor Hygo
Projekt "Letersi": Katedralja e Parisit - Viktor Hygo
Aldrin Pashku
 
Uji eshte jete
Uji eshte jeteUji eshte jete
Uji eshte jete
sonja prendi
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
#MesueseAurela Elezaj
 
Analizë e veprës së një autori
Analizë e veprës së një autoriAnalizë e veprës së një autori
Analizë e veprës së një autori
Ertil EB
 

What's hot (20)

Djemtë e rrugës Pal
Djemtë e rrugës PalDjemtë e rrugës Pal
Djemtë e rrugës Pal
 
Komunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiKomunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne Shqiperi
 
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
 
Gazeta e shkolles
Gazeta e shkollesGazeta e shkolles
Gazeta e shkolles
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
 
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreHumanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
 
Yndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernatYndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernat
 
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
Roli i elementeve kimikë në jetën e njeriut
 
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
 
Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët Mënyra dëftore - kohët
Mënyra dëftore - kohët
 
Kequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetKequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjet
 
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
 
provimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematikeprovimi i lirimit 2018 matematike
provimi i lirimit 2018 matematike
 
Kimi- Hekuri
Kimi- HekuriKimi- Hekuri
Kimi- Hekuri
 
Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!
 
Pasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperiPasurite natyrore ne shqiperi
Pasurite natyrore ne shqiperi
 
Projekt "Letersi": Katedralja e Parisit - Viktor Hygo
Projekt "Letersi": Katedralja e Parisit  - Viktor HygoProjekt "Letersi": Katedralja e Parisit  - Viktor Hygo
Projekt "Letersi": Katedralja e Parisit - Viktor Hygo
 
Uji eshte jete
Uji eshte jeteUji eshte jete
Uji eshte jete
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
 
Analizë e veprës së një autori
Analizë e veprës së një autoriAnalizë e veprës së një autori
Analizë e veprës së një autori
 

Similar to Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi

konkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
konkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiikonkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
konkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
ergi9760
 
Projekt histori
Projekt historiProjekt histori
Projekt histori
Genti Germizi
 
Fillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptarFillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptar
ENKELEDA SINJARI
 
Muzika
MuzikaMuzika
Muzika
Flamur Guasi
 
Festivali yne popullor
Festivali yne popullorFestivali yne popullor
Festivali yne popullor
Klarisa Klara
 
rrugetimi i shqiperise ne be
rrugetimi i shqiperise  ne berrugetimi i shqiperise  ne be
rrugetimi i shqiperise ne be
klerina
 
Guide turistike kukes
Guide turistike kukesGuide turistike kukes
Guide turistike kukes
Genti Germizi
 
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareGreqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Bajram Osmani
 
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJAlbanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Sadiona Abazaj
 
Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptx
YoungGamer2
 
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxfolklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
glodjolaluli
 
Trashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptx
Trashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptxTrashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptx
Trashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptx
AleksandrosHodo
 
Prejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarvePrejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarve
JURIST
 
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
Dajana Gjini
 
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
Eduart Mucaj
 

Similar to Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi (20)

konkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
konkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiikonkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
konkursiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
 
Projekt histori
Projekt historiProjekt histori
Projekt histori
 
Fillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptarFillesat e arsimit shqiptar
Fillesat e arsimit shqiptar
 
Projekt
ProjektProjekt
Projekt
 
Letersi
LetersiLetersi
Letersi
 
Muzika
MuzikaMuzika
Muzika
 
Arte pawer-point
Arte pawer-pointArte pawer-point
Arte pawer-point
 
Festivali yne popullor
Festivali yne popullorFestivali yne popullor
Festivali yne popullor
 
rrugetimi i shqiperise ne be
rrugetimi i shqiperise  ne berrugetimi i shqiperise  ne be
rrugetimi i shqiperise ne be
 
Guide turistike kukes
Guide turistike kukesGuide turistike kukes
Guide turistike kukes
 
Greqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptareGreqia, 695 fshatra shqiptare
Greqia, 695 fshatra shqiptare
 
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJAlbanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
Albanian Touristic Guide by SADIONA ABAZAJ
 
Presentation 4.pptx
Presentation 4.pptxPresentation 4.pptx
Presentation 4.pptx
 
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docxfolklori dhe gjuha popullore albania.docx
folklori dhe gjuha popullore albania.docx
 
Trashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptx
Trashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptxTrashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptx
Trashegimia Natyrore dhe Kulturore e Shqiperise.pptx
 
Prejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarvePrejardheja e shiptarve
Prejardheja e shiptarve
 
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
pershkrimi i vendit te origjines (elbasani)
 
Flamuri,shqiptar
Flamuri,shqiptarFlamuri,shqiptar
Flamuri,shqiptar
 
Elsie
ElsieElsie
Elsie
 
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
 

Ndikimi i kultures osmane ne Shqiperi

  • 1. PROJEKT Lenda: Histori Tema: Ndikimi I kultures osmane ne Shqiperi gjate periudhes te sundimit osman. Punoi: Flavio Habilaj
  • 2. “Gjatë gjysmëmileniumit të sundimit osmannë trojet e tyre, shqiptarët,në masë dhe në kushte shumë të vështira,mundën ta ruajnë identitetin e tyre etnik, gjuhësor dhe kulturor si popull, në një kohë që ata ende nuk ishin formuar si një komb i veçantë Konkretisht,kultura Osmane ka gjurmët e veta në Shqipëri dhe kjo lidhet doemos me historinë tonë. Duam apo nuk duam, ndikimet osmane kanë tashmë pjesë në trashëgiminë tonë:në vlera, zakone, tradita, besime,në kulturën materiale,në folklor,art, muzikë, veshje,arkitekturë dhe mënyrajetese. Ndikimi osmannë Shqipëri është më i madh se çfarëdo lloj ndikimi tjetër,për vetë faktin se Shqipëriaka qenë për 500 vjet, pjesë e një mozaiku kulturor osman.Të mohoshkëtë ndikim do të thotë të mohoshtrashëgiminë shqiptare,do të thotë të kultivoshnjë ideologji ahistorike,gjë që është krejtësisht e gabuar. Islami Islamizmi la gjurmë në jetën zakonore të shqiptarëve, përmes ndërhyrjes së disa nomeve të sherijatit. Por sherijati nuk u bë asnjëherë kod sundues zakonor i shqiptarëve. Pranimi i islamit nga shqiptaret shpjegohet edhe me rolin qe do te luante kjo fe per diferencimin e shqiptareve prej sllaveve (zona Kosoves) dhe grekeve (zona Camerise) te cilet sidomos pas shekullit XVIII kishin filluar nje politike asimiluese ndaj shqiptareve. Feja Islame ne Shqiperi eshte karakterizuar kryesisht nga prezenca e shumices se muslimaneve sunite dhe pakices te urdherit bektashij. Arkitektura Ne shekullin XVI-XII Në shek. XV-XVIII, në territorin e Shqipërisë u zhvilluan gjini të ndryshme të arkitekturës, duke filluar që nga ndërtimet me karakter mbrojtës, ndërtimet shoqërore dhe ato të kultit islam, arkitektura kishtare postbizantine dhe së fundi banesat popullore. Në shek. XVI kishte përfunduar ndërtimi i sistemit të fortifikimit nga ana e turqve dhe ishin ngritur një sërë qendrash të reja administrative. Ndërtimi i fortesave vazhdoi në ato zona ku kishte trazira,
  • 3. kryesisht në afërsi të bregdetit. Në dhjetëvjeçarët e parë të shek. XVI u ndërtua një sisem fortifikimi pranë detit Jon, ndërsa në vitin 1574 kështjella e Ishmit në veri të Durrësit. Kështjellat osmane të kësaj periudhe në përgjithësi nuk u përgjigjeshin kërkesave të kohës; në kushtet e përdorimit në stil të gjerë të armës së artilerisë, ato ishin ndërtuar për të përmbushur detyra lokale përballë një armiku të paarmatosur. Por duke filluar që nga vitet e fundit të shek. XV kristalizohet një arkitekturë e mirëfilltë në ndërtimin e xhamive. Nga ana tipologjike ato mund të ndahen në dy grupe të mëdha. Ato të tipit me çati druri (Berat, Elbasan, Gjirokastër) dhe të tipit sallë me kupolë, shembulli i parë i të cilave është xhamia e Mirahorit në Korçë e ndërtuar në vitin 1494. Pothuajse të gjitha xhamitë kanë qenë pajisur me portikë. Fillimisht portikët ndërtoheshin me mure guri të mbuluara me qemere e kupola, si në xhaminë e Mirahorit (Korçë), sipas modeleve të xhamive të Stambollit. Por gjatë shek. XVII e sidomos në shek. XVIIIXIX përdoren gjithnjë e më shumë hajatet me strukturë druri që zinin sipërfaqe të mëdha (Kavajë, Berat, Tiranë). Hapësira e brendshme e xhamive ishte me shumë dritë, muret dhe kupolat ishin shpesh të mbuluara me piktura murale. Gjuha Për pesë shekuj me radhë turqishtja ka lënë gjurmë të thella në të gjitha gjuhët e Ballkanit, veçmas në shqipen. Ajo në shqipen ka prekur në shumë fusha të jetës sidomos në fjalësin (leksikun) e saj. Vetëm te – Fjalori i gjuhës shqipe, Tiranë,2006 gjenden me qinda huazime nga turqishtja. Për shtrirjen e turqizmave në shqipet prof. Çabej ka pasë shtuar: “ Me një fjalë, ndikimi i turqishtes ka rrokur gjithë jetën qytetare. Avash edhe e përsëritur – avash-avash. Kjo nga turqishtja -yavas- .Me formën javash e përdorin pothuajse të gjitha të folmet popullore po kështu edhe turqishtja e Prizrenit. Forma – avash – depërtoi në Kosovë nga Shqipëria. Shqipja e ka të vetën ngadalë. Edhe fjala – kapak – e turqishtes ka lëshuar rrënjë si në të shkruar ashtu edhe në të folur. E ka Fjalori i shqipes, ky i sotmi, ndërsa fjalën e burimit shqip – mëshelës- të Fjalorit të 1954, e hoqi dikush, sigurisht pse ishte e shqipes.Në Drume të Hotit kapakut i thuhet – pshils – kjo nga folja – mëshel, gjithandej pshel. Edhe çerdhja e fjalëve të burimit turk – bojë –( kjo nga turq- boy), bojatis dhe bojaxhi ( kjo nga turq- boyaci), të cilat i ka Fjalori i shqipes kanë përdorim të gjerë në të folmet popullore besa edhe në shkrimet tona, veçmas në Shqipëri. Simotrat e këtyre i ka pasur shqipja qëmoti, si: ngjyrë, ngjyj e ngjyros, të ngjyrosun-ngjyrosje, i,e ngjyrosur etj.. Keto jane vetem disa nga qindra fjalet turke qe gjenden ne fjalorin tone te perditshem.
  • 4. Kuzhina Nje tjeter aspekt i ndikimit turk ne kulturen shqiptare eshte edhe menyra e te gatuarit. Ja disa ushqime karakteristike turke qe bejne pjese edhe ne kuzhinen tone: Hallva - eshte nje embelsire tipike turke e cila mund te realizohet fare thjesht ne shtepi. Egzistojne tre lloje te ndryshme hallvash ne Turqi: hallve me tahini (gjalp susami) e cila zakonisht blihet e gatshme, hallve me miell gruri dhe hallve me irmik (lloj miell gruri me i trashe dhe me i forte se mielli i zakonshem) te cilat pregatiten vecanerisht ne ditet fetare. Ashurja – nje embwlsire turke me grure, mjaft e preferuar ne kuzhinen shqiptare. Ekziston nje histori, qe kur barka e Noes u ndal per te pushtuar malin Arafat ne verilindje te Turqisw, familja e tij festoi me nje pjate te vecante. Duke qene se rezervat ushqimore ishin drejt fundit, ato qe kishin mbetur (grure,fruta te thata) u bashkuan per te formuar ate qe sot ne e quajme ashure. Tradicionalisht, ne vendin tone, kjo recete pergatitet per Diten e Ashures ose per festwn e Bektashinjve. Kadaif me arra – nje embelsire turke shume e preferuar te shqiptarwt vecanerisht ne dite festash. Sheqerpare – embelsira me origjinw turke shume te vleresuara ne vendin tone. Bakllavaja – nje embelsireme origjinw turke jashte mase e perdorur ne Shqiperi, ku gatuhet pothuajse ne te gjitha rastet e vecanta dhe festat. Keto ishin vetem disa nga recetat turke te integruara ne kuzhinen shqiptare, por ka edhe shume te tjera, sic eshte Imam bajalldi, e cila njihet kryesisht vetem ne pjesen veriore te Shqiperise.
  • 5. Veshje Një vështrim më i afërt i modeleve tradicionale shqiptare portretizon shpirtin otoman, që është një pjesë integrale e kulturës së Shqipërisë. Stilimet janë rezultat i një procesi të gjatë dhe të lodhshëm dhe çdo stil ka një kuptim më vete. Shqiptarët njihen për besnikërinë e tyre ndaj traditave. Ndaj, fustanet tradicionale janë ende në përdorim, veçanërisht në ceremoni dasmash. Fustanet tradicionale konsiderohet të jenë një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore, por në vend nuk ka një kulturë homogjene të veshjeve. Shqipëria e veriut, e jugut dhe e mesme kanë mënyra të ndryshme të të veshurit. Fustanet tradicionale shqiptare janë të zbukuruar me simbole kombëtare dhe fetare. Veçanërisht, në Shqipërinë qendrore dhe veriore, stilet otomane mbizotërojnë stilet tradicionale në qytete si Shkodra, Berati, Tirana, Elbasani dhe Kruja.