SlideShare a Scribd company logo
4 MR magazine, nummer 7, november 2020
Veilig leren en werken in het voortgezet onderwijs
MONDKAPJES,
SPATMASKERS EN
SCHERMEN…
Begin oktober 2020 adviseerde het kabinet scholen in het voortgezet
onderwijs dringend om buiten de les mondkapjes te dragen. De scho-
len konden zelf beslissen of ze overgingen tot een verplichting voor
leerlingen en personeel. Een stap verder is de mondkapjesplicht
waarbij de scholen die keuze niet meer hebben. Hoe zorg je als
bestuur en school voor een veilige leer- en werkomgeving in corona-
tijd? En wat is de rol van de mr bij de besluitvorming? Frederik Smit
B
esturen zijn verantwoordelijk
voor de onderwijskwaliteit, het
bieden van een veilige school
voor leerlingen en een veilige werkomge-
ving voor hun werknemers. Het is dus
van belang dat zij alle betrokkenen goed
inlichten over het coronavirus en wijzen
op de geldende hygiënevoorschriften.
Goed bestuur betekent zowel deskundig-
heid in het besturen als juist moreel ge-
drag. De PO-Raad en deVO-raad heb-
ben codes voor goed bestuur in het
primair en voortgezet onderwijs vastg-
steld die voor alle instellingen leidend
zijn bij hun functioneren. Sommige co-
des hebben een bredere opzet dan alleen
goed bestuur, zoals goed werkgever-
schap. Daarmee wordt dan bedoeld dat
het bestuur goed voor zijn werknemers
zorgt. Bijvoorbeeld door de duurzame
inzetbaarheid van werknemers te stimu-
leren, de werk-privébalans te ondersteu-
nen en een veilige werkomgeving te bie-
den. Een veilige leer- en werkomgeving is
een kwaliteitsnorm die leerlingen, ouders
en leraren aan een school mogen stellen.
Fysiek lesgeven
Vanaf 1 juli is de 1,5 meter afstandsregel
tussen leerlingen op middelbare scholen
losgelaten, ook als ze 18 jaar of ouder
zijn. Daardoor ontstond er ruimte voor
lessen met meer leerlingen.Volgens ex-
perts was het schrappen van de 1,5 me-
ter verantwoord. Dit kan wel leiden tot
verspreiding van het virus, maar dat risi-
co weegt niet op tegen de negatieve ef-
fecten van de huidige situatie op het wel-
zijn van jongeren. Uit de cijfers bleek tot
half september dat scholieren nauwelijks
besmet raken met het virus en als het ge-
beurt, verloopt de ziekte mild. Scholen
besloten zich wel strikt te houden aan de
hygiënemaatregelen van het RIVM en
besmettingsgevallen te melden bij de
GGD.Veel scholen gingen er bovendien
toe over het aantal contacten te vermin-
deren door bijvoorbeeld gespreide pau-
Jan-Mattijs Heijnemeijer
5MR magazine, nummer 7, november 2020
>
zes en begintijden en een goede check of
kinderen coronagerelateerde klachten
hebben zodat ze dan thuis blijven.
Internationaal onderzoek
Kinderen hadden tot voor kort medisch
gezien nauwelijks last van het coronavi-
rus. Ze werden verreweg wel het hardst
sociaal getroffen: school, evenementen,
sociale activiteiten - alles wat voor jonge-
ren zo belangrijk is om zich te ontwikke-
len en contacten op te doen - viel weg.
Recent internationaal onderzoek toont
echter aan dat met name oudere tieners
toch ook een rol spelen bij de versprei-
ding van het coronavirus. Daarnaast
neemt het bewijs toe dat het virus zich in
slecht geventileerde ruimtes door de
lucht verspreidt via aerosolen (kleine
druppeltjes) die in de lucht blijven han-
gen.Veel scholen kampen al jaren met
verouderde ventilatiesystemen en slechte
luchtkwaliteit. Ramen en deuren van de
klaslokalen open is dan ook het devies.
Veilig lesgeven
Een deel van de scholen voor voortgezet
onderwijs nam bij de start van het nieu-
we schooljaar het zekere voor het onzeke-
re en stelde het dragen van mondkapjes
voor leerlingen verplicht om de leraren
tegen besmetting met het virus te be-
schermen. Ze liepen voor op het besluit
van het kabinet om scholen voor voort-
gezet onderwijs eerst dringend te advise-
ren over te gaan tot het gebruik van
mondkapjes om half oktober vervolgens
aan te kondigen dat het zelfs verplicht
wordt. Een gevolg van de gedeeltelijke
lockdown en de verplichting in publieke
ruimten een mondkapje te gaan dragen.
Jan-Mattijs Heinemeijer is rector-
bestuurder van het Mendelcollege, een
interconfessionele scholengemeenschap
voor tweetalig onderwijs, gymnasium,
atheneum, havo en mavo met 1750 leer-
lingen in Haarlem: ‘Tijdens de leswisse-
lingen verplaatsen zich grote groepen
kinderen door onze school.We hebben
een relatief oud gebouw, met hier en daar
smalle gangen en een gedateerd luchtver-
versingssysteem. Personeelsleden maak-
ten zich daarover zorgen en wilden dat
tijdens de leswisselingen leerlingen een
6 MR magazine, nummer 7, november 2020
regels, gebruikmaakt van ontsmettings-
middelen en thuis blijft bij klachten.
Leerlingen dienen in de pauzes naar bui-
ten te gaan en als ze toch binnen willen
blijven, moeten ze in de kantine wel hun
mondkapjes op. Leerlingen spreken we
erop aan als ze het niet doen.We hebben
dit gecommuniceerd met de ouders. Die
reageerden positief en begripvol. De leer-
lingen zijn blij dat ze weer naar school
kunnen en zijn bereid om het mondkapje
te dragen. Ik heb inmiddels in twee we-
ken zo’n 2.500 mondkapjes uitgedeeld.
Hoe lang de mondkapjesplicht op de
school geldt, is nog niet te zeggen.’
Verademing
Nancy Doelwijt is Financial Auditor a.i.
bij de Algemene Rekenkamer en mr-
voorzitter van de OSB (Open Schoolge-
meenschap Bijlmer), een openbare
school voor vwo, havo en vmbo in Am-
sterdam Zuidoost met 1450 leerlingen.
Ze vindt het een verademing voor leerlin-
gen, docenten en ouders dat er nu weer
‘normaal’ lesgegeven wordt. ‘Sinds de co-
ronacrisis hebben we wel alleen nog maar
digitaal vergaderd tot 1 juli 2020. Het is
een spannende tijd: de mr heeft twee keer
een crisisberaad gehad met de directie
voor de start van de scholen in juni 2020.
De directie heeft op basis van de richtlij-
nen van het RIVM en het protocol van
deVO-raad een plan opgesteld om er-
voor te zorgen dat iedereen op school ge-
zond blijft. Dit is afgestemd met de mr.
In 2018 heeft de OSB gebruikgemaakt
van het subsidieproject ‘frisse scholen’
van de gemeente om de ventilatie geheel
te renoveren. Met een eigen bijdrage van
20 procent is toen de ventilatie volledig
vervangen. Daar zijn we nu heel blij mee.
Er zijn enkele ruimtes waar geen mecha-
nische ventilatie aanwezig is en deze wor-
Rol kinderen bij de
verspreiding van het coronavirus
Het RIVM doet onderzoek naar de rol van kinderen bij de verspreiding van het
virus. Het coronavirus vermenigvuldigt zich vooral onder volwassenen en van vol-
wassen familieleden naar kinderen.Verspreiding onder kinderen of van kinderen
naar volwassenen komt minder vaak voor. Over het algemeen geldt hoe jonger het
kind, hoe minder groot de rol bij de verbreiding van het virus is.Van de bijna
60.000 coronagevallen in Nederland sinds eind februari waren er maar 800 kin-
deren onder de 15. Hun klachten zijn meestal erg mild. 64 kinderen onder de 15
belandden in het ziekenhuis, zij overleefden het allemaal. In de groep 15-19 jaar
turfde het RIVM aanmerkelijk meer besmettingen: 1526. Het aantal ziekenhuis-
opnames (32) ligt ook in deze leeftijdsgroep echter heel laag. Recente internatio-
nale onderzoeken en casestudies laten zien dat kinderen boven de 15 het virus
evenzeer lijken te verspreiden als volwassenen. Zo werden op een zomerkamp in
de Amerikaanse staat Georgia en op middelbare scholen in Noord-Frankrijk en
Israël opvallend veel tieners besmet. Ook laat een grootschalig Zuid-Koreaans on-
derzoek zien dat het heropenen van scholen wel degelijk risico’s met zich mee-
brengt, omdat met name oudere tieners een grotere rol spelen bij de verspreiding
van het coronavirus dan verondersteld. De literatuur is niet eenduidig over het ef-
fect van het dragen van niet-medische mondkapjes in openbare ruimten en
schoolgebouwen.Waarschijnlijk helpen mondkapjes maar beperkt bij het voorko-
men van besmetting van anderen. Daarom geeft het Outbreak ManagementTeam
hier geen richtinggevend positief advies over. Overigens hangt de effectiviteit van
een niet-medisch mondkapje sterk af van de kwaliteit van de materialen, de pas-
vorm en de wijze waarop de gebruiker met het mondkapje omgaat.
Nancy Doelwijt
mondkapje op hebben, zodat ze op een
zo veilig mogelijke manier hun werk kun-
nen doen. In overleg met docenten en de
mr is besloten dat scholieren én perso-
neel als ze in het gebouw zijn een mond-
kapje moeten dragen.We willen voorko-
men dat we door een corona-uitbraak de
school moeten sluiten en weer online on-
derwijs moeten aanbieden.Tijdens de
lessen in de lokalen, die we extra ventile-
ren, hoeven de mondkapjes niet op en
moeten de docent en leerlingen uiteraard
1,5 meter afstand van elkaar houden.
Leraren hebben, op hun verzoek, een
spatmasker voor hun gezicht om te voor-
komen dat ze in het contact met leerlin-
gen het virus inademen. Het geeft hen
een veilig gevoel.We houden nauwgezet
in de gaten dat iedereen op school zich
houdt aan de hygiëne-, afstand- en loop-
7MR magazine, nummer 7, november 2020
Testen via commercieel bureau
Grieteke Althuis is adviseur medezeggenschap en ambtelijk secretaris gmr bij stich-
ting OpenbaarVoortgezet Onderwijs (OVO) Fryslân-Noord bestaande uit openbare
scholengemeenschap Piter Jelles (scholen in Leeuwarden, Dokkum en Kollum) en
RSG SimonVestdijk (scholen in Harlingen en Franeker). Althuis: ‘We ervaren mo-
menteel dat er bij de GGD een aantal dagen wachttijd is voordat mensen een coro-
natest kunnen laten afnemen en daarna duurt het nog maximaal 48 uur dat ze de
uitslag hebben. Dit geeft onrust in het primaire proces.’ Ondanks dat er een voor-
rangsprocedure bij de GGD beschikbaar is voor het onderwijspersoneel, heeft het
college van bestuur na overleg met de gmr besloten dat personeelsleden met klach-
ten die passen bij het coronavirus in urgente gevallen via de school een testafspraak
kunnen inplannen. Althuis: ‘Personeelsleden kunnen na overleg met hun leidingge-
vende in aanmerking komen voor een spoedprocedure om zich te laten testen op
corona bij een commercieel bureau dat we in de arm hebben genomen als hun aan-
wezigheid voor de klas of in de school op korte termijn van wezenlijk belang is. De
kosten zijn voor OVO Fryslân-Noord. Je kunt het zien als een vorm van goed werk-
geverschap om ervoor te zorgen dat het personeel optimaal kan functioneren en
graag bij ons wil (blijven) werken.’
den zo min mogelijk gebruikt of de ra-
men worden opengelaten bij gebruik.’ De
mr heeft goede afspraken gemaakt met
de schoolleiding over lesuitval en veilig-
heid, zodat er draagvlak voor het beleid is
onder leraren, ouders en leerlingen. ‘Van-
af de start van dit schooljaar zijn de lestij-
den een kwartier korter om leerlingen
met achterstanden extra aandacht te ge-
ven. Met de schoolleiding hebben wij af-
spraken gemaakt om geïnformeerd te
worden over de effecten hiervan ter eva-
luatie. Op initiatief van een pmr-lid is een
video gemaakt om te laten zien hoe coro-
naproof de school is, met hygiënemaatre-
gelen, looprichtingen en het maximaal
aantal personen in bijvoorbeeld de wc’s.
Er zijn ook spatschermen aanwezig tus-
sen de leraar en de leerlingen. Ik zit als
ouder in de mr en heb aan de ouders een
nieuwsbrief gestuurd om hen gerust te
stellen dat wij als mr samen met de direc-
tie optrekken om te zorgen dat de veilig-
heid van de leerlingen is gewaarborgd op
school.’ Hoe staan jullie als mr tegenover
het gebruik van mondkapjes? Doelwijt:
‘Ouders en leraren in de mr waren er op
tegen dat leerlingen mondkapjes moesten
dragen op school. Dit ook na het advies
van de GGD aangehoord te hebben over
het gebruik van de mondkapjes. Het ef-
fect was niet aangetoond.Wij hebben
toen met de directie afgesproken dat de
leerkrachten op verzoek de leerlingen
konden vragen om enkele minuten een
mondkapje op te doen, daar waar de 1,5
meter niet in stand gehouden kon wor-
den, bijvoorbeeld bij de praktijklessen.’
Na de persconferentie op 13 oktober
heeft Doelwijt contact met de schoollei-
ding gehad. Het beleid wordt op de OSB
nu dat leerlingen en leraren buiten de les
in het schoolgebouw verplicht mondkap-
jes dragen.
Eigen beleid
Léon Stultiëns is docent en voorzitter
gmr van Stichting KatholiekVoortgezet
Onderwijs Breda (SKVOB) en omstre-
ken (12 scholen) en mr-voorzitter van
Sint-Oelbertgymnasium in Oosterhout,
Noord-Brabant (710 leerlingen). Hij be-
nadrukt dat het meeste werk tijdens de
coronacrisis is verricht door de mr’s van
de afzonderlijke scholen, omdat deze
grotendeels hun eigen beleid maken. Hoe
heeft hij de afgelopen periode ervaren?
‘Na de lockdown hebben de leraren een
spoedcursusTeams gevolgd en konden
de leerlingen binnen een paar dagen alle
lessen online volgen. Het laatste weekend
van de zomervakantie heb ik een familie-
bijeenkomst afgezegd in verband met co-
rona en het voelde heel raar om me op
m’n eerste werkdag op school me tussen
grote groepen mensen te begeven. Nu we
weer live lesgeven zit tussen de tafel van
de docent en de leerlingen op de voorste
rij een spatscherm. Een paar collega’s
dragen een face shield, een spatmasker
voor hun gezicht. Sommige leraren en
leerlingen hebben een mondkapje voor;
'Er zijn spatschermen aanwezig
tussen leraar en leerlingen'
8 MR magazine, nummer 7, november 2020
ze zijn vrij om daarvoor te kiezen.We zijn
gehuisvest in een voormalig klooster met
brede gangen. De leerlingen zijn uitdruk-
kelijk geïnstrueerd 1,5 meter afstand te
houden tot de leraren en daar houden ze
zich ook goed aan. In de zomervakantie
kreeg ik al mailtjes van verontruste colle-
ga’s en ouders over het ventilatiesysteem.
Het bestuur heeft op alle scholen onder-
zoek laten doen of het voldoet aan de
huidige normen en op onze school is het
van voldoende kwaliteit. Het schoolbeleid
is om alle ramen en gangdeuren open te
houden. Ik heb m’n collega’s daardoor
beter leren kennen, omdat ik hun lessen
woordelijk kan volgen.Twee collega’s die
in de risicogroep zitten geven online les
en daar wordt niet moeilijk over gedaan.
In alle klassen staan desinfecterende mid-
delen om leermiddelen, zoals het dash-
board van m’n computer, schoon te kun-
nen maken als leerlingen er een presen-
tatie op geven. Ik ben zelf 63 en heb toch
een bepaalde angst om besmet te raken
met het virus. Ik vermijd schriften van
leerlingen aan te raken en open en sluit
deuren met m’n elleboog. Met de mr
hebben we in verband met de coronacri-
sis in de afgelopen tijd hard gewerkt om
de schoolleiding binnen een kort tijdsbe-
stek te adviseren en in te stemmen met
allerlei beleidswijzigingen. De schoollei-
ding heeft de waardevolle bijdragen van
leraren, ouders en leerlingen in de mr op-
timaal benut om het beleid mede vorm te
geven.’
Medezeggenschap
Kenmerken van goed bestuur zijn dat het
bevoegd gezag zich houdt aan deWet
medezeggenschap op scholen (Wms), de
ontwikkeling van de hele organisatie
waarborgt en ervoor zorgt dat de (g)mr
hierbij betrokken is. De mr heeft instem-
mingsbevoegdheid bij de vaststelling of
wijziging van de regels van het veilig-
heids-, gezondheids- en welzijnsbeleid,
voor zover niet behorend tot de bevoegd-
heid van de personeelsgeleding (artikel
10 sub eWms). De raad kan, via het
initiatiefrecht (artikel 6 lid 2Wms), het
bestuur en/of de schoolleiding vragen
met beleidsvoorstellen te komen als hij
vindt dat er onvoldoende beleid wordt
ontwikkeld. Afhankelijk van de reikwijdte
van het conceptvoorstel van het bevoegd
gezag agendeert de (g)mr of een gele-
ding het voorstel. Op grond van artikel
16Wms komt een bevoegdheid toe aan
de gmr wanneer sprake is van een voor-
genomen besluit dat van gemeenschap-
pelijk belang is voor alle scholen of voor
de meerderheid van de scholen van het
bevoegd gezag. Een voorgenomen besluit
om bijvoorbeeld een commercieel bedrijf
in te schakelen om het personeel op co-
rona te testen (zie kader), hoeft het be-
stuur altijd maar aan één medezeggen-
schapsorgaan voor te leggen. <
Dr. Frederik smit is onderzoeker
en adviseur onderwijs,
https://frederiksmit.net.
• P. Zoontjens (2019). Onder-
wijsrecht. Eenheid in verschei-
denheid. Boom: Den Haag.
• F. Smit (2014). Medezeggen-
schap en kwaliteitsverbetering
onderwijs. SWP: Amsterdam.
• https://nos.nl/artikel/2345318-
mondkapjeskwestie-verdeelt-
scholen-zorgen-over-gezond-
heidsrisico-s-blijven.html
• https://www.rijksoverheid.nl/
onderwerpen/coronavirus-co-
vid-19/ouders-scholieren-en-stu-
denten-kinderopvang-en-onder-
wijs/voortgezet-onderwijs
• https://www.vo-raad.nl/
nieuws/protocol-volledig-ope-
nen-vo-geupdatet
• https://scholenopdekaart.nl/
api/v1/bijlage/8118/sociale-vei-
ligheid/fa605807-a181-4613-
a1d4-a7113172d44f/
• https://www.rivm.nl/coronavi-
rus-covid-19/kinderen
• https://www.lc.nl/extra/Ope-
nen-van-middelbare-scholen-
Russische-roulette-Verplicht-me-
ter-afstand-25937891.html
Léon Stultiëns
'Collega's die in de risicogroep
zitten geven online les'

More Related Content

What's hot

Kamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijs
Kamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijsKamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijs
Kamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijs
AndereTijden
 
Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011
Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011
Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011
AndereTijden
 
De leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en leren
De leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en lerenDe leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en leren
De leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en leren
Frederik Smit
 
20150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-2015
20150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-201520150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-2015
20150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-2015
AndereTijden
 
Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...
Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...
Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...
Frederik Smit
 
Schoolreglement 2013 - 2014
Schoolreglement 2013 - 2014Schoolreglement 2013 - 2014
Schoolreglement 2013 - 2014
sintjozefeeklo
 
Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...
Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...
Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...
Driessen Research
 
Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...
Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...
Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...
Driessen Research
 
Herken de Ouder
Herken de OuderHerken de Ouder
Herken de Ouder
Frederik Smit
 
De Kwaliteit Van Kinderopvang In Vlaanderen
De Kwaliteit Van Kinderopvang In VlaanderenDe Kwaliteit Van Kinderopvang In Vlaanderen
De Kwaliteit Van Kinderopvang In Vlaanderen
lorrejonckheere
 
Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...
Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...
Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...
Frederik Smit
 
Oberon nieuwe tijden mei 2013
Oberon nieuwe tijden mei 2013Oberon nieuwe tijden mei 2013
Oberon nieuwe tijden mei 2013
AndereTijden
 
05 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder mei 2013
05 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder   mei 201305 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder   mei 2013
05 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder mei 2013
AndereTijden
 
Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden
 Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden
Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden
Driessen Research
 
Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...
Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...
Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...
Driessen Research
 
Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...
Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...
Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...
Driessen Research
 
20150518 verslag cao po
20150518 verslag cao po20150518 verslag cao po
20150518 verslag cao po
AndereTijden
 
Wij maken werk van kindcentra
Wij maken werk van kindcentraWij maken werk van kindcentra
Wij maken werk van kindcentra
AndereTijden
 
Andere tijden in het onderwijs
Andere tijden in het onderwijsAndere tijden in het onderwijs
Andere tijden in het onderwijs
Frederik Smit
 

What's hot (20)

Kamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijs
Kamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijsKamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijs
Kamerbrief over flexibilisering onderwijstijd primair onderwijs
 
Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011
Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011
Rapport jonge ouders_over_schooltijden_mei_2011
 
Slimfit op 't Venne
Slimfit op 't VenneSlimfit op 't Venne
Slimfit op 't Venne
 
De leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en leren
De leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en lerenDe leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en leren
De leraar of de leerling centraal? Concepten voor gelukkig werken en leren
 
20150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-2015
20150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-201520150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-2015
20150611 rapportage nieuwe-schooltijden-in-het-basisonderwijs-9-juni-2015
 
Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...
Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...
Totstandkoming en werking van continuroosters in het basisonderwijs. Nijmegen...
 
Schoolreglement 2013 - 2014
Schoolreglement 2013 - 2014Schoolreglement 2013 - 2014
Schoolreglement 2013 - 2014
 
Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...
Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...
Geert Driessen, Annemiek Veen & Maartje van Daalen (2015) VVE-doelgroepkinder...
 
Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...
Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...
Geert Driessen et al. (2014). Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs...
 
Herken de Ouder
Herken de OuderHerken de Ouder
Herken de Ouder
 
De Kwaliteit Van Kinderopvang In Vlaanderen
De Kwaliteit Van Kinderopvang In VlaanderenDe Kwaliteit Van Kinderopvang In Vlaanderen
De Kwaliteit Van Kinderopvang In Vlaanderen
 
Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...
Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...
Gespreid leiderschap: benut de aanwezige expertise. Trend in onderwijs én med...
 
Oberon nieuwe tijden mei 2013
Oberon nieuwe tijden mei 2013Oberon nieuwe tijden mei 2013
Oberon nieuwe tijden mei 2013
 
05 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder mei 2013
05 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder   mei 201305 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder   mei 2013
05 schooltijden en biologisch ritme. l. schreuder mei 2013
 
Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden
 Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden
Geert Driessen et al. (2010) Variatie in schooltijden
 
Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...
Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...
Frederik Smit, Geert Driessen, Jos van Kuijk & Cees de Wit (2009) VVE en oude...
 
Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...
Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...
Geert Driessen (2017) Voor effectiviteit achterstandsleerlingenbeleid ontbree...
 
20150518 verslag cao po
20150518 verslag cao po20150518 verslag cao po
20150518 verslag cao po
 
Wij maken werk van kindcentra
Wij maken werk van kindcentraWij maken werk van kindcentra
Wij maken werk van kindcentra
 
Andere tijden in het onderwijs
Andere tijden in het onderwijsAndere tijden in het onderwijs
Andere tijden in het onderwijs
 

Similar to Mondkapjes, spatmaskers en schermen. Veilig leren en werken in het voortgezet onderwijs

Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen
Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen
Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen
Frederik Smit
 
210709 covid-19 protocol - algemeen
210709 covid-19 protocol  - algemeen210709 covid-19 protocol  - algemeen
210709 covid-19 protocol - algemeen
Eigen&Wijzer kinderopvang
 
Ascit3 Leaflet Utopia
Ascit3 Leaflet UtopiaAscit3 Leaflet Utopia
Ascit3 Leaflet Utopia
imec.archive
 
De schoolsluitingen zijn weer begonnen
De schoolsluitingen zijn weer begonnenDe schoolsluitingen zijn weer begonnen
De schoolsluitingen zijn weer begonnen
VRmaster
 
Children Friendly Schools (Nederlands)
Children Friendly Schools (Nederlands)Children Friendly Schools (Nederlands)
Children Friendly Schools (Nederlands)
UnicefBelgium
 
Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...
Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...
Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...
Driessen Research
 
210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx
210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx
210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx
Eigen&Wijzer kinderopvang
 
210624 covid-19 protocol - algemeen
210624 covid-19 protocol - algemeen210624 covid-19 protocol - algemeen
210624 covid-19 protocol - algemeen
Eigen&Wijzer kinderopvang
 
De Gezonde Kantine Award Inzending finale
De Gezonde Kantine Award Inzending finaleDe Gezonde Kantine Award Inzending finale
De Gezonde Kantine Award Inzending finale
Walter Hartjes MFM
 
Schools for Africa in Mozambique
Schools for Africa in MozambiqueSchools for Africa in Mozambique
Schools for Africa in Mozambique
mtallon
 
Gezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imago
Gezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imagoGezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imago
Gezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imago
Frederik Smit
 
210413 covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz
210413   covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz210413   covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz
210413 covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz
Eigen&Wijzer kinderopvang
 
Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie
 Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie
Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie
Driessen Research
 
2e Nationale Scholingsdag 2010
2e Nationale Scholingsdag 20102e Nationale Scholingsdag 2010
2e Nationale Scholingsdag 2010
Chris Noordam
 
Schoolgids 20122013 090512
Schoolgids 20122013 090512Schoolgids 20122013 090512
Schoolgids 20122013 090512
ekamerbeek
 
201014 protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle
201014   protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle201014   protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle
201014 protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle
Eigen&Wijzer kinderopvang
 
Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...
Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...
Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...
Frederik Smit
 
Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...
Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...
Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...
dvndamme
 
Frederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdf
Frederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdfFrederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdf
Frederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdf
Driessen Research
 

Similar to Mondkapjes, spatmaskers en schermen. Veilig leren en werken in het voortgezet onderwijs (20)

Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen
Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen
Naar een veilige school. Straatcultuur komt via de voordeur naar binnen
 
210709 covid-19 protocol - algemeen
210709 covid-19 protocol  - algemeen210709 covid-19 protocol  - algemeen
210709 covid-19 protocol - algemeen
 
Ascit3 Leaflet Utopia
Ascit3 Leaflet UtopiaAscit3 Leaflet Utopia
Ascit3 Leaflet Utopia
 
De schoolsluitingen zijn weer begonnen
De schoolsluitingen zijn weer begonnenDe schoolsluitingen zijn weer begonnen
De schoolsluitingen zijn weer begonnen
 
Children Friendly Schools (Nederlands)
Children Friendly Schools (Nederlands)Children Friendly Schools (Nederlands)
Children Friendly Schools (Nederlands)
 
Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...
Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...
Geert Driessen (2020) De bestrijding van onderwijsachterstanden. Beleid, prak...
 
210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx
210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx
210923 covid 19 protocol e&amp;w - algemeen wnz.docx
 
210624 covid-19 protocol - algemeen
210624 covid-19 protocol - algemeen210624 covid-19 protocol - algemeen
210624 covid-19 protocol - algemeen
 
De Gezonde Kantine Award Inzending finale
De Gezonde Kantine Award Inzending finaleDe Gezonde Kantine Award Inzending finale
De Gezonde Kantine Award Inzending finale
 
Schools for Africa in Mozambique
Schools for Africa in MozambiqueSchools for Africa in Mozambique
Schools for Africa in Mozambique
 
Gezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imago
Gezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imagoGezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imago
Gezond, groen en duurzaam. Scholen werken aan imago
 
210413 covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz
210413   covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz210413   covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz
210413 covid-19 protocol e&amp;w - algemeen wnz
 
Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie
 Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie
Geert Driessen (2013) Naar een optimalisering van voorschoolse educatie
 
2e Nationale Scholingsdag 2010
2e Nationale Scholingsdag 20102e Nationale Scholingsdag 2010
2e Nationale Scholingsdag 2010
 
Schoolgids 20122013 090512
Schoolgids 20122013 090512Schoolgids 20122013 090512
Schoolgids 20122013 090512
 
201014 protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle
201014   protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle201014   protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle
201014 protocol covid-19 locatie 't werkel zwolle
 
Schoolreglement 2011 2012
Schoolreglement 2011 2012Schoolreglement 2011 2012
Schoolreglement 2011 2012
 
Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...
Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...
Directe democratie op scholen voor persoonlijk onderwijs. 'Bij ons is de mr v...
 
Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...
Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...
Covid-19 en onderwijs - Presentatie ad hoc coronacommissie Vlaams parlement 1...
 
Frederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdf
Frederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdfFrederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdf
Frederik Smit & Geert Driessen (2007) ITSInfo Brood en spelen.pdf
 

More from Frederik Smit

Vergroening van het schoolplein. Vergroening is booming
Vergroening van het schoolplein. Vergroening is boomingVergroening van het schoolplein. Vergroening is booming
Vergroening van het schoolplein. Vergroening is booming
Frederik Smit
 
Omslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame School
Omslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame SchoolOmslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame School
Omslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame School
Frederik Smit
 
Omslag LR_MRM05_2023.pdf
Omslag LR_MRM05_2023.pdfOmslag LR_MRM05_2023.pdf
Omslag LR_MRM05_2023.pdf
Frederik Smit
 
MR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdf
MR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdfMR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdf
MR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdf
Frederik Smit
 
Cover MR magazine, nr. 3, 2023. pdf
Cover MR magazine, nr. 3,  2023. pdfCover MR magazine, nr. 3,  2023. pdf
Cover MR magazine, nr. 3, 2023. pdf
Frederik Smit
 
Omslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters Kluwer
Omslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters KluwerOmslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters Kluwer
Omslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters Kluwer
Frederik Smit
 
Omslag MR magazine nr 1 2023.pdf
Omslag MR magazine nr 1 2023.pdfOmslag MR magazine nr 1 2023.pdf
Omslag MR magazine nr 1 2023.pdf
Frederik Smit
 
Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...
Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...
Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...
Frederik Smit
 
Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...
Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...
Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...
Frederik Smit
 
Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...
Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...
Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...
Frederik Smit
 
Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...
Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...
Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...
Frederik Smit
 
Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...
Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...
Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...
Frederik Smit
 
Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...
Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...
Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...
Frederik Smit
 
Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...
Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...
Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...
Frederik Smit
 
Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...
Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...
Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...
Frederik Smit
 
Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...
Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...
Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...
Frederik Smit
 
Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...
Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...
Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...
Frederik Smit
 
(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...
(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...
(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...
Frederik Smit
 
Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...
Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...
Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...
Frederik Smit
 
Omslag MR magazine, mei 2020
Omslag MR magazine, mei 2020 Omslag MR magazine, mei 2020
Omslag MR magazine, mei 2020
Frederik Smit
 

More from Frederik Smit (20)

Vergroening van het schoolplein. Vergroening is booming
Vergroening van het schoolplein. Vergroening is boomingVergroening van het schoolplein. Vergroening is booming
Vergroening van het schoolplein. Vergroening is booming
 
Omslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame School
Omslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame SchoolOmslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame School
Omslag MR magazine, maart 2024, Vreedzame School
 
Omslag LR_MRM05_2023.pdf
Omslag LR_MRM05_2023.pdfOmslag LR_MRM05_2023.pdf
Omslag LR_MRM05_2023.pdf
 
MR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdf
MR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdfMR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdf
MR magazine, juni 2023, Wolters Kluwer.pdf
 
Cover MR magazine, nr. 3, 2023. pdf
Cover MR magazine, nr. 3,  2023. pdfCover MR magazine, nr. 3,  2023. pdf
Cover MR magazine, nr. 3, 2023. pdf
 
Omslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters Kluwer
Omslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters KluwerOmslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters Kluwer
Omslag MR magazine, nr 2, 2023, Wolters Kluwer
 
Omslag MR magazine nr 1 2023.pdf
Omslag MR magazine nr 1 2023.pdfOmslag MR magazine nr 1 2023.pdf
Omslag MR magazine nr 1 2023.pdf
 
Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...
Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...
Klimaatverandering: eco op school. Actiegerichte participatie van leerlingen ...
 
Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...
Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...
Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden. Vergroot vakinhoudelijke...
 
Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...
Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...
Sociaal veiligheidsbeleid een papieren tijger? De school als werkplek van geb...
 
Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...
Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...
Gelijke onderwijskansen een uitdaging? Laat leerlingen ontdekken wat ze écht ...
 
Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...
Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...
Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwondering,...
 
Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...
Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...
Cover Onderwijs als een avontuurlijke reis. Hoe geef je ruim baan aan verwond...
 
Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...
Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...
Cover De opmars van de schoolhond. Zorgt Charlie voor meer vrolijkheid en wer...
 
Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...
Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...
Vertsterking van het onderwijs in burgerschap. Naar meer tegenmacht van leerl...
 
Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...
Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...
Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats va...
 
Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...
Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...
Parental involvement and educational achievement, Geert Driessen, Frederik Sm...
 
(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...
(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...
(G)MR-leden pakken hun rol tijdens coronacrisis. Ervaringen in het primair on...
 
Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...
Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...
Hoe leerlingen graag en beter gaan lezen. School en ouders moeten samen optre...
 
Omslag MR magazine, mei 2020
Omslag MR magazine, mei 2020 Omslag MR magazine, mei 2020
Omslag MR magazine, mei 2020
 

Mondkapjes, spatmaskers en schermen. Veilig leren en werken in het voortgezet onderwijs

  • 1. 4 MR magazine, nummer 7, november 2020 Veilig leren en werken in het voortgezet onderwijs MONDKAPJES, SPATMASKERS EN SCHERMEN… Begin oktober 2020 adviseerde het kabinet scholen in het voortgezet onderwijs dringend om buiten de les mondkapjes te dragen. De scho- len konden zelf beslissen of ze overgingen tot een verplichting voor leerlingen en personeel. Een stap verder is de mondkapjesplicht waarbij de scholen die keuze niet meer hebben. Hoe zorg je als bestuur en school voor een veilige leer- en werkomgeving in corona- tijd? En wat is de rol van de mr bij de besluitvorming? Frederik Smit B esturen zijn verantwoordelijk voor de onderwijskwaliteit, het bieden van een veilige school voor leerlingen en een veilige werkomge- ving voor hun werknemers. Het is dus van belang dat zij alle betrokkenen goed inlichten over het coronavirus en wijzen op de geldende hygiënevoorschriften. Goed bestuur betekent zowel deskundig- heid in het besturen als juist moreel ge- drag. De PO-Raad en deVO-raad heb- ben codes voor goed bestuur in het primair en voortgezet onderwijs vastg- steld die voor alle instellingen leidend zijn bij hun functioneren. Sommige co- des hebben een bredere opzet dan alleen goed bestuur, zoals goed werkgever- schap. Daarmee wordt dan bedoeld dat het bestuur goed voor zijn werknemers zorgt. Bijvoorbeeld door de duurzame inzetbaarheid van werknemers te stimu- leren, de werk-privébalans te ondersteu- nen en een veilige werkomgeving te bie- den. Een veilige leer- en werkomgeving is een kwaliteitsnorm die leerlingen, ouders en leraren aan een school mogen stellen. Fysiek lesgeven Vanaf 1 juli is de 1,5 meter afstandsregel tussen leerlingen op middelbare scholen losgelaten, ook als ze 18 jaar of ouder zijn. Daardoor ontstond er ruimte voor lessen met meer leerlingen.Volgens ex- perts was het schrappen van de 1,5 me- ter verantwoord. Dit kan wel leiden tot verspreiding van het virus, maar dat risi- co weegt niet op tegen de negatieve ef- fecten van de huidige situatie op het wel- zijn van jongeren. Uit de cijfers bleek tot half september dat scholieren nauwelijks besmet raken met het virus en als het ge- beurt, verloopt de ziekte mild. Scholen besloten zich wel strikt te houden aan de hygiënemaatregelen van het RIVM en besmettingsgevallen te melden bij de GGD.Veel scholen gingen er bovendien toe over het aantal contacten te vermin- deren door bijvoorbeeld gespreide pau- Jan-Mattijs Heijnemeijer
  • 2. 5MR magazine, nummer 7, november 2020 > zes en begintijden en een goede check of kinderen coronagerelateerde klachten hebben zodat ze dan thuis blijven. Internationaal onderzoek Kinderen hadden tot voor kort medisch gezien nauwelijks last van het coronavi- rus. Ze werden verreweg wel het hardst sociaal getroffen: school, evenementen, sociale activiteiten - alles wat voor jonge- ren zo belangrijk is om zich te ontwikke- len en contacten op te doen - viel weg. Recent internationaal onderzoek toont echter aan dat met name oudere tieners toch ook een rol spelen bij de versprei- ding van het coronavirus. Daarnaast neemt het bewijs toe dat het virus zich in slecht geventileerde ruimtes door de lucht verspreidt via aerosolen (kleine druppeltjes) die in de lucht blijven han- gen.Veel scholen kampen al jaren met verouderde ventilatiesystemen en slechte luchtkwaliteit. Ramen en deuren van de klaslokalen open is dan ook het devies. Veilig lesgeven Een deel van de scholen voor voortgezet onderwijs nam bij de start van het nieu- we schooljaar het zekere voor het onzeke- re en stelde het dragen van mondkapjes voor leerlingen verplicht om de leraren tegen besmetting met het virus te be- schermen. Ze liepen voor op het besluit van het kabinet om scholen voor voort- gezet onderwijs eerst dringend te advise- ren over te gaan tot het gebruik van mondkapjes om half oktober vervolgens aan te kondigen dat het zelfs verplicht wordt. Een gevolg van de gedeeltelijke lockdown en de verplichting in publieke ruimten een mondkapje te gaan dragen. Jan-Mattijs Heinemeijer is rector- bestuurder van het Mendelcollege, een interconfessionele scholengemeenschap voor tweetalig onderwijs, gymnasium, atheneum, havo en mavo met 1750 leer- lingen in Haarlem: ‘Tijdens de leswisse- lingen verplaatsen zich grote groepen kinderen door onze school.We hebben een relatief oud gebouw, met hier en daar smalle gangen en een gedateerd luchtver- versingssysteem. Personeelsleden maak- ten zich daarover zorgen en wilden dat tijdens de leswisselingen leerlingen een
  • 3. 6 MR magazine, nummer 7, november 2020 regels, gebruikmaakt van ontsmettings- middelen en thuis blijft bij klachten. Leerlingen dienen in de pauzes naar bui- ten te gaan en als ze toch binnen willen blijven, moeten ze in de kantine wel hun mondkapjes op. Leerlingen spreken we erop aan als ze het niet doen.We hebben dit gecommuniceerd met de ouders. Die reageerden positief en begripvol. De leer- lingen zijn blij dat ze weer naar school kunnen en zijn bereid om het mondkapje te dragen. Ik heb inmiddels in twee we- ken zo’n 2.500 mondkapjes uitgedeeld. Hoe lang de mondkapjesplicht op de school geldt, is nog niet te zeggen.’ Verademing Nancy Doelwijt is Financial Auditor a.i. bij de Algemene Rekenkamer en mr- voorzitter van de OSB (Open Schoolge- meenschap Bijlmer), een openbare school voor vwo, havo en vmbo in Am- sterdam Zuidoost met 1450 leerlingen. Ze vindt het een verademing voor leerlin- gen, docenten en ouders dat er nu weer ‘normaal’ lesgegeven wordt. ‘Sinds de co- ronacrisis hebben we wel alleen nog maar digitaal vergaderd tot 1 juli 2020. Het is een spannende tijd: de mr heeft twee keer een crisisberaad gehad met de directie voor de start van de scholen in juni 2020. De directie heeft op basis van de richtlij- nen van het RIVM en het protocol van deVO-raad een plan opgesteld om er- voor te zorgen dat iedereen op school ge- zond blijft. Dit is afgestemd met de mr. In 2018 heeft de OSB gebruikgemaakt van het subsidieproject ‘frisse scholen’ van de gemeente om de ventilatie geheel te renoveren. Met een eigen bijdrage van 20 procent is toen de ventilatie volledig vervangen. Daar zijn we nu heel blij mee. Er zijn enkele ruimtes waar geen mecha- nische ventilatie aanwezig is en deze wor- Rol kinderen bij de verspreiding van het coronavirus Het RIVM doet onderzoek naar de rol van kinderen bij de verspreiding van het virus. Het coronavirus vermenigvuldigt zich vooral onder volwassenen en van vol- wassen familieleden naar kinderen.Verspreiding onder kinderen of van kinderen naar volwassenen komt minder vaak voor. Over het algemeen geldt hoe jonger het kind, hoe minder groot de rol bij de verbreiding van het virus is.Van de bijna 60.000 coronagevallen in Nederland sinds eind februari waren er maar 800 kin- deren onder de 15. Hun klachten zijn meestal erg mild. 64 kinderen onder de 15 belandden in het ziekenhuis, zij overleefden het allemaal. In de groep 15-19 jaar turfde het RIVM aanmerkelijk meer besmettingen: 1526. Het aantal ziekenhuis- opnames (32) ligt ook in deze leeftijdsgroep echter heel laag. Recente internatio- nale onderzoeken en casestudies laten zien dat kinderen boven de 15 het virus evenzeer lijken te verspreiden als volwassenen. Zo werden op een zomerkamp in de Amerikaanse staat Georgia en op middelbare scholen in Noord-Frankrijk en Israël opvallend veel tieners besmet. Ook laat een grootschalig Zuid-Koreaans on- derzoek zien dat het heropenen van scholen wel degelijk risico’s met zich mee- brengt, omdat met name oudere tieners een grotere rol spelen bij de verspreiding van het coronavirus dan verondersteld. De literatuur is niet eenduidig over het ef- fect van het dragen van niet-medische mondkapjes in openbare ruimten en schoolgebouwen.Waarschijnlijk helpen mondkapjes maar beperkt bij het voorko- men van besmetting van anderen. Daarom geeft het Outbreak ManagementTeam hier geen richtinggevend positief advies over. Overigens hangt de effectiviteit van een niet-medisch mondkapje sterk af van de kwaliteit van de materialen, de pas- vorm en de wijze waarop de gebruiker met het mondkapje omgaat. Nancy Doelwijt mondkapje op hebben, zodat ze op een zo veilig mogelijke manier hun werk kun- nen doen. In overleg met docenten en de mr is besloten dat scholieren én perso- neel als ze in het gebouw zijn een mond- kapje moeten dragen.We willen voorko- men dat we door een corona-uitbraak de school moeten sluiten en weer online on- derwijs moeten aanbieden.Tijdens de lessen in de lokalen, die we extra ventile- ren, hoeven de mondkapjes niet op en moeten de docent en leerlingen uiteraard 1,5 meter afstand van elkaar houden. Leraren hebben, op hun verzoek, een spatmasker voor hun gezicht om te voor- komen dat ze in het contact met leerlin- gen het virus inademen. Het geeft hen een veilig gevoel.We houden nauwgezet in de gaten dat iedereen op school zich houdt aan de hygiëne-, afstand- en loop-
  • 4. 7MR magazine, nummer 7, november 2020 Testen via commercieel bureau Grieteke Althuis is adviseur medezeggenschap en ambtelijk secretaris gmr bij stich- ting OpenbaarVoortgezet Onderwijs (OVO) Fryslân-Noord bestaande uit openbare scholengemeenschap Piter Jelles (scholen in Leeuwarden, Dokkum en Kollum) en RSG SimonVestdijk (scholen in Harlingen en Franeker). Althuis: ‘We ervaren mo- menteel dat er bij de GGD een aantal dagen wachttijd is voordat mensen een coro- natest kunnen laten afnemen en daarna duurt het nog maximaal 48 uur dat ze de uitslag hebben. Dit geeft onrust in het primaire proces.’ Ondanks dat er een voor- rangsprocedure bij de GGD beschikbaar is voor het onderwijspersoneel, heeft het college van bestuur na overleg met de gmr besloten dat personeelsleden met klach- ten die passen bij het coronavirus in urgente gevallen via de school een testafspraak kunnen inplannen. Althuis: ‘Personeelsleden kunnen na overleg met hun leidingge- vende in aanmerking komen voor een spoedprocedure om zich te laten testen op corona bij een commercieel bureau dat we in de arm hebben genomen als hun aan- wezigheid voor de klas of in de school op korte termijn van wezenlijk belang is. De kosten zijn voor OVO Fryslân-Noord. Je kunt het zien als een vorm van goed werk- geverschap om ervoor te zorgen dat het personeel optimaal kan functioneren en graag bij ons wil (blijven) werken.’ den zo min mogelijk gebruikt of de ra- men worden opengelaten bij gebruik.’ De mr heeft goede afspraken gemaakt met de schoolleiding over lesuitval en veilig- heid, zodat er draagvlak voor het beleid is onder leraren, ouders en leerlingen. ‘Van- af de start van dit schooljaar zijn de lestij- den een kwartier korter om leerlingen met achterstanden extra aandacht te ge- ven. Met de schoolleiding hebben wij af- spraken gemaakt om geïnformeerd te worden over de effecten hiervan ter eva- luatie. Op initiatief van een pmr-lid is een video gemaakt om te laten zien hoe coro- naproof de school is, met hygiënemaatre- gelen, looprichtingen en het maximaal aantal personen in bijvoorbeeld de wc’s. Er zijn ook spatschermen aanwezig tus- sen de leraar en de leerlingen. Ik zit als ouder in de mr en heb aan de ouders een nieuwsbrief gestuurd om hen gerust te stellen dat wij als mr samen met de direc- tie optrekken om te zorgen dat de veilig- heid van de leerlingen is gewaarborgd op school.’ Hoe staan jullie als mr tegenover het gebruik van mondkapjes? Doelwijt: ‘Ouders en leraren in de mr waren er op tegen dat leerlingen mondkapjes moesten dragen op school. Dit ook na het advies van de GGD aangehoord te hebben over het gebruik van de mondkapjes. Het ef- fect was niet aangetoond.Wij hebben toen met de directie afgesproken dat de leerkrachten op verzoek de leerlingen konden vragen om enkele minuten een mondkapje op te doen, daar waar de 1,5 meter niet in stand gehouden kon wor- den, bijvoorbeeld bij de praktijklessen.’ Na de persconferentie op 13 oktober heeft Doelwijt contact met de schoollei- ding gehad. Het beleid wordt op de OSB nu dat leerlingen en leraren buiten de les in het schoolgebouw verplicht mondkap- jes dragen. Eigen beleid Léon Stultiëns is docent en voorzitter gmr van Stichting KatholiekVoortgezet Onderwijs Breda (SKVOB) en omstre- ken (12 scholen) en mr-voorzitter van Sint-Oelbertgymnasium in Oosterhout, Noord-Brabant (710 leerlingen). Hij be- nadrukt dat het meeste werk tijdens de coronacrisis is verricht door de mr’s van de afzonderlijke scholen, omdat deze grotendeels hun eigen beleid maken. Hoe heeft hij de afgelopen periode ervaren? ‘Na de lockdown hebben de leraren een spoedcursusTeams gevolgd en konden de leerlingen binnen een paar dagen alle lessen online volgen. Het laatste weekend van de zomervakantie heb ik een familie- bijeenkomst afgezegd in verband met co- rona en het voelde heel raar om me op m’n eerste werkdag op school me tussen grote groepen mensen te begeven. Nu we weer live lesgeven zit tussen de tafel van de docent en de leerlingen op de voorste rij een spatscherm. Een paar collega’s dragen een face shield, een spatmasker voor hun gezicht. Sommige leraren en leerlingen hebben een mondkapje voor; 'Er zijn spatschermen aanwezig tussen leraar en leerlingen'
  • 5. 8 MR magazine, nummer 7, november 2020 ze zijn vrij om daarvoor te kiezen.We zijn gehuisvest in een voormalig klooster met brede gangen. De leerlingen zijn uitdruk- kelijk geïnstrueerd 1,5 meter afstand te houden tot de leraren en daar houden ze zich ook goed aan. In de zomervakantie kreeg ik al mailtjes van verontruste colle- ga’s en ouders over het ventilatiesysteem. Het bestuur heeft op alle scholen onder- zoek laten doen of het voldoet aan de huidige normen en op onze school is het van voldoende kwaliteit. Het schoolbeleid is om alle ramen en gangdeuren open te houden. Ik heb m’n collega’s daardoor beter leren kennen, omdat ik hun lessen woordelijk kan volgen.Twee collega’s die in de risicogroep zitten geven online les en daar wordt niet moeilijk over gedaan. In alle klassen staan desinfecterende mid- delen om leermiddelen, zoals het dash- board van m’n computer, schoon te kun- nen maken als leerlingen er een presen- tatie op geven. Ik ben zelf 63 en heb toch een bepaalde angst om besmet te raken met het virus. Ik vermijd schriften van leerlingen aan te raken en open en sluit deuren met m’n elleboog. Met de mr hebben we in verband met de coronacri- sis in de afgelopen tijd hard gewerkt om de schoolleiding binnen een kort tijdsbe- stek te adviseren en in te stemmen met allerlei beleidswijzigingen. De schoollei- ding heeft de waardevolle bijdragen van leraren, ouders en leerlingen in de mr op- timaal benut om het beleid mede vorm te geven.’ Medezeggenschap Kenmerken van goed bestuur zijn dat het bevoegd gezag zich houdt aan deWet medezeggenschap op scholen (Wms), de ontwikkeling van de hele organisatie waarborgt en ervoor zorgt dat de (g)mr hierbij betrokken is. De mr heeft instem- mingsbevoegdheid bij de vaststelling of wijziging van de regels van het veilig- heids-, gezondheids- en welzijnsbeleid, voor zover niet behorend tot de bevoegd- heid van de personeelsgeleding (artikel 10 sub eWms). De raad kan, via het initiatiefrecht (artikel 6 lid 2Wms), het bestuur en/of de schoolleiding vragen met beleidsvoorstellen te komen als hij vindt dat er onvoldoende beleid wordt ontwikkeld. Afhankelijk van de reikwijdte van het conceptvoorstel van het bevoegd gezag agendeert de (g)mr of een gele- ding het voorstel. Op grond van artikel 16Wms komt een bevoegdheid toe aan de gmr wanneer sprake is van een voor- genomen besluit dat van gemeenschap- pelijk belang is voor alle scholen of voor de meerderheid van de scholen van het bevoegd gezag. Een voorgenomen besluit om bijvoorbeeld een commercieel bedrijf in te schakelen om het personeel op co- rona te testen (zie kader), hoeft het be- stuur altijd maar aan één medezeggen- schapsorgaan voor te leggen. < Dr. Frederik smit is onderzoeker en adviseur onderwijs, https://frederiksmit.net. • P. Zoontjens (2019). Onder- wijsrecht. Eenheid in verschei- denheid. Boom: Den Haag. • F. Smit (2014). Medezeggen- schap en kwaliteitsverbetering onderwijs. SWP: Amsterdam. • https://nos.nl/artikel/2345318- mondkapjeskwestie-verdeelt- scholen-zorgen-over-gezond- heidsrisico-s-blijven.html • https://www.rijksoverheid.nl/ onderwerpen/coronavirus-co- vid-19/ouders-scholieren-en-stu- denten-kinderopvang-en-onder- wijs/voortgezet-onderwijs • https://www.vo-raad.nl/ nieuws/protocol-volledig-ope- nen-vo-geupdatet • https://scholenopdekaart.nl/ api/v1/bijlage/8118/sociale-vei- ligheid/fa605807-a181-4613- a1d4-a7113172d44f/ • https://www.rivm.nl/coronavi- rus-covid-19/kinderen • https://www.lc.nl/extra/Ope- nen-van-middelbare-scholen- Russische-roulette-Verplicht-me- ter-afstand-25937891.html Léon Stultiëns 'Collega's die in de risicogroep zitten geven online les'