Η ρητορική στην αρχαία Ελλάδα-mia dokimi-gia-ta pedia.pptx
1.
Η ρητορική στηναρχαία
Ελλάδα
Νικόλαος-Παναγιώτης Νικολούδης, Παναγιώτα- Ελπίδα Στασινού,
Ελπίδα Φουντουκίδου
2.
Η ΦΥΣΙΚΗ ΡΗΤΟΡΕΙΑ
•«..οπάντεσσιν
ὐ θεοὶ χαρίεντα διδο σιν νδράσιν,
ῦ ἀ
ο τε φυὴν ο τ' ρ' φρένας ο τ'
ὔ ὔ ἄ ὔ γορητύν
ἀ ».
(Σε όλους δεν χαρίζουν οι θεοί την ομορφιά, τη σύνεση,
τον λόγο)
3.
Το τάλαντο καιοι
Ομηρικοί
αγορητές
• Όλοι έχουμε γνωρίσει ανθρώπους
που διαθέτουν μια φυσική
ευγλωττία.
• Ο Όμηρος μάλιστα θεωρούσε την
ευγλωττία σπάνιο θεϊκό χάρισμα.
Ο ιδανικός ήρωας, έπρεπε να
διαπρέπει με τον λόγο στην
αγορά, όπως με τα
ανδραγαθήματα στον πόλεμο, να
είναι δηλαδή μύθων τε ητήρ
ῥ
ργων τε πρηκτήρ.
ἔ Η Ομηρική
« γορή»
ἀ (η συνέλευση) ήταν για
το λόγο αυτό, «κυδιάνειρα»,
δόξαζε δη
λαδή τους άνδρες, όπως
και η μάχη.
Η Βουλή των Ελλήνων το 1887. Στο βήμα της Νέας
Ελληνικής Δημοκρατίας ο Χαρίλαος Τρικούπης, ένας
νεότερος, κοινοβουλευτικός, ρήτορας.
4.
Από τον
Νέστορα στον
Περικλή
•Το δημοκρατικό πολίτευμα, που βασικό του
χαρακτηριστικό ήταν η « σηγορία»
ἰ (ισότητα
στο δικαίωμα του λόγου), έδωσε τη δυνατότητα
σε πολλούς να αξιοποιήσουν το φυσικό τους
τάλαντο και να το μετουσιώσουν σε τέχνη.
Περικλής (495 – 429): Ο θεμελιωτής της
Δημοκρατίας
5.
Ο Κόραξ καιο
Τισίας, οι
Συρακόσιοι
• Για τους δύο αυτούς,
η συστηματική
ρητορική δεν αρκείται
στη φύση, αλλ'
απαιτεί ακριβή γνώση
των κανόνων
(« πιστήμην»
ἐ ) και
άσκηση («μελέτην»).
Η διαφωνία του κόρακα με τον Τισία
Η Αθήνα καιοι
Σοφιστές
• Από τα μέσα περίπου του 5ου αιώνα π.Χ. επίκεντρο της ρητορικής τέχνης
γίνεται η Αθήνα. Την ευνοούσαν η δημοκρατία με τις λαϊκές συνελεύσεις
και τα δικαστήρια, οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι σοφιστές.
Η ακαδημία του Πλάτωνα
9.
Ο Γοργίας απότους
Λεοντίνους της Σικελίας
• Ιδιαίτερη επίδραση στην
εξέλιξη της ρητορικής
άσκησε ο Γοργίας ο
Λεοντίνος. Μελέτησε τη
σημασία που έχει η
τρέχουσα πολιτική,
κοινωνική και ψυχολογική
συγκυρία, ο «καιρός».
Ο Σωκράτης και ο Γοργίας για τη δύναμη
της Πειθούς
10.
Ο Ισοκράτης, μια
αντίπαληφωνή στους
αρνητές της ρητορικής
•Ο Ισοκράτης τόνισε
την παιδευτική αξία
της διδασκαλίας της,
καθότι κατάρτιζε
ανθρώπους της
δράσεως.
Ισοκράτης
11.
Οι πολιτικοί λόγοιστην
Εκκλησία του Δήμου
• Υπάρχουν τριών ειδών ρητορικοί λόγοι κατά
τον Αριστοτέλη, οι συμβουλευτικοί, οι
δικανικοί και οι επιδεικτικοί
(πανηγυρικοί).
• Οι συμβουλευτικοί είναι λόγοι πολιτικοί
που εκφωνούνται στις συνελεύσεις του λαού.
Ο ρήτορας προτρέπει ή αποτρέπει τον λαό
με σκοπό την επίτευξη του συμφέροντος ή
την αποφυγή πολιτικών σφαλμάτων.
Η Εκκλησία του Δήμου και
ο ρόλος στην Αρχαία Αθήνα
12.
Λόγοι στα
δικαστήρια
• Δικανικοίλόγοι είναι κατηγορίες
ή απολογίες που έχουν σκοπό την
απόδειξη της ενοχής ή της
αθωότητας του κατηγορουμένου με
βάση τον νόμο και το αίσθημα του
δικαίου. Το αρχαιότερο δικαστήριο
στην Αθήνα ήταν ο Άρειος Πάγος.
Υπήρχαν βέβαια και άλλα
δικαστήρια, ενώ ορισμένες σοβαρές
υποθέσεις εκδίκαζε η Βουλή ή και
η Εκκλησία του Δήμου.
Ο Άρειος Πάγος
13.
Ηλιαία
Το κυριότερο όμωςδικαστήριο του Αθηναϊκού
κράτους ήταν η Ηλιαία, ένα δικαστήριο
ενόρκων.
Τα Δικαστήρια στην Αρχαία Αθήνα
14.
Λογογράφοι
• Επειδή νόμοςόριζε ότι οι διάδικοι ήσαν
υποχρεωμένοι να αγορεύουν αυτοπροσώπως και, αν
υπήρχε συνήγορος, να δευτερολογεί, οι
ενδιαφερόμενοι κατέφευγαν στους «λογογράφους».
Αυτοί ήσαν έμπειροι δικανικοί ρήτορες.
Λογογράφοι
15.
Το επιδεικτικό γένος
•Επιδεικτικοί ή πανηγυρικοί λόγοι, στους οποίους περιλαμβάνονται
και οι επιτάφιοι, ήσαν οι εκφωνούμενοι λόγοι σε διάφορες εορτές και
συγκεντρώσεις. Με τους λόγους αυτούς εγκωμιάζονται ή
επικρίνονται πράξεις και πρόσωπα του παρόντος με συχνές αναδρομές
στο παρελθόν και προβλέψεις του μέλλοντος.
16.
ΤΑ ΜΕΡΗ TOΥΡΗΤΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
• «Δε πάντα λόγον σπερ ζ ον συνεστάναι σ μά τι χοντα
ῖ ὥ ῷ ῶ ἔ
α τόν α το , στε μήτε κέφαλον ε ναι μήτε πουν, λλὰ
ὐ ὑ ῦ ὥ ἀ ἶ ἄ ἀ
μέσα τ' χειν καὶ κρα πρέποντα λλήλοις καὶ τ λ
ἔ ἄ ἀ ῷ ὅ ῳ
γεγραμμένα».
(Πρέπει κάθε λόγος να έχει τη σύσταση ζωντανού οργανισμού
απαρτίζοντας ένα δικό του σώμα, ώστε να μην είναι ακέφαλος
ούτε χωρίς πόδια, αλλά να έχει κορμό και άκρα, σχεδιασμένα
να ταιριάζουν μεταξύ τους και με το σύνολο).
17.
Τα κύρια μέρηείναι το προοίμιον, η διήγησις, η πίστις
(απόδειξη) και ο επίλογος.
•α'. Προοίμιον: είναι η αρχή του ρητορικού λόγου.
Σύντομα ο ρήτορας ενημερώνει τον ακροατή επί του
θέματος και προσπαθεί να εξασφαλίσει την εύνοια και
την προσοχή του.
•β'. Διήγησις: Στο μέρος αυτό ο αγορητής εκθέτει τα
σχετικά με το θέμα γεγονότα τα οποία κρίνει ότι είναι
άγνωστα στον ακροατή. Ο ρήτορας φροντίζει να τονίσει
τα ευνοϊκά στοιχεία, να μειώσει τη σημασία όσων είναι
ασύμφορα.
18.
• γ'. Πίστις(απόδειξη): είναι το ουσιαστικότερο μέρος του
ρητορικού λόγου, αφού η Ρητορική ορίζεται ως «πειθούς
δημιουργός» ή ως τέχνη «του δε ν τὰ πάρχοντα πιθανὰ
ἰ ῖ ὑ
περὶ καστον» (δηλ. τα πειστικά επιχειρήματα για κάθε
ἕ
ζήτημα).
• Οι αποδείξεις είναι άτεχνες ή έντεχνες. Άτεχνες αποδείξεις
είναι τα αντικειμενικά πειστήρια. Έντεχνες αποδείξεις είναι
εκείνες που ο ίδιος ο ρήτορας επινοεί.
• δ'. Επίλογος: Με τον επίλογο επιδιώκονται η ανάμνηση,
που επιτυγχάνεται με μια συντομότατη ανακεφαλαίωση των
βασικών θέσεων και η παθοποιία που καταλήγει σε
προτροπή ή αποτροπή.