SlideShare a Scribd company logo
Letërsia shqiptare e Rilindjes Kombëtare lindi dhe u zhvillua si pjesë e pandarë e lëvizjes politiko-shoqërore e
kulturore për çlirimin e vendit nga zgjedha e huaj. Kjo lëvizje, që nis nga mesi i shekullit XIX dhe arrin deri në
vitin 1912, quhet Rilindje Kombëtare, prandaj edhe letërsia e kësaj periudhe quhet letërsi e Rilindjes
Kombëtare. Kjo është kryesisht një letërsi patriotike me frymë demokratike e popullore. Tema kryesore e saj
ishte dashuria për atdheun dhe popullin, evokimi i së kaluarës heroikKushtet historike që përcaktuan
zhvillimin e saj, ishin kryengritjet e vazhdueshme kundër pushtuesve osmane, lufta për pavarësi dhe për
ruajtjen e tërësisë tokësore të vendit nga synimet grabitqare të imperialisteve dhe të qarqeve shoviniste fqinje.
Letërsia e Rilindjes pati një drejtim iluminist e në periudhën e fundit edhe vepra realiste, por në thelbin e vet
ajo ishte një letërsi romantike. Në veprat më të, mira të saj u shprehen ideale të larta kombëtare, malli dhe
dashuria e zjarrtë për mëmëdheun, krenaria për të kaluarën e lavdishme të popullit shqiptar dhe ëndërra për
ta parë Shqipërinë e lirë, të pavarur e të lulëzuar.
Figura më e shquar e kësaj periudhe është padyshim, Naim Frashëri, autor i
poemës "Bagëti e Bujqësi„ i "Historisë së Skënderbeut„ dhe i shumë poezive të
tjera patriotike, lirike e filozofike. Figura të tjera të shquara janë Jeronim De
Rada, A.Z.Cajupi, Gavril Dara i Riu, Ndre Mjeda, Asdreni etj.
Letërsia e Rilindjes shënon një etapë të re në historinë e letërsisë shqiptare. Ajo
shënon kalimin nga letërsia me brendi fetare e karakter didaktik, në letersinë e
re shqiptare, në letërsinë e mirfilltë artistike, duke hedhur në të njëjtën kohë
edhe bazat e gjuhës sonë letrare kombëtare dhe lufta për çlirimin kombëtar e
shoqëror.
JeronimDe Rada
•U lind në vitin 1814 në Maki të Kalabrisë mësimet e para i kreu në kolegjin e Shën Adrianit të Shën Mitri Koronës.
Më 1834 shkoi për të studiuar drejtësi në Napoli, ku mori pjesë gjallërisht në lëvizjen politike dhe kulturore të
kohës.
• Më 1848 nxori të parën gazetë shqiptare "L'Albanese d'Italia", në të cilën shprehu pikëpamjet e tij për ngjarjet e
kohës. Pas dështimit të revolucionit më 1848 e mbylli gazetën dhe i zhgënjyer u tërhoq në fshatin e tij të lindjes
deri në fillim të viteve 60 të shek. XIX.
•Duke nisur nga v. 1861, në jetën e De Rada nisi një fazë e re, kur ai shfaqet si një nga figurat më në zë
te Rilindjes sonë Kombëtare. Pas traktatit Parimet e estetikës (Principii di estetica, 1861) botoi veprat
lashtësia e kombit shqiptar ("Antichità della nazione albanase", 1864) dhe Rapsodi të një
poeme arbëreshe ("Rapsodie d'un poema albanese", 1866), që luajtën një rol të rëndësishëm për
propagandimin e çështjes kombëtare shqiptare.
•Hyri në korrespondencë me patriotët shqiptarë dhe me personalitetet kulturore evropiane, dashamirë
të Shqipërisë, ndoqi me interes të gjallë ngjarjet në Shqipëri. Më 1878 përkrahu Lidhjen Shqiptare
të Prizrenit dhe ngriti zërin kundër gjymtimit tokësor të Shqipërisë. Një ndihmesë të çmuar çështjes
kombëtare i dha me revistën "Flamuri Arbrit", që botoi në vitet 1883-1885. Në "Testamentin politik" (1902)
shprehu optimizmin në të ardhmen e Shqipërisë dhe pakënaqësinë e tij ndaj politikës imperialiste
të Italisë ndaj atdheut të të parëve.
•De Rada luajti një rol të madh në historinë e letërsisë shqiptare ; ai është i pari që shkroi vepra me frymë
kombëtare. Figura e tij ngrihet si figura më e kulluar dhe më e fuqishme e letërsisë dhe e botës arbëreshe.
Ndikimi i tij mbi shkrimtarët arbëreshë bashkëkohës ishte i madh ; tradita poetike shkruar prej tij vijon të
jetojë e përtërirë edhe në letërsinë e sotme arbëreshe. Pas Çlirimit në Shqipëri janë botuar të adoptuara
veprat e tij kryesore. Mban titullin "Mësues i Popullit. Vdiq me 1903, në moshën nëntëdhjetëvjeçare.
•Milosao
•Një pasqyrë e jetës njerëzore
•Serafina Topia
•Skënderbeu i pafan
•Fjamuri i Arbërit (revistë)
•Rapsodi të një poeme shqiptare, mbledhur në kolonitë e rrethit të Napolit, (1983) Prishtinë:
Rilindja
•Antichità della nazione albanese e sua affinità con gli Elleni e i Latini 1997 Cosenza Brenner
•Këngë të milosaut : poemë (2002) Tiranë : Naim Frashëri
•Andon Zako Çajupi ka lindur në Sheper të Zagorisë (Gjirokastër). Në Nivan kreu mësimet gjysmë të mesme,
të cilat i plotësoi në një lice francez në Egjipt, ku jetonte i ati. Më 1887, pasi bëri një vizitë në Sheper, që
ishte e fundit për të, Çajupi shkoi në Zvicër, atje kreu studimet e larta dhe mori titullin e doktorit të
drejtësisë. Në Kajro, ku u vendos për gjithnjë, punoi për një farë kohe si avokat.
•Nga fundi i shek. XIX mori pjesë gjallërisht në lëvizjen patriotike shqiptare dhe mbajti krahun e saj më të
përparuar. Në rrethet e gjera atdhetare u bë i njohur me një artikull që shkroi në kuadrin e diskutimit rreth
çështjes së alfabetit në të cilin doli kundër adoptimit të alfabetit grek për gjuhën shqipe. Më 1909 botoi
shkrimin e njohur Klubi i Selanikut, një pamflet dërrmues kundër armiqve të brendshëm të lëvizjes
kombëtare shqiptare.
•Patriotizmi i flaktë dhe qëndrimi i prerë ndaj pushtuesve të huaj, e nxorën Çajupi në krye të patriotëve që
vepronin në Egjipt. Më 1919 u zgjodh kryetar i shoqërisë "Vëllazëria" me qendër në Kajro. Qe frymëzuesi
dhe njëri nga hartuesit e memorandumit që shqiptarët e Egjiptit i dërguan Konferencës së Paqes më 1919
në mbrojtje të tërësisë territoriale të Shqipërisë. Më 1920 themeloi "Shoqërinë e Miqve", e cila në vitin
1928 e ngriti zërin kundër shpalljes së monarkisë nga Ahmet Zogu.
Baba Tomorriqe ndahet ne tre pjese: dashuria,atdheu dhe perralla te verteta dhe te rreme'
(Kajro, 1902)
Dhjata e vjetër e shfaqur - satire
Baba Musa lakuriqë
Burri i dheut - tragjedi (1908)
Pas vdekjes - komedi
14 vjec dhender -komedi
•Ndre Mjeda, poet i shquar dhe veprimtar e patriot. Lindi në Shkodër nga i ati
Jakë Zefi (Kryeziu) dhe ëma Luçije (Dominika) Thaçi. I ati ishte me origjinë
nga Mirdita ndërsa e ëma nga Malcit e Pukës. Si i ri me intelekt të zhvilluar, i
talentuar dhe studioz, tërhoqi vëmendjen e jezuitëve, të cilët menduan ta bënin
prift. Në edukimin e tij patën ndikim shkrimtari jezuit Anton Xanoni (1863-
1915) dhe poeti françeskan Leonardo de Martino (1830-1923)[2]. Ai vazhdoi më
pas studimet fetare në Spanjë, Itali e Poloni.
• Nga 1884 deri në fillim të vitit 1887 u stërvit në një kolegj që drejtohej atje nga
Universiteti Gregorian i Romës, kurse më 1887 u transferua në një kolegj
Gregorian tjetër në Kieri (Chieri), në juglindje të Torinos, ku ndenji deri në fund
të atij viti. Në fillim dha mësim në një shkollë të lartë fetare në Kroaci.
•Në këto vite Ndre Mjeda filloi të shkruajë poezi shqip, ndër to edhe vjershën
melankolike mjaft të lexuar Vaji i bylbylit, botuar më 1887 në broshurën Scahiri
Elierz (Poeti i nderuar), ku shpreh mallin për vendin e tij. Po e kësaj periudhe
është vjersha Vorri i Skanderbegut. Tema e shqiptarit në mërgim, që e merr
malli për atdheun nën zgjedhën turke, ishte më se e zakontë në letërsinë e
Rilindjes, sidomos në dhjetëvjeçarin pas dështimit të Lidhjes së Prizrenit.
VEPRIMTARIA POETIKE E NDRE MJEDES
•Ndre Mjeda e nisi që herët. Poema romantike e njohur Vaji i bylbylit u shkrua më 1887; në të ndihen fryma
patriotike dhe nota përmallimi, që shquanin paraardhësit e tij L. De Martinin, N. Bytyçin etj. Vepra
përmbyllej me thirrjen drejtuar shqiptarit që të ngrihej për të fituar lirinë. Që nga kjo kohë e deri më 1917
kur pa dritën e botimit vëllimi me vjersha Juvenilia, Ndre Mjeda shkroi, por nuk botoi gati asgjë. Të kësaj
kohe janë poema tjetër romantike I tretuni, në të cilën është derdhur malli për atdheun, për njerëzit dhe
natyrën e vendit me bukuritë e saj, vjersha Shtegtari, Malli për atdhe, Gjuha shqype, Bashkoniu !etj.
•Fazës së dytë të krijimtarisë së Ndre Mjeda e cila nisi pas Luftës I Botërore, i përkasin poemat në tingëllima
(sonete) "Scodra" dhe "Lissus", ku, përmes historisë së lashtë të dy qyteteve evokohet e kaluara e hershme
e popullit tonë, sidomos fryma luftarake dhe liridashëse e stërgjyshërve të tij, ilirëve. Duke vijuar në këtë
kohë traditën e poezisë së Rilindjes Kombëtare, Ndre Mjeda shprehu kështu mospajtimin e tij me regjimin
reaksionar që sundonte vendin
*Vaji i Bylbylit -poeme
* Juvenilja - përmbledhje
*Liria - poemë
* Lissus - poemë
* Scodra - poemë
* Andrra e jetes-poeme
* Shkoll e jete-poeme
•Gjergj Fishta ishte frat, shkrimtar (poet e prozator), përkthyes, publicist, arsimtar,
estet, piktor (jo profesionist, mendohet të ketë mbi 20 piktura), deputet dhe
mbrojtës i Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. Është shqiptari i parë i kandiduar
për çmimin Nobel.
•Lindi më 23 tetor 1871 prej Ndokë Simon Ndocit dhe Prendes së Lazër Kaçit mbas tre
vëllezërve dhe një motre, familja e tij qe shpërngulë nga Domgjoni i Mirditës për
punë gjaku. U pagëzua Zef nga arbëreshi Át Leonardo de Martino, famullitari i
atëhershëm i Troshanit. Për cilësitë e mira që kishte, ra në sy të Át Marian Pizzochini
nga Palmanova, Udine, i cili kërkoi nga prindët e tij që ta shkollonte djalin.
•Prindët nuk e refuzuan dëshirën e fratit. Meqë në fshatrat aty përqark nuk kishte
shkollë, e dërgoi me shpenzimet e veta në shkollën fretnore hapur qysh më 1861
në Shkodër. Me hapjen e kolegjës së Troshanit më 1880 prej Át Marianit me
mbështetjen e Gjon Pjetrit nga Bergamo, prefekti i misionit të Kastratit - Zeka 11 vjeç
kthehet nga Shkodra tashmë si nxënës për t'u dalluar në shenj për nga mprehtësia.
Në këtë kohë i shfaqen dhimbje në zemër, sa etnit françeskanë
Vendimi për alfabetin e
gjuhës shqipe
në Kongresin e Manastirit
Gjatë punës në bibliotekën
françeskane që më vonë do
marrë emrin e tij
Fishta si mësues në Kolegjën e
Troshanit, më 1894. Marubbi
1*Lahuta e Malcíse - poemë (Zarë, 1925
2*Anzat e Parnasit - satirë (Sarajevë, 1907)
3*Pika voese, më vonë ribotuar si Vallja e Parrizit (Zarë, 1909)
4*Shqyptari i gjytetnuem - melodramë (1911)
5*Shqyptarja e gjytetnueme - melodramë
6*Vëllaznia apo Shën Françesku i Assisi-t (1912)
7*Hylli i Dritës - revistë (1913), themelues.
8*Juda Makabé - tragjedi (1914)
9*Gomari i Babatasit (Shkodër, 1923)
10*Mrizi i Zânavet (Shkodër, 1924)
11*Sh. Luigji Gonzaga, (Shkodër 1927)
12*Lahuta e Malcís - botimi komplet (1937)
13*Jerina ase mbretnesha e luleve, (Shkodër, 1941)
•Lindi në qytetin buzë liqenit të Ohrit në familjen e Sotir Gushos. I ati si arsimdashës që ishte e dërgoi pas
mësimeve fillore që i kreu në vendlindje, në një shkollë të gjuhës rumune në Manastir nga 1909 deri më
1916.
•I ati më pas e nis në Athinë pranë liceut Léonin, instituti më i hershëm privat në kryeqytetin grek - licé ku
qëndron deri më 1920. Pasi sëmuret, e shtrojnë në sanatorium dy vitet e mbrame të qëndrimit të tij në
Greqi.
•Më 1921 regjistrohet në Shkollën Kombëtare të Arteve të Bukura në Bukuresht pas një viti me ankesa për të
tejkaluar valën e ksenocentrike që kishte kapluar qeverinë rumune.
•Verën e vitit 1924 Qeveria Nolit i dha bursë dhe ai regjistrohet në Universitetin e Gracit "Karol Francik" në
fakultetin e filologjisë romano-gjermanike. logie (I paçmuari Eminescu dhe ideologjia e tij popullore-
atdhetare). Vitin tjetër u kthye në Tiranë duke mësuar arte në një shkollë të mesme.
•Vitet 1944-'47, vitet e turbulluara të fillimit të regjimit komunist ishte i papunë dhe jetonte në kryeqytet me
të shoqen. Pas punësimit jetëshkurtër pranë Institutit të Shkencave, pararendësit të Universitetit të Tiranës,
nisi punë si përkthyes me normë pranë shtëpisë botuese shtetërore "Naim Frashëri" deri kur doli në
pension më 1974. Vdes në varfëri të plotë në kryeqytet më 12 nëntor 1987.
Krijues e shqipërues
•Pseudonimi letrar me të cilin njihet vjen nga rrudhja e emrit të tij përfshi atësinë,
Llazar Sotir Gusho (La-S-Gush) dhe si mbiemër ka përdorur endonimin e
vendlindjes, Poradeci.
•Autor i dy vëllimeve me poezi "Vallja e yjeve" më 1933 dhe "Ylli i zemrës" më
1937, botuar në kryeqytetin rumun. Vëllimi i parë i botuar me ndihmën e
mërgatës shqiptare në Konstancë; vëllimi i dytë i botuar me ndihmën e Kutelit
përmban edhe vargje të përpunuara nga vëllimi i parë me poezitë me vargënimin
e melodinë më të hollë në gjuhën shqipe.
•Përpos dy vëllimeve, Poradeci botoi tregime në prozë ndër të përkohshmet e
viteve '30-'40. Veçanërisht tek "Përpjekja shqiptare" e Branko Merxhanit. Shkrime
prej tij janë shfaqur edhe në të përkohshmet Drita dhe Nëntori, të cilat të bluara
siç qenë nga censorët e kohës ishin hapsira më të volitshme për serën e
shqipëruesve.
VLERESIMET
•Me rastin e 100-vjetorit të lindjes në 27 dhjetor 1999, presidenti i Republikës Rexhep Mejdani i
jep titullin "Nderi i Kombit" dhe Pogradeci, qyteti i tij i lindjes titullin "Qytetar nderi".
•Pallati i Kulturës në Pogradec mban emrin Lasgush Poradeci.
•Në lagjen Kombinat në Tiranë ndodhet shkolla "9-vjeçare Lasgush Poradeci".
•Rruga te Diga te Liqeni artificial i Tiranës mban emrin Lasgush Poradeci.
FALEMINDERIT !!
Punoi : Ajlinda Idrizi
Kl: IX/3
SHMU: Abaz Ajeti
Gjilan
Mesimdhenesja: Bahrije Veseli

More Related Content

What's hot

Kuvendi i lezhes
Kuvendi i lezhesKuvendi i lezhes
Kuvendi i lezhes
Xhesika Merko
 
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Kristjana Duni
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
#MesueseAurela Elezaj
 
Letersia dhe Folklori !!!!
Letersia dhe Folklori !!!!Letersia dhe Folklori !!!!
Letersia dhe Folklori !!!!
#MesueseAurela Elezaj
 
Fizika ne jeten e perditshme
Fizika ne jeten e perditshmeFizika ne jeten e perditshme
Fizika ne jeten e perditshme
An An
 
traditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodranetraditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodrane
Eva Kajushi
 
Dieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I Shendetshem
Dieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I ShendetshemDieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I Shendetshem
Dieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I Shendetshem
ArenoardReno
 
Kimi- Hekuri
Kimi- HekuriKimi- Hekuri
Kimi- Hekuri
Admin Nuriu
 
Kimia-Qeliza Shtazore
Kimia-Qeliza ShtazoreKimia-Qeliza Shtazore
Kimia-Qeliza Shtazore
Denisa Caushi
 
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreHumanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Exhitah Vasija
 
Plan biznesi
Plan biznesiPlan biznesi
Plan biznesi
Enea Jahollari
 
Don kishoti
Don kishotiDon kishoti
Don kishoti
Armando Selvija
 
Trevat Shqiptare Ne Greqi
Trevat Shqiptare Ne GreqiTrevat Shqiptare Ne Greqi
Trevat Shqiptare Ne Greqi
olinuhi
 
Metalet
MetaletMetalet
Metalet
EraldVula
 
lasgush poradeci
lasgush poradecilasgush poradeci
lasgush poradeci
ornela rama
 
Komunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiKomunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne Shqiperi
Denis Lezo
 
iliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesiliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliades
ssuseree34b8
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
xhulia osmanllari
 
Vepra Komedia Hyjnore. Dante Aligeri
Vepra Komedia Hyjnore. Dante AligeriVepra Komedia Hyjnore. Dante Aligeri
Vepra Komedia Hyjnore. Dante Aligeri
Ergi Nushi
 
Aparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimitAparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimit
Matilda Gremi
 

What's hot (20)

Kuvendi i lezhes
Kuvendi i lezhesKuvendi i lezhes
Kuvendi i lezhes
 
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)Rilindja  kombetare shqiptare (1831  1912)
Rilindja kombetare shqiptare (1831 1912)
 
PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU PROJEKT : SKENDERBEU
PROJEKT : SKENDERBEU
 
Letersia dhe Folklori !!!!
Letersia dhe Folklori !!!!Letersia dhe Folklori !!!!
Letersia dhe Folklori !!!!
 
Fizika ne jeten e perditshme
Fizika ne jeten e perditshmeFizika ne jeten e perditshme
Fizika ne jeten e perditshme
 
traditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodranetraditat dhe zakonet shkodrane
traditat dhe zakonet shkodrane
 
Dieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I Shendetshem
Dieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I ShendetshemDieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I Shendetshem
Dieta E Balancuar Dhe Energjia E Nevojshme-Organizem I Shendetshem
 
Kimi- Hekuri
Kimi- HekuriKimi- Hekuri
Kimi- Hekuri
 
Kimia-Qeliza Shtazore
Kimia-Qeliza ShtazoreKimia-Qeliza Shtazore
Kimia-Qeliza Shtazore
 
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyreHumanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
Humanistët më të shquar shqiptarë dhe veprat e tyre
 
Plan biznesi
Plan biznesiPlan biznesi
Plan biznesi
 
Don kishoti
Don kishotiDon kishoti
Don kishoti
 
Trevat Shqiptare Ne Greqi
Trevat Shqiptare Ne GreqiTrevat Shqiptare Ne Greqi
Trevat Shqiptare Ne Greqi
 
Metalet
MetaletMetalet
Metalet
 
lasgush poradeci
lasgush poradecilasgush poradeci
lasgush poradeci
 
Komunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne ShqiperiKomunizmi ne Shqiperi
Komunizmi ne Shqiperi
 
iliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliadesiliada analize , Analize e Iliades
iliada analize , Analize e Iliades
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
 
Vepra Komedia Hyjnore. Dante Aligeri
Vepra Komedia Hyjnore. Dante AligeriVepra Komedia Hyjnore. Dante Aligeri
Vepra Komedia Hyjnore. Dante Aligeri
 
Aparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimitAparati i ekskretimit
Aparati i ekskretimit
 

Similar to Letersia shqiptare e rilindjes Gjuhe Shqipe

Jeronim dhe dritero
Jeronim dhe driteroJeronim dhe dritero
Jeronim dhe dritero
#MesueseAurela Elezaj
 
Shkrimtare te shquar shkrimtar
Shkrimtare te shquar shkrimtarShkrimtare te shquar shkrimtar
Shkrimtare te shquar shkrimtar
Denis Celaj
 
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .pptautoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
ARIMAZSTEAJ
 
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .pptautoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
ARIMAZSTEAJ
 
Naim Frasheri
Naim FrasheriNaim Frasheri
Naim Frasheri
Muki Huduti
 
Ndre Mjeda - 2015
Ndre Mjeda - 2015Ndre Mjeda - 2015
Ndre Mjeda - 2015
Riku Verri
 
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore ShqiptareShkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Universiteti Politeknik Tirane
 
PROJEKT: GJERGJ FISHTA DHE ” LAHUTA E MALCIS”
PROJEKT: GJERGJ FISHTA  DHE  ” LAHUTA E MALCIS” PROJEKT: GJERGJ FISHTA  DHE  ” LAHUTA E MALCIS”
PROJEKT: GJERGJ FISHTA DHE ” LAHUTA E MALCIS”
#MesueseAurela Elezaj
 
Gjergj Fishta
Gjergj FishtaGjergj Fishta
Gjergj Fishta
Elio Mema
 
Pyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptare
Pyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptarePyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptare
Pyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptare
#MesueseAurela Elezaj
 
Rilindja Kombetare Shqiptare
Rilindja Kombetare ShqiptareRilindja Kombetare Shqiptare
Rilindja Kombetare Shqiptare
Olsi Sita
 
Millosh Gjergj Nikolla
Millosh Gjergj NikollaMillosh Gjergj Nikolla
Millosh Gjergj Nikolla
Vilma Kafexhiu
 
Gjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrare
Gjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrareGjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrare
Gjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrare
letapoda1
 
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyreprojekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
Fatjon Cane
 
Dritero Agolli.
Dritero Agolli.Dritero Agolli.
Dritero Agolli.
Genti Mustafaj
 
Mrizi i Zanave
Mrizi i ZanaveMrizi i Zanave
Mrizi i Zanave
MightyGirl20
 
Gjergj Fishta
Gjergj FishtaGjergj Fishta
Gjergj Fishta
OrgesaIbri
 
gjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddh
gjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddhgjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddh
gjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddh
luisa842803
 

Similar to Letersia shqiptare e rilindjes Gjuhe Shqipe (20)

Jeronim dhe dritero
Jeronim dhe driteroJeronim dhe dritero
Jeronim dhe dritero
 
Shkrimtare te shquar shkrimtar
Shkrimtare te shquar shkrimtarShkrimtare te shquar shkrimtar
Shkrimtare te shquar shkrimtar
 
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .pptautoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
 
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .pptautoret shQIPTARE  PREZANTIM ME FOTO .ppt
autoret shQIPTARE PREZANTIM ME FOTO .ppt
 
Jeronim de rada
Jeronim de radaJeronim de rada
Jeronim de rada
 
Naim Frasheri
Naim FrasheriNaim Frasheri
Naim Frasheri
 
Ndre Mjeda - 2015
Ndre Mjeda - 2015Ndre Mjeda - 2015
Ndre Mjeda - 2015
 
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore ShqiptareShkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
Shkrimtarët e letërsisë bashkohore Shqiptare
 
PROJEKT: GJERGJ FISHTA DHE ” LAHUTA E MALCIS”
PROJEKT: GJERGJ FISHTA  DHE  ” LAHUTA E MALCIS” PROJEKT: GJERGJ FISHTA  DHE  ” LAHUTA E MALCIS”
PROJEKT: GJERGJ FISHTA DHE ” LAHUTA E MALCIS”
 
Gjergj Fishta
Gjergj FishtaGjergj Fishta
Gjergj Fishta
 
Projekt
ProjektProjekt
Projekt
 
Pyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptare
Pyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptarePyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptare
Pyetjet dhe përgjigjet në letërsi shqiptare
 
Rilindja Kombetare Shqiptare
Rilindja Kombetare ShqiptareRilindja Kombetare Shqiptare
Rilindja Kombetare Shqiptare
 
Millosh Gjergj Nikolla
Millosh Gjergj NikollaMillosh Gjergj Nikolla
Millosh Gjergj Nikolla
 
Gjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrare
Gjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrareGjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrare
Gjergj_Fishta, jeta dhe veprimtaria letrare
 
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyreprojekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
 
Dritero Agolli.
Dritero Agolli.Dritero Agolli.
Dritero Agolli.
 
Mrizi i Zanave
Mrizi i ZanaveMrizi i Zanave
Mrizi i Zanave
 
Gjergj Fishta
Gjergj FishtaGjergj Fishta
Gjergj Fishta
 
gjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddh
gjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddhgjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddh
gjergjfishta-21102015212 2.dhdhddjdhhddh
 

Letersia shqiptare e rilindjes Gjuhe Shqipe

  • 1. Letërsia shqiptare e Rilindjes Kombëtare lindi dhe u zhvillua si pjesë e pandarë e lëvizjes politiko-shoqërore e kulturore për çlirimin e vendit nga zgjedha e huaj. Kjo lëvizje, që nis nga mesi i shekullit XIX dhe arrin deri në vitin 1912, quhet Rilindje Kombëtare, prandaj edhe letërsia e kësaj periudhe quhet letërsi e Rilindjes Kombëtare. Kjo është kryesisht një letërsi patriotike me frymë demokratike e popullore. Tema kryesore e saj ishte dashuria për atdheun dhe popullin, evokimi i së kaluarës heroikKushtet historike që përcaktuan zhvillimin e saj, ishin kryengritjet e vazhdueshme kundër pushtuesve osmane, lufta për pavarësi dhe për ruajtjen e tërësisë tokësore të vendit nga synimet grabitqare të imperialisteve dhe të qarqeve shoviniste fqinje. Letërsia e Rilindjes pati një drejtim iluminist e në periudhën e fundit edhe vepra realiste, por në thelbin e vet ajo ishte një letërsi romantike. Në veprat më të, mira të saj u shprehen ideale të larta kombëtare, malli dhe dashuria e zjarrtë për mëmëdheun, krenaria për të kaluarën e lavdishme të popullit shqiptar dhe ëndërra për ta parë Shqipërinë e lirë, të pavarur e të lulëzuar.
  • 2. Figura më e shquar e kësaj periudhe është padyshim, Naim Frashëri, autor i poemës "Bagëti e Bujqësi„ i "Historisë së Skënderbeut„ dhe i shumë poezive të tjera patriotike, lirike e filozofike. Figura të tjera të shquara janë Jeronim De Rada, A.Z.Cajupi, Gavril Dara i Riu, Ndre Mjeda, Asdreni etj. Letërsia e Rilindjes shënon një etapë të re në historinë e letërsisë shqiptare. Ajo shënon kalimin nga letërsia me brendi fetare e karakter didaktik, në letersinë e re shqiptare, në letërsinë e mirfilltë artistike, duke hedhur në të njëjtën kohë edhe bazat e gjuhës sonë letrare kombëtare dhe lufta për çlirimin kombëtar e shoqëror.
  • 3. JeronimDe Rada •U lind në vitin 1814 në Maki të Kalabrisë mësimet e para i kreu në kolegjin e Shën Adrianit të Shën Mitri Koronës. Më 1834 shkoi për të studiuar drejtësi në Napoli, ku mori pjesë gjallërisht në lëvizjen politike dhe kulturore të kohës. • Më 1848 nxori të parën gazetë shqiptare "L'Albanese d'Italia", në të cilën shprehu pikëpamjet e tij për ngjarjet e kohës. Pas dështimit të revolucionit më 1848 e mbylli gazetën dhe i zhgënjyer u tërhoq në fshatin e tij të lindjes deri në fillim të viteve 60 të shek. XIX.
  • 4. •Duke nisur nga v. 1861, në jetën e De Rada nisi një fazë e re, kur ai shfaqet si një nga figurat më në zë te Rilindjes sonë Kombëtare. Pas traktatit Parimet e estetikës (Principii di estetica, 1861) botoi veprat lashtësia e kombit shqiptar ("Antichità della nazione albanase", 1864) dhe Rapsodi të një poeme arbëreshe ("Rapsodie d'un poema albanese", 1866), që luajtën një rol të rëndësishëm për propagandimin e çështjes kombëtare shqiptare. •Hyri në korrespondencë me patriotët shqiptarë dhe me personalitetet kulturore evropiane, dashamirë të Shqipërisë, ndoqi me interes të gjallë ngjarjet në Shqipëri. Më 1878 përkrahu Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe ngriti zërin kundër gjymtimit tokësor të Shqipërisë. Një ndihmesë të çmuar çështjes kombëtare i dha me revistën "Flamuri Arbrit", që botoi në vitet 1883-1885. Në "Testamentin politik" (1902) shprehu optimizmin në të ardhmen e Shqipërisë dhe pakënaqësinë e tij ndaj politikës imperialiste të Italisë ndaj atdheut të të parëve. •De Rada luajti një rol të madh në historinë e letërsisë shqiptare ; ai është i pari që shkroi vepra me frymë kombëtare. Figura e tij ngrihet si figura më e kulluar dhe më e fuqishme e letërsisë dhe e botës arbëreshe. Ndikimi i tij mbi shkrimtarët arbëreshë bashkëkohës ishte i madh ; tradita poetike shkruar prej tij vijon të jetojë e përtërirë edhe në letërsinë e sotme arbëreshe. Pas Çlirimit në Shqipëri janë botuar të adoptuara veprat e tij kryesore. Mban titullin "Mësues i Popullit. Vdiq me 1903, në moshën nëntëdhjetëvjeçare.
  • 5. •Milosao •Një pasqyrë e jetës njerëzore •Serafina Topia •Skënderbeu i pafan •Fjamuri i Arbërit (revistë) •Rapsodi të një poeme shqiptare, mbledhur në kolonitë e rrethit të Napolit, (1983) Prishtinë: Rilindja •Antichità della nazione albanese e sua affinità con gli Elleni e i Latini 1997 Cosenza Brenner •Këngë të milosaut : poemë (2002) Tiranë : Naim Frashëri
  • 6. •Andon Zako Çajupi ka lindur në Sheper të Zagorisë (Gjirokastër). Në Nivan kreu mësimet gjysmë të mesme, të cilat i plotësoi në një lice francez në Egjipt, ku jetonte i ati. Më 1887, pasi bëri një vizitë në Sheper, që ishte e fundit për të, Çajupi shkoi në Zvicër, atje kreu studimet e larta dhe mori titullin e doktorit të drejtësisë. Në Kajro, ku u vendos për gjithnjë, punoi për një farë kohe si avokat. •Nga fundi i shek. XIX mori pjesë gjallërisht në lëvizjen patriotike shqiptare dhe mbajti krahun e saj më të përparuar. Në rrethet e gjera atdhetare u bë i njohur me një artikull që shkroi në kuadrin e diskutimit rreth çështjes së alfabetit në të cilin doli kundër adoptimit të alfabetit grek për gjuhën shqipe. Më 1909 botoi shkrimin e njohur Klubi i Selanikut, një pamflet dërrmues kundër armiqve të brendshëm të lëvizjes kombëtare shqiptare. •Patriotizmi i flaktë dhe qëndrimi i prerë ndaj pushtuesve të huaj, e nxorën Çajupi në krye të patriotëve që vepronin në Egjipt. Më 1919 u zgjodh kryetar i shoqërisë "Vëllazëria" me qendër në Kajro. Qe frymëzuesi dhe njëri nga hartuesit e memorandumit që shqiptarët e Egjiptit i dërguan Konferencës së Paqes më 1919 në mbrojtje të tërësisë territoriale të Shqipërisë. Më 1920 themeloi "Shoqërinë e Miqve", e cila në vitin 1928 e ngriti zërin kundër shpalljes së monarkisë nga Ahmet Zogu.
  • 7. Baba Tomorriqe ndahet ne tre pjese: dashuria,atdheu dhe perralla te verteta dhe te rreme' (Kajro, 1902) Dhjata e vjetër e shfaqur - satire Baba Musa lakuriqë Burri i dheut - tragjedi (1908) Pas vdekjes - komedi 14 vjec dhender -komedi
  • 8. •Ndre Mjeda, poet i shquar dhe veprimtar e patriot. Lindi në Shkodër nga i ati Jakë Zefi (Kryeziu) dhe ëma Luçije (Dominika) Thaçi. I ati ishte me origjinë nga Mirdita ndërsa e ëma nga Malcit e Pukës. Si i ri me intelekt të zhvilluar, i talentuar dhe studioz, tërhoqi vëmendjen e jezuitëve, të cilët menduan ta bënin prift. Në edukimin e tij patën ndikim shkrimtari jezuit Anton Xanoni (1863- 1915) dhe poeti françeskan Leonardo de Martino (1830-1923)[2]. Ai vazhdoi më pas studimet fetare në Spanjë, Itali e Poloni. • Nga 1884 deri në fillim të vitit 1887 u stërvit në një kolegj që drejtohej atje nga Universiteti Gregorian i Romës, kurse më 1887 u transferua në një kolegj Gregorian tjetër në Kieri (Chieri), në juglindje të Torinos, ku ndenji deri në fund të atij viti. Në fillim dha mësim në një shkollë të lartë fetare në Kroaci. •Në këto vite Ndre Mjeda filloi të shkruajë poezi shqip, ndër to edhe vjershën melankolike mjaft të lexuar Vaji i bylbylit, botuar më 1887 në broshurën Scahiri Elierz (Poeti i nderuar), ku shpreh mallin për vendin e tij. Po e kësaj periudhe është vjersha Vorri i Skanderbegut. Tema e shqiptarit në mërgim, që e merr malli për atdheun nën zgjedhën turke, ishte më se e zakontë në letërsinë e Rilindjes, sidomos në dhjetëvjeçarin pas dështimit të Lidhjes së Prizrenit.
  • 9. VEPRIMTARIA POETIKE E NDRE MJEDES •Ndre Mjeda e nisi që herët. Poema romantike e njohur Vaji i bylbylit u shkrua më 1887; në të ndihen fryma patriotike dhe nota përmallimi, që shquanin paraardhësit e tij L. De Martinin, N. Bytyçin etj. Vepra përmbyllej me thirrjen drejtuar shqiptarit që të ngrihej për të fituar lirinë. Që nga kjo kohë e deri më 1917 kur pa dritën e botimit vëllimi me vjersha Juvenilia, Ndre Mjeda shkroi, por nuk botoi gati asgjë. Të kësaj kohe janë poema tjetër romantike I tretuni, në të cilën është derdhur malli për atdheun, për njerëzit dhe natyrën e vendit me bukuritë e saj, vjersha Shtegtari, Malli për atdhe, Gjuha shqype, Bashkoniu !etj. •Fazës së dytë të krijimtarisë së Ndre Mjeda e cila nisi pas Luftës I Botërore, i përkasin poemat në tingëllima (sonete) "Scodra" dhe "Lissus", ku, përmes historisë së lashtë të dy qyteteve evokohet e kaluara e hershme e popullit tonë, sidomos fryma luftarake dhe liridashëse e stërgjyshërve të tij, ilirëve. Duke vijuar në këtë kohë traditën e poezisë së Rilindjes Kombëtare, Ndre Mjeda shprehu kështu mospajtimin e tij me regjimin reaksionar që sundonte vendin
  • 10. *Vaji i Bylbylit -poeme * Juvenilja - përmbledhje *Liria - poemë * Lissus - poemë * Scodra - poemë * Andrra e jetes-poeme * Shkoll e jete-poeme
  • 11. •Gjergj Fishta ishte frat, shkrimtar (poet e prozator), përkthyes, publicist, arsimtar, estet, piktor (jo profesionist, mendohet të ketë mbi 20 piktura), deputet dhe mbrojtës i Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. Është shqiptari i parë i kandiduar për çmimin Nobel. •Lindi më 23 tetor 1871 prej Ndokë Simon Ndocit dhe Prendes së Lazër Kaçit mbas tre vëllezërve dhe një motre, familja e tij qe shpërngulë nga Domgjoni i Mirditës për punë gjaku. U pagëzua Zef nga arbëreshi Át Leonardo de Martino, famullitari i atëhershëm i Troshanit. Për cilësitë e mira që kishte, ra në sy të Át Marian Pizzochini nga Palmanova, Udine, i cili kërkoi nga prindët e tij që ta shkollonte djalin. •Prindët nuk e refuzuan dëshirën e fratit. Meqë në fshatrat aty përqark nuk kishte shkollë, e dërgoi me shpenzimet e veta në shkollën fretnore hapur qysh më 1861 në Shkodër. Me hapjen e kolegjës së Troshanit më 1880 prej Át Marianit me mbështetjen e Gjon Pjetrit nga Bergamo, prefekti i misionit të Kastratit - Zeka 11 vjeç kthehet nga Shkodra tashmë si nxënës për t'u dalluar në shenj për nga mprehtësia. Në këtë kohë i shfaqen dhimbje në zemër, sa etnit françeskanë
  • 12. Vendimi për alfabetin e gjuhës shqipe në Kongresin e Manastirit Gjatë punës në bibliotekën françeskane që më vonë do marrë emrin e tij Fishta si mësues në Kolegjën e Troshanit, më 1894. Marubbi
  • 13. 1*Lahuta e Malcíse - poemë (Zarë, 1925 2*Anzat e Parnasit - satirë (Sarajevë, 1907) 3*Pika voese, më vonë ribotuar si Vallja e Parrizit (Zarë, 1909) 4*Shqyptari i gjytetnuem - melodramë (1911) 5*Shqyptarja e gjytetnueme - melodramë 6*Vëllaznia apo Shën Françesku i Assisi-t (1912) 7*Hylli i Dritës - revistë (1913), themelues. 8*Juda Makabé - tragjedi (1914) 9*Gomari i Babatasit (Shkodër, 1923) 10*Mrizi i Zânavet (Shkodër, 1924) 11*Sh. Luigji Gonzaga, (Shkodër 1927) 12*Lahuta e Malcís - botimi komplet (1937) 13*Jerina ase mbretnesha e luleve, (Shkodër, 1941)
  • 14. •Lindi në qytetin buzë liqenit të Ohrit në familjen e Sotir Gushos. I ati si arsimdashës që ishte e dërgoi pas mësimeve fillore që i kreu në vendlindje, në një shkollë të gjuhës rumune në Manastir nga 1909 deri më 1916. •I ati më pas e nis në Athinë pranë liceut Léonin, instituti më i hershëm privat në kryeqytetin grek - licé ku qëndron deri më 1920. Pasi sëmuret, e shtrojnë në sanatorium dy vitet e mbrame të qëndrimit të tij në Greqi. •Më 1921 regjistrohet në Shkollën Kombëtare të Arteve të Bukura në Bukuresht pas një viti me ankesa për të tejkaluar valën e ksenocentrike që kishte kapluar qeverinë rumune. •Verën e vitit 1924 Qeveria Nolit i dha bursë dhe ai regjistrohet në Universitetin e Gracit "Karol Francik" në fakultetin e filologjisë romano-gjermanike. logie (I paçmuari Eminescu dhe ideologjia e tij popullore- atdhetare). Vitin tjetër u kthye në Tiranë duke mësuar arte në një shkollë të mesme. •Vitet 1944-'47, vitet e turbulluara të fillimit të regjimit komunist ishte i papunë dhe jetonte në kryeqytet me të shoqen. Pas punësimit jetëshkurtër pranë Institutit të Shkencave, pararendësit të Universitetit të Tiranës, nisi punë si përkthyes me normë pranë shtëpisë botuese shtetërore "Naim Frashëri" deri kur doli në pension më 1974. Vdes në varfëri të plotë në kryeqytet më 12 nëntor 1987.
  • 15. Krijues e shqipërues •Pseudonimi letrar me të cilin njihet vjen nga rrudhja e emrit të tij përfshi atësinë, Llazar Sotir Gusho (La-S-Gush) dhe si mbiemër ka përdorur endonimin e vendlindjes, Poradeci. •Autor i dy vëllimeve me poezi "Vallja e yjeve" më 1933 dhe "Ylli i zemrës" më 1937, botuar në kryeqytetin rumun. Vëllimi i parë i botuar me ndihmën e mërgatës shqiptare në Konstancë; vëllimi i dytë i botuar me ndihmën e Kutelit përmban edhe vargje të përpunuara nga vëllimi i parë me poezitë me vargënimin e melodinë më të hollë në gjuhën shqipe. •Përpos dy vëllimeve, Poradeci botoi tregime në prozë ndër të përkohshmet e viteve '30-'40. Veçanërisht tek "Përpjekja shqiptare" e Branko Merxhanit. Shkrime prej tij janë shfaqur edhe në të përkohshmet Drita dhe Nëntori, të cilat të bluara siç qenë nga censorët e kohës ishin hapsira më të volitshme për serën e shqipëruesve.
  • 16. VLERESIMET •Me rastin e 100-vjetorit të lindjes në 27 dhjetor 1999, presidenti i Republikës Rexhep Mejdani i jep titullin "Nderi i Kombit" dhe Pogradeci, qyteti i tij i lindjes titullin "Qytetar nderi". •Pallati i Kulturës në Pogradec mban emrin Lasgush Poradeci. •Në lagjen Kombinat në Tiranë ndodhet shkolla "9-vjeçare Lasgush Poradeci". •Rruga te Diga te Liqeni artificial i Tiranës mban emrin Lasgush Poradeci.
  • 17. FALEMINDERIT !! Punoi : Ajlinda Idrizi Kl: IX/3 SHMU: Abaz Ajeti Gjilan Mesimdhenesja: Bahrije Veseli