SlideShare a Scribd company logo
1
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
Γερασιμίδης Θεόφιλος
ΘΕΜΑ: Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
(Τα χειρόγραφα)
Κρηνίδες 2012-2013
2
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
(Τα χειρόγραφα)
3
ΜΕΛΗ ΤΗΣ Δ΄ ΟΜΑΔΑΣ
1. Κωνσταντίνος Καναράς
2. Ευστράτιος Καναράς
3. Κωνσταντίνος Χαρτοματσίδης
4. Θεόφιλος Γερασιμίδης
ΕΠΟΠΤΕΙΑ
1.Καρατζόγλου Αλέξανδρος
2.Γκούμα Όλγα
4
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος………………………………………………………………………………5
Εισαγωγή……………………………………………………………………………....6
Α΄ κεφάλαιο
Η λεηλασία …………………………………………………........................................7
Β’ κεφάλαιο
Αναπάντητες Ερωτήσεις ……………………………………………………………11
Επίλογος……………………………………………………………………………..13
Βιβλιογραφία………………………………………………………………………....14
5
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Κατά τη σχολική χρονιά 2012-2013 στο ΓΕΛ Κρηνίδων και στα πλαίσια του
μαθήματος της ερευνητικής εργασίας με εποπτεύοντες καθηγητές τους κ.
Καρατζόγλου Αλέξανδρο και την κ.Γκούμα Όλγα διεξήχθη έρευνα με σκοπό την
γνωριμία και επαφή των μαθητών με ένα από τα ιερότερα μοναστήρια της περιοχής,
την ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης.
Το θέμα της ομάδας στην οποία ανήκω ήταν τα κειμήλια και τα χειρόγραφα του
μοναστηριού καθώς και η μοίρα που η ιστορική συγκυρία τους επεφύλασε.
Η ομάδα μου αποτελείται από τους μαθητές Γερασιμίδη Θεόφιλο, Ευστράτιο
Καναρά, Κωνσταντίνο Καναρά και Κωνσταντίνο Χαρτοματσίδη.
Το δικό μου επιμέρους αντικείμενο διαπραγμάτευσης ήταν τα χειρόγραφα της
Μονής.
6
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Τα γυρίσματα της μοίρας που με ιδιαίτερη επιμονή ταλαιπώρησαν τα ταραγμένα
Βαλκάνια δημιουργώντας αφόρητες καταστάσεις, είχαν ως αποτέλεσμα την ολική ή
μερική απώλεια των χειρογράφων των ορθοδόξων μοναστηριών.
Την ίδια, καθόλου αξιοζήλευτη μοίρα, είχε και η συλλογή χειρογράφων της Μονής
της Εικοσιφοίνισσας.
Την 27η Μαρτίου, Μεγάλη Δευτέρα του έτους 1917, κατά τη διάρκεια της δεύτερης
για την περιοχή βουλγαρικής κατοχής (1916-1918), ο πλούτος της Ιεράς Μονής
λεηλατήθηκε από τους Βουλγάρους κατακτητές της μακεδονικής γης. Βούλγαροι
Κομιτατζήδες και ο αυστριακής καταγωγής Βλαδίμητος Σίς, δημοσιολόγος
(=δημοσιογράφος) (επαγγελόμενος τον αρχαιολόγο) στη Σόφια, αφού κακοποίησαν
τους 25 μοναχούς, έκλεψαν και φυγάδευσαν στη Βουλγαρία ολόκληρη την κινητή
περιουσία της Μονής.
Από δε τη βιβλιοθήκη της Μονής αφαίρεσαν τους 430 χειρόγραφους κώδικες (130 σε
μεμβράνη και οι υπόλοιποι χαρτώοι), όπως και τα 567 σπάνια αρχαίτυπα και
παλαίτυπα. Επίσης πήραν και πολλά σπουδαία έγγραφα μεγάλης ιστορικής αξίας,
καθώς και άλλα έντυπα. Μεταξύ των κειμηλίων ξεχωριστή θέση κατείχε το
χειρόγραφο, περγαμηνό, δίστηλο Ευαγγέλιο, ιδιόχειρο έργο του Βυζαντινού
Αυτοκράτορα Ιωάννη του Κατακουζηνού, που έγραψε, ως μοναχός Ιωάσαφ, το 1373
ή το 1378. Ζύγιζε 9 οκάδες, ήταν γραμμένο με καλλιγραφικά γράμματα και με
μεγάλη επιμέλεια, είχε βαρύτιμο περίβλημα και ήταν διακοσμημένο με πολύτιμες
πέτρες.
Η καταστροφή της Μονής από τους Βουλγάρους κατακτητές ολοκληρώθηκε με τον
εμπρησμό της στις 12 Ιουλίου 1943, κατά την τρίτη βουλγαρική κατοχή (1941-1944).
Άρπαξαν ότι ελάχιστο είχε απομείνει από τη λεηλασία του 1917, έβαλαν φωτιά, και
μετέβαλαν το Μοναστήρι σε σωρό ερειπίων.
7
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
Χειρόγραφα: Η λεηλασία
Το Εξαμηνιαίο Συναξάριο από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας του Παγγαίου, το οποίο
συνέγραψε ο μοναχός Εφραίμ τον 13ο-14ο αιώνα
Την 27ην Μαΐου του 1992 είδε το φως της δημοσιότητος ένα άλλο συγκλονιστικό
δημοσίευμα. Ένα κείμενο – ντοκουμέντο, που εγράφη δια χειρός του γνωστού
Έλληνος δημοσιογράφου Σεραφείμ Κοτρώτσου και το οποίο δημοσιεύθηκε στο
περιοδικό «ΕΝΑ» με τίτλο: «Στο σφυρί Βυζαντινοί θησαυροί», αφού μιλάει για
εκατοντάδες σπάνια βυζαντινά χειρόγραφα, που μαρτυρούν την ελληνικότητα της
Μακεδονίας και την πορεία του Ελληνισμού στον ευαίσθητο χώρο της Βαλκανικής,
κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Τα χειρόγραφα αυτά βρίσκονται από τον Μάρτιο του
1917 στα χέρια των Βουλγάρων, οι οποίοι αρνούνται να τα παραδώσουν στο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενώ πολλά από αυτά, προερχόμενα από ελληνικά
μοναστήρια, που λεηλάτησαν βουλγαρικές παραστρατιωτικές ομάδες, «βγαίνουν στο
σφυρί» από ξένους οίκους δημοπρασιών! Αξίζει τον κόπο να δούμε τι λέει αυτό το
ρεπορτάζ, το οποίο, πέραν των άλλων, αποκαλύπτει και τα εξής :
«Για περισσότερα από 70 χρόνια η γνωστή δημοσιοϋπαλληλική αδιαφορία του
ελληνικού κρατικού μηχανισμού και οι περισπούδαστες διαβεβαιώσεις των
ιθυνόντων του υπουργείου Εξωτερικών ότι πρόκειται για «ασήμαντο ζήτημα», είχαν
8
εγκαταλείψει στη μοίρα του ένα μοναδικής ιστορικής αξίας βυζαντινό «θησαυρό». Οι
προσπάθειες του πανεπιστημιακού δασκάλου Λίνου Πολίτη, από τις αρχές της
δεκαετίας του 1970, και στη συνέχεια τριών καθηγητών του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κατόρθωσαν να οδηγήσουν στον εντοπισμό του
συλημένου «θησαυρού» που αποτελείται από εκατοντάδες βυζαντινά χειρόγραφα τα
οποία απεικονίζουν την ιστορία της Μακεδονίας κατά τους τελευταίους δέκα αιώνες.
Ολόκληρο αυτό το πολύτιμο ιστορικό υλικό (που αποκτάει βαρυσήμαντη αξία
ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που οργιάζει η προπαγάνδα σε βάρος της ελληνικότητας
της Μακεδονίας) βρίσκεται στα δαιδαλώδη υπόγεια του Κέντρου Σλαβοβυζαντινών
Σπουδών «Ιβάν Ντούτσεβ» της Σόφιας και η βουλγαρική κυβέρνηση αρνείται να το
επιστρέψει, εμπλέκοντας μάλιστα την υπόθεση στα «γρανάζια» της σχετικής
ψυχρότητας που διέπει τελευταία τις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις.
Η ανακίνηση του εξαιρετικά σημαντικού αυτού θέματος, ενέχει πλέον σοβαρό
πολιτικό κόστος για την ελληνική πλευρά, καθώς η επιστροφή των σπάνιων
βυζαντινών χειρογράφων εντάσσεται στην πλήρη ενεργοποίηση της Συνθήκης του
Νεϊγύ, γεγονός που προϋποθέτει την απόδοση ανταλλαγμάτων από τη χώρα μας. Το
τελευταίο χρονικό διάστημα μάλιστα η υπόθεση γίνεται αφορμή για πολιτικές
εκκαθαρίσεις στη Βουλγαρία επιστημόνων και άλλων παραγόντων (που βλέπουν με
συμπάθεια το ανεπίσημο ελληνικό αίτημα) με τη δικαιολογία ότι συνεργάστηκαν με
το προηγούμενο καθεστώς του Τεοντόρ Ζίβκωφ. Η υπόθεση, που περιέχει έντονα
στοιχεία διεθνούς πολιτικού «θρίλερ», αφορά τη σύληση (το Μάρτιο του 1917) των
μοναστηρίων της Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου και Πρόδρομου Σερρών, από
βουλγαρικές στρατιωτικές και παραστρατιωτικές ομάδες. Όπως προέκυψε από τις
μακροχρόνιες έρευνες του πανεπιστημιακού δασκάλου Λίνου Πολίτη, περίπου 418
ελληνικά χειρόγραφα βρίσκονται ακόμα και σήμερα στη Σόφια, ενώ ένας άγνωστος
αριθμός έχει μεταφερθεί ή έχει πωληθεί σε κρατικές και ιδιωτικές συλλογές στην
Ευρώπη και τις ΗΠΑ. «Τα συλημένα χειρόγραφα της Εικοσιφοίνισσας, ως “Membra
Disjecta” είναι διασκορπισμένα σε όλο τον κόσμο και άλλα, τα περισσότερα,
θεωρούνται «χαμένα», μολονότι όλοι γνωρίζουμε ότι αυτά βρίσκονται στη Σόφια»,
έγραφε σε μία από τις μελέτες του για τα ελληνικά χειρόγραφα ο Καθηγητής του
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Βασίλειος Άτσαλος, λίγους μήνες πριν οι Βούλγαροι
αναγνωρίσουν επίσημα – ύστερα από σιωπή 73 χρόνων- ότι κατέχουν τα ελληνικά
χειρόγραφα.
Εδώ και δεκαπέντε περίπου χρόνια ωστόσο, ο Λίνος Πολίτης έδινε την πολιτική
διάσταση του θέματος και προδιέγραφε (ίσως απαισιόδοξα) και την εξέλιξή του. «Το
διαρρεύσαν χρονικό διάστημα των εξήκοντα ετών δικαιολογεί, ίσως, μίαν τοιαύτην
«παραγραφήν». Άλλωστε, η Ελλάς δεχθείσα άνευ τινός διαμαρτυρίας τα
παραδοθέντα τω 1923 χειρογράφων και μη ανακινήσασα επί τοσούτον χρόνον το
ζήτημα, υπέχει και αυτή μέρος της ευθύνης». Ο πανεπιστημιακός δάσκαλος
αναφέρεται φυσικά στην επιστροφή μέρους των χειρογράφων (των πιο ασήμαντων
ιστορικά) το 1923, τα οποία, η ελληνική κυβέρνηση τότε αποδέχτηκε χωρίς να θέσει
ζήτημα για τα υπόλοιπα, που εξακολουθούσαν να βρίσκονται στη Σόφια ή είχαν
διαρρεύσει με υπαιτιότητα των Βουλγάρων σε ευρωπαϊκές χώρες. Εκτός από τη
διαπιστωμένη εκκλησιαστική και καλλιτεχνική αξία, η μεγάλη σημασία των
κλεμμένων χειρογράφων έγκειται στο γεγονός, ότι περιλαμβάνουν γραπτούς κώδικες
στους οποίους υπάρχουν πολύτιμα στοιχεία για την πολιτική, πολιτιστική και
θρησκευτική ιστορία της Μακεδονίας των τελευταίων δέκα αιώνων. Και δεν είναι
λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι τα στοιχεία αυτά κινδυνεύουν να πέσουν σε χέρια
9
ανθρώπων (εάν δεν έχουν πέσει ήδη) που μπορεί να τα αλλοιώσουν, ανάλογα με την
εξέλιξη που θα έχουν τα πολιτικά δρώμενα στη βαλκανική χερσόνησο… (3) Οι
μοναδικοί Έλληνες επιστήμονες που έχουν μια σχετικά ελεύθερη πρόσβαση σ’ αυτό
το σπάνιο αρχειακό υλικό, είναι οι καθηγητές του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης
Βασίλειος Άτσαλος, Βασίλειος Κατσαρός και Χαράλαμπος Παπαστάθης. Με τις
δικές τους προσπάθειες και την πολύτιμη συνδρομή του πρύτανη του Πανεπιστημίου
κ Αντώνη Τρακατέλη, το Κέντρο Σλαβο-Βυζαντινών Σπουδών επιτρέπει πλέον τη
μελέτη των χειρογράφων, από τα οποία αντλούνται σημαντικά στοιχεία για την
ελληνική ιστορία της Μακεδονίας. Ωστόσο, οι ραγδαίες ανακατατάξεις και η
επικράτηση πιο σκληρών «τάσεων στη βουλγαρική κυβέρνηση, με την παράλληλη
«μόνιμη» αδιαφορία των ελληνικών αρχών, έχουν οδηγήσει το αίτημα της
επιστροφής των χειρογράφων σε μηδενικό σημείο.
Η ιστορία της σταδιακής εξαφάνισης των χειρογράφων εξελίσσεται εδώ και 75
χρόνια σε διάφορες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στις ΗΠΑ, όπου κατά διαστήματα
«εμφανίζονται» μερικά από τα κομμάτια της συλλογής των δύο ελληνικών
χειρογράφων. Μεγάλοι ξένοι οίκοι δημοπρασιών έχουν αποκτήσει (με άγνωστους
τρόπους) μερικά από τα ελληνικά χειρόγραφα και τα έχουν πωλήσει σε ιδιώτες ή
κρατικά ιδρύματα ευρωπαϊκών χωρών. Μέχρι και πριν από μερικά χρόνια, ορισμένα
από τα κλεμμένα χειρόγραφα εμφανίστηκαν στους καταλόγους προς πώληση έργων
τέχνης, στους οίκους Jojef Baer της Φρανκφούρτης και Christie’s του Λονδίνου. Τα
κλεμμένα ελληνικά χειρόγραφα εντόπισε πρώτος ο γνωστός επιστήμονας Έρχαρντ, ο
οποίος την άνοιξη του 1918 εργάστηκε στη Βιβλιοθήκη Επιστημών της Σόφιας, όπου
έκπληκτος βρέθηκε ενώπιον των ελληνικών χειρογράφων που πίστευε
ότι βρίσκονταν στα ελληνικά μοναστήρια της Μακεδονίας. Σιγά-σιγά οι ελληνικές
πρεσβείες του εξωτερικού διαπίστωναν ότι μερικά από τα ελληνικά χειρόγραφα
εμφανίζονταν σε διάφορες δημοπρασίες. Δέκα από αυτά πουλήθηκαν στη
Φρανφούρτη και οι υπεύθυνοι του οίκου ισχυρίστηκαν ότι είχαν αγοραστεί από την
Τουρκία πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Βαρύτιμος εκκλησιαστικός κώδικας
της Ιεράς Μονής Εικοσιφοίνισσας αγοράστηκε κάπου στην Ευρώπη από τον
Αμερικανό δόκτορα Φραγκλίνο Κρούμπερ και το 1914 περιήλθε στην κτήση του
Θεολογικού Σεμιναρίου της Ευαγγελικής Λουθηριανής Εκκλησίας στο Μέϊγουντ του
Ιλινόϊς των ΗΠΑ. Το 1948 η πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη του Άμστερνταμ απέκτησε
από Ολλανδό παλαιοπώλη ένα από τα χειρόγραφα, ενώ είναι γνωστό πως δεκάδες
άλλα βρίσκονται σε βιβλιοθήκες πανεπιστημίων της Ουψάλας, της Πράγας και της
Νέας Υόρκης. Πριν μερικούς μήνες σε εκδήλωση που οργάνωσε στην Αθήνα το
Ίδρυμα Γουλανδρή, η διευθύντρια του Κέντρου Σλαβο-Βυζαντινών Σπουδών της
Σόφιας, κ Αξίνια Τζούροβα, παραδέχτηκε για ακόμη μία φορά πως τα ελληνικά
χειρόγραφα βρίσκονται στη Σόφια. Αυτή η δημόσια αποδοχήτης κατάκτησης των
χειρογράφων ίσως να είναι και ένας από τους λόγους που η κ. Τζούροβα έχει
περιπέσει σε δυσμένεια και πολλοί προδιαγράφουν ότι σύντομα θα «καρατομηθεί» με
την «επίσημη» δικαιολογία των διασυνδέσεων που διέθετε στο καθεστώς Ζίφκωβ.
Ο καθηγητής Βασίλειος Άτσαλος έγραφε σε σχετική μελέτη του, το 1990: «Η κλοπή
των χειρογράφων εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια και επιδίωξη των Βορείων
γειτόνων μας για τον αφελληνισμό και εκβουλγαρισμό της περιοχής». Την αλλοίωση
(είτε λόγω επέμβασης είτε λόγω χρονικής φθοράς) που έχουν υποστεί ορισμένα από
τα χειρόγραφα διαπίστωσαν οι τρεις καθηγητές του Πανεπιστημίου της
Θεσσαλονίκης πριν δύο περίπου χρόνια, σε μία από τις πρώτες επισκέψεις τους στη
10
Σόφια. « Συχνά από τα χειρόγραφα λείπουν φύλλα μεμονωμένα, κυρίως αυτά που
είχαν μικρογραφίες ή έφεραν σημειώματα που πρόδιδαν την προέλευσή τους. Κάποτε
δεν λείπουν φύλλα, αλλά έχουν εξαλειφθεί ή οι παλαιοί αριθμοί των χειρογράφων ή
τα σημειώματα ή μέσα στα σημειώματα (υπάρχουν) μόνο τα ονόματα των μονών.
Τέλος, σε μερικές περιπτώσεις από τα χειρόγραφα λείπουν μεγάλα τμήματα»,
αναφέρουν. Ποιοι και γιατί παρενέβησαν στα ελληνικά χειρόγραφα και τι είναι
δυνατόν να επιδιώκουν είναι «επισήμως» άγνωστο, αλλά εύκολα εξηγήσιμο, εάν
λάβει κανείς υπόψη του την τεράστια σημασία που έχουν για τον προσδιορισμό του
πληθυσμιακού στοιχείου και των πολιτισμικών συσχετισμών στην περιοχή της
Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, κατά τους τελευταίους αιώνες. Αξίζει να
σημειωθεί ότι μεταξύ των κλεμμένων χειρογράφων βρίσκονται και ορισμένα που
θεωρούνται «ανυπολόγιστης ιστορικής αξίας», όπως το βαρύτιμο Ευαγγέλιο των
«εννέα οκάδων», που η παράδοση το ήθελε γραμμένο από το χέρι του Βυζαντινού
αυτοκράτορα Ιωάννη Κατακουζηνού και το οποίο φυλασσόταν στο θησαυροφυλάκιο
της Μονής Εικοσιφοίνισσας. Επίσης, «κώδικες» που περιείχαν έγγραφα, ανάμεσα
στα οποία ξεχωρίζει το περίφημο χαρτουλάριο Β΄, που μαζί με το χαρτουλάριο Α΄ (το
οποίο ανακάλυψε το 1957 στηνΠράγα ο ιδρυτής του Κέντρου Σλαβο-Βυζαντινών
Σπουδών Ιβάν Ντούτσεβ) περιείχαν αυθεντικά αντίγραφα εγγράφων της Μονής
Προδρόμου που καταρτίστηκαν το 14ο αιώνα (4).
11
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ
Το ερώτημα ωστόσο παραμένει: Υπάρχει τρόπος επιστροφής των ελληνικών
κλεμμένων χειρογράφων στη «γενέθλια» γη, σε εφαρμογή των διεθνών κανόνων
δικαίου; ».
Στο σημείο αυτό θα ήταν χρήσιμο να παραθέσουμε ένα σημαντικό και αποκαλυπτικό
θα τολμούσα να πω δημοσίευμα, της Πέμπτης 4 Ιανουαρίου 1996, στην εφημερίδα
«Ελεύθερος Τύπος», δια χειρός της γνωστής και καταξιωμένης Ελληνίδας
δημοσιογράφου Αγγελικής Δαμίγου, η οποία μεταξύ άλλων έγραφε τα εξής:
«ΑΠΟ τα μέσα του περασμένου Δεκέμβρη μέχρι και τις 4 Ιανουαρίου οι Βούλγαροι
παρουσίασαν στο Βερολίνο έκθεση χριστιανικών κειμηλίων με τίτλο: «Χριστιανική
τέχνη από τον 9ο έως και 10ο αιώνα. Χρυσό Μοναστήρι». Στην έκθεση αυτή
παρουσιάστηκε μέρος από τα κλεμμένα το 1917 ιερατικά άμφια. τα κλεμμένα
λειτουργικά σκεύη και τα ιερά κειμήλια των μοναστηριών της Μακεδονίας. Στην ίδια
έκθεση παρουσιάστηκαν και τα αφαιρεθέντα από το Μοναστήρι του Τιμίου
Προδρόμου Σερρών κλεμμένα ιερά σκεύη. Οποιοδήποτε άλλο κράτος που σέβεται
την ιστορία του θα έπρεπε να ζητήσει πίσω τα κλεμμένα κειμήλια, που αποτελούν την
εθνική του κληρονομιά. Σε ημερίδα που είχε γίνει τον περασμένο Μάιο στην
Κομοτηνή με θέμα τα «κλεμμένα πολιτιστικά αγαθά της Ανατολικής Μακεδονίας και
12
Θράκης», οι επιστήμονες σε ψήφισμά τους υπενθύμισαν ότι κατά την διάρκεια της
βουλγαρικής κατοχής – κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο - της Ανατολικής
Μακεδονίας και Θράκης, Βούλγαροι κατακτητές απέσπασαν από θρησκευτικά και
άλλα ιδρύματα, βιβλία (βυζαντινά χειρόγραφα και παλαίτυπες εκδόσεις), αρχεία,
αρχαιολογικούς θησαυρούς, πολύτιμα εκκλησιαστικά κειμήλια κλπ.
Υπενθύμισαν ότι βάσει των άρθρων 125 και 126 της Συνθήκης Neuilly (27
Νοεμβρίου 1919), η Βουλγαρία υποχρεούνταν να αναζητήσει και να επιστρέψει
πάραυτα τα αποσπασθέντα (κειμήλια) από την Ελλάδα. Ωστόσο, το 1990 εμφάνισε τα
μη επιστραφέντα βυζαντινά χειρόγραφα, που είχε κλέψει από την Ανατολική
Μακεδονία και Θράκη παρουσιάζοντάς τα σαν αποκτήματα του νεοσυσταθέντος, στη
Σόφια, Ιδρύματος Ivan Dujcev. M’ άλλα λόγια ούτε τη Συνθήκη σεβάστηκε, ούτε τη
χώρα μας. Κι εμείς δεχόμαστε να μας κοροϊδεύουν και να κάνουν εκθέσεις με την
εθνική μας κληρονομιά. Άραγε ποιος θα μας φτύσει για να μη βασκαθούμε; »
13
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Μετά από τη συλλογή ,μελέτη, αξιολόγηση και καταγραφή των στοιχείων που
συνδέονται με την Ιερά Μονή, καταλήξαμε στο συμπέρασμα πως η Μονή της
Εικοσιφοίνισσας του Παγγαίου όρους είναι ένα πλούσιο και σπάνιο σε ιστορία
μοναστήρι. Ανοιχτή πληγή ωστόσο παραμένει η απώλεια των χειρογράφων της.
Χειρόγραφα της Μονής Εικοσιφοινίσσης σήμερα στο μοναστήρι υπάρχουν μόνο δύο.
Μερικές δεκάδες είναι διασκορπισμένα σε διάφορες βιβλιοθήκες τουεξωτερικού,αγορασμένααπό
βιβλιοεμπορεία παλαιοπωλικών κυρίως οίκων ή «ιδιοκτητών», που τα απέκτησαν με
άγνωστους τρόπους. Στις ευρωπαϊκές πόλεις Πράγα, Βιέννη, Βρυξέλλες, Ουψάλα, Άμστερνταμ,
Μπρατισλάβα, Παρίσι, Κέιμπριτζ ,Σόφια (Εκκλησιαστικό Μουσείο του Πατριαρχείου Βουλγαρίας,
Βιβλιοθήκη Κυρίλλου και Μεθοδίου, Ακαδημία Επιστημών της Βουλγαρίας),αλλά και σε
πόλεις της Αμερικής (Ν.Υόρκη, Μέιγουντ – Ιλλινόι, Ντάραμ, Πρίνστον) «ταξίδεψαν»
χειρόγραφα της μονής.
Στην Ελλάδα τα περισσότερα χειρόγραφα βρίσκονται ανάμεσα στα χειρόγραφα που
επέστρεψαν οι Βούλγαροι το 1923 και ένα που αγοράστηκε από το εξωτερικό (Αθήνα,
Εθνική Βιβλιοθήκη), καθώς κι ένα χειρόγραφο που αγοράστηκε πριν από λίγα χρόνια από
οίκο του Μονάχου και βρίσκεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη
Θεσσαλονίκη. Ο κύριος όγκος των χειρογράφων της μονής βρίσκεται σήμερα στο
Κέντρο Σλαβοβυζαντινών Ερευνών "Ivan Dujčev" του Πανεπιστημίου St. Kliment
Ohridski της Σόφιας. Το Κέντρο αυτό, κατά καιρούς διοργανώνει περιοδικές εκθέσεις,
τόσο στη Βουλγαρία (Σόφια1988, 2006 με την ευκαιρία του ΚΒ΄ Διεθνούς
Βυζαντινολογικού Συνεδρίου) όσο και στο εξωτερικό (Τόκυο 1997). Ανάμεσα στα εκθέματα
ξεχωρίζουν τα χειρόγραφα της μονής Εικοσιφοινίσσης (πλάι σε εκείνα της μονής
Τιμίου ΠροδρόμουΣερρών),που αποτελούντο σύνολοσχεδόντουυλικούτωνεκθέσεων.
Διαχρονικό αίτημα παραμένει η επιστροφή των χειρογράφων στους χώρους πουταδιαφύλαξαν για
αιώνες ως αναπόσπαστη υλική και πνευματική περιουσία που τους ανήκει. Εμείς το
μόνο που μπορούμε να ευχηθούμε είναι κάποτε να ευωδοθεί. Ελπίζουμε και
ευχόμαστε οι κυβερνήσεις των δύο χωρών, στο πλαίσιο καλής γειτονίας, φιλικών
σχέσεων και πνευματικών ανταλλαγών που διατηρούν, να μπορέσουν να ρυθμίσουν
το θέμα κατά τον δυνατόν καλύτερο τρόπο, ώστε να αρθεί η εκκρεμότητα που υπήρχε
και να δοθεί η δυνατότητα στους επιστήμονες όλου του κόσμου και ειδικότερα στους
έλληνες να μελετήσουν απερίσπαστα και άνετα τις πηγές αυτές, που αποτελούν
μάρτυρες της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού.
14
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Α΄ ΒΙΒΛΙΑ
 Μητροπολίτου Δράμας Κ. Κυράτσου: « Ιστορία και θαύματα της Παναγίας
Εικοσιφοινίσσης » Δράμα 2003
 Δρ. Θεοχάρη Μ. Προβατάκη : «Η Μονή Εικοσιφοινίσσης η Αχειροποίητος του
Παγγαίου όρους» Έκδοση της Ανώνυμης Τεχνικής Εταιρίας Μηχανικών» Αθήνα
1998
 Βασίλη Άτσαλου «Η ονομασία της Ιεράς Μονής της Παναγίας της Αχειροποιήτου
του Παγγαίου, της επονομαζομένης της Κοσινίτσης ή Εικοσιφοίνισσας. Έκδοση
του ιστορικού αρχείου του Δήμου Δράμας, Δράμα 1995
 Επισκόπου Μάξιμου Χ. Ξυδά Μητροπολίτου Σερρών και Νιγρίτης, Το μοναστήρι
του Τιμίου Προδρόμου στις Σέρρες
 Μητροπολίτου Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικολάου, Άγιον Όρος, εκδόσεις
Καστανιώτη
 Ο θησαυρός της Ορθοδοξίας 2000 χρόνια ιστορία-μνημεία-τέχνη (Πατριαρχεία
και αυτοκέφαλες εκκλησίες), Εκδοτική Αθηνών
Β΄ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
• http: yaunatakabara.blog.com
• www.athosmemory.com
• www.dim-krinid.ser.sch.gr/eikosifinissa.htnl
• www.agioritis.pblogs.gr
• www.el.wikipedia.org
• www.alfadramas.gr
• www.paggaioserrewnet.gr
• http://www.kavalagreece.gr/tourismos/touristikes-plirofories/ekdromes/i-m-
eikosifoinissas/
• www.proinos –typos.gr,
• www .to vima.gr
• www.yaunatakabara.blogspot.gr
• http://petrousa.blogspot.gr

More Related Content

Similar to Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (Τα χειρόγραφα)

ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
ssuserc13fb9
 
Τα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχή
Τα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχήΤα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχή
Τα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχή
Nasia Fatsi
 
Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»
Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»
Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»
Voula Zisopoulou
 
εβραικη κοινοτητα
εβραικη κοινοτηταεβραικη κοινοτητα
εβραικη κοινοτητα
mavraroda
 
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥ
SPASMENOKARAVI
 
grafi
grafigrafi
grafi
standrian
 
H ιστορία της σκοπέλου !!!
H ιστορία  της σκοπέλου !!!H ιστορία  της σκοπέλου !!!
H ιστορία της σκοπέλου !!!Kostas Mavrogenis
 
Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)
Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)
Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)
elnas
 
ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3
ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3
ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3
Chrisa Kokorikou
 
26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.
26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.
26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.
Kvarnalis75
 
νέο έγγραφο του Microsoft Word
νέο   έγγραφο του Microsoft Wordνέο   έγγραφο του Microsoft Word
νέο έγγραφο του Microsoft WordGIA VER
 
Η θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικό
Η θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικόΗ θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικό
Η θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικό
dodoka80
 
Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015
Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015 Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015
Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015
Ali Pan
 
ελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμου
ελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμουελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμου
ελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμουefgaitan
 
ψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.α
ψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.αψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.α
ψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.αdakekavalas
 
Η ιστορία της Σκοπέλου
Η ιστορία της ΣκοπέλουΗ ιστορία της Σκοπέλου
Η ιστορία της Σκοπέλουidrimaellhnismou
 

Similar to Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (Τα χειρόγραφα) (20)

ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ
 
Τα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχή
Τα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχήΤα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχή
Τα γράμματα και οι Επιστήμες στην ελληνιστική εποχή
 
Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»
Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»
Συνέδριο με θέμα «Αρχαιολογικές έρευνες και Μεγάλα Δημόσια Έργα»
 
εβραικη κοινοτητα
εβραικη κοινοτηταεβραικη κοινοτητα
εβραικη κοινοτητα
 
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΟΣΤΡΟΓΚΟΡΣΚΥ
 
grafi
grafigrafi
grafi
 
H ιστορία της σκοπέλου !!!
H ιστορία  της σκοπέλου !!!H ιστορία  της σκοπέλου !!!
H ιστορία της σκοπέλου !!!
 
Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)
Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)
Ο Ελληνιστικός Πολιτισμός (Μέρος Γ)
 
Mouseia
MouseiaMouseia
Mouseia
 
ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3
ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3
ΠΑΛΑΙΑ ΒΟΥΛΗ ΧΡΥΣΑ ΚΟΚΟΡΙΚΟΥ ΣΤ3
 
26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.
26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.
26. Πνευματική ζωή, γράμματα και τέχνες στην ελλάδα το 19ο αι.
 
νέο έγγραφο του Microsoft Word
νέο   έγγραφο του Microsoft Wordνέο   έγγραφο του Microsoft Word
νέο έγγραφο του Microsoft Word
 
Η θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικό
Η θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικόΗ θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικό
Η θύραθεν ελληνική γραμματεία και το ορθόδοξο χριστιανικό
 
Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015
Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015 Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015
Heraklion "City Trove" Guide for #Creteretreat2015
 
ελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμου
ελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμουελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμου
ελληνικά εκθέματα στα μουσεία του κόσμου
 
Pt1
Pt1Pt1
Pt1
 
βαγενας παρουσίαση βιβλίου...Tερπνή νέο
βαγενας παρουσίαση βιβλίου...Tερπνή νέοβαγενας παρουσίαση βιβλίου...Tερπνή νέο
βαγενας παρουσίαση βιβλίου...Tερπνή νέο
 
TEKMHRIA 2015nikoleta
TEKMHRIA 2015nikoletaTEKMHRIA 2015nikoleta
TEKMHRIA 2015nikoleta
 
ψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.α
ψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.αψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.α
ψηφιακά μουσεία χατζηγακησ κ.α
 
Η ιστορία της Σκοπέλου
Η ιστορία της ΣκοπέλουΗ ιστορία της Σκοπέλου
Η ιστορία της Σκοπέλου
 

More from neraidenia

H αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKE
H αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKEH αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKE
H αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKE
neraidenia
 
“Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture”
“Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture” “Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture”
“Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture”
neraidenia
 
Εδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες
Εδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδεςΕδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες
Εδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες
neraidenia
 
Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...
Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...
Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...
neraidenia
 
Η ενδυμασία στην Καππαδοκία
Η ενδυμασία στην ΚαππαδοκίαΗ ενδυμασία στην Καππαδοκία
Η ενδυμασία στην Καππαδοκία
neraidenia
 
Η νεότερη ιστορία της Καππαδοκίας
Η νεότερη ιστορία της ΚαππαδοκίαςΗ νεότερη ιστορία της Καππαδοκίας
Η νεότερη ιστορία της Καππαδοκίας
neraidenia
 
Η παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων Τούρκων
Η παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων ΤούρκωνΗ παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων Τούρκων
Η παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων Τούρκων
neraidenia
 
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).
neraidenia
 
Η ιστορία και η γεωγραφία της Καππαδοκίας
Η ιστορία και η γεωγραφία  της ΚαππαδοκίαςΗ ιστορία και η γεωγραφία  της Καππαδοκίας
Η ιστορία και η γεωγραφία της Καππαδοκίας
neraidenia
 
Καππαδοκία- Η Βυζαντινή Περίοδος
Καππαδοκία- Η Βυζαντινή ΠερίοδοςΚαππαδοκία- Η Βυζαντινή Περίοδος
Καππαδοκία- Η Βυζαντινή Περίοδος
neraidenia
 
Προχριστιανικές λατρείες της Καππαδοκίας
Προχριστιανικές λατρείες της ΚαππαδοκίαςΠροχριστιανικές λατρείες της Καππαδοκίας
Προχριστιανικές λατρείες της Καππαδοκίας
neraidenia
 
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...
neraidenia
 
Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...
Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...
Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...
neraidenia
 
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...
neraidenia
 
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...
neraidenia
 
Η ιστορία της Καππαδοκίας
Η ιστορία της ΚαππαδοκίαςΗ ιστορία της Καππαδοκίας
Η ιστορία της Καππαδοκίας
neraidenia
 
Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)
Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)
Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)
neraidenia
 
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας ΕικοσιφοινίσσηςΗ Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
neraidenia
 
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
neraidenia
 
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό του μον...
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό  του μον...Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό  του μον...
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό του μον...
neraidenia
 

More from neraidenia (20)

H αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKE
H αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKEH αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKE
H αξιοποίηση διλημματικών καταστάσεων στις ψηφιακές τάξεις: Η μέθοδος VaKE
 
“Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture”
“Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture” “Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture”
“Teachers4Europe: Setting an Agora for Democratic Culture”
 
Εδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες
Εδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδεςΕδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες
Εδεσματολόγιον Καππαδοκίας: Γεύσεις και μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες
 
Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...
Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...
Η λατρεία του Θεού Διονύσου στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας: ...
 
Η ενδυμασία στην Καππαδοκία
Η ενδυμασία στην ΚαππαδοκίαΗ ενδυμασία στην Καππαδοκία
Η ενδυμασία στην Καππαδοκία
 
Η νεότερη ιστορία της Καππαδοκίας
Η νεότερη ιστορία της ΚαππαδοκίαςΗ νεότερη ιστορία της Καππαδοκίας
Η νεότερη ιστορία της Καππαδοκίας
 
Η παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων Τούρκων
Η παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων ΤούρκωνΗ παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων Τούρκων
Η παρουσία στην Καππαδοκία των Σελτζούκων Τούρκων
 
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Οι υπόσκαφες εκκλησίες).
 
Η ιστορία και η γεωγραφία της Καππαδοκίας
Η ιστορία και η γεωγραφία  της ΚαππαδοκίαςΗ ιστορία και η γεωγραφία  της Καππαδοκίας
Η ιστορία και η γεωγραφία της Καππαδοκίας
 
Καππαδοκία- Η Βυζαντινή Περίοδος
Καππαδοκία- Η Βυζαντινή ΠερίοδοςΚαππαδοκία- Η Βυζαντινή Περίοδος
Καππαδοκία- Η Βυζαντινή Περίοδος
 
Προχριστιανικές λατρείες της Καππαδοκίας
Προχριστιανικές λατρείες της ΚαππαδοκίαςΠροχριστιανικές λατρείες της Καππαδοκίας
Προχριστιανικές λατρείες της Καππαδοκίας
 
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία :Οι ιδιαιτερότητες που εντοπίζονται στην Καππαδοκί...
 
Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...
Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...
Η Ελληνιστική περίοδος (τα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου-Ελληνοκ...
 
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...
Καππαδοκία-Νεότερη Ιστορία: Κοινοτική οργάνωση στους καππαδοκικούς οικισμούς ...
 
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...
Η Θρησκεία της Καππαδοκίας (Η αγιοτόκος Καππαδοκία: Ιερά σκηνώματα-Άγιοι των ...
 
Η ιστορία της Καππαδοκίας
Η ιστορία της ΚαππαδοκίαςΗ ιστορία της Καππαδοκίας
Η ιστορία της Καππαδοκίας
 
Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)
Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)
Η Νεότερη Ιστορία της Καππαδοκίας (Αφύπνιση-Αναγέννηση)
 
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας ΕικοσιφοινίσσηςΗ Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
 
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ: ΚΤΗΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ
 
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό του μον...
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό  του μον...Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό  του μον...
Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ : ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΗΣ:Καθολικό του μον...
 

Recently uploaded

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.ppt
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.pptΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.ppt
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.ppt
nikzoit
 
Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024
Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024
Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024
Newsroom8
 
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ Άγγελος).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ  Άγγελος).pptΕργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ  Άγγελος).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ Άγγελος).ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.ppt
nikzoit
 
Οι απαντήσεις στην Ιστορία Προσανατολισμού
Οι απαντήσεις στην Ιστορία ΠροσανατολισμούΟι απαντήσεις στην Ιστορία Προσανατολισμού
Οι απαντήσεις στην Ιστορία Προσανατολισμού
Newsroom8
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).pptΕργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).ppt
nikzoit
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.ppt
nikzoit
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.ppt
nikzoit
 

Recently uploaded (20)

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.ppt
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.pptΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.ppt
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ Δ ΤΑΞΗ 12.ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΗ.ppt
 
Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024
Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024
Τα θέματα στη Φυσική Προσανατολισμού για τις Πανελλήνιες 2024
 
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ Άγγελος).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ  Άγγελος).pptΕργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ  Άγγελος).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Δημήτρης Τ Άγγελος).ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΦΩΤΕΙΝΗ.ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΑΡΓΥΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ).ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΡΗΣ).ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΕΒΕΛΙΝΑ ΕΜΙΛΥ).ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΥΡΤΩ.ppt
 
Οι απαντήσεις στην Ιστορία Προσανατολισμού
Οι απαντήσεις στην Ιστορία ΠροσανατολισμούΟι απαντήσεις στην Ιστορία Προσανατολισμού
Οι απαντήσεις στην Ιστορία Προσανατολισμού
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΦΩΤΗΣ ΜΑΙΡΗ).ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΤΑΥΡΙΛΙΑ).ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ.ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΕΙΡΕΤΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Π.ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ.ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).pptΕργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).ppt
Εργασία ΤΠΕ Μέσα μεταφοράς (Μελίνα Νικόλας).ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΝΕΦΕΛΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ).ppt
 
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).pptΕργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).ppt
Εργασία ΤΠΕ Οι 4 εποχές (ΜΑΡΙΑ ΖΗΣΗΣ).ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ.ppt
 
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.pptΟι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.ppt
Οι περιπέτειες του Ηρακλή ΑΡΗΣ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ.ppt
 

Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (Τα χειρόγραφα)

  • 1. 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Γερασιμίδης Θεόφιλος ΘΕΜΑ: Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (Τα χειρόγραφα) Κρηνίδες 2012-2013
  • 2. 2 Η Παναγιά του Παγγαίου: Η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (Τα χειρόγραφα)
  • 3. 3 ΜΕΛΗ ΤΗΣ Δ΄ ΟΜΑΔΑΣ 1. Κωνσταντίνος Καναράς 2. Ευστράτιος Καναράς 3. Κωνσταντίνος Χαρτοματσίδης 4. Θεόφιλος Γερασιμίδης ΕΠΟΠΤΕΙΑ 1.Καρατζόγλου Αλέξανδρος 2.Γκούμα Όλγα
  • 4. 4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος………………………………………………………………………………5 Εισαγωγή……………………………………………………………………………....6 Α΄ κεφάλαιο Η λεηλασία …………………………………………………........................................7 Β’ κεφάλαιο Αναπάντητες Ερωτήσεις ……………………………………………………………11 Επίλογος……………………………………………………………………………..13 Βιβλιογραφία………………………………………………………………………....14
  • 5. 5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κατά τη σχολική χρονιά 2012-2013 στο ΓΕΛ Κρηνίδων και στα πλαίσια του μαθήματος της ερευνητικής εργασίας με εποπτεύοντες καθηγητές τους κ. Καρατζόγλου Αλέξανδρο και την κ.Γκούμα Όλγα διεξήχθη έρευνα με σκοπό την γνωριμία και επαφή των μαθητών με ένα από τα ιερότερα μοναστήρια της περιοχής, την ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. Το θέμα της ομάδας στην οποία ανήκω ήταν τα κειμήλια και τα χειρόγραφα του μοναστηριού καθώς και η μοίρα που η ιστορική συγκυρία τους επεφύλασε. Η ομάδα μου αποτελείται από τους μαθητές Γερασιμίδη Θεόφιλο, Ευστράτιο Καναρά, Κωνσταντίνο Καναρά και Κωνσταντίνο Χαρτοματσίδη. Το δικό μου επιμέρους αντικείμενο διαπραγμάτευσης ήταν τα χειρόγραφα της Μονής.
  • 6. 6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα γυρίσματα της μοίρας που με ιδιαίτερη επιμονή ταλαιπώρησαν τα ταραγμένα Βαλκάνια δημιουργώντας αφόρητες καταστάσεις, είχαν ως αποτέλεσμα την ολική ή μερική απώλεια των χειρογράφων των ορθοδόξων μοναστηριών. Την ίδια, καθόλου αξιοζήλευτη μοίρα, είχε και η συλλογή χειρογράφων της Μονής της Εικοσιφοίνισσας. Την 27η Μαρτίου, Μεγάλη Δευτέρα του έτους 1917, κατά τη διάρκεια της δεύτερης για την περιοχή βουλγαρικής κατοχής (1916-1918), ο πλούτος της Ιεράς Μονής λεηλατήθηκε από τους Βουλγάρους κατακτητές της μακεδονικής γης. Βούλγαροι Κομιτατζήδες και ο αυστριακής καταγωγής Βλαδίμητος Σίς, δημοσιολόγος (=δημοσιογράφος) (επαγγελόμενος τον αρχαιολόγο) στη Σόφια, αφού κακοποίησαν τους 25 μοναχούς, έκλεψαν και φυγάδευσαν στη Βουλγαρία ολόκληρη την κινητή περιουσία της Μονής. Από δε τη βιβλιοθήκη της Μονής αφαίρεσαν τους 430 χειρόγραφους κώδικες (130 σε μεμβράνη και οι υπόλοιποι χαρτώοι), όπως και τα 567 σπάνια αρχαίτυπα και παλαίτυπα. Επίσης πήραν και πολλά σπουδαία έγγραφα μεγάλης ιστορικής αξίας, καθώς και άλλα έντυπα. Μεταξύ των κειμηλίων ξεχωριστή θέση κατείχε το χειρόγραφο, περγαμηνό, δίστηλο Ευαγγέλιο, ιδιόχειρο έργο του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ιωάννη του Κατακουζηνού, που έγραψε, ως μοναχός Ιωάσαφ, το 1373 ή το 1378. Ζύγιζε 9 οκάδες, ήταν γραμμένο με καλλιγραφικά γράμματα και με μεγάλη επιμέλεια, είχε βαρύτιμο περίβλημα και ήταν διακοσμημένο με πολύτιμες πέτρες. Η καταστροφή της Μονής από τους Βουλγάρους κατακτητές ολοκληρώθηκε με τον εμπρησμό της στις 12 Ιουλίου 1943, κατά την τρίτη βουλγαρική κατοχή (1941-1944). Άρπαξαν ότι ελάχιστο είχε απομείνει από τη λεηλασία του 1917, έβαλαν φωτιά, και μετέβαλαν το Μοναστήρι σε σωρό ερειπίων.
  • 7. 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄ Χειρόγραφα: Η λεηλασία Το Εξαμηνιαίο Συναξάριο από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας του Παγγαίου, το οποίο συνέγραψε ο μοναχός Εφραίμ τον 13ο-14ο αιώνα Την 27ην Μαΐου του 1992 είδε το φως της δημοσιότητος ένα άλλο συγκλονιστικό δημοσίευμα. Ένα κείμενο – ντοκουμέντο, που εγράφη δια χειρός του γνωστού Έλληνος δημοσιογράφου Σεραφείμ Κοτρώτσου και το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «ΕΝΑ» με τίτλο: «Στο σφυρί Βυζαντινοί θησαυροί», αφού μιλάει για εκατοντάδες σπάνια βυζαντινά χειρόγραφα, που μαρτυρούν την ελληνικότητα της Μακεδονίας και την πορεία του Ελληνισμού στον ευαίσθητο χώρο της Βαλκανικής, κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Τα χειρόγραφα αυτά βρίσκονται από τον Μάρτιο του 1917 στα χέρια των Βουλγάρων, οι οποίοι αρνούνται να τα παραδώσουν στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενώ πολλά από αυτά, προερχόμενα από ελληνικά μοναστήρια, που λεηλάτησαν βουλγαρικές παραστρατιωτικές ομάδες, «βγαίνουν στο σφυρί» από ξένους οίκους δημοπρασιών! Αξίζει τον κόπο να δούμε τι λέει αυτό το ρεπορτάζ, το οποίο, πέραν των άλλων, αποκαλύπτει και τα εξής : «Για περισσότερα από 70 χρόνια η γνωστή δημοσιοϋπαλληλική αδιαφορία του ελληνικού κρατικού μηχανισμού και οι περισπούδαστες διαβεβαιώσεις των ιθυνόντων του υπουργείου Εξωτερικών ότι πρόκειται για «ασήμαντο ζήτημα», είχαν
  • 8. 8 εγκαταλείψει στη μοίρα του ένα μοναδικής ιστορικής αξίας βυζαντινό «θησαυρό». Οι προσπάθειες του πανεπιστημιακού δασκάλου Λίνου Πολίτη, από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, και στη συνέχεια τριών καθηγητών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κατόρθωσαν να οδηγήσουν στον εντοπισμό του συλημένου «θησαυρού» που αποτελείται από εκατοντάδες βυζαντινά χειρόγραφα τα οποία απεικονίζουν την ιστορία της Μακεδονίας κατά τους τελευταίους δέκα αιώνες. Ολόκληρο αυτό το πολύτιμο ιστορικό υλικό (που αποκτάει βαρυσήμαντη αξία ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που οργιάζει η προπαγάνδα σε βάρος της ελληνικότητας της Μακεδονίας) βρίσκεται στα δαιδαλώδη υπόγεια του Κέντρου Σλαβοβυζαντινών Σπουδών «Ιβάν Ντούτσεβ» της Σόφιας και η βουλγαρική κυβέρνηση αρνείται να το επιστρέψει, εμπλέκοντας μάλιστα την υπόθεση στα «γρανάζια» της σχετικής ψυχρότητας που διέπει τελευταία τις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις. Η ανακίνηση του εξαιρετικά σημαντικού αυτού θέματος, ενέχει πλέον σοβαρό πολιτικό κόστος για την ελληνική πλευρά, καθώς η επιστροφή των σπάνιων βυζαντινών χειρογράφων εντάσσεται στην πλήρη ενεργοποίηση της Συνθήκης του Νεϊγύ, γεγονός που προϋποθέτει την απόδοση ανταλλαγμάτων από τη χώρα μας. Το τελευταίο χρονικό διάστημα μάλιστα η υπόθεση γίνεται αφορμή για πολιτικές εκκαθαρίσεις στη Βουλγαρία επιστημόνων και άλλων παραγόντων (που βλέπουν με συμπάθεια το ανεπίσημο ελληνικό αίτημα) με τη δικαιολογία ότι συνεργάστηκαν με το προηγούμενο καθεστώς του Τεοντόρ Ζίβκωφ. Η υπόθεση, που περιέχει έντονα στοιχεία διεθνούς πολιτικού «θρίλερ», αφορά τη σύληση (το Μάρτιο του 1917) των μοναστηρίων της Εικοσιφοίνισσας Παγγαίου και Πρόδρομου Σερρών, από βουλγαρικές στρατιωτικές και παραστρατιωτικές ομάδες. Όπως προέκυψε από τις μακροχρόνιες έρευνες του πανεπιστημιακού δασκάλου Λίνου Πολίτη, περίπου 418 ελληνικά χειρόγραφα βρίσκονται ακόμα και σήμερα στη Σόφια, ενώ ένας άγνωστος αριθμός έχει μεταφερθεί ή έχει πωληθεί σε κρατικές και ιδιωτικές συλλογές στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. «Τα συλημένα χειρόγραφα της Εικοσιφοίνισσας, ως “Membra Disjecta” είναι διασκορπισμένα σε όλο τον κόσμο και άλλα, τα περισσότερα, θεωρούνται «χαμένα», μολονότι όλοι γνωρίζουμε ότι αυτά βρίσκονται στη Σόφια», έγραφε σε μία από τις μελέτες του για τα ελληνικά χειρόγραφα ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Βασίλειος Άτσαλος, λίγους μήνες πριν οι Βούλγαροι αναγνωρίσουν επίσημα – ύστερα από σιωπή 73 χρόνων- ότι κατέχουν τα ελληνικά χειρόγραφα. Εδώ και δεκαπέντε περίπου χρόνια ωστόσο, ο Λίνος Πολίτης έδινε την πολιτική διάσταση του θέματος και προδιέγραφε (ίσως απαισιόδοξα) και την εξέλιξή του. «Το διαρρεύσαν χρονικό διάστημα των εξήκοντα ετών δικαιολογεί, ίσως, μίαν τοιαύτην «παραγραφήν». Άλλωστε, η Ελλάς δεχθείσα άνευ τινός διαμαρτυρίας τα παραδοθέντα τω 1923 χειρογράφων και μη ανακινήσασα επί τοσούτον χρόνον το ζήτημα, υπέχει και αυτή μέρος της ευθύνης». Ο πανεπιστημιακός δάσκαλος αναφέρεται φυσικά στην επιστροφή μέρους των χειρογράφων (των πιο ασήμαντων ιστορικά) το 1923, τα οποία, η ελληνική κυβέρνηση τότε αποδέχτηκε χωρίς να θέσει ζήτημα για τα υπόλοιπα, που εξακολουθούσαν να βρίσκονται στη Σόφια ή είχαν διαρρεύσει με υπαιτιότητα των Βουλγάρων σε ευρωπαϊκές χώρες. Εκτός από τη διαπιστωμένη εκκλησιαστική και καλλιτεχνική αξία, η μεγάλη σημασία των κλεμμένων χειρογράφων έγκειται στο γεγονός, ότι περιλαμβάνουν γραπτούς κώδικες στους οποίους υπάρχουν πολύτιμα στοιχεία για την πολιτική, πολιτιστική και θρησκευτική ιστορία της Μακεδονίας των τελευταίων δέκα αιώνων. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι τα στοιχεία αυτά κινδυνεύουν να πέσουν σε χέρια
  • 9. 9 ανθρώπων (εάν δεν έχουν πέσει ήδη) που μπορεί να τα αλλοιώσουν, ανάλογα με την εξέλιξη που θα έχουν τα πολιτικά δρώμενα στη βαλκανική χερσόνησο… (3) Οι μοναδικοί Έλληνες επιστήμονες που έχουν μια σχετικά ελεύθερη πρόσβαση σ’ αυτό το σπάνιο αρχειακό υλικό, είναι οι καθηγητές του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης Βασίλειος Άτσαλος, Βασίλειος Κατσαρός και Χαράλαμπος Παπαστάθης. Με τις δικές τους προσπάθειες και την πολύτιμη συνδρομή του πρύτανη του Πανεπιστημίου κ Αντώνη Τρακατέλη, το Κέντρο Σλαβο-Βυζαντινών Σπουδών επιτρέπει πλέον τη μελέτη των χειρογράφων, από τα οποία αντλούνται σημαντικά στοιχεία για την ελληνική ιστορία της Μακεδονίας. Ωστόσο, οι ραγδαίες ανακατατάξεις και η επικράτηση πιο σκληρών «τάσεων στη βουλγαρική κυβέρνηση, με την παράλληλη «μόνιμη» αδιαφορία των ελληνικών αρχών, έχουν οδηγήσει το αίτημα της επιστροφής των χειρογράφων σε μηδενικό σημείο. Η ιστορία της σταδιακής εξαφάνισης των χειρογράφων εξελίσσεται εδώ και 75 χρόνια σε διάφορες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στις ΗΠΑ, όπου κατά διαστήματα «εμφανίζονται» μερικά από τα κομμάτια της συλλογής των δύο ελληνικών χειρογράφων. Μεγάλοι ξένοι οίκοι δημοπρασιών έχουν αποκτήσει (με άγνωστους τρόπους) μερικά από τα ελληνικά χειρόγραφα και τα έχουν πωλήσει σε ιδιώτες ή κρατικά ιδρύματα ευρωπαϊκών χωρών. Μέχρι και πριν από μερικά χρόνια, ορισμένα από τα κλεμμένα χειρόγραφα εμφανίστηκαν στους καταλόγους προς πώληση έργων τέχνης, στους οίκους Jojef Baer της Φρανκφούρτης και Christie’s του Λονδίνου. Τα κλεμμένα ελληνικά χειρόγραφα εντόπισε πρώτος ο γνωστός επιστήμονας Έρχαρντ, ο οποίος την άνοιξη του 1918 εργάστηκε στη Βιβλιοθήκη Επιστημών της Σόφιας, όπου έκπληκτος βρέθηκε ενώπιον των ελληνικών χειρογράφων που πίστευε ότι βρίσκονταν στα ελληνικά μοναστήρια της Μακεδονίας. Σιγά-σιγά οι ελληνικές πρεσβείες του εξωτερικού διαπίστωναν ότι μερικά από τα ελληνικά χειρόγραφα εμφανίζονταν σε διάφορες δημοπρασίες. Δέκα από αυτά πουλήθηκαν στη Φρανφούρτη και οι υπεύθυνοι του οίκου ισχυρίστηκαν ότι είχαν αγοραστεί από την Τουρκία πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Βαρύτιμος εκκλησιαστικός κώδικας της Ιεράς Μονής Εικοσιφοίνισσας αγοράστηκε κάπου στην Ευρώπη από τον Αμερικανό δόκτορα Φραγκλίνο Κρούμπερ και το 1914 περιήλθε στην κτήση του Θεολογικού Σεμιναρίου της Ευαγγελικής Λουθηριανής Εκκλησίας στο Μέϊγουντ του Ιλινόϊς των ΗΠΑ. Το 1948 η πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη του Άμστερνταμ απέκτησε από Ολλανδό παλαιοπώλη ένα από τα χειρόγραφα, ενώ είναι γνωστό πως δεκάδες άλλα βρίσκονται σε βιβλιοθήκες πανεπιστημίων της Ουψάλας, της Πράγας και της Νέας Υόρκης. Πριν μερικούς μήνες σε εκδήλωση που οργάνωσε στην Αθήνα το Ίδρυμα Γουλανδρή, η διευθύντρια του Κέντρου Σλαβο-Βυζαντινών Σπουδών της Σόφιας, κ Αξίνια Τζούροβα, παραδέχτηκε για ακόμη μία φορά πως τα ελληνικά χειρόγραφα βρίσκονται στη Σόφια. Αυτή η δημόσια αποδοχήτης κατάκτησης των χειρογράφων ίσως να είναι και ένας από τους λόγους που η κ. Τζούροβα έχει περιπέσει σε δυσμένεια και πολλοί προδιαγράφουν ότι σύντομα θα «καρατομηθεί» με την «επίσημη» δικαιολογία των διασυνδέσεων που διέθετε στο καθεστώς Ζίφκωβ. Ο καθηγητής Βασίλειος Άτσαλος έγραφε σε σχετική μελέτη του, το 1990: «Η κλοπή των χειρογράφων εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια και επιδίωξη των Βορείων γειτόνων μας για τον αφελληνισμό και εκβουλγαρισμό της περιοχής». Την αλλοίωση (είτε λόγω επέμβασης είτε λόγω χρονικής φθοράς) που έχουν υποστεί ορισμένα από τα χειρόγραφα διαπίστωσαν οι τρεις καθηγητές του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης πριν δύο περίπου χρόνια, σε μία από τις πρώτες επισκέψεις τους στη
  • 10. 10 Σόφια. « Συχνά από τα χειρόγραφα λείπουν φύλλα μεμονωμένα, κυρίως αυτά που είχαν μικρογραφίες ή έφεραν σημειώματα που πρόδιδαν την προέλευσή τους. Κάποτε δεν λείπουν φύλλα, αλλά έχουν εξαλειφθεί ή οι παλαιοί αριθμοί των χειρογράφων ή τα σημειώματα ή μέσα στα σημειώματα (υπάρχουν) μόνο τα ονόματα των μονών. Τέλος, σε μερικές περιπτώσεις από τα χειρόγραφα λείπουν μεγάλα τμήματα», αναφέρουν. Ποιοι και γιατί παρενέβησαν στα ελληνικά χειρόγραφα και τι είναι δυνατόν να επιδιώκουν είναι «επισήμως» άγνωστο, αλλά εύκολα εξηγήσιμο, εάν λάβει κανείς υπόψη του την τεράστια σημασία που έχουν για τον προσδιορισμό του πληθυσμιακού στοιχείου και των πολιτισμικών συσχετισμών στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, κατά τους τελευταίους αιώνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ των κλεμμένων χειρογράφων βρίσκονται και ορισμένα που θεωρούνται «ανυπολόγιστης ιστορικής αξίας», όπως το βαρύτιμο Ευαγγέλιο των «εννέα οκάδων», που η παράδοση το ήθελε γραμμένο από το χέρι του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ιωάννη Κατακουζηνού και το οποίο φυλασσόταν στο θησαυροφυλάκιο της Μονής Εικοσιφοίνισσας. Επίσης, «κώδικες» που περιείχαν έγγραφα, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει το περίφημο χαρτουλάριο Β΄, που μαζί με το χαρτουλάριο Α΄ (το οποίο ανακάλυψε το 1957 στηνΠράγα ο ιδρυτής του Κέντρου Σλαβο-Βυζαντινών Σπουδών Ιβάν Ντούτσεβ) περιείχαν αυθεντικά αντίγραφα εγγράφων της Μονής Προδρόμου που καταρτίστηκαν το 14ο αιώνα (4).
  • 11. 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ Το ερώτημα ωστόσο παραμένει: Υπάρχει τρόπος επιστροφής των ελληνικών κλεμμένων χειρογράφων στη «γενέθλια» γη, σε εφαρμογή των διεθνών κανόνων δικαίου; ». Στο σημείο αυτό θα ήταν χρήσιμο να παραθέσουμε ένα σημαντικό και αποκαλυπτικό θα τολμούσα να πω δημοσίευμα, της Πέμπτης 4 Ιανουαρίου 1996, στην εφημερίδα «Ελεύθερος Τύπος», δια χειρός της γνωστής και καταξιωμένης Ελληνίδας δημοσιογράφου Αγγελικής Δαμίγου, η οποία μεταξύ άλλων έγραφε τα εξής: «ΑΠΟ τα μέσα του περασμένου Δεκέμβρη μέχρι και τις 4 Ιανουαρίου οι Βούλγαροι παρουσίασαν στο Βερολίνο έκθεση χριστιανικών κειμηλίων με τίτλο: «Χριστιανική τέχνη από τον 9ο έως και 10ο αιώνα. Χρυσό Μοναστήρι». Στην έκθεση αυτή παρουσιάστηκε μέρος από τα κλεμμένα το 1917 ιερατικά άμφια. τα κλεμμένα λειτουργικά σκεύη και τα ιερά κειμήλια των μοναστηριών της Μακεδονίας. Στην ίδια έκθεση παρουσιάστηκαν και τα αφαιρεθέντα από το Μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου Σερρών κλεμμένα ιερά σκεύη. Οποιοδήποτε άλλο κράτος που σέβεται την ιστορία του θα έπρεπε να ζητήσει πίσω τα κλεμμένα κειμήλια, που αποτελούν την εθνική του κληρονομιά. Σε ημερίδα που είχε γίνει τον περασμένο Μάιο στην Κομοτηνή με θέμα τα «κλεμμένα πολιτιστικά αγαθά της Ανατολικής Μακεδονίας και
  • 12. 12 Θράκης», οι επιστήμονες σε ψήφισμά τους υπενθύμισαν ότι κατά την διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής – κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο - της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Βούλγαροι κατακτητές απέσπασαν από θρησκευτικά και άλλα ιδρύματα, βιβλία (βυζαντινά χειρόγραφα και παλαίτυπες εκδόσεις), αρχεία, αρχαιολογικούς θησαυρούς, πολύτιμα εκκλησιαστικά κειμήλια κλπ. Υπενθύμισαν ότι βάσει των άρθρων 125 και 126 της Συνθήκης Neuilly (27 Νοεμβρίου 1919), η Βουλγαρία υποχρεούνταν να αναζητήσει και να επιστρέψει πάραυτα τα αποσπασθέντα (κειμήλια) από την Ελλάδα. Ωστόσο, το 1990 εμφάνισε τα μη επιστραφέντα βυζαντινά χειρόγραφα, που είχε κλέψει από την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη παρουσιάζοντάς τα σαν αποκτήματα του νεοσυσταθέντος, στη Σόφια, Ιδρύματος Ivan Dujcev. M’ άλλα λόγια ούτε τη Συνθήκη σεβάστηκε, ούτε τη χώρα μας. Κι εμείς δεχόμαστε να μας κοροϊδεύουν και να κάνουν εκθέσεις με την εθνική μας κληρονομιά. Άραγε ποιος θα μας φτύσει για να μη βασκαθούμε; »
  • 13. 13 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Μετά από τη συλλογή ,μελέτη, αξιολόγηση και καταγραφή των στοιχείων που συνδέονται με την Ιερά Μονή, καταλήξαμε στο συμπέρασμα πως η Μονή της Εικοσιφοίνισσας του Παγγαίου όρους είναι ένα πλούσιο και σπάνιο σε ιστορία μοναστήρι. Ανοιχτή πληγή ωστόσο παραμένει η απώλεια των χειρογράφων της. Χειρόγραφα της Μονής Εικοσιφοινίσσης σήμερα στο μοναστήρι υπάρχουν μόνο δύο. Μερικές δεκάδες είναι διασκορπισμένα σε διάφορες βιβλιοθήκες τουεξωτερικού,αγορασμένααπό βιβλιοεμπορεία παλαιοπωλικών κυρίως οίκων ή «ιδιοκτητών», που τα απέκτησαν με άγνωστους τρόπους. Στις ευρωπαϊκές πόλεις Πράγα, Βιέννη, Βρυξέλλες, Ουψάλα, Άμστερνταμ, Μπρατισλάβα, Παρίσι, Κέιμπριτζ ,Σόφια (Εκκλησιαστικό Μουσείο του Πατριαρχείου Βουλγαρίας, Βιβλιοθήκη Κυρίλλου και Μεθοδίου, Ακαδημία Επιστημών της Βουλγαρίας),αλλά και σε πόλεις της Αμερικής (Ν.Υόρκη, Μέιγουντ – Ιλλινόι, Ντάραμ, Πρίνστον) «ταξίδεψαν» χειρόγραφα της μονής. Στην Ελλάδα τα περισσότερα χειρόγραφα βρίσκονται ανάμεσα στα χειρόγραφα που επέστρεψαν οι Βούλγαροι το 1923 και ένα που αγοράστηκε από το εξωτερικό (Αθήνα, Εθνική Βιβλιοθήκη), καθώς κι ένα χειρόγραφο που αγοράστηκε πριν από λίγα χρόνια από οίκο του Μονάχου και βρίσκεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη. Ο κύριος όγκος των χειρογράφων της μονής βρίσκεται σήμερα στο Κέντρο Σλαβοβυζαντινών Ερευνών "Ivan Dujčev" του Πανεπιστημίου St. Kliment Ohridski της Σόφιας. Το Κέντρο αυτό, κατά καιρούς διοργανώνει περιοδικές εκθέσεις, τόσο στη Βουλγαρία (Σόφια1988, 2006 με την ευκαιρία του ΚΒ΄ Διεθνούς Βυζαντινολογικού Συνεδρίου) όσο και στο εξωτερικό (Τόκυο 1997). Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζουν τα χειρόγραφα της μονής Εικοσιφοινίσσης (πλάι σε εκείνα της μονής Τιμίου ΠροδρόμουΣερρών),που αποτελούντο σύνολοσχεδόντουυλικούτωνεκθέσεων. Διαχρονικό αίτημα παραμένει η επιστροφή των χειρογράφων στους χώρους πουταδιαφύλαξαν για αιώνες ως αναπόσπαστη υλική και πνευματική περιουσία που τους ανήκει. Εμείς το μόνο που μπορούμε να ευχηθούμε είναι κάποτε να ευωδοθεί. Ελπίζουμε και ευχόμαστε οι κυβερνήσεις των δύο χωρών, στο πλαίσιο καλής γειτονίας, φιλικών σχέσεων και πνευματικών ανταλλαγών που διατηρούν, να μπορέσουν να ρυθμίσουν το θέμα κατά τον δυνατόν καλύτερο τρόπο, ώστε να αρθεί η εκκρεμότητα που υπήρχε και να δοθεί η δυνατότητα στους επιστήμονες όλου του κόσμου και ειδικότερα στους έλληνες να μελετήσουν απερίσπαστα και άνετα τις πηγές αυτές, που αποτελούν μάρτυρες της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού.
  • 14. 14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α΄ ΒΙΒΛΙΑ  Μητροπολίτου Δράμας Κ. Κυράτσου: « Ιστορία και θαύματα της Παναγίας Εικοσιφοινίσσης » Δράμα 2003  Δρ. Θεοχάρη Μ. Προβατάκη : «Η Μονή Εικοσιφοινίσσης η Αχειροποίητος του Παγγαίου όρους» Έκδοση της Ανώνυμης Τεχνικής Εταιρίας Μηχανικών» Αθήνα 1998  Βασίλη Άτσαλου «Η ονομασία της Ιεράς Μονής της Παναγίας της Αχειροποιήτου του Παγγαίου, της επονομαζομένης της Κοσινίτσης ή Εικοσιφοίνισσας. Έκδοση του ιστορικού αρχείου του Δήμου Δράμας, Δράμα 1995  Επισκόπου Μάξιμου Χ. Ξυδά Μητροπολίτου Σερρών και Νιγρίτης, Το μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου στις Σέρρες  Μητροπολίτου Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικολάου, Άγιον Όρος, εκδόσεις Καστανιώτη  Ο θησαυρός της Ορθοδοξίας 2000 χρόνια ιστορία-μνημεία-τέχνη (Πατριαρχεία και αυτοκέφαλες εκκλησίες), Εκδοτική Αθηνών Β΄ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ • http: yaunatakabara.blog.com • www.athosmemory.com • www.dim-krinid.ser.sch.gr/eikosifinissa.htnl • www.agioritis.pblogs.gr • www.el.wikipedia.org • www.alfadramas.gr • www.paggaioserrewnet.gr • http://www.kavalagreece.gr/tourismos/touristikes-plirofories/ekdromes/i-m- eikosifoinissas/ • www.proinos –typos.gr, • www .to vima.gr • www.yaunatakabara.blogspot.gr • http://petrousa.blogspot.gr