Devlet hayatında pek çok padişah, görünüşte din içinde kalır gibi davranıp şeriata aykırı pek çok iş yapabilmişlerdir. Bunun için de, yaptıkları işin dine uygun olduğunu veya din dışı kaldığı için dilediği gibi davranacağını din bilginlerine onaylatması yeterliydi. Fatih döneminden itibaren saygın bir duruma erişen Şeyhülislâm ülkedeki en büyük din bilgini durumunu almıştı.

Çok geniş alanlara yayılan bu imparatorluğu düzen içinde tutabilmek için tek merkezden yönetilmesi uygun bulunmuştu. Bu görüş Roma ve Bizans devletlerinde de geçerliydi. Böylesine sıkı bir merkezcilik içinde bütün devlet işlerinin başı padişahtı. Biraz önce önemini açıkladığımız "şeyhülislâmı" bile atayan ve görevden alan padişah oldu.

Padişah bütün devlet işlerini tek başına göremeyeceği için kendisine bir vekil atardı. Bu vekilin adına " vezir-i âzam " veya " sadrazam " denilirdi. Padişahın mührünü taşıdığı ve ülkeyi onun adına yönettiği halde bu en yetkili görevlinin bile hiçbir can ve mal güvencesi yoktu.

Böylece başta vekili olmak üzere devlet görevlilerinin hepsi padişahın kulu sayılırdı. İslâm hukukunda kulları efendinin öldürmesi yasaktır. Ama padişahlar bu yolda da İslâm’dan sapıp "kulları, köleleri" saydıkları bu görevlileri idam dahil her türlü keyfi cezalara çarptırmışlardır. Sadece din bilginleri bu katı kuralın dışında idiler. Zira onlar din adına adalet dağıtıyor, yâni yargıçlık görevini yerine getiriyorlardı. Bundan dolayı padişahın istediği işleri yapabilmesi için onların gönlünü hoş tutması gerekti. " Ulema " denilen bu din bilginleri devlet içinde giderek ayrıcalıklı bir konuma eriştiler.

Osmanlı Devleti'nde toprak padişahın, yâni devletin malı sayılırdı. Ancak devlet toprağı doğrudan doğruya işleyemezdi. Bir memurunu (sipahi) toprağı yönetmekle görevlendirirdi. Sipahi toprak üzerinde devletin temsilcisiydi. Sipahi köylüden bir kez belli bir para alırdı. Bundan sonra köylü, yaşamı boyunca toprağı işler, ölünce de yerine oğlu geçerdi. Köylünün yapacağı tek iş, ürünü aldıktan sonra bunun belli bir bölümünü vergi olarak sipahiye vermekti. Ürünün geriye kalan bölümü onun olurdu. Ortaçağ Avrupa feodalitesinde ise ürünün tamamı Senyörün idi.

Sipahi devlet adına topladığı vergilerin bir bölümü ile geçinir, artanı ile de devletin kendisinden istediği -asker yetiştirmek gibi- önemli görevleri yerine getirirdi.