SlideShare a Scribd company logo
• FAKÜLTƏ: MAGISTRATURA MƏRKƏZI
• İXTISAS: METROLOGIYA VƏ METROLOJI
TƏMINAT
• QRUP: 942
• FƏNN: TƏDQIQATIN ÜSUL VƏ VASITƏLƏRI
• MÖVZU: EKSPERIMENTAL TƏDQIQAT
METODLARININ APARILMASI
• MÜƏLLIM: HƏSƏNOVAAYNURƏ
• TƏLƏBƏ: BAXŞIYEV OSMAN
Plan:
 1.Tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsinin əsas metodları
 2.Eksperimentin metodikası
 3.Laborator tədqiqatlar aparılan vasitələr
 4.Nəzəri emprik tədqiqat metodlarına
Tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsi
aşağıdakı iki metodla həyata keçirilir: nəzəri
tədqiqat metodu və eksperimental tədqiqat
metodu. Eksperiment – elmi qaydada
qoyulmuş təcrübə və ya dəqiq nəzəri alınan
şəraitdə hadisələrin müşahidə olunmasıdır.
Eksperimentin məqsədi nəzəri müddəaların
yoxlanılmasından və işçi hipotezin təsdiq
olunması, həmçinin, elmi tədqiqat
mövzusunun daha geniş və daha dərin
öyrənilməsindən ibarətdir.
Eksperimental tədqiqatlar laboratoriya və istehsalat tədqiqat metodlarına
bölünür. Laborator tədqiqatlar cihazların, xüsusi qurğuların və stendlərin
vasitəsilə aparılır. Laborator şəraitdə aparılan eksperimental tədqiqatlar
minimum xərclərlə yüksək informasiya almağa imkan verir. İstehsalat
tədqiqatlar metodunda isə tədqiqat real şəraitdə müxtəlif istehsalat yerlərini
nəzərə alaraq praktiki aparılır.
İstehsalatda əldə olunmuş təcrübənin əsasını mövzu üzrə materialların
toplanması və onların metodika üzrə sistemləşdirilməsindən ibarətdir.
Eksperimentin metodologiyası dedikdə eksperimentin qoyulması və onların
yerinə yetirilmə ardıcıllığı başa düşülür. Bu metodologiya aşağıdakıları özündə
birləşir:
- eksperimentin plan proqnozunun işləməsi;
- ölcülərin qiymətləndirilməsi;
- eksperimentin seçilməsi;
- alınmış rəqəmlərini şlənməsi və təhlili.
Eksperimentin metodikası
eksperimentin məqsəd və
vəzifəsini dəyişən faktorların
sistemidir.
Eksperimental tədqiqatlar ölçmə
vasitələrinin və ölçmələrin
sayının əsaslandırılmasını,
ekperimentin aparılmasının
şərhini, eksperimentin
nəticələrinin işlənməsi və təhlil
olunması üsullarının
əsaslandırılmasını özündə
cəmləşdirir.
Eksperimentin nəticəsində alınmış
nəticələr – materiallar sistemləşdirilir və
təhlil üçün hazırlanır. Təcrübələrin
nəticələri cədvəl, qrafik, diaqram və başqa
formada veriləbilər. Qədim zamanlarda
elm 2 hissəyə ayrılmışdı. O vaxtlar elm
sadəcə natural fəlsəfə adlanırdı. Bu bölgü
dərin mənaya malikdir və bu bölgü elmin
metodlarının xüsusiyyətlərini öyrənməyə
kömək edir.
Elm təcrübəyə və riyaziyyata bölünməklə formalaşır. Biz bilik və
elm anlayışlarını eyniləşdirməyə o qədər adət etmişik ki, elmi
bilikdən ayrı təsəvvür edə bilmirik.
Elmi metodun mahiyyətini çox sadə izah etmək olar. Bu metod
hadisələr haqqında elə biliklər əldə etməyə imkan verir ki, bu
bilikləri yoxlamaq, saxlamaq və başqalarına vermək mümkündür.
Elm ümümiyyətlə təbiətdə baş verən hər cür hadisəni deyil,
bunlardan yalnız təkrar olunanları öyrənir. Elmin əsas vəzifəsi
hadisələrin baş vermə qanunauyğunluqlarını öyrənməkdir.
Tarixin müxtəlif zamanlarında bu məqsədə müxtəlif yollarla nail
olunmuşdur.
Nəzəri metodlara aşağıdakıları aid etmək olar:
- Formalaşdırma metodu – bu metod keyfiyyətin idarə edilməsi sisteminin
tərkibini və strukturunu süni dillərin və simvolların köməyilə öyrənilməsini
nəzərdə tutur. Bu metod həmçinin digər metodlarla( modelləşdirmə,
ideallaşdırma və s.) qarşılıqlı əlaqəli tətbiq edilir.
-Aksiomlaşdırma metodu – bu metod tətqiqatın nəticələrinin məntiqi
aksiomlar bazasında alınmasını nəzərdə tutur.
- İdeallaşdırma metodu – bu metod keyfiyyəti
idarə etmə sistemini element yaxud
komponentlərinin müəyyən xassələrini
ideallaşdırmaqla öyrənilməsini nəzərdə tutur.
- Abstraktdan konkretə keçid metodu – bu
metod nəticəsində əldə edilməsində abstrakt
olaraq hissələrə bölünmüş tədqiqat obyektlərinin
məntiqi öyrənilməsindən onun tam – bütöv
şəkildə öyrənilməsinə keçməyə deyilir.
Nəzəri emprik tədqiqat
metodlarına isə aşağıdakılar aid
edilir:
 Abstraklaşdırma – tədqiqat
obyektlərinin cüzi xassələrini
nəzərə almadan onun daha mühüm
tərəflərinin model üzərində
öyrənilməsinə əsaslanır;
 Analiz və sintez metodu – analiz
tədqiqat zamanı araşdırılan
obyektin müxtəlif üsullarla
elementlərə, nisbətlərə bölünməsi;
sintez isə obyektin elementlərinin
tam şəkildə birləşdirilməsidir.
- İnduksiya və reduksiya metodu – induksiya yəni,
xüsusidən ümumiyə keçid, reduksiya isə ümumidən
xüsusiyə keçid mənasını verir və dərketmə bazasında
tədqiqatın nəticələrinin alınmasına əsaslanır.
-Modelləşdirmə metodu – obyektin tədqiqi zamanı
onun modelindən istifadə edilir. Bu metodda modelin
tədqiqatının nəticələri real obyektə interpretasiya
olunur.
Tədqiqat metodlarını tədqiqat
mərhələləri üzrə qruplaşdırmaqla
tədqiqatın məqsədləri analizin
növlərinə və başqa səbəblərə görə də
qruplaşdırıla bilər.
Diqqətinizə
görə
təşəkkürlər

More Related Content

What's hot

Анықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц Формуласы
Анықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц ФормуласыАнықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц Формуласы
Анықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц Формуласы
Nurlan Abilhanov
 
мейірімділік слайд
мейірімділік слайдмейірімділік слайд
мейірімділік слайд
Asem Sarsembayeva
 
Müasir təlim texnalogiyalari
Müasir təlim texnalogiyalariMüasir təlim texnalogiyalari
Müasir təlim texnalogiyalari
farqanaliyeva
 
Abc სამფაზიანი გაკვეთილი
Abc სამფაზიანი გაკვეთილი Abc სამფაზიანი გაკვეთილი
Abc სამფაზიანი გაკვეთილი
Khatuna Tsikhelashvili
 
ვგმობთ ძალადობას!
ვგმობთ    ძალადობას!ვგმობთ    ძალადობას!
ვგმობთ ძალადობას!
gkochiashvili
 
Інтелект України
Інтелект УкраїниІнтелект України
Інтелект України
Jane Shevchuck
 
Базові алгоритмічні структури. Типи алгоритмів
Базові алгоритмічні структури. Типи алгоритмівБазові алгоритмічні структури. Типи алгоритмів
Базові алгоритмічні структури. Типи алгоритмів
Зоя Муляр
 
ახალი წელი
ახალი წელიახალი წელი
ახალი წელი
Cira Bujiashvili
 

What's hot (9)

Metalebi
MetalebiMetalebi
Metalebi
 
Анықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц Формуласы
Анықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц ФормуласыАнықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц Формуласы
Анықталған интеграл, оның қасиеттері. Ньютон-Лейбниц Формуласы
 
мейірімділік слайд
мейірімділік слайдмейірімділік слайд
мейірімділік слайд
 
Müasir təlim texnalogiyalari
Müasir təlim texnalogiyalariMüasir təlim texnalogiyalari
Müasir təlim texnalogiyalari
 
Abc სამფაზიანი გაკვეთილი
Abc სამფაზიანი გაკვეთილი Abc სამფაზიანი გაკვეთილი
Abc სამფაზიანი გაკვეთილი
 
ვგმობთ ძალადობას!
ვგმობთ    ძალადობას!ვგმობთ    ძალადობას!
ვგმობთ ძალადობას!
 
Інтелект України
Інтелект УкраїниІнтелект України
Інтелект України
 
Базові алгоритмічні структури. Типи алгоритмів
Базові алгоритмічні структури. Типи алгоритмівБазові алгоритмічні структури. Типи алгоритмів
Базові алгоритмічні структури. Типи алгоритмів
 
ახალი წელი
ახალი წელიახალი წელი
ახალი წელი
 

More from Prosta Osman

22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx
22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx
22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx
Prosta Osman
 
Aktiv və passiv eksperimentlər
Aktiv və passiv eksperimentlərAktiv və passiv eksperimentlər
Aktiv və passiv eksperimentlər
Prosta Osman
 
How to solve ethical issues in business
How to solve ethical issues in businessHow to solve ethical issues in business
How to solve ethical issues in business
Prosta Osman
 
Babek.pptx
Babek.pptxBabek.pptx
Babek.pptx
Prosta Osman
 
Sunu 3.pptx
Sunu 3.pptxSunu 3.pptx
Sunu 3.pptx
Prosta Osman
 
Şəbəkə slayd
Şəbəkə slaydŞəbəkə slayd
Şəbəkə slayd
Prosta Osman
 
Underwater Robots
Underwater RobotsUnderwater Robots
Underwater Robots
Prosta Osman
 

More from Prosta Osman (7)

22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx
22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx
22environmentalemergencies-090910172531-phpapp02.pptx
 
Aktiv və passiv eksperimentlər
Aktiv və passiv eksperimentlərAktiv və passiv eksperimentlər
Aktiv və passiv eksperimentlər
 
How to solve ethical issues in business
How to solve ethical issues in businessHow to solve ethical issues in business
How to solve ethical issues in business
 
Babek.pptx
Babek.pptxBabek.pptx
Babek.pptx
 
Sunu 3.pptx
Sunu 3.pptxSunu 3.pptx
Sunu 3.pptx
 
Şəbəkə slayd
Şəbəkə slaydŞəbəkə slayd
Şəbəkə slayd
 
Underwater Robots
Underwater RobotsUnderwater Robots
Underwater Robots
 

Eksperimental tədqiqat metodlarının aparılması

  • 1. • FAKÜLTƏ: MAGISTRATURA MƏRKƏZI • İXTISAS: METROLOGIYA VƏ METROLOJI TƏMINAT • QRUP: 942 • FƏNN: TƏDQIQATIN ÜSUL VƏ VASITƏLƏRI • MÖVZU: EKSPERIMENTAL TƏDQIQAT METODLARININ APARILMASI • MÜƏLLIM: HƏSƏNOVAAYNURƏ • TƏLƏBƏ: BAXŞIYEV OSMAN
  • 2. Plan:  1.Tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsinin əsas metodları  2.Eksperimentin metodikası  3.Laborator tədqiqatlar aparılan vasitələr  4.Nəzəri emprik tədqiqat metodlarına
  • 3. Tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsi aşağıdakı iki metodla həyata keçirilir: nəzəri tədqiqat metodu və eksperimental tədqiqat metodu. Eksperiment – elmi qaydada qoyulmuş təcrübə və ya dəqiq nəzəri alınan şəraitdə hadisələrin müşahidə olunmasıdır. Eksperimentin məqsədi nəzəri müddəaların yoxlanılmasından və işçi hipotezin təsdiq olunması, həmçinin, elmi tədqiqat mövzusunun daha geniş və daha dərin öyrənilməsindən ibarətdir.
  • 4. Eksperimental tədqiqatlar laboratoriya və istehsalat tədqiqat metodlarına bölünür. Laborator tədqiqatlar cihazların, xüsusi qurğuların və stendlərin vasitəsilə aparılır. Laborator şəraitdə aparılan eksperimental tədqiqatlar minimum xərclərlə yüksək informasiya almağa imkan verir. İstehsalat tədqiqatlar metodunda isə tədqiqat real şəraitdə müxtəlif istehsalat yerlərini nəzərə alaraq praktiki aparılır.
  • 5. İstehsalatda əldə olunmuş təcrübənin əsasını mövzu üzrə materialların toplanması və onların metodika üzrə sistemləşdirilməsindən ibarətdir. Eksperimentin metodologiyası dedikdə eksperimentin qoyulması və onların yerinə yetirilmə ardıcıllığı başa düşülür. Bu metodologiya aşağıdakıları özündə birləşir: - eksperimentin plan proqnozunun işləməsi; - ölcülərin qiymətləndirilməsi; - eksperimentin seçilməsi; - alınmış rəqəmlərini şlənməsi və təhlili.
  • 6. Eksperimentin metodikası eksperimentin məqsəd və vəzifəsini dəyişən faktorların sistemidir. Eksperimental tədqiqatlar ölçmə vasitələrinin və ölçmələrin sayının əsaslandırılmasını, ekperimentin aparılmasının şərhini, eksperimentin nəticələrinin işlənməsi və təhlil olunması üsullarının əsaslandırılmasını özündə cəmləşdirir.
  • 7. Eksperimentin nəticəsində alınmış nəticələr – materiallar sistemləşdirilir və təhlil üçün hazırlanır. Təcrübələrin nəticələri cədvəl, qrafik, diaqram və başqa formada veriləbilər. Qədim zamanlarda elm 2 hissəyə ayrılmışdı. O vaxtlar elm sadəcə natural fəlsəfə adlanırdı. Bu bölgü dərin mənaya malikdir və bu bölgü elmin metodlarının xüsusiyyətlərini öyrənməyə kömək edir.
  • 8. Elm təcrübəyə və riyaziyyata bölünməklə formalaşır. Biz bilik və elm anlayışlarını eyniləşdirməyə o qədər adət etmişik ki, elmi bilikdən ayrı təsəvvür edə bilmirik. Elmi metodun mahiyyətini çox sadə izah etmək olar. Bu metod hadisələr haqqında elə biliklər əldə etməyə imkan verir ki, bu bilikləri yoxlamaq, saxlamaq və başqalarına vermək mümkündür. Elm ümümiyyətlə təbiətdə baş verən hər cür hadisəni deyil, bunlardan yalnız təkrar olunanları öyrənir. Elmin əsas vəzifəsi hadisələrin baş vermə qanunauyğunluqlarını öyrənməkdir. Tarixin müxtəlif zamanlarında bu məqsədə müxtəlif yollarla nail olunmuşdur.
  • 9. Nəzəri metodlara aşağıdakıları aid etmək olar: - Formalaşdırma metodu – bu metod keyfiyyətin idarə edilməsi sisteminin tərkibini və strukturunu süni dillərin və simvolların köməyilə öyrənilməsini nəzərdə tutur. Bu metod həmçinin digər metodlarla( modelləşdirmə, ideallaşdırma və s.) qarşılıqlı əlaqəli tətbiq edilir. -Aksiomlaşdırma metodu – bu metod tətqiqatın nəticələrinin məntiqi aksiomlar bazasında alınmasını nəzərdə tutur.
  • 10. - İdeallaşdırma metodu – bu metod keyfiyyəti idarə etmə sistemini element yaxud komponentlərinin müəyyən xassələrini ideallaşdırmaqla öyrənilməsini nəzərdə tutur. - Abstraktdan konkretə keçid metodu – bu metod nəticəsində əldə edilməsində abstrakt olaraq hissələrə bölünmüş tədqiqat obyektlərinin məntiqi öyrənilməsindən onun tam – bütöv şəkildə öyrənilməsinə keçməyə deyilir.
  • 11. Nəzəri emprik tədqiqat metodlarına isə aşağıdakılar aid edilir:  Abstraklaşdırma – tədqiqat obyektlərinin cüzi xassələrini nəzərə almadan onun daha mühüm tərəflərinin model üzərində öyrənilməsinə əsaslanır;  Analiz və sintez metodu – analiz tədqiqat zamanı araşdırılan obyektin müxtəlif üsullarla elementlərə, nisbətlərə bölünməsi; sintez isə obyektin elementlərinin tam şəkildə birləşdirilməsidir.
  • 12. - İnduksiya və reduksiya metodu – induksiya yəni, xüsusidən ümumiyə keçid, reduksiya isə ümumidən xüsusiyə keçid mənasını verir və dərketmə bazasında tədqiqatın nəticələrinin alınmasına əsaslanır. -Modelləşdirmə metodu – obyektin tədqiqi zamanı onun modelindən istifadə edilir. Bu metodda modelin tədqiqatının nəticələri real obyektə interpretasiya olunur.
  • 13. Tədqiqat metodlarını tədqiqat mərhələləri üzrə qruplaşdırmaqla tədqiqatın məqsədləri analizin növlərinə və başqa səbəblərə görə də qruplaşdırıla bilər.