Skip to main content
UploadLanguage (EN)Support
BusinessMobileSocial MediaMarketingTechnologyArt & PhotosCareerDesignEducationPresentations & Public SpeakingGovernment & NonprofitHealthcareInternetLawLeadership & ManagementAutomotiveEngineeringSoftwareRecruiting & HRRetailSalesServicesScienceSmall Business & EntrepreneurshipFoodEnvironmentEconomy & FinanceData & AnalyticsInvestor RelationsSportsSpiritualNews & PoliticsTravelSelf ImprovementReal EstateEntertainment & HumorHealth & MedicineDevices & HardwareLifestyle
Karolina Jędrych, profile picture
Uploaded byKarolina Jędrych
PPS, PPTX2,717 views

Bitwa pod Grunwaldem: analiza obrazu

Prezentacja na lekcję w gimnazjum, poświęcona analizie obrazu "Bitwa pod Grunwaldem" Jana Matejki.

Education◦
Download as PPS, PPTX
Bitwa pod Grunwaldem według Jana Matejki (1878)
Zarzuty  artysta – nieuk (elementy uzbrojenia nie tylko średniowieczne)  wymieszanie postaci i realiów czasu  wrażenie stłoczenia i bezładu
Źródła informacji  kronika Jana Długosza (dziejopis korzystał z relacji własnego ojca, uczestnika bitwy)
Epizody  epizod z Dypoldem Kökeritz von Dieber, który połaszczył się na zbroję Jagiełły i zaatakował króla (przypuszczalnie zresztą nawet nie wiedząc, kim jest rycerz stojący w otoczeniu skromnego pocztu na wzgórzu pod lasem). Do pojedynku zresztą nie doszło, napastnika wcześniej strącił z konia młody Zbigniew Oleśnicki (przyszły kardynał), zaś król ponoć go tylko dobił. Na obrazie Kökeritz leży już martwy  śmierć wielkiego mistrza po nieudanej próbie przechylenia szali zwycięstwa uderzeniem 16 odwodowych chorągwi  zdobycie obozu krzyżackiego pod wieczór 15 lipca 1410 roku. Ulrich von Jungingen już wtedy nie żył i w zasadzie było po bitwie. Nad polem walki kłębią się chmury, które późnym popołudniem skropiły ziemię deszczem, „przytłumiając kurzawę” (lewym górnym narożniku obrazu)
Kompozycja  Matejko w swych wielkich kompozycjach z reguły stosował układ:  centrum i dwa skrzydła  takie rozmieszczenie pomagało artyście w przedstawieniu konfliktów, sprzeczności czy stronnictw pokazanych na obrazie - było to coś w rodzaju konspektu, na którym opierał się cały wykład historiozoficzny
Centrum „Grunwaldu” – wielki książę Witold  zgodnie z przekazem Długosza, Matejko podniósł go do rangi naczelnego dowódcy oddziałów sprzymierzonych  niewiele akcentów militarnych w ubiorze: kolczy kołnierz i karacenowe nagolenniki  Witold na pograniczu dzikiego Wschodu i cywilizowanego Zachodu  Orient reprezentuje karacena, kształt tarczy i perski miecz  desperacja w oczach Witolda  szał bitewny  ostateczna deklaracja nie do końca przekonanego władcy, determinacja człowieka, który spalił za sobą mosty, który nawet nie dba o swoją stabilność w siodle - jako że nie ma na świecie jeźdźca, który pozostałby na skaczącym koniu w takiej pozycji jak Witold w matejkowskim „Grunwaldzie”
Wielki książę Witold – c.d.  Dwa krzyże  chrześcijańska wiara Witolda - Aleksandra była stosunkowo świeżej daty, zatem i krzyż na szczycie książęcej mitry nie jest zbyt wielki  ten niewielki krzyż dumnie stoi, podczas gdy drugi, znacznie większy, a stanowiący jego tło, na chorągwi wielkiego mistrza, chyli się ku upadkowi  Witold jedyną ze znaczących postaci w obrazie, której wzrok wybiega poza obszar bitwy  sprawia wrażenie, jakby ruszył na oślep, na bij zabij, a najchętniej uciekłby poza teren boju - nie z tchórzostwa, lecz powodowany wewnętrzną desperacją  jeśli nawet prowadził rycerzy do boju, dawno się już od nich odłączył  Cała postać Witolda to wspaniałe studium psychologiczne sylwetki wielkiego księcia litewskiego - wcale nie tak jednoznacznej, jak się aż nazbyt często przyjmuje
Marcin z Wrocimowic i chorągiew Królestwa  w pełnej zbroi husarskiej, wyraźnie wskazując na więź tradycji Grunwaldu, Kirchholmu, Chocimia i Wiednia  dmie w róg triumfu  trzymane przezeń drzewce chorągwi zakończone jest nietypowym zwieńczeniem złożonym z ostrego grotu i kolczastej kuli przypominającej zakończenie „morgensterna” - groźnej broni średniowiecznych czasów  to wyraźna aluzja do utraty chorągwi w czasie bitwy, a zarazem groźba: biada temu, kto na znak Królestwa rękę podniesie!
Ulrich von Jungingen  zamiast relikwiarza (jak w rzeczywistości) ma na piersiach naszyty wielki krzyż - godło jego państwa  pasa Jungingena, jakby na urągowisko, wisi pokaźny różaniec  z powyższego wynika, że każdy z wojowników uderza nie tylko w wielkiego mistrza, lecz w całe państwo krzyżackie  wbrew wybrzydzaniom niektórych krytyków, dość nienaturalny ruch wierzchowca wielkiego mistrza, jest autentyczny – Matejko podpatrzył go u „zbuntowanego” konia oficera austriackiego na ulicach współczesnego mu Krakowa
Wojownicy atakujący wielkiego mistrza  Żmudzin, poganin, który przypomina chrześcijaninowi o popełnionym przezeń wiarołomstwu  uderza kopią włóczni św. Maurycego - tą samą, którą na znak przyjaźni i pojednania cesarz Otto III w 1000 roku przekazał Bolesławowi Chrobremu.  Krzyżak, miast nawracać pogan, postępował wbrew chrześcijańskim zasadom, o czym w ostatniej jego chwili życia przypomina właśnie pogardzany i tępiony przezeń poganin  Kat  uderza toporem (w rzeczywistości jest to ceremonialny toporek saskich górników z XVII wieku)  Tak więc wyrok na wielkim mistrzu Zakonu Krzyżackiego wykonują ludzie z plebsu – ci, którzy byli przez Krzyżaków najbardziej gnębieni, a przy tym dalecy od zakłamania, nawet intuicyjnie rozróżniający dobro od zła
Zyndram z Maszkowic Miecznik krakowski niby odgarnia orężem plączący się w silnym wietrze płaszcz Jungingena. Czyni to jednak w taki sposób, że nad głową krzyżackiego dowódcy jakby zawisł miecz sprawiedliwości - to symbol nieodwołalnego wyroku śmierci. W czasie bitwy Zyndram był odpowiedzialny za wielką chorągiew Królestwa, ponieważ zaś na pewien czas ją utracono, mimo odniesionego zwycięstwa został usunięty ze stanowiska i zastąpiony przez Jakuba z Kobylan; nieprzypadkowo malarz pokazał go w oddaleniu od znaku, którego powinien był chronić: pchał się do wielkiego mistrza, szukał chwały jako pogromca wrażego wodza, lecz nie pilnował tego, co mu powierzono.
Książę szczeciński Kazimierz, Jakuba Skarbek z Gór i polski łucznik - giermek  Kazimierz został w bitwie wzięty do niewoli przez Jakuba Skarbka  Interesująca jest sprawa zaangażowania szczecińskiego księcia u boku wielkiego mistrza Zakonu, przeciw Polakom  Gryfici długo zachowywali niezależność i lawirowali swymi sojuszami, by w końcu ulec germańskiej przewadze, przy bezsilności Rzeczypospolitej, Śląsk zaś dostał się pod panowanie czeskie. Tak właśnie było z Kazimierzem, który przybył pod rozkazy Jungingena na czele około 600 ludzi, wypełniając zobowiązanie swego ojca, Świętobora II, zawarte rok wcześniej
Konrad VII Biały, książę na Oleśnicy i Koźlu  Konrad trzyma w ręce... jedno z trzech istniejących do dziś bereł rektorskich Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to wyraźna aluzja do wiarołomstwa księcia, który jako młody paź wychowywał się na dworze królowej Anny Cylejskiej, żony Jagiełły.  Takie sprzeniewierzenia bywały w średniowieczu bardzo częste i nie miały podobnie negatywnej wymowy jak dziś, czy nawet w XIX wieku, gdy powstawały obrazy Matejki. W średniowieczu bowiem służyło się nie narodowi, nie państwu, lecz władcy, księciu, panu - zgodnie z zasadami prawa lennego. W rezultacie do boju przeciw sobie stawali często ludzie zupełnie obojętni danej sprawie, a bywało że i krewniacy.  Rycerz był właścicielem ziemi, ale i rzemieślnikiem walki - stąd nie tak znowu rzadkie były wspólne po bitwie uczty zwycięzców i pokonanych, którzy emocjonalnie biorąc, nic przeciw sobie nie mieli. Dopiero w ubiegłym stuleciu ukształtowało się dzisiejsze rozumienie pojęć bohaterstwa i tchórzostwa, zdrady i wierności, patriotyzmu i zaprzaństwa. Tak pojęcia te rozumiał Matejko - i tak je zinterpretował w swych dziełach.
Jan Żiżka z Trocnowa Jan Żiżka, który dopiero w następnym dziesięcioleciu zasłynie jako jeden z największych wodzów husyckich, na razie jest tylko jednym z podkomendnych Jana Sokoła. Potężny, barczysty rycerz czeski na obrazie idzie przez tłum wrogów jak burza, odziany w łuskową zbroję, z rogiem u pasa. Uderzając w Krzyżaka, w jego osobie równocześnie bije stronnika swych przyszłych przeciwników, Luksemburgów. Żiżka był groźny, niebezpieczny, więc też wielokrotnie nasyłano na niego skrytobójców. Więc i u Matejki waleczny wojak ma za plecami krzyżackiego najemnika, który zamierza się, by mu znienacka wbić sztylet w bok.
Zawisza Czarny  Rycerz z Garbowa (w Sandomierskiem) uderzeniem kopii zmiata z konia komtura gniewskiego Jana Grabiego (hrabiego) von Wenden wcześniej posądzanego o tchórzostwo, ponieważ w otoczeniu Ulricha von Jungingena odradzał podejmowanie wojny z Polską.  Zawisza był rycerzem, jakich wielu krążyło po dworach ówczesnej Europy, a którzy stanowiąc wzór cnót wszelakich, zawodowo uczestniczyli w turniejach.  Z czasem Zawisza stał się symbolem, wzorcem, którego na ogół nie wiązano z jakimkolwiek dworem, najczęściej bywał jednak gościem Luksemburgów - stąd na obrazie w jego ubiorze znalazła się zapinka płaszcza przypominająca order austriacki.  Gdy jednak wojna wybuchła, Zawisza stawił się pod rozkazy Jagiełły i wszedł w skład grupy dziewięciu rycerzy przedchorągiewnych, stanowiących bezpośrednią ochronę znaku Królestwa.  Zawisza matejkowski odziany jest i uzbrojony dość lekko, jakby miał przystąpić do jednego ze zwyczajowych, rutynowych dlań turniejów, a nie do boju na śmierć i życie. To, co czynił zawodowo i okazjonalnie, teraz wykonuje spokojnie i beznamiętnie, ale tym razem nie dla nagrody, lecz dla idei. Szymon Kobyliński w swych analizach „Bitwy pod Grunwaldem” przyrównuje postać i zachowanie Zawiszy Czarnego do działań reprezentanta polskiej drużyny międzynarodowej, który spod obcych barw klubowych przybywa do kraju, by wystąpić w ojczystej drużynie.
Ojciec Jana Długosza Ojciec sławnego kronikarza walczy obok Żmudzina z arkanem i zamierza się na Markwarda von Salzbach komtura brandenburskiego.
Władysław Jagiełło i Dypold Kökeritz  Władysław Jagiełło z orszakiem został przedstawiony krótko po nieudanym wypadzie Dypolda Kökeritza.  Chorąży z powrotem rozwija osobisty proporzec króla (wcześniej, w czasie przejazdu obok odwodu krzyżackiego, dla bezpieczeństwa monarchy został zwinięty).
Zbigniew Oleśnicki i zjawa św. Stanisława Młody Zbigniew Oleśnicki kopią, która wcześniej posłużyła mu do zrzucenia z konia Krzyżaka, teraz pokazuje na niebie zjawę św. Stanisława zanoszącego modły za pomyślność strony polskiej. Książę mazowiecki Ziemowit, siostrzeniec króla, obserwuje zjawisko przysłoniwszy oczy.
Szkic olejny do Bitwy pod Grunwaldem, 1872 Płótno, 73,4 x 138,3 cm Muzeum Zamkowe w Malborku
Stanisława Wyspiańskiego parodia Bitwy... Stanisław Wyspiański, rysunek - Bitwa pod Grunwaldem J. Matejki
Dziękuję za uwagę Prezentacja wykonana na podstawie artykułu Marka Rezlera w: http://eduseek.interklasa.pl/artykuly/artykul/ida/3703/idc/1/ przez mgr Karolinę Jędrych