SlideShare a Scribd company logo
administratie
Kwekers kampen steeds vaker met stress
schaalvergroting
milieuvergunningen
relatie
dubieuze debiteuren
rechter
gezondheidwerkdruk
kredietcrisismanagen
regelgeving onkruid
verantwoordelijkheidsgevoel
vakbebekwaam personeel
Het aantal kwekers dat met fysieke en psychische klachten uit-
valt, is de laatste jaren sterk gestegen. Onderliggende oorzaak
is vaak stress. Hoe voorkom je als kweker dat het werk je boven
het hoofd groeit?
Kwekers zijn steeds minder op de werk-
vloer te vinden en zitten steeds vaker
achter hun bureau. Ook moeten ze als
‘manager’ van het bedrijf goed op de
hoogte zijn van allerlei nieuwe regels.
Ondertussen neemt de werkdruk op de
kwekerij toe, met als gevolg: veel stress
en in een aantal gevallen een fikse burn-
out.
Frank van Helvert, organisatieadvi-
seur van LTO Noord Advies, herkent
dat beeld. „Ja, ik kom regelmatig kwe-
kers tegen die  –  in dit geval figuur-
lijk – door de bomen het bos niet meer
zien. Ik adviseer ze altijd om een keuze
te maken.”
Kwekerijenzijndelaatstejarenenorm
aan verandering onderhevig; schaal-
vergroting en specialisatie zijn dingen
waar kwekers niet onderuit kunnen.
Ook is er sprake van toenemende regel-
geving en administratie, en daarnaast
zorgt het personeelsbeleid voor een toe-
nemende werkdruk. Bedrijven worden
steeds groter, investeringen dus ook, en
ook de risico’s die daarmee samenhan-
gen. Wanneer een bedrijf groeit, komt
er een moment dat een eigenaar het niet
meer alleen kan bolwerken. Dat geeft in
de meeste gevallen veel stress.
Afhankelijkheid
„Afhankelijkheid van personeel levert
sowieso stress op”, zegt Van Helvert.
„Je moet leren dingen uit handen te
geven, leren dat het niet meer alleen om
het product draait of om de handel. En
dat is zwaar.”
Vakbekwaam personeel is boven-
dien moeilijk te krijgen. „Dat is ook
een stressfactor waar kwekers mee te
maken krijgen”, licht Van Helvert toe.
„Erwordtdikwijlsgebruikgemaaktvan
Poolse medewerkers en dat brengt veel
regels met zich mee. Dat zorgt ook weer
voor extra werk. Daarnaast worden
de administratie en de productiecijfers
steeds belangrijker. De investeringen
moeten worden bijgehouden, de kwe-
kers hebben met milieuvergunningen te
maken, het bedrijf moet aan bepaalde
kwaliteitseisen voldoen, et cetera. Op
een gegeven moment hebben de kwe-
kers helemaal geen tijd meer om met
hun klanten bezig te zijn en met hun
vak. De meeste vinden dat vreselijk, dat
willen ze helemaal niet.”
Doodongelukkig
Kwekers gaan volgens Van Helvert te
lang door voordat ze onderkennen dat
het niet meer gaat. „Grote kwekers of
ondernemers zetten veelal een directeur
of manager op het bedrijf en gaan zelf
verder met de teelt of de handel. Zij
maken redelijk snel een keuze. Kleinere
kwekers gaan vaak net zolang door tot-
dat ze er dood bij neervallen.”
Daar komt nog bij dat veel kwekers
het managen helemaal niet leuk vinden.
„Maar ze voelen zich min of meer ver-
plichtomheterbijteblijvendoen.Enna
een aantal jaar komen ze erachter dat ze
doodongelukkig zijn geworden.”
Iemand anders aanstellen voor deze
functie en zelf lekker blijven doen wat
ze leuk vinden én waar ze goed in zijn,
komt meestal niet in ze op. „Kwekers
vinden dat ze hun aanzien verliezen
tegenover de buitenwereld of het per-
soneel als ze een manager aanstellen.”
Dat beeld klopt overigens niet, meent
Van Helvert. „Ik zie juist om me heen
dat medewerkers het prettig vinden als
de kweker weer wat vaker op de werk-
vloer te vinden is. ‘Ga je je handjes weer
eens laten wapperen’, hoor ik dan.”
Veel beter kunnen
Daar komt nog bij dat het uit handen
geven van het werk heel moeilijk is,
omdat kwekers vaak het idee hebben
dat ze het zelf veel beter kunnen dan een
ander. „Iemand met een hoge opleiding
die weinig planten door zijn handen
heeft laten gaan, weet in hun ogen niet
waar het over gaat.”
Het is bovendien vaak een geldkwes-
tie, weet Van Helvert. „Een manager
aannemen of een medewerker die de boek-
houding bijhoudt, kost nu eenmaal geld.”
Dat zo iemand in de meeste gevallen geld
oplevert, weten de kwekers dikwijls niet.
„Kwekers staan er niet bij stil dat ze hun
handen dan weer vrij hebben om de handel
goedtedoen.”Destapmakenomzoiemand
aan te nemen, is heel moeilijk. „Je kunt
echter gewoon uitrekenen wat het je per
maand oplevert als je bijvoorbeeld tien uur
in de week meer tijd hebt voor een bepaalde
klant. Het geeft heel veel rust als je dat hebt
geregeld. Administratie en personeelsbeleid
veroorzaken veel stress en kunnen het best
als eerste worden uitbesteed.”
Van Helvert ziet genoeg voorbeelden om
zich heen waar het fout is gegaan. „Ik ken
een kweker van 40 die al acht jaar een alco-
holprobleem heeft. Hij drinkt zichzelf elke
ochtend moed in, want anders durft hij zijn
bedrijf niet op.” Een van de redenen is dat
hij ziet dat de energie die hij in zijn bedrijf
stopt,nietresulteertinmeeromzet.„Sterker
nog, hij begint klanten te verliezen, omdat
hij geen tijd voor ze heeft. Hij zit alleen
nog maar met zijn hoofd in de boeken en
is doodongelukkig.” Voor boomkwekers
is het allemaal heel ingewikkeld geworden,
vindt Van Helvert. „De kweker is van vak-
man en handelaar een ondernemer en ma-
nager geworden. Tegen wil en dank.”
Kwelgeest
Het verantwoordelijkheidsgevoel is vol-
gens Van Helvert de grootste kwelgeest van
alle boomkwekers. „Ze willen goed zor-
gen voor hun product, hun klanten en hun
mensen. Daar lopen ze in vast.”
Volgens Van Helvert is dat een algemeen
beeld. „De meeste kwekers hebben alles
zelf opgebouwd en alles wat ze hebben
gedaan, leverde ze ook iets op. Op een ge-
geven moment komen ze op een top dat ze
het niet meer kunnen behappen en krijgen
ze last van stresssymptomen.”
Volgens Van Helvert moeten ze dan juist
andersom redeneren: alles wat ze minder
doen, gaat ze wel iets opleveren. „Ze moe-
ten een stap terug doen, en vaak moeten ze
daarbij worden geholpen. Zelf zien ze het
niet. Ze werken net zo lang en hard door
totdat ze op bed belanden. Aandacht aan
zichzelf schenken en stilstaan bij hun eigen
problemen vinden ze een te grote luxe.
Deze luxe staan ze zichzelf niet toe, terwijl
dat juist het belangrijkst is.”
Organisatieadviseur Van Helvert helpt
kwekers bij dit soort problemen. „Ik heb
een eigen netwerk, daar komen vragen
vandaan. Maar er zijn ook mensen die in
paniek de infolijn van LTO Noord bellen.
In veel gevallen zijn ze te lang doorgegaan
en is er ook nog ruzie ontstaan op het be-
drijf.”
Barrières
Wanneer de organisatieadviseur wordt in-
geschakeld gaat hij regelmatig naar de kwe-
ker toe. „Ik wil mensen apart spreken, niet
alleen de eigenaar, maar ook het personeel.
Vaak komt het erop neer dat de taken niet
goed zijn verdeeld en dat de kweker over-
belast is. Ik help kwekers bij het slechten
van de barrières. Ik loop mee op het bedrijf
en confronteer ze met dingen die ze niet wil-
len horen.”
Kwekers die zichzelf een spiegel durven
voorhouden, maken volgens Van Helvert
keuzes. „Er zijn ondernemers die mana-
gen leuk vinden, die moeten dat vooral
blijven doen. Maar als je merkt dat je daar
ongelukkig van wordt, moet je een mana-
ger aannemen. Dan kun je zelf weer met je
klanten en producten aan de slag. Vroeger
deed men als kweker alles zelf. Nu moet je
je afvragen wat je zelf het liefst doet. Kwe-
kers die tegen een muur aanlopen, moeten
terug naar hun roots. Ze zijn zich er vaak
niet meer van bewust hoeveel ze weten en
hoe goed ze zijn.” 
Illustratie:JosVersteegen
Arbo
DeBoomkwekerij43(24oktober2008)
22
DeBoomkwekerij43(24oktober2008)
23
Rompa is freelancejournalist voor De
Boomkwekerij, boomkwekerij@hortipoint.nl.
Ingrid Rompa
Thema Stress
Kijk voor meer informatie en tips over stress-
management op www.deboomkwekerij.nl.
Meer over onderzoek
Meer informatie over boomkwekerijonderzoek is te
vinden op www.deboomkwekerij.nl.
Geld voor kennis
De Sectorcommissie Boomkwekerij­-
pro­ducten van het Productschap Tuinbouw
heeft onlangs drie projecten voor technisch
onderzoek goedgekeurd. Hiermee is een
bedrag gemoeid van €50.600.
GeldvoorkennisBedrijf
Drie keer per jaar neemt de Sectorcommissie Boomkwekerijproducten van het PT een be­-
sluit over de financiering van projecten. Deze projecten hebben eerder een positief advies
gekregen van de Commissie Onderzoek Boomkwekerij (COB).Het geld voor de financiering
is afkomstig van de PT-heffing,waaraan alle kwekers en handelaren meebetalen.
Tabel. Goedgekeurde onderzoeksprojecten.
Projectnaam	 Uitvoerder Looptijd	 Sector-
	 	 bijdrage (€)
1. Vertakking	 Plant 2008-2009	 19.070
sierheesters	 Grow
2. Bestrijding	 PPO 2008	 6.600
Black Mold
3. Bestrijding	 DLV Plant 2009	 24.930
schimmels met UV
1. Vertakking sierheesters
Veel sierheesters vertakken onvoldoende of niet
gelijkmatig met als gevolg extra snoei- en sorteer-
werkzaamheden. In een eerder project zijn twee
toegelaten gewasbeschermingsmiddelen getest op
het bevorderen van zijtakken. Naar aanleiding
van deze proef worden de twee middelen nu op
grotere schaal en bij tien sierheesters getoetst.
2. Bestrijding Black Mold
Black Mold is een schimmel die rozenoculaties
aantast. In 2007 trad op meerdere percelen grote
schade op. Over bestrijding en preventie van de
schimmel was toen niets bekend. In 2007 werd
door het PT een onderzoek gestart. In mei 2008
is hier een vervolg aan gegeven om beter inzicht te
krijgen in de infectieroutes van de schimmel en om
een bestrijdingsadvies op te stellen.
Twee fabrikanten betalen mee aan het onder-
zoek en kennisvouchers van LNV zijn benut.
3. Bestrijding schimmels met UV
SchimmelbestrijdingmetUV-C(ultraviolettelicht-
stralen) lijkt perspectiefvol in bepaalde schimmel-
gewascombinaties in de vollegrond (bijvoorbeeld
echte meeldauw-roos). De methode wordt al een
tijd toegepast in voeding en sinds kort op een aan-
tal bedrijven. Momenteel wordt deze wijze van
schimmelbestrijding beproefd in de boomkwe-
kerijsector bij roos en Prunus laurocerasus. Dit
onderzoek wordt voortgezet. Daarnaast wordt de
methode bij vier nieuwe combinaties getoetst. 
www.deboomkwekerij.nl

More Related Content

Similar to Artikel Stress

Je moet ondernemer zijn, geen manager! - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...
Je moet ondernemer zijn, geen manager!  - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...Je moet ondernemer zijn, geen manager!  - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...
Je moet ondernemer zijn, geen manager! - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...
CrisZomerdijk
 
Klantmanager notitie 2014
Klantmanager notitie 2014Klantmanager notitie 2014
Klantmanager notitie 2014Quinta Ansem
 
Beste verkopers hebben mensenkennis
Beste verkopers hebben mensenkennisBeste verkopers hebben mensenkennis
Beste verkopers hebben mensenkennis
willemverbeke
 
De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...
De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...
De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...
MVO Nederland
 
Artikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist Inspiratiemiddag
Artikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist InspiratiemiddagArtikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist Inspiratiemiddag
Artikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist Inspiratiemiddag
Finalist - open IT oplossingen
 
Stilstaan is achteruitgaan -- dirk dewachter en ignaas devisch
Stilstaan is achteruitgaan  -- dirk dewachter en ignaas devischStilstaan is achteruitgaan  -- dirk dewachter en ignaas devisch
Stilstaan is achteruitgaan -- dirk dewachter en ignaas devisch
Dirk Ameel
 
Keynote speech: Over modern leiderschap
Keynote speech: Over modern leiderschapKeynote speech: Over modern leiderschap
Keynote speech: Over modern leiderschap
Over Het Nieuwe Werken
 
Impulsbijeenkomsten 2009 - zorgruil
Impulsbijeenkomsten 2009 - zorgruilImpulsbijeenkomsten 2009 - zorgruil
Impulsbijeenkomsten 2009 - zorgruil
Erik Boele - de Zeeuw
 
Special Insight # 14 - Financiele vrijheid
Special Insight # 14 - Financiele vrijheidSpecial Insight # 14 - Financiele vrijheid
Special Insight # 14 - Financiele vrijheidBram Föllings
 

Similar to Artikel Stress (9)

Je moet ondernemer zijn, geen manager! - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...
Je moet ondernemer zijn, geen manager!  - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...Je moet ondernemer zijn, geen manager!  - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...
Je moet ondernemer zijn, geen manager! - Managementsite - Cris Zomerdijk-Han...
 
Klantmanager notitie 2014
Klantmanager notitie 2014Klantmanager notitie 2014
Klantmanager notitie 2014
 
Beste verkopers hebben mensenkennis
Beste verkopers hebben mensenkennisBeste verkopers hebben mensenkennis
Beste verkopers hebben mensenkennis
 
De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...
De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...
De Zorgmedewerker van de toekomst - netwerkbijeenkomst 12 juni - MVO Netwerk ...
 
Artikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist Inspiratiemiddag
Artikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist InspiratiemiddagArtikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist Inspiratiemiddag
Artikel Kansgericht Denken - Jeff Gaspersz - Finalist Inspiratiemiddag
 
Stilstaan is achteruitgaan -- dirk dewachter en ignaas devisch
Stilstaan is achteruitgaan  -- dirk dewachter en ignaas devischStilstaan is achteruitgaan  -- dirk dewachter en ignaas devisch
Stilstaan is achteruitgaan -- dirk dewachter en ignaas devisch
 
Keynote speech: Over modern leiderschap
Keynote speech: Over modern leiderschapKeynote speech: Over modern leiderschap
Keynote speech: Over modern leiderschap
 
Impulsbijeenkomsten 2009 - zorgruil
Impulsbijeenkomsten 2009 - zorgruilImpulsbijeenkomsten 2009 - zorgruil
Impulsbijeenkomsten 2009 - zorgruil
 
Special Insight # 14 - Financiele vrijheid
Special Insight # 14 - Financiele vrijheidSpecial Insight # 14 - Financiele vrijheid
Special Insight # 14 - Financiele vrijheid
 

More from Global Green Connections

Grizzly
GrizzlyGrizzly
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingridToekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Global Green Connections
 
Ins 10 2019 beng
Ins 10 2019 bengIns 10 2019 beng
Ins 10 2019 beng
Global Green Connections
 
Ins 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolvenIns 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolven
Global Green Connections
 
Tien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NLTien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NL
Global Green Connections
 
WELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in CanadaWELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in Canada
Global Green Connections
 
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Global Green Connections
 
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijgingVancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Global Green Connections
 
De groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den BergDe groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den Berg
Global Green Connections
 
Reinier van den berg
Reinier van den bergReinier van den berg
Reinier van den berg
Global Green Connections
 
Groen Vancouver
Groen VancouverGroen Vancouver
Groen Vancouver
Global Green Connections
 
Interview Jan Geurtz
Interview Jan GeurtzInterview Jan Geurtz
Interview Jan Geurtz
Global Green Connections
 
Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5 Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5
Global Green Connections
 
Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd
Global Green Connections
 
Oosterschelde
OosterscheldeOosterschelde
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal graveRapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Global Green Connections
 
RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland
Global Green Connections
 
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen   duurzaam gebouwdHuis verplaatsen   duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
Global Green Connections
 
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-HollandRelatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
Global Green Connections
 

More from Global Green Connections (20)

Grizzly
GrizzlyGrizzly
Grizzly
 
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingridToekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
Toekomstbouwers 2018 2019 artikelen ingrid
 
Ins 10 2019 beng
Ins 10 2019 bengIns 10 2019 beng
Ins 10 2019 beng
 
Ins 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolvenIns 08 2019 geluidsgolven
Ins 08 2019 geluidsgolven
 
Tien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NLTien jaar BREEAM-NL
Tien jaar BREEAM-NL
 
WELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in CanadaWELL Building Standaard is populair in Canada
WELL Building Standaard is populair in Canada
 
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
Interview in jubileumuitgave BREEAM-NL magazine
 
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijgingVancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
Vancouver zet zich schrap voor zeespiegelstijging
 
De groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den BergDe groene missie van Reinier van den Berg
De groene missie van Reinier van den Berg
 
Reinier van den berg
Reinier van den bergReinier van den berg
Reinier van den berg
 
Groen Vancouver
Groen VancouverGroen Vancouver
Groen Vancouver
 
Sniffers
SniffersSniffers
Sniffers
 
Interview Jan Geurtz
Interview Jan GeurtzInterview Jan Geurtz
Interview Jan Geurtz
 
Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5 Duurzame scholen magazine 5
Duurzame scholen magazine 5
 
Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd Duurzaam gebouwd
Duurzaam gebouwd
 
Oosterschelde
OosterscheldeOosterschelde
Oosterschelde
 
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal graveRapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
Rapport 16 17 juni sv brabant arsenaal grave
 
RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland RelatiemagazineABZuid-Holland
RelatiemagazineABZuid-Holland
 
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen   duurzaam gebouwdHuis verplaatsen   duurzaam gebouwd
Huis verplaatsen duurzaam gebouwd
 
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-HollandRelatiemagazine AB Zuid-Holland
Relatiemagazine AB Zuid-Holland
 

Artikel Stress

  • 1. administratie Kwekers kampen steeds vaker met stress schaalvergroting milieuvergunningen relatie dubieuze debiteuren rechter gezondheidwerkdruk kredietcrisismanagen regelgeving onkruid verantwoordelijkheidsgevoel vakbebekwaam personeel Het aantal kwekers dat met fysieke en psychische klachten uit- valt, is de laatste jaren sterk gestegen. Onderliggende oorzaak is vaak stress. Hoe voorkom je als kweker dat het werk je boven het hoofd groeit? Kwekers zijn steeds minder op de werk- vloer te vinden en zitten steeds vaker achter hun bureau. Ook moeten ze als ‘manager’ van het bedrijf goed op de hoogte zijn van allerlei nieuwe regels. Ondertussen neemt de werkdruk op de kwekerij toe, met als gevolg: veel stress en in een aantal gevallen een fikse burn- out. Frank van Helvert, organisatieadvi- seur van LTO Noord Advies, herkent dat beeld. „Ja, ik kom regelmatig kwe- kers tegen die  –  in dit geval figuur- lijk – door de bomen het bos niet meer zien. Ik adviseer ze altijd om een keuze te maken.” Kwekerijenzijndelaatstejarenenorm aan verandering onderhevig; schaal- vergroting en specialisatie zijn dingen waar kwekers niet onderuit kunnen. Ook is er sprake van toenemende regel- geving en administratie, en daarnaast zorgt het personeelsbeleid voor een toe- nemende werkdruk. Bedrijven worden steeds groter, investeringen dus ook, en ook de risico’s die daarmee samenhan- gen. Wanneer een bedrijf groeit, komt er een moment dat een eigenaar het niet meer alleen kan bolwerken. Dat geeft in de meeste gevallen veel stress. Afhankelijkheid „Afhankelijkheid van personeel levert sowieso stress op”, zegt Van Helvert. „Je moet leren dingen uit handen te geven, leren dat het niet meer alleen om het product draait of om de handel. En dat is zwaar.” Vakbekwaam personeel is boven- dien moeilijk te krijgen. „Dat is ook een stressfactor waar kwekers mee te maken krijgen”, licht Van Helvert toe. „Erwordtdikwijlsgebruikgemaaktvan Poolse medewerkers en dat brengt veel regels met zich mee. Dat zorgt ook weer voor extra werk. Daarnaast worden de administratie en de productiecijfers steeds belangrijker. De investeringen moeten worden bijgehouden, de kwe- kers hebben met milieuvergunningen te maken, het bedrijf moet aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen, et cetera. Op een gegeven moment hebben de kwe- kers helemaal geen tijd meer om met hun klanten bezig te zijn en met hun vak. De meeste vinden dat vreselijk, dat willen ze helemaal niet.” Doodongelukkig Kwekers gaan volgens Van Helvert te lang door voordat ze onderkennen dat het niet meer gaat. „Grote kwekers of ondernemers zetten veelal een directeur of manager op het bedrijf en gaan zelf verder met de teelt of de handel. Zij maken redelijk snel een keuze. Kleinere kwekers gaan vaak net zolang door tot- dat ze er dood bij neervallen.” Daar komt nog bij dat veel kwekers het managen helemaal niet leuk vinden. „Maar ze voelen zich min of meer ver- plichtomheterbijteblijvendoen.Enna een aantal jaar komen ze erachter dat ze doodongelukkig zijn geworden.” Iemand anders aanstellen voor deze functie en zelf lekker blijven doen wat ze leuk vinden én waar ze goed in zijn, komt meestal niet in ze op. „Kwekers vinden dat ze hun aanzien verliezen tegenover de buitenwereld of het per- soneel als ze een manager aanstellen.” Dat beeld klopt overigens niet, meent Van Helvert. „Ik zie juist om me heen dat medewerkers het prettig vinden als de kweker weer wat vaker op de werk- vloer te vinden is. ‘Ga je je handjes weer eens laten wapperen’, hoor ik dan.” Veel beter kunnen Daar komt nog bij dat het uit handen geven van het werk heel moeilijk is, omdat kwekers vaak het idee hebben dat ze het zelf veel beter kunnen dan een ander. „Iemand met een hoge opleiding die weinig planten door zijn handen heeft laten gaan, weet in hun ogen niet waar het over gaat.” Het is bovendien vaak een geldkwes- tie, weet Van Helvert. „Een manager aannemen of een medewerker die de boek- houding bijhoudt, kost nu eenmaal geld.” Dat zo iemand in de meeste gevallen geld oplevert, weten de kwekers dikwijls niet. „Kwekers staan er niet bij stil dat ze hun handen dan weer vrij hebben om de handel goedtedoen.”Destapmakenomzoiemand aan te nemen, is heel moeilijk. „Je kunt echter gewoon uitrekenen wat het je per maand oplevert als je bijvoorbeeld tien uur in de week meer tijd hebt voor een bepaalde klant. Het geeft heel veel rust als je dat hebt geregeld. Administratie en personeelsbeleid veroorzaken veel stress en kunnen het best als eerste worden uitbesteed.” Van Helvert ziet genoeg voorbeelden om zich heen waar het fout is gegaan. „Ik ken een kweker van 40 die al acht jaar een alco- holprobleem heeft. Hij drinkt zichzelf elke ochtend moed in, want anders durft hij zijn bedrijf niet op.” Een van de redenen is dat hij ziet dat de energie die hij in zijn bedrijf stopt,nietresulteertinmeeromzet.„Sterker nog, hij begint klanten te verliezen, omdat hij geen tijd voor ze heeft. Hij zit alleen nog maar met zijn hoofd in de boeken en is doodongelukkig.” Voor boomkwekers is het allemaal heel ingewikkeld geworden, vindt Van Helvert. „De kweker is van vak- man en handelaar een ondernemer en ma- nager geworden. Tegen wil en dank.” Kwelgeest Het verantwoordelijkheidsgevoel is vol- gens Van Helvert de grootste kwelgeest van alle boomkwekers. „Ze willen goed zor- gen voor hun product, hun klanten en hun mensen. Daar lopen ze in vast.” Volgens Van Helvert is dat een algemeen beeld. „De meeste kwekers hebben alles zelf opgebouwd en alles wat ze hebben gedaan, leverde ze ook iets op. Op een ge- geven moment komen ze op een top dat ze het niet meer kunnen behappen en krijgen ze last van stresssymptomen.” Volgens Van Helvert moeten ze dan juist andersom redeneren: alles wat ze minder doen, gaat ze wel iets opleveren. „Ze moe- ten een stap terug doen, en vaak moeten ze daarbij worden geholpen. Zelf zien ze het niet. Ze werken net zo lang en hard door totdat ze op bed belanden. Aandacht aan zichzelf schenken en stilstaan bij hun eigen problemen vinden ze een te grote luxe. Deze luxe staan ze zichzelf niet toe, terwijl dat juist het belangrijkst is.” Organisatieadviseur Van Helvert helpt kwekers bij dit soort problemen. „Ik heb een eigen netwerk, daar komen vragen vandaan. Maar er zijn ook mensen die in paniek de infolijn van LTO Noord bellen. In veel gevallen zijn ze te lang doorgegaan en is er ook nog ruzie ontstaan op het be- drijf.” Barrières Wanneer de organisatieadviseur wordt in- geschakeld gaat hij regelmatig naar de kwe- ker toe. „Ik wil mensen apart spreken, niet alleen de eigenaar, maar ook het personeel. Vaak komt het erop neer dat de taken niet goed zijn verdeeld en dat de kweker over- belast is. Ik help kwekers bij het slechten van de barrières. Ik loop mee op het bedrijf en confronteer ze met dingen die ze niet wil- len horen.” Kwekers die zichzelf een spiegel durven voorhouden, maken volgens Van Helvert keuzes. „Er zijn ondernemers die mana- gen leuk vinden, die moeten dat vooral blijven doen. Maar als je merkt dat je daar ongelukkig van wordt, moet je een mana- ger aannemen. Dan kun je zelf weer met je klanten en producten aan de slag. Vroeger deed men als kweker alles zelf. Nu moet je je afvragen wat je zelf het liefst doet. Kwe- kers die tegen een muur aanlopen, moeten terug naar hun roots. Ze zijn zich er vaak niet meer van bewust hoeveel ze weten en hoe goed ze zijn.”  Illustratie:JosVersteegen Arbo DeBoomkwekerij43(24oktober2008) 22 DeBoomkwekerij43(24oktober2008) 23 Rompa is freelancejournalist voor De Boomkwekerij, boomkwekerij@hortipoint.nl. Ingrid Rompa Thema Stress Kijk voor meer informatie en tips over stress- management op www.deboomkwekerij.nl. Meer over onderzoek Meer informatie over boomkwekerijonderzoek is te vinden op www.deboomkwekerij.nl. Geld voor kennis De Sectorcommissie Boomkwekerij­- pro­ducten van het Productschap Tuinbouw heeft onlangs drie projecten voor technisch onderzoek goedgekeurd. Hiermee is een bedrag gemoeid van €50.600. GeldvoorkennisBedrijf Drie keer per jaar neemt de Sectorcommissie Boomkwekerijproducten van het PT een be­- sluit over de financiering van projecten. Deze projecten hebben eerder een positief advies gekregen van de Commissie Onderzoek Boomkwekerij (COB).Het geld voor de financiering is afkomstig van de PT-heffing,waaraan alle kwekers en handelaren meebetalen. Tabel. Goedgekeurde onderzoeksprojecten. Projectnaam Uitvoerder Looptijd Sector- bijdrage (€) 1. Vertakking Plant 2008-2009 19.070 sierheesters Grow 2. Bestrijding PPO 2008 6.600 Black Mold 3. Bestrijding DLV Plant 2009 24.930 schimmels met UV 1. Vertakking sierheesters Veel sierheesters vertakken onvoldoende of niet gelijkmatig met als gevolg extra snoei- en sorteer- werkzaamheden. In een eerder project zijn twee toegelaten gewasbeschermingsmiddelen getest op het bevorderen van zijtakken. Naar aanleiding van deze proef worden de twee middelen nu op grotere schaal en bij tien sierheesters getoetst. 2. Bestrijding Black Mold Black Mold is een schimmel die rozenoculaties aantast. In 2007 trad op meerdere percelen grote schade op. Over bestrijding en preventie van de schimmel was toen niets bekend. In 2007 werd door het PT een onderzoek gestart. In mei 2008 is hier een vervolg aan gegeven om beter inzicht te krijgen in de infectieroutes van de schimmel en om een bestrijdingsadvies op te stellen. Twee fabrikanten betalen mee aan het onder- zoek en kennisvouchers van LNV zijn benut. 3. Bestrijding schimmels met UV SchimmelbestrijdingmetUV-C(ultraviolettelicht- stralen) lijkt perspectiefvol in bepaalde schimmel- gewascombinaties in de vollegrond (bijvoorbeeld echte meeldauw-roos). De methode wordt al een tijd toegepast in voeding en sinds kort op een aan- tal bedrijven. Momenteel wordt deze wijze van schimmelbestrijding beproefd in de boomkwe- kerijsector bij roos en Prunus laurocerasus. Dit onderzoek wordt voortgezet. Daarnaast wordt de methode bij vier nieuwe combinaties getoetst.  www.deboomkwekerij.nl