SlideShare a Scribd company logo
16
De Praktijk De Praktijk 17
Ook met uw tweet in de
krant? Met #NTnl springt u
meer in het oog. Blijf op de
hoogte en volg deze krant
op twitter.com/ntnl
Ontkoppeling franc en euro
niet altijd goede basis voor
toeslagen exportvervoer
naar Zwitserland.Vragen?
Bel EVOledenservice
0793467346 @EVO_nieuws
#raillogistiek. Haven
Rotterdam moet regie van
het intern havenvervoer in
handen nemen wegens
neutraliteit. Hetzelfde geldt
voor Antwerpen! @alex_v_b
Rotterdamse havenwerkers
die een snipperdag opne-
men om hun stem te laten
horen voor ons allemaal:
hulde mannen! @rob_010
Een film zegt meer dan
1000 woorden... Prachtige
korte fotofilm over de
Groninger zeehavens, toen
en nu staat online! http://
bit.ly/15KXMeU
@GroningerHavens
Het programma van
Congres Marketing in
transport en logistiek is
bekend! Benieuwd?
http://bit.ly/1A1FRhh @NTnl
Van Brienenoordbrug
bestaat 50 jaar: Rijkswater-
staat viert het gouden
jubileum van de Van
Brienenoordbrug.
http://bit.ly/1JMgSAf
@RTV_Rijnmond
File door trucker die eigen
tand trekt http://fb.
me/70HJDC0fH @jaclei
Op jacht naar cocaïne in 11
miljoen Rotterdamse contai-
ners @Nieuwsuur
	Antwerpen krijgt dit jaar
grootste containertermi-
nal van Europa
	 Opnieuw ophef over
Pieter Schelte
	 Distri Rail: spoor APMT2 in
de lift
	 Minder Belgische
wegvervoerders failliet
	 Tunnels gestremd in
winters Frankrijk
	 China hekelt stopzetting
privatisering haven
Piraeus
nieuwsbladtransport.nl
Deze week onder andere:
Meer nieuws kunt u
vinden op
nieuwsbladtransport.nl
@NTnl
http://
De stuurlui
		 staan aan wal
transformeert tot een stalen vracht-
casco met een complexe kern voor
de aansturing.
Zonder bemanning zijn de hotelfa-
ciliteiten op een schip niet meer no-
dig – wat overblijft zijn de vracht-
ruimtes en de ruimtes die nodig zijn
om een schip varende te houden –
waardoor de scheepsontwerpen
veranderen. Slaapplaatsen, keukens
en consumentenelektronica beho-
ren niet meer tot de standaarduit-
rusting, met gevolgen voor leveran-
ciers en onderaannemers hiervan.
Voor deze schepen zijn wel zeer
hoogwaardige informatietechnolo-
De publicatie van het boek The
second machine age van McAfee
en Brynjofsson heeft veel stof
doen opwaaien. In Nederland ge-
bruikte minister Asscher (Socia-
le Zaken en Werkgelegenheid)
het ter ondersteuning van zijn le-
zing over robotisering. Ook ad-
viesorganisaties voorspellen een
flinke impact van de robotisering
op de werkgelegenheid.
Robots kunnen een goedkoop al-
ternatief zijn voor menskracht.
En robots zijn niet eens de be-
langrijkste technologische ont-
wikkeling. Zeker zo belangrijk is
de opkomst van kunstmatige in-
telligentie en van zeer snelle in-
ternetverbindingen. In de mari-
tieme sector kunnen veiligheid,
efficiëntie, duurzaamheid en
kostenbesparing toenemen door
de inzet van technologie. Eén
van deze ontwikkelingen is het
intrigerende concept van geheel
onbemande schepen.
Drone-schepen
Diverse pilots voor onbemande
schepen staan al op stapel. On-
der auspiciën van de EU is ge-
start met het Munin-project, Mari-
time Unmanned Navigation
through Intelligence in Networks,
waarbij een schip op afstand wordt
bestuurd. Volgens het Fraunhofer
Institut, de trekker van dit project,
is dit een groot succes, dat veel be-
langstelling krijgt van maritieme
toeleveranciers en andere partijen
in de sector.
Ook Rolls-Royce heeft plannen
voor bemanningloze ‘drone’-sche-
pen. Dat is nog toekomstmuziek,
het eerste decennium zullen ze nog
niet varen, maar ooit zullen deze
schepen goedkoper, minder vervui-
lend en veiliger zijn, aldus Rolls-
Royce. Drones fungeren als ogen en
radars van het schip; veel acties
worden op het schip zelf ‘automa-
tisch’ ondernomen, terwijl op de
wal de stuurman het schip in de ga-
ten houdt.
Een schip zonder bemanning heeft
het voordeel dat er geen hotelfacili-
teiten nodig zijn. Dat betekent meer
plaats voor vracht. Het mes snijdt
dus aan twee kanten. Daarnaast kan
een schip zonder bemanning nog
meer op slow steaming overgaan.
Langzamer varen scheelt veel
brandstofkosten. In de huidige situ-
atie zorgt het echter nog voor toe-
nemende personeelskosten door de
langere reizen.
Dan zijn er nog de veiligheidsaspec-
ten: 75% van de maritieme ongeval-
len kan worden toegeschreven aan
menselijke fouten. Een groot
deel hiervan wordt ver-
oorzaakt door ver-
moeidheid en over-
belasting van de
bemanning. Tech-
niek kan makkelijk
activiteiten overne-
men, zonder moe
te worden, de con-
centratie te verlie-
zen of overbe-
last te raken.
Classificatie-
bedrijf DNV-
GL experi-
menteert op
shortsea-vlak
met beman-
ningloos varen.
DNV-GL heeft een volledig elek-
trisch aangedreven schip zonder
bemanning ontworpen, de ‘ReVolt’.
De testfase voor dit experiment is
inmiddels aangebroken. De be-
weegredenen zijn divers: DNV-GL
wil een schoner, slimmer en veiliger
schip ontwerpen dan de conventio-
nele schepen. De ‘ReVolt’ dient als
inspiratiebron voor leveranciers,
scheepswerven en scheepseigena-
ren op het pad naar een veilige en
duurzame toekomst.
Ook sleepbedrijf Iskes speelt met
het idee van op afstand bestuurde
boten. Al eerder presenteerde Iskes
zich als voorloper, met de introduc-
tie van de hybride sleepboten, de
Groene Sleepboot. Volgens het be-
drijf sluit bemanningloos varen
prima aan bij de simulator voor
sleepboten die al wordt ge-
bruikt. Er zijn nog wat
hobbels te nemen, zoals
hoe het vastmaken van
de sleeptros zal plaats-
vinden, maar ook
daar zal een op-
lossing voor te
vinden zijn.
Stalen casco
Deze ontwikkelingen gaan de
scheepsbouw en de toeleverende
industrie beïnvloeden. Een schip
gische- en navigatiesystemen en ro-
botica noodzakelijk. Dit is goed
nieuws voor IT-bedrijven die ge-
avanceerde netwerken kunnen op-
zetten. Ook navigatie-, positione-
rings- en communicatiebedrijven
profiteren van deze ontwikkelin-
gen.
Gespecialiseerde bemanning
Operators ervaren het nu als lastig
om aan bemanning te komen. Het
maanden op zee zijn, weg van huis,
is geen aanlokkelijk idee. Beman-
ning is dus schaars en daarmee duur
en vormt een groot deel van de kos-
ten van de exploitatie van een
schip. Met het overbodig ma-
ken van bemanning aan boord
besparen operators aanzien-
lijk. Marine recruitment zal
zich meer en meer richten op
gespecialiseerde bemanning,
zoals baggeraars en offshoreper-
soneel en steeds minder op zeelui
voor de koopvaardij. Matroos wordt
een uitstervend beroep, er ontstaat
behoefte aan stuurmannen en kapi-
teins die aan wal achter een bedie-
ningspaneel meerdere schepen lei-
den en aan gespecialiseerde
bemanning voor de natte aanneme-
rij en de offshore (supply).
Mankementen
In geval van technische mankemen-
ten zijn er ook nog wel wat hobbels
te nemen. Het merendeel van de
mankementen zal op afstand ver-
holpen kunnen worden, maar als
dat niet het geval is zal er toch een
boordwerktuigbouwkundige naar
het schip moeten. Crewboats kun-
nen worden ingezet, net zoals bij de
offshore industrie.
Het wordt een lastige zaak als het
schip midden op de oceaan is. Gaat
het schip dan nog op eigen kracht
naar de dichtstbijzijnde haven of
worden er salvage schepen ingezet
om het schip naar een haven te sle-
pen, dan wel om een machinist aan
boord te brengen. Hier zijn (nog)
geen eenduidige oplossingen voor
en zoals het er nu uitziet zal
per situatie naar een op-
lossing gezocht worden.
Om een schip veilig de
haven binnen te lood-
sen en aan te meren zijn
sleepboot, loods en roeier
nodig. Een groot deel van deze ac-
tiviteiten blijft (voorlopig) mensen-
werk. De grootste ontwikkelingen
met onbemande schepen zullen
niet hier plaatsvinden, maar ook
hier zijn experimenten waarbij een
deel van de werkzaamheden op af-
stand wordt uitgevoerd, zoals de
hierboven beschreven plannen
van Iskes.
Voorlopig zijn al deze ontwikke-
lingen nog in een pril stadium.
Om verder te komen worden
technologische innovaties on-
derling verbonden. De maat-
schappelijke acceptatie van on-
bemande schepen is een ander
onderwerp: hoe kijkt de buiten-
wereld naar bemanningloze
schepen? De twijfel of er vol-
doende controle is over de sche-
pen, of ze geen ongelukken zul-
len veroorzaken zal zeker een rol
spelen. Dat komt door onbegrip
over de technische mogelijkhe-
den.
Het romantische beeld van de
zeeman die de wereldzeeën be-
vaart en de wereld verkent, gaat
verdwijnen. Als het zo doorgaat
wordt scheepvaart een geauto-
matiseerd en gerobotiseerd pro-
ces en staan binnen een aantal
decennia de stuurlui aan wal.
Margo Blikman is consultant re-
search bij JBR Organisatie-advi-
seurs bv
robotschip Schepen zonder personeel
Margo Blikman
Het zal nog even duren, maar het zelfvarende schip komt
eraan. Geen bemanning betekent ook geen hutten meer,
dus kan zo’n schip met nog meer lading – en slow, want
dat is goedkoper – over de wereldzeeën worden geleid.
Illustratie: Nourdin Kouch

More Related Content

Similar to artikel De stuurlui staan aan wal, NT 4-10 februari 2015

Boekje Week van de Ondernemer
Boekje Week van de OndernemerBoekje Week van de Ondernemer
Boekje Week van de Ondernemer
Eric Pieters
 
Gva 13052015 smart media fokustransport&logistiek
Gva 13052015 smart media fokustransport&logistiekGva 13052015 smart media fokustransport&logistiek
Gva 13052015 smart media fokustransport&logistiek
Combinant nv
 
Last version presetation navingo
Last version presetation navingoLast version presetation navingo
Last version presetation navingo
maritiemevideo
 
Geen minimale dienstverlening op luchthaven Zaventem
Geen minimale dienstverlening op luchthaven ZaventemGeen minimale dienstverlening op luchthaven Zaventem
Geen minimale dienstverlening op luchthaven Zaventem
Thierry Debels
 
Botlek Tank Terminals
Botlek Tank Terminals Botlek Tank Terminals
Botlek Tank Terminals
Global Green Connections
 
Rotterdam World Gateway
Rotterdam World GatewayRotterdam World Gateway
Rotterdam World Gateway
Global Green Connections
 
Logistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De Scheepvaart
Logistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De ScheepvaartLogistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De Scheepvaart
Logistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De Scheepvaart
Innovatiecentrum Limburg vzw
 
LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...
LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...
LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...
Lloyd's Register Quality Assurance Nederland
 
Kamp Waes leidt tot vraag in parlement
Kamp Waes leidt tot vraag in parlementKamp Waes leidt tot vraag in parlement
Kamp Waes leidt tot vraag in parlement
Thierry Debels
 
Hoogwater als uitdaging 2.0
Hoogwater als uitdaging 2.0Hoogwater als uitdaging 2.0
Hoogwater als uitdaging 2.0
RWS & HekjeHekjes
 
Droomhaven 2050
Droomhaven 2050Droomhaven 2050
Droomhaven 2050
Chris Noordam
 
O&i jaarverslag 2017 230142018
O&i jaarverslag 2017 230142018O&i jaarverslag 2017 230142018
O&i jaarverslag 2017 230142018
Alice Fermont
 
Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017
Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017
Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017
Marco Pluijm
 

Similar to artikel De stuurlui staan aan wal, NT 4-10 februari 2015 (16)

Boekje Week van de Ondernemer
Boekje Week van de OndernemerBoekje Week van de Ondernemer
Boekje Week van de Ondernemer
 
Gva 13052015 smart media fokustransport&logistiek
Gva 13052015 smart media fokustransport&logistiekGva 13052015 smart media fokustransport&logistiek
Gva 13052015 smart media fokustransport&logistiek
 
Last version presetation navingo
Last version presetation navingoLast version presetation navingo
Last version presetation navingo
 
Geen minimale dienstverlening op luchthaven Zaventem
Geen minimale dienstverlening op luchthaven ZaventemGeen minimale dienstverlening op luchthaven Zaventem
Geen minimale dienstverlening op luchthaven Zaventem
 
Botlek Tank Terminals
Botlek Tank Terminals Botlek Tank Terminals
Botlek Tank Terminals
 
OV-1-2015LR
OV-1-2015LROV-1-2015LR
OV-1-2015LR
 
OV-1-2015LR
OV-1-2015LROV-1-2015LR
OV-1-2015LR
 
Rotterdam World Gateway
Rotterdam World GatewayRotterdam World Gateway
Rotterdam World Gateway
 
Logistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De Scheepvaart
Logistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De ScheepvaartLogistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De Scheepvaart
Logistieke Barcamp 9 juni 2011 - NV De Scheepvaart
 
LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...
LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...
LRQA congres 2014: 19 juni 16:15 - 16:45 Circle lines een nieuwe duurzame log...
 
Kamp Waes leidt tot vraag in parlement
Kamp Waes leidt tot vraag in parlementKamp Waes leidt tot vraag in parlement
Kamp Waes leidt tot vraag in parlement
 
Hoogwater als uitdaging 2.0
Hoogwater als uitdaging 2.0Hoogwater als uitdaging 2.0
Hoogwater als uitdaging 2.0
 
Droomhaven 2050
Droomhaven 2050Droomhaven 2050
Droomhaven 2050
 
O&i jaarverslag 2017 230142018
O&i jaarverslag 2017 230142018O&i jaarverslag 2017 230142018
O&i jaarverslag 2017 230142018
 
KNMI_brochure
KNMI_brochureKNMI_brochure
KNMI_brochure
 
Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017
Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017
Suske en Wuske en de Dolle Draaideuren 24022017
 

artikel De stuurlui staan aan wal, NT 4-10 februari 2015

  • 1. 16 De Praktijk De Praktijk 17 Ook met uw tweet in de krant? Met #NTnl springt u meer in het oog. Blijf op de hoogte en volg deze krant op twitter.com/ntnl Ontkoppeling franc en euro niet altijd goede basis voor toeslagen exportvervoer naar Zwitserland.Vragen? Bel EVOledenservice 0793467346 @EVO_nieuws #raillogistiek. Haven Rotterdam moet regie van het intern havenvervoer in handen nemen wegens neutraliteit. Hetzelfde geldt voor Antwerpen! @alex_v_b Rotterdamse havenwerkers die een snipperdag opne- men om hun stem te laten horen voor ons allemaal: hulde mannen! @rob_010 Een film zegt meer dan 1000 woorden... Prachtige korte fotofilm over de Groninger zeehavens, toen en nu staat online! http:// bit.ly/15KXMeU @GroningerHavens Het programma van Congres Marketing in transport en logistiek is bekend! Benieuwd? http://bit.ly/1A1FRhh @NTnl Van Brienenoordbrug bestaat 50 jaar: Rijkswater- staat viert het gouden jubileum van de Van Brienenoordbrug. http://bit.ly/1JMgSAf @RTV_Rijnmond File door trucker die eigen tand trekt http://fb. me/70HJDC0fH @jaclei Op jacht naar cocaïne in 11 miljoen Rotterdamse contai- ners @Nieuwsuur Antwerpen krijgt dit jaar grootste containertermi- nal van Europa Opnieuw ophef over Pieter Schelte Distri Rail: spoor APMT2 in de lift Minder Belgische wegvervoerders failliet Tunnels gestremd in winters Frankrijk China hekelt stopzetting privatisering haven Piraeus nieuwsbladtransport.nl Deze week onder andere: Meer nieuws kunt u vinden op nieuwsbladtransport.nl @NTnl http:// De stuurlui staan aan wal transformeert tot een stalen vracht- casco met een complexe kern voor de aansturing. Zonder bemanning zijn de hotelfa- ciliteiten op een schip niet meer no- dig – wat overblijft zijn de vracht- ruimtes en de ruimtes die nodig zijn om een schip varende te houden – waardoor de scheepsontwerpen veranderen. Slaapplaatsen, keukens en consumentenelektronica beho- ren niet meer tot de standaarduit- rusting, met gevolgen voor leveran- ciers en onderaannemers hiervan. Voor deze schepen zijn wel zeer hoogwaardige informatietechnolo- De publicatie van het boek The second machine age van McAfee en Brynjofsson heeft veel stof doen opwaaien. In Nederland ge- bruikte minister Asscher (Socia- le Zaken en Werkgelegenheid) het ter ondersteuning van zijn le- zing over robotisering. Ook ad- viesorganisaties voorspellen een flinke impact van de robotisering op de werkgelegenheid. Robots kunnen een goedkoop al- ternatief zijn voor menskracht. En robots zijn niet eens de be- langrijkste technologische ont- wikkeling. Zeker zo belangrijk is de opkomst van kunstmatige in- telligentie en van zeer snelle in- ternetverbindingen. In de mari- tieme sector kunnen veiligheid, efficiëntie, duurzaamheid en kostenbesparing toenemen door de inzet van technologie. Eén van deze ontwikkelingen is het intrigerende concept van geheel onbemande schepen. Drone-schepen Diverse pilots voor onbemande schepen staan al op stapel. On- der auspiciën van de EU is ge- start met het Munin-project, Mari- time Unmanned Navigation through Intelligence in Networks, waarbij een schip op afstand wordt bestuurd. Volgens het Fraunhofer Institut, de trekker van dit project, is dit een groot succes, dat veel be- langstelling krijgt van maritieme toeleveranciers en andere partijen in de sector. Ook Rolls-Royce heeft plannen voor bemanningloze ‘drone’-sche- pen. Dat is nog toekomstmuziek, het eerste decennium zullen ze nog niet varen, maar ooit zullen deze schepen goedkoper, minder vervui- lend en veiliger zijn, aldus Rolls- Royce. Drones fungeren als ogen en radars van het schip; veel acties worden op het schip zelf ‘automa- tisch’ ondernomen, terwijl op de wal de stuurman het schip in de ga- ten houdt. Een schip zonder bemanning heeft het voordeel dat er geen hotelfacili- teiten nodig zijn. Dat betekent meer plaats voor vracht. Het mes snijdt dus aan twee kanten. Daarnaast kan een schip zonder bemanning nog meer op slow steaming overgaan. Langzamer varen scheelt veel brandstofkosten. In de huidige situ- atie zorgt het echter nog voor toe- nemende personeelskosten door de langere reizen. Dan zijn er nog de veiligheidsaspec- ten: 75% van de maritieme ongeval- len kan worden toegeschreven aan menselijke fouten. Een groot deel hiervan wordt ver- oorzaakt door ver- moeidheid en over- belasting van de bemanning. Tech- niek kan makkelijk activiteiten overne- men, zonder moe te worden, de con- centratie te verlie- zen of overbe- last te raken. Classificatie- bedrijf DNV- GL experi- menteert op shortsea-vlak met beman- ningloos varen. DNV-GL heeft een volledig elek- trisch aangedreven schip zonder bemanning ontworpen, de ‘ReVolt’. De testfase voor dit experiment is inmiddels aangebroken. De be- weegredenen zijn divers: DNV-GL wil een schoner, slimmer en veiliger schip ontwerpen dan de conventio- nele schepen. De ‘ReVolt’ dient als inspiratiebron voor leveranciers, scheepswerven en scheepseigena- ren op het pad naar een veilige en duurzame toekomst. Ook sleepbedrijf Iskes speelt met het idee van op afstand bestuurde boten. Al eerder presenteerde Iskes zich als voorloper, met de introduc- tie van de hybride sleepboten, de Groene Sleepboot. Volgens het be- drijf sluit bemanningloos varen prima aan bij de simulator voor sleepboten die al wordt ge- bruikt. Er zijn nog wat hobbels te nemen, zoals hoe het vastmaken van de sleeptros zal plaats- vinden, maar ook daar zal een op- lossing voor te vinden zijn. Stalen casco Deze ontwikkelingen gaan de scheepsbouw en de toeleverende industrie beïnvloeden. Een schip gische- en navigatiesystemen en ro- botica noodzakelijk. Dit is goed nieuws voor IT-bedrijven die ge- avanceerde netwerken kunnen op- zetten. Ook navigatie-, positione- rings- en communicatiebedrijven profiteren van deze ontwikkelin- gen. Gespecialiseerde bemanning Operators ervaren het nu als lastig om aan bemanning te komen. Het maanden op zee zijn, weg van huis, is geen aanlokkelijk idee. Beman- ning is dus schaars en daarmee duur en vormt een groot deel van de kos- ten van de exploitatie van een schip. Met het overbodig ma- ken van bemanning aan boord besparen operators aanzien- lijk. Marine recruitment zal zich meer en meer richten op gespecialiseerde bemanning, zoals baggeraars en offshoreper- soneel en steeds minder op zeelui voor de koopvaardij. Matroos wordt een uitstervend beroep, er ontstaat behoefte aan stuurmannen en kapi- teins die aan wal achter een bedie- ningspaneel meerdere schepen lei- den en aan gespecialiseerde bemanning voor de natte aanneme- rij en de offshore (supply). Mankementen In geval van technische mankemen- ten zijn er ook nog wel wat hobbels te nemen. Het merendeel van de mankementen zal op afstand ver- holpen kunnen worden, maar als dat niet het geval is zal er toch een boordwerktuigbouwkundige naar het schip moeten. Crewboats kun- nen worden ingezet, net zoals bij de offshore industrie. Het wordt een lastige zaak als het schip midden op de oceaan is. Gaat het schip dan nog op eigen kracht naar de dichtstbijzijnde haven of worden er salvage schepen ingezet om het schip naar een haven te sle- pen, dan wel om een machinist aan boord te brengen. Hier zijn (nog) geen eenduidige oplossingen voor en zoals het er nu uitziet zal per situatie naar een op- lossing gezocht worden. Om een schip veilig de haven binnen te lood- sen en aan te meren zijn sleepboot, loods en roeier nodig. Een groot deel van deze ac- tiviteiten blijft (voorlopig) mensen- werk. De grootste ontwikkelingen met onbemande schepen zullen niet hier plaatsvinden, maar ook hier zijn experimenten waarbij een deel van de werkzaamheden op af- stand wordt uitgevoerd, zoals de hierboven beschreven plannen van Iskes. Voorlopig zijn al deze ontwikke- lingen nog in een pril stadium. Om verder te komen worden technologische innovaties on- derling verbonden. De maat- schappelijke acceptatie van on- bemande schepen is een ander onderwerp: hoe kijkt de buiten- wereld naar bemanningloze schepen? De twijfel of er vol- doende controle is over de sche- pen, of ze geen ongelukken zul- len veroorzaken zal zeker een rol spelen. Dat komt door onbegrip over de technische mogelijkhe- den. Het romantische beeld van de zeeman die de wereldzeeën be- vaart en de wereld verkent, gaat verdwijnen. Als het zo doorgaat wordt scheepvaart een geauto- matiseerd en gerobotiseerd pro- ces en staan binnen een aantal decennia de stuurlui aan wal. Margo Blikman is consultant re- search bij JBR Organisatie-advi- seurs bv robotschip Schepen zonder personeel Margo Blikman Het zal nog even duren, maar het zelfvarende schip komt eraan. Geen bemanning betekent ook geen hutten meer, dus kan zo’n schip met nog meer lading – en slow, want dat is goedkoper – over de wereldzeeën worden geleid. Illustratie: Nourdin Kouch