Description: Explores key economic questions, traditional, market, command, and mixed economies, and their approaches to resource allocation and sustainable development through practical simulations and case studies.
LAYUNIN:
-Naipaliliwanag ang konseptong
alokasyon bilang mekanismo sa
pagtugon sa kakapusan.
-Nailalapat ang apat na
pangunahing katanungang pang-
ekonomiko sa pamamagitan ng
isang praktikal na simulation ng
pagbabadyet.
Anu-ano ang mga
inaasahang matutunan?
1. ANO ANGGAGAWIN
2. PAANO GAGAWIN
3. PARA KANINO
4. GAANO KARAMI
APAT NA
PANGUNAHING
KATANUNGANG
PANG-
EKONOMIKO
8.
1. ANO ANGGAGAWIN
-Anong mga produkto at
serbisyo ang lilikhain batay
sa pangangailangan ng
tao.
APAT NA PANGUNAHING
KATANUNGANG PANG-EKONOMIKO
9.
1. ANO ANGGAGAWIN
Halimbawa: Magpapasya ang pamahalaan o
ang merkado kung gagamitin ba ang isang
malawak na lupain para sa pagtatanim ng bigas
(pagkain) o para sa pagtatayo ng mga
subdibisyon (pabahay).
APAT NA PANGUNAHING
KATANUNGANG PANG-EKONOMIKO
10.
APAT NA PANGUNAHING
KATANUNGANGPANG-EKONOMIKO
-Anong mga
pamamaraan,
teknolohiya, o
resources ang
gagamitin sa
paglikha
2. PAANO ANG GAGAWIN
11.
2. PAANO ANGGAGAWIN
Sa paggawa ng mga kalsada, gagamit ba ang bansa ng mas
maraming manggagawa (labor-intensive) upang mabigyan ng
trabaho ang mga mamamayan, o gagamit ng mga
modernong makinarya (capital-intensive) upang mas mabilis
matapos ang proyekto?
Halimbawa:
12.
APAT NA PANGUNAHING
KATANUNGANGPANG-EKONOMIKO
3. PARA KANINO
- Sino-sino ang
makikinabang at gagamit
ng mga nalikhang produkto
at serbisyo.
Halimbawa: Ang mga itinatayong low-cost
housing ng gobyerno ay nakalaan para sa mga
pamilyang mahihirap at walang sariling bahay,
habang ang mga marangyang condominium
naman ay para sa mga mayayamang may
kakayahang magbayad ng malaki.
13.
3. PARA KANINO
Halimbawa:Ang mga itinatayong low-cost
housing ng gobyerno ay nakalaan para sa mga
pamilyang mahihirap at walang sariling bahay,
habang ang mga marangyang condominium
naman ay para sa mga mayayamang may
kakayahang magbayad ng malaki.
14.
APAT NA PANGUNAHING
KATANUNGANGPANG-EKONOMIKO
4. GAANO KARAMI
-Nagtatakda ito ng tamang
dami o bilang ng
produksyon.
Halimbawa: Ang isang kumpanya ng sapatos ay
maglalabas lamang ng 10,000 pares ng sapatos
ngayong buwan batay sa kalkuladong demand
ng mga mamimili upang hindi sila malugi sa mga
maiimbentaryong kalakal.
15.
4. GAANO KARAMI
Halimbawa:Ang isang kumpanya ng sapatos ay
maglalabas lamang ng 10,000 pares ng sapatos
ngayong buwan batay sa kalkuladong demand
ng mga mamimili upang hindi sila malugi sa mga
maiimbentaryong kalakal.
17.
Panuto: Tukuyinkung aling Pangunahing
Katanungang Pang-ekonomiko (1, 2, 3, o 4) ang
sinasagot ng mga sumusunod na lokal na senaryo:
Maikling Pagsusuri
1
.
Sagot: Para kanino ang gagawin?
"Sino ang Nagdidikta?"
(Pukaw-Interes):
Isanganak na tinuturuan ng
kaniyang ama na magtanim
ng palay dahil iyon ang
hanapbuhay ng kanilang
mga ninuno.
Isang tinedyer na
nakikipagtawaran sa tindera
ng sapatos sa palengke.
Magpapakita ang guro ng dalawang
mabilis na larawan o sitwasyon sa klase:
LAYUNIN:
1. Naipaliliwanag angmga
katangian ng Tradisyonal na
Ekonomiya at Market Economy.
2. Naihahambing kung paano
isinasakatuparan ang alokasyon sa
ilalim ng tradisyonal na sistema at
malayang pamilihan (market
economy).
Anu-ano ang mga
inaasahang matutunan?
Katangian: Simple angpamumuhay. Ang mga lalaki ay karaniwang
nangingisda at nagsasaka, habang ang mga babae ay nag-aasikaso sa
tahanan. Walang pormal na pamahalaan na nagdidikta sa merkado.
Tradisyonal
1. TRADISTIONAL
Frequency
2. MARKET ECONOMY
3. COMMAND ECONOMY
4. MIXED ECONOMY
Pangkatang Gawain: "Alokasyon
Showdown"(Simulation)
Hahatiin ang klase
sa dalawang
malaking pangkat:
PANGKAT A (Tribo Tradisyonal):
Bibigyan sila ng senaryo na may
paparating na tagtuyot. Paano nila
hahatiin ang kanilang limitadong
imbakan ng trigo at baka? (Dapat
ibatay ang desisyon sa utos ng
datu/nakatatanda o nakasanayang
tradisyon).
46.
Pangkatang Gawain: "Alokasyon
Showdown"(Simulation)
Hahatiin ang klase
sa dalawang
malaking pangkat:
PANGKAT B (Market City):
Bibigyan sila ng parehong
senaryo ng tagtuyot. Paano
reresolbahin ng mga tindero at
mamimili ang kakapusan sa
trigo at baka kung malayang
nagbabago ang presyo sa
merkado?
47.
Assessment: Matrix Challenge
Panuto:Punan ang
talahanayan sa
ibaba upang
maihambing ang
dalawang
sistemang pang-
ekonomiya bilang
mekanismo sa
pagtugon sa
kakapusan.
Katangian /
Batayan
Tradisyonal na
Ekonomiya
Market Economy
1. Sino ang
nagpapasya sa
produksyon?
Nakatatanda,
Datu, o Tradisyon
Malayang pakikipag-
ugnayan ng Mamimili
at Nagtitinda
2. Ano ang papel ng
pamahalaan?
Sentralisado sa
pamumuno ng
tribo
Walang pakialam
(Laissez-faire)
3. Ano ang
nagtatakda ng
halaga/presyo?
Pangangailangan
ng tribo at barter
Mekanismo ng
Pamilihan (Batas ng
Demand at Suplay)
48.
Sa kanilang kuwaderno,pasulatin
ang mga mag-aaral ng isang
maikling talata (3-5 pangungusap)
na sumasagot sa tanong: "Sa iyong
palagay, alin sa dalawang
sistemang ito ang mas mainam
gamitin sa inyong sariling tahanan
kapag nagkakaroon ng kakapusan
sa badyet? Bakit?"
ASIGNATURA:
Reflective Journal:
LAYUNIN:
1. Naipaliliwanag angmga katangian
ng Command Economy at Mixed
Economy.
2. Nasusuri kung aling sistema ang
mas nakatutulong sa pagsusulong
ng likas-kayang pag-unlad
(sustainable development).
Anu-ano ang mga
inaasahang matutunan?
52.
Gawain: "Ang Pitong
Guro" (The Control
Simulation)
Panig A (Command): Sa panig na ito, ang guro ang
magdidikta kung sino ang pwedeng umupo, magsalita,
at anong kulay ng ballpen lang ang pwedeng gamitin.
Walang kalayaan ang mga mag-aaral.
Panig B (Mixed): Sa panig na ito, malayang makakapili
ang mga bata ng kanilang pwesto at gamit, ngunit may
patakaran ang guro na bawal mag-ingay at dapat
panatilihing malinis ang paligid.
Hahatiin ng guro ang
klase sa dalawang
panig.
53.
Gawain: "Ang Pitong
Guro" (The Control
Simulation)
Ano ang naramdaman
ninyo sa magkaibang
panig? Paano ito
maihahalintulad sa
pamamahala ng yaman
ng isang bansa?
PAMPROSESONG
TANONG:
1. TRADITIONAL
2. MARKETECONOMY
3. COMMAND ECONOMY
4. MIXED ECONOMY
Mixed
Ang pamahalaan ang may ganap
na kapangyarihan at kontrol sa lahat
ng desisyong pang-ekonomiya.
Paglalarawan:
63.
1. TRADITIONAL
2. MARKETECONOMY
3. COMMAND ECONOMY
4. MIXED ECONOMY
Mixed
Katangian:
May kalayaan ang pribadong sektor na
magnegosyo at magtakda sa pamilihan, ngunit ang
pamahalaan ay nakikialam pa rin upang maglatag
ng regulasyon, batas, at proteksyon para sa mga
mamamayan at mamimili (Ito ang sistemang umiiral
sa karamihan ng mga bansa ngayon)
Pangkatang Gawain: "Sistemang
Pang-ekonomiyavs. Kalikasan
Hahatiin ang klase
sa dalawang
pangkat upang
sagutin ang
malaking tanong
gamit ang Venn
Diagram o T-Chart:
Pangkat 1 (Command Team): "Kung ang
pamahalaan ang nagpapasya sa lahat
(Command), mas madali ba nitong
maipapatupad ang likas-kayang pag-unlad
tulad ng pagbabawal sa pagmimina o
pagputol ng puno? Ano ang kahinaan nito?"
Pangkat 2 (Mixed Team): "Sa isang Mixed
Economy tulad ng Pilipinas, paano
nagtutulungan ang pribadong negosyo at
pamahalaan upang hindi maubos ang likas na
yaman para sa susunod na henerasyon?"
69.
3-Sentence Exit Ticket
Panuto:Sa isang
kapat na papel
(1/4 paper), sagutin
ang tanong sa
ibaba gamit ang
tatlong (3)
pangungusap
lamang:
"Sa pagitan ng Command
Economy at Mixed Economy,
aling sistema ang sa tingin mo ay
mas mabilis makakamit ang
Likas-Kayang Pag-unlad
(Sustainable Development)?
Bakit?"
70.
3-Sentence Exit Ticket
Giyasa Pagmamarka ng Guro:
10 Puntos - Malinaw na pagpili ng
sistema.
20 Puntos - Lohikal na
pagpapaliwanag na may
kaugnayan sa pangangalaga sa
susunod na henerasyon.
71.
Gawaing Tahanan:
Maghanap ngisang balita
tungkol sa isang batas o
proyekto ng pamahalaan ng
Pilipinas (tulad ng Clean Air
Act o regulasyon sa plastik)
na nagpapakita ng
pakikialam ng estado sa
pamilihan upang isulong ang
likas-kayang pag-unlad.
ASIGNATURA:
LAYUNIN:
1. Naipaliliwanag kungpaano nagsisilbing
mekanismo ang iba't ibang sistemang
pang-ekonomiya sa paglutas ng
kakapusan.
2. Nasusuri ang ugnayan ng alokasyon
ng mga pinagkukunang-yaman sa mga
pangunahing sistemang pang-
ekonomiya (Traditional, Market,
Command, at Mixed).
Anu-ano ang mga
inaasahang matutunan?
75.
Gawain: "Ang Islang
Kakapusan" (Brief Simulation)
"Ang inyong pangkat ay
napadpad sa isang isla na
may limitadong supply ng
pagkain at tubig
(Kakapusan). Paano ninyo
hahatiin ang yaman na
ito?"
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang
pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang
senaryo:
76.
Gawain: "Ang Islang
Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang
pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang
senaryo:
Magtatalaga ang guro ng paraan ng
pagpapasya sa bawat pangkat:
Pangkat 1: Sundin kung ano ang
ginagawa ng inyong mga ninuno
(Traditional).
Pangkat 2: Hayaang magpalitan o
magbenta ang bawat isa kung sino ang
may pera (Market).
77.
Gawain: "Ang Islang
Kakapusan" (Brief Simulation)
Pangkat 3: Isang pinuno lamang
ang magdidikta kung sino ang
bibigyan (Command).
Pangkat 4: May patakaran ang
pinuno pero malaya pa ring
makipagpalitan ang mga kasapi
(Mixed).
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang
pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang
senaryo:
78.
Gawain: "Ang Islang
Kakapusan" (Brief Simulation)
Tanong ng Guro: "Aling
paraan ang sa tingin
ninyo ang
pinakamainam upang
maiwasan ang
kaguluhan at
pagkaubos ng
79.
TALAKAYAN:
ay isasa mga pinakamahalagang
katotohanan sa pag-aaral ng
Ekonomiks. Ibig sabihin nito, walang
nag-iisang sistema sa mundo—maging
Command, Market, o Mixed Economy—
ang nakatuklas ng mahiwagang
pormula upang ganap na mapawi ang
kahirapan, mabura ang kakapusan, at
mapaligaya ang lahat ng tao nang
sabay-sabay.
Ang pahayag na "walang
perpektong sistemang pang-
ekonomiya"
80.
TALAKAYAN:
Ang bawatsistemang pang-ekonomiya ay may
kanya-kanyang bentaha (advantages) at
kapalit o sakripisyo (trade-offs).
Ang pagpili ng isang bansa kung anong sistema
ang gagamitin ay nakadepende sa kung ano
ang kanilang mga priyoridad, kultura, at
pagpapahalaga (values) habang hinaharap
ang suliranin ng kakapusan.
Ang pahayag na "walang perpektong
sistemang pang-ekonomiya"
81.
TALAKAYAN:
Walang perpektongsistema dahil ang ekonomiks ay
palaging tungkol sa pagpili (choice) at sakripisyo
(trade-off). Ang kakapusan ay isang matigas na
pader na hindi matitibag ng kahit anong batas.
Kaya naman, ang sistemang pang-ekonomiya ng
isang bansa ay salamin lamang ng kung ano ang
mas mahalaga sa kanila sa kasalukuyan: Kalayaan
ba ng merkado, Pantay na distribusyon ng
gobyerno, o ang Gitnang pagbabalanse nito?
82.
Pangkatang
Pagsusuri: "Ang
Timbangang
Pang-
Ekonomiya"
Gagamit angmga
mag-aaral ng isang
matrix upang suriin
ang ugnayan ng
alokasyon sa pag-iwas
sa resource depletion
(pagkaubos ng
yaman).
Sistemang Pang-
ekonomiya
Paano nito
hinaharap ang
Kakapusan?
Paano nito naiiiwasan
ang Pagkaubos ng
Yaman (Resource
Depletion)?
Traditional Limitadong
produksyon batay
sa
pangangailangan.
Likas na protektado ang
kalikasan dahil walang
malawakang
industriyalisasyon.
Market Kompetisyon at
mekanismo ng
presyo.
Maaaring mag-aksaya
kung walang disiplina,
ngunit nagtutulak ng
inobasyon.
Command Sentralisadong
plano ng
pamahalaan.
Direktang kontrolado
ng estado ang paggamit
ng mga bundok, tubig,
at mineral.
Mixed Balanseng
regulasyon at
pribadong
May mga batas-
kalikasan ang
pamahalaan habang
83.
Pangkatang Pagsusuri: "Ang
TimbangangPang-Ekonomiya"
Gabay ng Guro:
Mag-ikot upang gabayan ang
mga mag-aaral sa pag-unawa
na ang mabisang alokasyon sa
ilalim ng anumang sistema ay
nagiging batayan ng matalinong
pagdedesisyon ng sambahayan.
84.
Summative Evaluation /
WrittenAnalysis
Pasagutan ang sumusunod na
tanong sa isang kalahating papel
(1/2 crosswise):
Pagsusuri:
1. Bakit sinasabing walang
perpektong sistemang pang-
ekonomiya sa pagharap sa
suliranin ng kakapusan? (3 puntos)
85.
Summative Evaluation /
WrittenAnalysis
Paglalapat: Bilang bahagi ng isang
sambahayan, paano nakatutulong
ang kaalaman sa tamang alokasyon
ng yaman upang makagawa ng
matalinong pagdedesisyon sa araw-
araw na pamumuhay? (2 puntos)
86.
Summative Evaluation /
WrittenAnalysis
Inaasahang Sagot/Rubrik:
Para sa Tanong 1: Dahil ang bawat
sistema ay may kahinaan. Ang
market economy ay maaaring
magbunga ng pagkaubos ng
yaman dahil sa labis na kita,
habang ang command economy
naman ay maaaring maglimit ng
kalayaan ng tao. Ang pagpili ay
nakadepende sa prayoridad ng
bansa.
87.
Summative Evaluation /
WrittenAnalysis
Inaasahang Sagot/Rubrik:
Para sa Tanong 2: Nakatutulong
ito sa pamamagitan ng pag-
iwas sa pag-aaksaya ng
pagkain, kuryente, at tubig
(iwas resource depletion)
upang ang limitadong kita ng
pamilya ay magkasya sa mga
pangunahing
pangangailangan.
88.
Atasan ang mgamag-aaral na
obserbahan ang "Sistema ng Alokasyon"
sa loob ng kanilang sariling bahay.
Itanong sa magulang: "Sino ang
nagdidikta kung paano gagastusin ang
sweldo? Ito ba ay command (magulang
lang), market (bawat anak ay may
kanya-kanyang baon), o mixed?"
Ibahagi ang sagot sa susunod na
pagkikita.
ASIGNATURA:
Home Observation Activity:
LAYUNIN:
1. Naiuugnay angkatangian ng
kasalukuyang sistemang pang-ekonomiya
ng Pilipinas (Mixed Economy) sa
mekanismo ng alokasyon ng bansa.
2. Nakapipili at nakapaghahanda ng isang
malikhaing presentasyon (case study, tula, o
open-letter) na nagpapakita ng epekto ng
sistemang pang-ekonomiya sa pagbabadyet
ng sariling pamilya.
Anu-ano ang mga
inaasahang matutunan?
92.
Ang Presyo sa
Palengkevs. Batas"
(1) Isang pribadong grocery store na
malayang nagtatakda ng presyo ng
kendi, at (2) Isang karatula mula sa
pamahalaan ukol sa Price Freeze o
Suggested Retail Price (SRP) sa mga
pangunahing bilihin kapag may
kalamidad
Magpapakita ang guro ng dalawang
magkaibang larawan sa pisara
93.
Ang Presyo sa
Palengkevs. Batas"
"Sino ang nagpapasya kung
magkano ang ibabayad
natin sa mga produkto—ang
pribadong negosyante ba o
ang pamahalaan?"
Tanong para sa Klase:
94.
dahil angPilipinas ay isang Mixed
Economy, pinagsasama nito ang
lakas ng malayang pamilihan (Market
Economy) at regulasyon ng
pamahalaan (Command Economy)
upang ayusin ang alokasyon at
labanan ang kakapusan. Ito ang
magiging paksa ng gagawing
paghahanda sa inyong produkto
ngayong araw.
TALAKAYAN:
95.
TALAKAYAN:
Oras Hakbang atGawain ng Guro at Mag-aaral Gabay sa Pagpapatupad
(Teacher's Guide)
5 Minuto Pagtatalakay sa Pangunahing Kaisipan:
Mabilisang pagbubuod kung paano
nagiging mekanismo ang Mixed Economy
sa alokasyon ng sambahayan (Halimbawa:
May kalayaang bumili ang pamilya ngunit
may subsidiya o regulasyon ang gobyerno
sa bigas at kuryente upang matiyak na
abot-kaya ito sa gitna ng kakapusan).
Siguraduhing maikli
lamang ang talakayan
upang mabigyan ng
sapat na oras ang mga
mag-aaral sa pagbuo ng
kanilang awtput.
96.
TALAKAYAN:
5 Minuto Paglalahadng Performance Task Prep & Rubrik:
Ipaliliwanag ng guro ang mga pamantayan at ang tatlong
(3) pagpipiliang pormat ng pagsusuri:
1. Case Study: Maikling pagsusuri sa badyet ng sariling
tahanan.
2. Tula: Malikhaing paglalarawan sa diskarte ng magulang
sa pagbili.
3. Open-Letter: Liham para sa pamahalaan ukol sa
nararanasang kakapusan.
Ibahagi ang rubrik: Nilalaman at
Kaugnayan sa Paksa (40%),
Pagsusuri sa Sambahayan (40%), at
Malikhaing Paglalahad (20%).
15 Minuto Independent/Guided Work (Mismong Paggawa):
Ang mga mag-aaral ay magsisimula nang isulat ang draft
ng kanilang napiling pormat. Iuugnay nila kung paano ang
patakaran ng bansa (Mixed Economy) ay nararamdaman
sa loob ng kanilang sariling bahay.
Mag-ikot sa silid-aralan upang
magbigay ng feedback at gabay
sa mga mag-aaral na nahihirapan
kung paano sisimulan ang
pagsulat.
97.
Assessment / Pagtataposng
Gawain
Ang huling bahagi ng oras ay ilalaan
para sa "Peer Review and
Submission". Ipapares ng guro ang
mga mag-aaral upang basahin ang
gawa ng bawat isa at magbigay ng
maikling komento bago ito pormal na
ipasa sa guro bilang katibayan ng
pagkatuto para sa araw na ito.
Kung hindi lubos na natapos ang
pagpapakinis sa gawa, ito ay
magsisbing batayan para sa pinal na
pagsusumite sa susunod na pagkikita.
98.
ASIGNATURA:
Family Dialogue:
Atasan angmga mag-aaral na
iuwi ang kanilang draft at
ipabasa ito sa kanilang mga
magulang o tagapangalaga.
Magtanong kung tugma ba ang
kanilang isinulat sa totoong
sitwasyon ng pagbabadyet ng
pamilya upang lalong
mapayaman ang pagsusuri.
#1 Ano ang pamagat ng aralin 4?... ALOKASYON o Pundo ALOKASYON AT SISTEMANG PANG-EKONOMIYA
#2 Natutukoy ang pagkakaiba ng kakapusan at kakulangan
Apektibo: Nakagagawa ng repleksiyon sa epekto ng kakapusan at kakulangan
#3 Badyet-Suri"Panuto: Basahin at unawain ang sitwasyon at sagutan ang mga tanong batay sa iyong sariling desisyon at karanasan. Magpapakita ang guro ng isang ₱500 na play money at nakasulat sa pisara ang mga sumusunod: Bigas (₱250), Kuryente (₱200), Baon (₱100), Internet Load (₱50), Sine (₱150). Tanong sa Klase: "Kung ang kabuuang halaga ng mga ito ay ₱750 ngunit mayroon ka lamang ₱500, ano ang iyong gagawin? Ano ang tawag sa prosesong ito?"
#4 Ang pagpili at paghahati-hati ng limitadong pinagkukunang-yaman tulad ng pera, oras, at mga produkto ay tinatawag na alokasyon.
#5 Mahalaga ang alokasyon dahil hindi sapat ang mga pinagkukunang-yaman upang matugunan ang lahat ng pangangailangan at kagustuhan ng tao. Ang sitwasyong ito ay tinatawag na kakapusan (scarcity).
#6 Abstraksyon at Talakayan (15 Minuto)
Gagamitin ng guro ang output ng mga mag-aaral upang talakayin ang pormal na konsepto:
Alokasyon: Ang mekanismo ng pamamahagi ng mga pinagkukunang-yaman, produkto, at serbisyo.
#7 Pagtalakay sa Apat na Pangunahing Katanungang Pang-ekonomiko bilang core framework ng alokasyon sa isang lipunan.
Pagdidiin sa ugnayan nito: Ang maling alokasyon ay nagpapalala ng kakapusan; ang matalinong alokasyon ang pangunahing solusyon dito. 1. ANO ANG GAGAWIN 2. PAANO GAGAWIN 3. PARA KANINO
#9 "ANO ANG GAGAWIN" Halimbawa: Magpapasya ang pamahalaan o ang merkado kung gagamitin ba ang isang malawak na lupain para sa pagtatanim ng bigas (pagkain) o para sa pagtatayo ng mga subdibisyon (pabahay)...
#11 2. PAANO ANG GAGAWIN
Halimbawa: Sa paggawa ng mga kalsada, gagamit ba ang bansa ng mas maraming manggagawa (labor-intensive) upang mabigyan ng trabaho ang mga mamamayan, o gagamit ng mga modernong makinarya (capital-intensive) upang mas mabilis matapos ang proyekto?
#13 3. PARA KANINO
Halimbawa: Ang mga itinatayong low-cost housing ng gobyerno ay nakalaan para sa mga pamilyang mahihirap at walang sariling bahay, habang ang mga marangyang condominium naman ay para sa mga mayayamang may kakayahang magbayad ng malaki.
#14 Tiyakin ang tamang dami ng suplay upang maiwasan ang pagkasayang (surplus) o kakulangan (shortage).
#15 4. GAANO KARAMI
Halimbawa: Ang isang kumpanya ng sapatos ay maglalabas lamang ng 10,000 pares ng sapatos ngayong buwan batay sa kalkuladong demand ng mga mamimili upang hindi sila malugi sa mga maiimbentaryong kalakal.
#16 Sa madaling salita, ang matalinong pagpapasya sa apat na katanungang ito ang susi upang mapamahalaan nang tama ang ekonomiya, maiwasan ang pagkaubos ng likas na yaman, at maisulong ang likas-kayang pag-unlad para sa kasalukuyan at susunod na henerasyon.
#17 Panuto: Tukuyin kung aling Pangunahing Katanungang Pang-ekonomiko (1, 2, 3, o 4) ang sinasagot ng mga sumusunod na lokal na senaryo:
1. Nagpasya ang pamahalaan na magpatayo ng mga libreng pabahay para sa mga pamilyang nawalan ng tirahan dahil sa bagyo. (Sagot: Para kanino ang gagawin?)
#18 2. Gagamit ng mga makabagong traktora ang mga magsasaka sa halip na tradisyunal na kalabaw upang mapabilis ang pag-ani ng palay. (Sagot: Paano gagawin?)
#19 3. Dahil sa banta ng El Niño, nagkasundo ang mga prodyuser na limitahan sa 10,000 sako lamang ang ipamamahaging asukal ngayong buwan. (Sagot: Gaano karami ang gagawin?)
#20 Aktibidad: Simulation Game - "Ang Pamayanang Isola“Mekaniks: Hahatiin ang klase sa 4 na pangkat. Isipin na ang bawat pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong yaman: 3 pirasong isda, 2 sako ng kamote, at 1 pirasong kahoy.
Hamon: Sa loob ng 5 minuto, kailangang sagutin ng pangkat ang Apat na Pangunahing Katanungang Pang-ekonomiko upang mabuhay ang kanilang grupo:
#21 Ano ang gagawin o lilikhain mula sa yaman?
Paano ito gagawin? (Sino ang magluluto, sino ang manghuhuli?)
Gaano karami ang gagawin?
Para kanino ang gagawin? (Sino ang unang kakain?)
Iuulat ng lider ng bawat pangkat ang kanilang matrix sa loob ng 1-2 minuto.
#22 Home Activity (Pagninilay sa Tahanan): -Atasan ang mga mag-aaral na maupo kasama ang kanilang mga magulang ngayong gabi. Itanong: kung paano isinasagawa ang "alokasyon" o paghahati ng buwanang sahod o kita para sa mga gastusin sa bahay. Isulat ito sa kanilang journal.
#25 Layunin nito na mapigilan ang labis-labis na paglikha ng mga kalakal at serbisyo at maiwasan ang kakulangan ng mga ito.
Gawain 1: Priority Check!
Panuto: Basahin at unawain ang sitwasyon at sagutan ang mga tanong batay sa iyong sariling desisyon at karanasan.
P - Ideational
Inclusive
A - Context
F - Engage
#26 Layunin nito na mapigilan ang labis-labis na paglikha ng mga kalakal at serbisyo at maiwasan ang kakulangan ng mga ito.
Gawain 1: Priority Check!
Panuto: Basahin at unawain ang sitwasyon at sagutan ang mga tanong batay sa iyong sariling desisyon at karanasan.
P - Ideational
Inclusive
A - Context
F - Engage
#27 Ano ang pamagat ng aralin 4?... ALOKASYON o Pundo
#28 Natutukoy ang pagkakaiba ng kakapusan at kakulangan
Apektibo: Nakagagawa ng repleksiyon sa epekto ng kakapusan at kakulangan
#29 paghahambing sa pisara upang talakayin ang dalawang sistema:
Tradisyonal na Ekonomiya: Ipaliwanag na ang desisyon ay nakabatay sa kultura, tradisyon, at paniniwala. Simple ang pamumuhay (pagsasaka, pangingisda, paghahayupan).
Market Economy: Ipaliwanag ang ugnayan ng mamimili (buyer) at nagtitinda (seller) sa pamilihan. Ipakilala ang prinsipyo ng laissez-faire kung saan ang pamahalaan ay walang pakialam at ang presyo ang nagsisilbing hudyat ng alokasyon.
#30 Ito ay nakabatay sa tradisyon, kagaya ng nasa unang larawan ang bayanihan.. kultura at paniniwala ng lipunan. 1. Ano ang pangunahing tema o paksa ng tula?
Sagot: Ang pangunahing tema ng tula ay ang traditional economy o ang sinaunang sistema ng ekonomiya. Binibigyang-diin nito ang pagiging matatag at payapa ng pamumuhay na nakabatay sa tradisyon, kultura, at pagtutulungan.
#31 2. Paano inilarawan ng tula ang pamumuhay sa ilalim ng traditional economy? Magbigay ng tatlong katangian.
Sagot: Inilarawan ng tula ang pamumuhay bilang:
Matatag at Payapa: Sinasabing ang ekonomiya ay matatag at ang buhay ay payapa at may ngiti.
Nakabase sa Tradisyon at Pangangailangan: Ang mga gawain ay ayon sa nakasanayan at umiikot lamang sa pangunahing pangangailangan tulad ng damit, pagkain, at tirahan.
Nakabase sa Tradisyon at Kultura: Ang mga gawain at desisyong pang-ekonomiya ay malalim na nakaugat sa mga ritwal, pamamaraan, at paniniwala ng komunidad. PAGKAIN
- bibingka, budbud, biko, puto at kutsinta
- Isaw, balot, kwek2x atbp.
GAMIT
- Basket, Upuan na gawa sa kawayan o native materials,
palayok, banga, sapatos, tela, barong at saya atbp.
TAHANAN
- Bahay kubo, payag,
#32 Nasa ating kultura ang Pagpasa ng Kasanayan: Ang mga kasanayan sa paghahanapbuhay ay ipinapasa mula sa mga magulang patungo sa mga anak. Kung ang ama ay magsasaka, malamang na ang anak na lalaki ay magiging magsasaka rin.
GAMIT
- Basket, Upuan na gawa sa kawayan o native materials,
palayok, banga, sapatos, tela, barong TAGALOG at saya atbp.
TAHANAN
- Bahay kubo, payag,
#33 Batay sa Pamilya o Tribo: Ang mga gawaing pang-ekonomiya at mga responsibilidad ay madalas na nakatalaga batay sa edad, kasarian, at posisyon sa pamilya o tribo. Halimbawa, ang mga lalaki ang nangangaso at nangingisda, habang ang mga babae naman ang nagtatanim at nangangalap ng pagkain .
-Maituturing itong batayan ng pagpapahalaga ng isang grupo.. Sa tungawan we are celebrating lukot lkot festival Tinagaktak ….Then, during the celebration gumawagawa ng float para sa parade na nakasabit doon ang tinagaktak
#34 4. Ano ang ibig sabihin ng linyang "Hindi lumalayo sa takdang nakasanayan, Umiikot lamang sa pangunahing kailangan"?
Sagot: Ang linya ay nangangahulugang ang traditional economy ay hindi gaanong sumusunod sa mga pagbabago o inobasyon. Sa halip, ang kanilang ekonomiya ay mahigpit na nakakabit sa mga lumang gawi at pamamaraan. Ang produksyon ay nakatuon lamang sa pagtugon sa mga batayang pangangailangan ng pamayanan, tulad ng pagkain, damit, at tirahan, at hindi sa pagpapayaman o paggawa ng labis na produkto.
-Umiikot lamang sa pangunahing pangangailangan ng tao tulad ng damit, pagkain at tirahan.
#35 TRADISYONAL Katangian: Simple ang pamumuhay. Ang mga lalaki ay karaniwang nangingisda at nagsasaka, habang ang mga babae ay nag-aasikaso sa tahanan. Walang pormal na pamahalaan na nagdidikta sa merkado.
#36 Bansang gumagamit ilang katutubong komunidad, Amazon Rainforest (Brazil)
#37 Indigenous na grupo sa arctic region ng Canada greenland
#38 Paglalarawan: Ang alokasyon ay nagaganap sa pamamagitan ng malayang interaksyon sa pagitan ng mga mamimili (consumer) at nagtitinda (producer).
Kagaya sa mga nakikitang mga larawan, pwede kang mamili sa kahit anong produkto na iyong bibilhin, sa public o kahit sa mall . Ano ang pagkakaiba ng tinitinda sa public market at sa mall?
#39 Ang bawat kalahok ay kumikilos alinsunod sa kanyang pansariling interest. Kagaya na lamang ng pagpili ng tao sa kanyang bibilhin.
#40 Katangian: Ang presyo ang nagsisilbing hudyat sa pamilihan. Mayroong pribadong pagmamay-ari ng yaman at ang pamahalaan ay may kaunti o walang pakialam sa patakbo ng negosyo (Laissez-faire).
#41 SABON -Tide o ariel
Sapatos - Adidas 700 o Nike 800
Pagkatapos nating magglocerries kailangan natin ng Snacks-
#42 Ang mga pagpipilian Snacks- Burger 60 – hotdog 30
Syiempre kailangan din natin ng maiinom
Coke 25 Ice tea 20 o tubig nalang kasi libre.
- Dito ipinapakita na ang mamimili ay Malaya sa pagpili ng mga produkto ayon sa kanyang panlasa at interest.
#45 Sa madaling salita, ang matalinong pagpapasya sa apat na katanungang ito ang susi upang mapamahalaan nang tama ang ekonomiya, maiwasan ang pagkaubos ng likas na yaman, at maisulong ang likas-kayang pag-unlad para sa kasalukuyan at susunod na henerasyon.
#46 Sa madaling salita, ang matalinong pagpapasya sa apat na katanungang ito ang susi upang mapamahalaan nang tama ang ekonomiya, maiwasan ang pagkaubos ng likas na yaman, at maisulong ang likas-kayang pag-unlad para sa kasalukuyan at susunod na henerasyon.
#47 ASSESSMENT (Pagtatasa - 10 Minuto)
Formative Assessment: Matrix Challenge
Panuto: Punan ang talahanayan sa ibaba upang maihambing ang dalawang sistemang pang-ekonomiya bilang mekanismo sa pagtugon sa kakapusan.
#48 Ang paraan ng pagsasaayos ng iba’t ibang yunit upang makatugon sa suliraning pangkabuhayan ng isang lipunan.
#50 Ano ang pamagat ng aralin 4?... ALOKASYON o Pundo
#51 Natutukoy ang pagkakaiba ng kakapusan at kakulangan
Apektibo: Nakagagawa ng repleksiyon sa epekto ng kakapusan at kakulangan
#52 Gawain: "Ang Pito ng Guro" (The Control Simulation)
Hahatiin ng guro ang klase sa dalawang panig.
Panig A (Command): Sa panig na ito, ang guro ang magdidikta kung sino ang pwedeng umupo, magsalita, at anong kulay ng ballpen lang ang pwedeng gamitin. Walang kalayaan ang mga mag-aaral.
Panig B (Mixed): Sa panig na ito, malayang makakapili ang mga bata ng kanilang pwesto at gamit, ngunit may patakaran ang guro na bawal mag-ingay at dapat panatilihing malinis ang paligid.
#53 1. Pagsusuri sa Command at Mixed Economy (10 Minuto)
Command Economy: Ipaliliwanag ng guro na ang estado o pamahalaan ang may komprehensibong kontrol sa alokasyon (Ano, Paano, Para kanino ang gagawin). Halimbawa nito ang North Korea.
Mixed Economy: Ipaliliwanag na ito ang kombinasyon ng malayang pamilihan (Market) at regulasyon ng pamahalaan (Command). Halimbawa nito ang Pilipinas.
#54 paghahambing sa pisara upang talakayin ang dalawang sistema:
Tradisyonal na Ekonomiya: Ipaliwanag na ang desisyon ay nakabatay sa kultura, tradisyon, at paniniwala. Simple ang pamumuhay (pagsasaka, pangingisda, paghahayupan).
Market Economy: Ipaliwanag ang ugnayan ng mamimili (buyer) at nagtitinda (seller) sa pamilihan. Ipakilala ang prinsipyo ng laissez-faire kung saan ang pamahalaan ay walang pakialam at ang presyo ang nagsisilbing hudyat ng alokasyon.
#55 Iba pang hal. Ay mga gusali kagaya ng paaralan
#56 Ang pamahalaan ay may ganap na kapangyarihan na gamitin ng husto ang lupa, paggawa at kapital upang makamit ang mga layuning pang-ekonomiya.
Power of eminent Hal. Ang iyong lupain ay malapit sa kalsada,,alam mo na darating panahon aakuin ito ng gobyerno..kaya kusa kang aalis sa iyong lupa.
#57 Katangian: Ang estado ang nagmamay-ari ng mga pabrika, lupa, at resources. Sila ang nagdidikta kung ano ang gagawin, magkano ang presyo, at magkano ang sahod ng mga manggagawa (karaniwang makikita sa mga sistemang Komunismo at Sosyalismo).
#59 NORTH KOREA –ito ang maituturing na panakapuro at pinakakontroladong command economy sa kasalukuyan. Prime minister Kim Jong Un
#60 Sa ilalim ng pamumuno ni Mao Zedong ang tsina ay may matinding command economy bago nagsimula ang reporma sa ekonomiya.
#61 Ang may-ari ay bigyan ng babala sa gobyerno dahil sa peace and order..kung ayaw papigil ng negosyante at sabihin ok lang…di tuloy ang negosyo..pero hindi nya masisisi ang gobyerno kung mangyayari sa kanya ito PICTURE.
#62 Ang may-ari ay bigyan ng babala sa gobyerno dahil sa peace and order..kung ayaw papigil ng negosyante at sabihin ok lang…di tuloy ang negosyo..pero hindi nya masisisi ang gobyerno kung mangyayari sa kanya ito PICTURE.
#63 Katangian: May kalayaan ang pribadong sektor na magnegosyo at magtakda sa pamilihan, ngunit ang pamahalaan ay nakikialam pa rin upang maglatag ng regulasyon, batas, at proteksyon para sa mga mamamayan at mamimili (Ito ang sistemang umiiral sa karamihan ng mga bansa ngayon)
#64 Pilipinas may regulasyon at serbisyong pampubliko mula sa gobyerno.. Price freeze
#65 USA – malakas ang market component, ngunit may malaking papel ang pamahalaan sa regulasyon welfare program at pagtatanggol.
#66 Dati silang socialist element ngunit lumipat sa mixed economy
#67 Katangian: May kalayaan ang pribadong sektor na magnegosyo at magtakda sa pamilihan, ngunit ang pamahalaan ay nakikialam pa rin upang maglatag ng regulasyon, batas, at proteksyon para sa mga mamamayan at mamimili (Ito ang sistemang umiiral sa karamihan ng mga bansa ngayon)
#69 3-Sentence Exit Ticket
Panuto: Sa isang kapat na papel ($1/4$ paper), sagutin ang tanong sa ibaba gamit ang tatlong (3) pangungusap lamang:
"Sa pagitan ng Command Economy at Mixed Economy, aling sistema ang sa tingin mo ay mas mabilis makakamit ang Likas-Kayang Pag-unlad (Sustainable Development)? Bakit?"
#70 3-Sentence Exit Ticket
Panuto: Sa isang kapat na papel ($1/4$ paper), sagutin ang tanong sa ibaba gamit ang tatlong (3) pangungusap lamang:
"Sa pagitan ng Command Economy at Mixed Economy, aling sistema ang sa tingin mo ay mas mabilis makakamit ang Likas-Kayang Pag-unlad (Sustainable Development)? Bakit?"
#71 3-Sentence Exit Ticket
Panuto: Sa isang kapat na papel ($1/4$ paper), sagutin ang tanong sa ibaba gamit ang tatlong (3) pangungusap lamang:
"Sa pagitan ng Command Economy at Mixed Economy, aling sistema ang sa tingin mo ay mas mabilis makakamit ang Likas-Kayang Pag-unlad (Sustainable Development)? Bakit?"
#73 Ano ang pamagat ng aralin 4?... ALOKASYON o Pundo
#74 Natutukoy ang pagkakaiba ng kakapusan at kakulangan
Apektibo: Nakagagawa ng repleksiyon sa epekto ng kakapusan at kakulangan
#75 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#76 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#77 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#78 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#79 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#80 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#81 Gawain: "Ang Isla ng Kakapusan" (Brief Simulation)
Hahatiin ang klase sa apat na mabilisang pangkat. Bibigyan sila ng guro ng isang senaryo: "Ang inyong pangkat ay napadpad sa isang isla na may limitadong supply ng pagkain at tubig (Kakapusan). Paano ninyo hahatiin ang yaman na ito?"
#82 Pangkatang Pagsusuri: "Ang Timbangang Pang-Ekonomiya" (10 Minuto)
Gagamit ang mga mag-aaral ng isang matrix upang suriin ang ugnayan ng alokasyon sa pag-iwas sa resource depletion (pagkaubos ng yaman).
#83 Pangkatang Pagsusuri: "Ang Timbangang Pang-Ekonomiya" (10 Minuto)
Gagamit ang mga mag-aaral ng isang matrix upang suriin ang ugnayan ng alokasyon sa pag-iwas sa resource depletion (pagkaubos ng yaman).
#84 Summative Evaluation / Written Analysis
Pasagutan ang sumusunod na tanong sa isang kalahating papel (1/2 crosswise):
Pagsusuri: Bakit sinasabing walang perpektong sistemang pang-ekonomiya sa pagharap sa suliranin ng kakapusan? (3 puntos)
#85 Summative Evaluation / Written Analysis
Pasagutan ang sumusunod na tanong sa isang kalahating papel (1/2 crosswise):
Pagsusuri: Bakit sinasabing walang perpektong sistemang pang-ekonomiya sa pagharap sa suliranin ng kakapusan? (3 puntos)
#86 Summative Evaluation / Written Analysis
Pasagutan ang sumusunod na tanong sa isang kalahating papel (1/2 crosswise):
Pagsusuri: Bakit sinasabing walang perpektong sistemang pang-ekonomiya sa pagharap sa suliranin ng kakapusan? (3 puntos)
#87 Summative Evaluation / Written Analysis
Pasagutan ang sumusunod na tanong sa isang kalahating papel (1/2 crosswise):
Pagsusuri: Bakit sinasabing walang perpektong sistemang pang-ekonomiya sa pagharap sa suliranin ng kakapusan? (3 puntos)
#88 3-Sentence Exit Ticket
Panuto: Sa isang kapat na papel ($1/4$ paper), sagutin ang tanong sa ibaba gamit ang tatlong (3) pangungusap lamang:
"Sa pagitan ng Command Economy at Mixed Economy, aling sistema ang sa tingin mo ay mas mabilis makakamit ang Likas-Kayang Pag-unlad (Sustainable Development)? Bakit?"
#90 Ano ang pamagat ng aralin 4?... ALOKASYON o Pundo
#91 Natutukoy ang pagkakaiba ng kakapusan at kakulangan
Apektibo: Nakagagawa ng repleksiyon sa epekto ng kakapusan at kakulangan
#92 "Ang Presyo sa Palengke vs. Batas" (Pukaw-Interes): Magpapakita ang guro ng dalawang magkaibang larawan sa pisara: (1) Isang pribadong grocery store na malayang nagtatakda ng presyo ng kendi, at (2) Isang karatula mula sa pamahalaan ukol sa Price Freeze o Suggested Retail Price (SRP) sa mga pangunahing bilihin kapag may kalamidad
#93 "Ang Presyo sa Palengke vs. Batas" (Pukaw-Interes): Magpapakita ang guro ng dalawang magkaibang larawan sa pisara: (1) Isang pribadong grocery store na malayang nagtatakda ng presyo ng kendi, at (2) Isang karatula mula sa pamahalaan ukol sa Price Freeze o Suggested Retail Price (SRP) sa mga pangunahing bilihin kapag may kalamidad
#94 Pag-uugnay ng Guro: Ipaliliwanag na dahil ang Pilipinas ay isang Mixed Economy, pinagsasama nito ang lakas ng malayang pamilihan (Market Economy) at regulasyon ng pamahalaan (Command Economy) upang ayusin ang alokasyon at labanan ang kakapusan. Ito ang magiging paksa ng gagawing paghahanda sa inyong produkto ngayong araw.
#95 Pag-uugnay ng Guro: Ipaliliwanag na dahil ang Pilipinas ay isang Mixed Economy, pinagsasama nito ang lakas ng malayang pamilihan (Market Economy) at regulasyon ng pamahalaan (Command Economy) upang ayusin ang alokasyon at labanan ang kakapusan. Ito ang magiging paksa ng gagawing paghahanda sa inyong produkto ngayong araw.
#96 Pag-uugnay ng Guro: Ipaliliwanag na dahil ang Pilipinas ay isang Mixed Economy, pinagsasama nito ang lakas ng malayang pamilihan (Market Economy) at regulasyon ng pamahalaan (Command Economy) upang ayusin ang alokasyon at labanan ang kakapusan. Ito ang magiging paksa ng gagawing paghahanda sa inyong produkto ngayong araw.
#97 Formative Assessment / Pagtatapos ng Gawain (12 Minuto):
Ang huling bahagi ng oras ay ilalaan para sa "Peer Review and Submission". Ipapares ng guro ang mga mag-aaral upang basahin ang gawa ng bawat isa at magbigay ng maikling komento bago ito pormal na ipasa sa guro bilang katibayan ng pagkatuto para sa araw na ito.
Kung hindi lubos na natapos ang pagpapakinis sa gawa, ito ay magsisbing batayan para sa pinal na pagsusumite sa susunod na pagkikita.
#98 Family Dialogue: Atasan ang mga mag-aaral na iuwi ang kanilang draft at ipabasa ito sa kanilang mga magulang o tagapangalaga. Magtanong kung tugma ba ang kanilang isinulat sa totoong sitwasyon ng pagbabadyet ng pamilya upang lalong mapayaman ang pagsusuri.
#100 Noong sabado, I attend sa wedding ng kapitbahay namin sa Titay then ive made shoot’s for remembrance..napakasweet ng bagong couple. Here’s a proof.