SlideShare a Scribd company logo
1 of 13
Download to read offline
Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία
της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας
ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ © 2017-18
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 7Η
ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ Η ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: 3Η
Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία της Ελληνικής ως
δεύτερης/ξένης γλώσσας
ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ
Διδάσκουσα Γενικής Γλωσσολογίας
και Εφαρμοσμένης Διδακτικής
ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
1
Περιεχόμενα
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ................................................................................................................................1
ΔΗΛΩΣΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ.............................................................2
ΕΙΣΑΓΩΓΗ .......................................................................................................................................3
1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΙΓΛΩΣΣΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ .......................................................................4
2. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ/ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΣΑΣ ...................6
3. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ .........................................................................................9
4. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ: ΕΥΚΟΛΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ
ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ;........................................................................................................................................10
ΣΥΝΟΨΗ/ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ
ΣΥΝΕΔΡΙΑΣ........................................................................................................................................12
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ...................................................................................................................... ..... 122
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
2
Δήλωση Πνευματικών Δικαιωμάτων Εκπαιδευτικού Υλικού
Το υλικό αυτό αναπτύχθηκε για τις ανάγκες του Προγράμματος δια βίου μάθησης “Διαπολιτισμική
εκπαίδευση: Ετερότητα, αποδοχή, ένταξη και σχολείο” και διανέμεται ηλεκτρονικά από την
πλατφόρμα ηλεκτρονικής μάθησης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στο οποίο και ανήκουν τα
δικαιώματα χρήσης και αξιοποίησης του παρόντος κειμένου.
Δικαίωμα χρήσης του παρόντος υλικού έχουν οι εγγεγραμμένοι/ες επιμορφούμενοι/ες στο
Πρόγραμμα, ενώ δεν επιτρέπεται η αναπαραγωγή ή περαιτέρω διανομή του χωρίς την έγγραφη
άδεια του/της συγγραφέα/ως, ο/η οποίος/α και κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα του υλικού.
Κάθε αναφορά στο περιεχόμενο του κειμένου αυτού πρέπει να συνοδεύεται με το σχετικό
παράθεμα μέσα στο κείμενο και στο τέλος να αναφέρεται η βιβλιογραφική αναφορά.
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
3
Εισαγωγή
Ύστερα από την επεξεργασία βασικών θεωρητικών προσεγγίσεων για τη διδασκαλία της Ελληνικής
ως δεύτερης /ξένης γλώσσας, επιχειρείται η περιγραφή διδακτικών στρατηγικών και τεχνικών που
θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την επίτευξη των στόχων.
Σκοπός: Καταγραφή προτεινόμενων διδακτικών στρατηγικών κατά τη διδασκαλία της Ελληνικής ως
δεύτερης/ξένης γλώσσας με στόχο την ανάπτυξη των γλωσσικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων
των μαθητών και μαθητριών ή των ενηλίκων εκπαιδευόμενων.
Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα:
Αναμένεται, ύστερα από την ανάγνωση του υλικού της συνεδρίας, να είστε σε θέση να:
 να σχεδιάζετε διδακτικές παρεμβάσεις με άξονα τα ιδιαίτερα πολιτισμικά και κοινωνικά
χαρακτηριστικών των μελών της κοινότητας
 να εντοπίζετε ενδεδειγμένες στρατηγικές και τεχνικές διδασκαλίας
 να εντάσσετε στον σχεδιασμό σας δημιουργικές δραστηριότητες με στόχο την
ενεργοποίηση του ενδιαφέροντος των μαθητών και μαθητριών σας
Έννοιες-κλειδιά: στρατηγικές και τεχνικές διδασκαλίας, διδακτικές παρεμβάσεις, διδακτικός
σχεδιασμός
Υπεύθυνη Συγγραφής Βασικού Κειμένου Μελέτης
Οικονομάκου Μαριάνθη
Διδάσκουσα Γενικής και Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας
ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
4
1. Χαρακτηριστικά δίγλωσσων μαθητών/μαθητριών
Η επιλογή ενδεδειγμένων στρατηγικών και τεχνικών διδασκαλίας προϋποθέτει:
 την επιλογή μιας ιεραρχικά δομημένης γλωσσοδιδακτικής προσέγγισης
 τη διατύπωση σαφών και ρεαλιστικών διδακτικών στόχων
 την ένταξη των διδακτικών στρατηγικών και τεχνικών σε διακριτές φάσεις/στάδια
 τον καθορισμό της κοινωνικής οργάνωσης της τάξης
 την περιγραφή των επιλεγμένων δραστηριοτήτων
 τον προσδιορισμό ανάλογων τεχνικών αξιολόγησης
Ο διδακτικός σχεδιασμός συνιστά σύνθετη διαδικασία, καθώς δεν είναι εύκολο να καθοριστεί
προφανώς ένα ενιαίο πλαίσιο για όλες τις διδακτικές παρεμβάσεις. Κοινή συνισταμένη, ωστόσο,
όλων των προσεγγίσεων και των επιμέρους συνιστωσών του διδακτικού έργου είναι η
χαρτογράφηση του μαθητικού πληθυσμού που, στην περίπτωσή μας, δεν αποτελεί μια ομοιογενή
ομάδα. Εστιάζοντας περισσότερο εδώ στα παιδιά σχολικής ηλικίας, διαπιστώνουμε πως αυτά έχουν
αναπτύξει διαφορετική σχέση τόσο με τη μητρική τους γλώσσα όσο και με τη γλώσσα-στόχο.
Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τη σχέση αυτή είναι (Baker, 2001· Χατζηδάκη, 2005): η
συχνότητα χρήσης της γλώσσας, τα κοινωνικά και μορφωτικά χαρακτηριστικά της οικογένειας, η
ποιότητα των γλωσσικών ερεθισμάτων τα οποία δέχεται το παιδί, τα κίνητρα μάθησης και ένταξης,
η σχέση του άμεσου διαπροσωπικού περιβάλλοντος τόσο με τη γλώσσα-στόχο όσο και με το
ευρύτερο κοινωνικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή ομιλείται κ.α.
Καθοριστική παράμετρος που επηρεάζει την επιλογή των διδακτικών στρατηγικών είναι οι εμπειρίες
γραμματισμού που έχουν αποκτήσει οι μαθητές και μαθήτριες πριν την ένταξή τους ελληνικό
εκπαιδευτικό σύστημα. Η φοίτησή τους σε εκπαιδευτικές δομές στις χώρες προέλευσης υποβοηθά
την ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων τους και στην ελληνική γλώσσα. Στην περίπτωση αυτή,
αυτό που προέχει είναι η ενεργοποίηση του μορφωτικού και πολιτισμικού τους κεφαλαίου στη
διαδικασία της εκμάθησης, καθώς τα ερεθίσματα που δέχονται στο νέο περιβάλλον ενδέχεται να
διαφοροποιούνται σημαντικά από όσα ήδη έχουν δεχτεί, ιδιαίτερα σε επίπεδο γλωσσικής
έκφρασης. Παιδιά οικονομικών μεταναστών/στριών, από την άλλη, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα ή
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
5
διαθέτουν Έλληνα ή Ελληνίδα γονέα αναπτύσσονται σε ένα δίγλωσσο περιβάλλον όπου η χρήση της
Ελληνικής είναι καθημερινή και εν γένει αποδεκτή.
Τα δίγλωσσα παιδιά της πρώτης σχολικής ηλικίας, ακόμη και αν διατηρούν φυσική επικοινωνία με
ομιλητές της δεύτερης γλώσσας, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες, καθώς διέρχονται
ακόμη στάδια γλωσσικής κατάκτησης στη μητρική τους γλώσσα (Χατζηδάκη, 2014· Τσοκαλίδου,
2012). Δεν έχουν έτσι σταθεροποιήσει και συστηματοποιήσει τις γνώσεις τους για κανόνες και
πτυχές του γλωσσικού συστήματος της Ελληνικής, δεν κατέχουν σε καμία περίπτωση το εύρος του
λεξιλογίου που είναι γνωστό στον μέσο όρο των παιδιών της ηλικίας τους και δεν έχουν την ίδια
εκφραστική και δημιουργική ευχέρεια (παραγωγή νέων λέξεων, παιχνίδια με τις λέξεις, κλπ) που
χαρακτηρίζει τα μονόγλωσσα παιδιά.
Απαιτείται, συνεπώς, η υιοθέτηση μιας διαφορετικής προσέγγισης από αυτήν που συνήθως
υιοθετείται για τη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας, καθώς η συστηματικοποίηση των
κανονικοτήτων της δεύτερης γλώσσας, της Ελληνικής εν προκειμένω, είναι εδώ επιβεβλημένη, δεν
επαφίεται, δηλαδή, στην αβίαστη φυσική επικοινωνία που αναπτύσσει το παιδί στο περιβάλλον
του.
Εξίσου καθοριστική είναι η χαρτογράφηση του γλωσσικού και πολιτισμικού κεφαλαίου και των
γονέων, γεγονός που καταδεικνύει πως ο διδακτικός σχεδιασμός είναι συνυφασμένος με πλέγμα
κοινωνικών παραμέτρων που έχουν τη βάση τους στον βαθμό ανάπτυξης του γραμματισμού και στις
προηγούμενες εμπειρίες των μελών κάθε κοινότητας συνολικά.
Στην περίπτωση των ενηλίκων προσφύγων, για παράδειγμα, οι εκπαιδευόμενοι/ες συνήθως
χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: (α) άτομα που δεν διαθέτουν καμιά εμπειρία γραμματισμού, δεν
γνωρίζουν τη γραπτή μορφή της γλώσσας τους, καθώς δεν έχουν φοιτήσει σε κάποια εκπαιδευτική
δομή (β) άτομα που έχουν αναπτύξει δεξιότητες στη μητρική τους γλώσσα (στην περίπτωση των
αραβόφωνων και σε σημαντικό αριθμό διαλέκτων), (γ) άτομα που ήδη διαθέτουν γνώσεις και
άλλων ξένων γλωσσών, κατά βάση της Αγγλικής ή Γαλλικής, αναλόγως και της χώρας προέλευσης.
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
6
2. Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης
/ξένης γλώσσας
ΟΡΙΣΜΟΙ
Διδακτικές στρατηγικές
"ειδικές πράξεις -βήματα και συμπεριφορές ή τεχνικές που οι μαθητές, συχνά σκόπιμα,
χρησιμοποιούν για να βελτιώσουν την πρόοδό τους στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στη δεύτερη
γλώσσα" (Oxford, 1990: 8)
"ειδικές σκέψεις και συμπεριφορές που τα άτομα χρησιμοποιούν για να τους βοηθήσουν να
καταλάβουν, να μάθουν ή να διατηρήσουν τη νέα πληροφορία" (Chamot & O’ Malley 1990: 1)
Η προτεινόμενη εδώ διάρθρωση των διδακτικών στρατηγικών βασίζεται στο σχήμα που
περιγράφηκε από τον Jim Cummins (Cummins, 1999: 119· Χατζηδάκη, 2014). Αυτό κινείται σε
τέσσερις άξονες/διδακτικούς στόχους:
(1) Ενεργοποίηση της προηγούμενης γνώσης των μαθητών/μαθητριών και αξιοποίηση του
γνωσιακού τους υπόβαθρου, (2) Παρουσίαση γνωσιακά ελκυστικού ερεθίσματος μαζί με την
κατάλληλη πλαισιακή στήριξη, (3) Ενθάρρυνση της ενεργής χρήσης της γλώσσας και (4) Αξιολόγηση
της πορείας μάθησης των παιδιών.
(1) Ενεργοποίηση της προηγούμενης γνώσης των μαθητών/τριών και αξιοποίηση του γνωσιακού
υπόβαθρου
Στη βάση της εποικοδομιστικής (κονστρουκτιβιστικής) προσέγγισης, η γνώση οικοδομείται μέσω
της κοινωνικής αλληλεπίδρασης με βάση υπάρχοντα νοητικά σχήματα που τροποποιούνται με τη
διδασκαλία. Η απόδοση κινήτρων και η ενθάρρυνση των δίγλωσσων μαθητών/τριών μπορεί να
συμβάλει: α) στη διασύνδεση των εμπειριών τους με τα γνωστικά αντικείμενα του σχολείου, β) στην
περαιτέρω χρήση της δεύτερης γλώσσας, γ) στην υλοποίηση συνεργατικών δραστηριοτήτων στη
βάση των προσωπικών τους βιογραφιών, δ) στην αύξηση του βαθμού εμπλοκής τους σε
διαφορετικά στάδια της μαθησιακής πορείας και, τέλος, ε) στην ενδυνάμωση της ταυτότητάς τους
μέσα σε ένα δημοκρατικό περιβάλλον αμοιβαίας κατανόησης.
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
7
Στρατηγικές που μπορούν να υλοποιηθούν και που κινούνται στην κατεύθυνση ανάδυσης του
γνωσιακού υποβάθρου είναι (Χατζηδάκη, 2014: 9· Cummins, 1999):
Αξιοποίηση εποπτικών μέσων ή τεχνικών, όπως το πείραμα ή η επίδειξη με στόχο
την εισαγωγή στο θέμα ή την προβληματική του μαθήματος.
Χρήση γραφικών παραστάσεων ως "προ-οργανωτών" όπως εννοιολογικών χαρτών,
διαγραμμάτων, πινάκων κτλ.
Ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ μαθητών/μαθητριών με διαφορετική πολιτισμική
προέλευση με τη βοήθεια κοινών πρότζεκτ.
(2) Παρουσίαση γνωσιακά ελκυστικού ερεθίσματος μαζί με την κατάλληλη πλαισιακή στήριξη
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται (Cummins, 1999: 124· Χατζηδάκη, 2014: 9) κατά τη διδασκαλία:
• Η αξιοποίηση της δραματοποίησης και των παιχνιδιών ρόλων
• Η χρήση παραγλωσσικών στοιχείων, π.χ. του επιτονισμού, στην επικοινωνιακή
διαδικασία
• Η χρήση εξωγλωσσικών στοιχείων, κατάλληλων εκφράσεων του προσώπου και
χειρονομιών
• Η εκμετάλλευση οπτικών βοηθημάτων και γραφικών παραστάσεων, με στόχο να
αποτυπωθούν σχέσεις ανάμεσα σε όρους, έννοιες ή διαφορετικά στάδια
Έμφαση πρέπει να δοθεί στην εξοικείωση των δίγλωσσων μαθητών και μαθητριών με το λεξιλόγιο
των μαθημάτων μέσω της εστίασης στις βασικές λέξεις ή φράσεις κάθε διδακτικής ενότητας και της
ενεργοποίησης του δυναμικού της τάξης πριν την έναρξη των μαθημάτων. Παράλληλα, πρέπει να
διασαφηνίζονται τυχόν επιστημονικοί όροι ή άλλα γλωσσικά στοιχεία που χρήζουν εξομάλυνσης για
την κατανόηση των κειμένων (χρήση δίγλωσσων λεξικών, μετάφραση, οπτικοποίηση εννοιών κ.α.).
Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ο συνδυασμός των υψηλών γνωσιακών απαιτήσεων και της
πλαισιακής στήριξης που πρέπει να χαρακτηρίζει τις μαθησιακές δραστηριότητες (Cummins, 1999:
124· Χατζηδάκη, 2014: 9).
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
8
(3) Ενθάρρυνση της ενεργής χρήσης της γλώσσας
Η ενθάρρυνση χρήσης της γλώσσας είναι εξαιρετικά σημαντική ανεξαρτήτως του επιπέδου
γλωσσομάθειας και μπορεί να υποβοηθηθεί μέσω των κάτωθι τεχνικών (Cummins, 1999: 126-131·
Χατζηδάκη, 2014: 12):
• Ομαδοσυνεργατική μάθηση (Ματσαγγούρας, 2000)
• Αλληλοδιδακτική/εταιρική μέθοδος
• Διαθεματική προσέγγιση
• Συμμετοχή σε συγγραφή και ανέβασμα θεατρικών έργων
• Δημιουργική γραφή και έκδοση κειμένων
Κοινή συνισταμένη όλων των προτάσεων είναι εδώ η αύξηση του ποσοστού εμπλοκής των
μαθητών/μαθητριών σε συνεργατικές δράσεις και η καλλιέργεια μιας ολιστικής αντίληψης για τη
μάθηση που στηρίζεται στη συλλογή και ανταλλαγή πληροφοριών. Μέσω αυτών των διαδικασιών,
ενισχύεται η χρήση της δεύτερης γλώσσας, καθώς ευνοείται η διατύπωση ερωτήσεων, η αβίαστη
ανατροφοδότηση/διόρθωση στο πλαίσιο της ομάδας και ο εμπλουτισμός του λεξιλογίου με άξονα
την επίλυση ενός προβλήματος ή την ανάληψη της κοινής δραστηριότητας (π.χ. συγγραφική
δραστηριότητα). Η εκμάθηση δεν αποκτά έτσι τη μορφή μιας τυποποιημένης διδασκαλίας αλλά
έρχεται ως αποτέλεσμα της δημιουργίας ενός φυσικού περιβάλλοντος διαπολιτισμικής
επικοινωνίας.
(4) Αξιολόγηση της πορείας μάθησης των παιδιών
Η αξιολόγηση του βαθμού επίτευξης των διδακτικών στόχων εμπλέκει, από την μια, τον έλεγχο του
βαθμού κατανόησης των μαθημάτων και, από την άλλη, την αξιολόγηση των μαθητικών κειμένων,
και πιο συγκεκριμένα τον τρόπο προσέγγισης των γλωσσικών λαθών προφορικού ή γραπτού λόγου.
Στη φάση αυτή, προτείνεται:
(α) Η απόδοση ευχέρειας χρόνου στους δίγλωσσους/ες μαθητές και μαθήτριες, ώστε να είναι σε
θέση, όπως οι φυσικοί ομιλητές και ομιλήτριες, να προετοιμάζουν σε καθεστώς ηρεμίας τις
απαντήσεις τους.
(β) Η διατύπωση ερωτημάτων τόσο κλειστού τύπου όσο και ανοιχτού τύπου, ώστε να δίνεται η
δυνατότητα παραγωγής λόγου και να υποβοηθείται η καλλιέργεια και των ακαδημαϊκών γλωσσικών
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
9
δεξιοτήτων (Cummins, 1999: 125) -να μην επικρατεί, με άλλα λόγια, η λογική της συνεχούς
υπεραπλούστευσης που καθηλώνει τελικά τα δίγλωσσα παιδιά σε ένα επίπεδο γλωσσομάθειας.
(γ) Η έμφαση στο περιεχόμενο, στην κεντρική ιδέα και όχι σε επιμέρους ζητήματα γλωσσικής
έκφρασης, ώστε να μην παρεμποδίζεται η απρόσκοπτη επικοινωνία.
3. Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία του λεξιλογίου
Η εφαρμογή στρατηγικών για την εκμάθηση του λεξιλογίου με στόχο την κατάκτηση τόσο των
βασικών, πυρηνικών λέξεων ή φράσεων όσο και του παθητικού λεξιλογίου είναι ιδιαίτερα
σημαντική κατά τη διδασκαλία της δεύτερης γλώσσας. Βασικά ζητήματα αποτελούν η επιλογή των
λεξιλογικών φαινομένων, ο τρόπος άντλησης δεδομένων, η επεξεργασία των στοιχείων και η
αναζήτηση τεχνικών εμπέδωσης του νέου λεξιλογίου.
Στον πίνακα που ακολουθεί καταγράφονται διδακτικές στρατηγικές προσέγγισης του λεξιλογίου στη
σχολική τάξη:
Διδακτικές
Στρατηγικές
Περιγραφή στρατηγικών
Οπτικοποίηση Διασύνδεση εικόνων με νέες λέξεις
Ομαδοποίηση Παρουσίαση των νέων λέξεων, αλλά και των συνωνύμων τους ή άλλων
σημασιολογικών σχέσεων, με τη χρήση διακριτών σχημάτων
(τετράγωνα, τρίγωνα, ρόμβοι κτλ.), μεγεθών ή ακόμη και χρωμάτων
Σημασιολογικός
χάρτης
Τοποθέτηση της πυρηνικής λέξης (λέξη- κλειδί, υπερώνυμο κ.α.) στο
κέντρο και απεικόνιση των σχετικών με αυτήν εννοιών μέσω γραμμών
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
10
Ετυμολογία Εξερεύνηση της ετυμολογίας της νέας λέξης με στόχο την κατανόηση της
σημασίας της, αλλά και του τρόπου ορθογράφησής της
Δημιουργία
λεξικού
Το λεξικό που δημιουργείται από τους ίδιους τους μαθητές και τις
μαθήτριες εμπλουτίζεται συνεχώς τόσο με νέες λέξεις όσο και με τις
σχέσεις που αυτές αναπτύσσουν (γλωσσική χρήση)
Συστηματική
χρήση λεξικού
Η χρήση του λεξικού λειτουργεί θετικά ως προς την ανάπτυξη
διαφορετικών δεξιοτήτων. Οι μαθητές/μαθήτριες διακρίνουν τα λεξικά
από άλλα είδη κειμένων και εξοικειώνονται με τη μορφολογία των
γραμματικών κατηγοριών.
Σταυρόλεξα
Λεκτικά παιχνίδια
Μέσω πιο ευχάριστων, παιγνιωδών δραστηριοτήτων (παζλ, κρεμάλα
κτλ.) αυξάνεται ο βαθμός εμπλοκής στη μάθηση και καλλιεργούνται
δεξιότητες παρατήρησης, ορθογράφησης, συλλαβισμού και
μορφολογικής επίγνωσης (βάσει των καταλήξεων, π.χ.)
Διατύπωση
εικασιών
Εξαιρετικά σημαντική νοητική διαδικασία σε όλες τις βαθμίδες της
εκπαίδευσης: η διατύπωση εικασιών με βάση τα συμφραζόμενα
ενεργοποιεί διαδικασίες αποκωδικοποίησης του νοήματος και σε
επίπεδο περιεχομένου και σε επίπεδο δομής
Εξοικείωση με
ποικιλία
κειμενικών ειδών
Η ανάγνωση ποικιλίας κειμένων, προφορικών, γραπτών και υβριδικών,
συντελεί στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου, αλλά και στην επαφή με το
πλαίσιο χρήσης του σε διαφορετικά επικοινωνιακά συμφραζόμενα.
Έμφαση μπορεί να δοθεί και στη χρήση της γλώσσας σε ψηφιακά
περιβάλλοντα όπου αναπτύσσονται νέοι τρόποι επικοινωνίας και
έκφρασης
Άσκηση στην
παραγωγή και
σύνθεση
(παραγωγική
μορφολογία)
H αξιοποίηση των προθημάτων/επιθημάτων στην κατάτμηση και τη
δημιουργία νέων λέξεων και η εξοικείωση με τη διαδικασία της
σύνθεσης βοηθά στη συνειδητοποίηση της δημιουργικής ικανότητας
γλώσσας
4. Διδακτικές στρατηγικές: συνταγές επιτυχίας;
Οι διδακτικές στρατηγικές, παρόλο που είναι χρήσιμα εργαλεία στα χέρια των εκπαιδευτικών, δεν
αποτελούν πανάκεια. Καλό είναι να λειτουργούν συνδυαστικά, να μην εμφανίζεται, με άλλα λόγια,
μονομέρεια στις εκάστοτε διδακτικές επιλογές. Αυτές πρέπει να διαμορφώνονται σταδιακά
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
11
αναλόγως του περιεχομένου της διδασκαλίας και να παραμένουν μαθητοκεντρικές στη φιλοσοφία
τους.
Προς την κατεύθυνση αυτή, κινούνται οι αρχές της διαφοροποιημένης διδασκαλίας που εστιάζουν
στη δυνατότητα διαφοροποίησης του διδακτικού σχεδιασμού με βάση τον μαθητή/τη μαθήτρια:
Αξίζει να σημειωθεί πως ο έλεγχος της αποτελεσματικότητας των επιλεγμένων στρατηγικών, μέσω
εναλλακτικών τεχνικών αξιολόγησης, είναι επιβεβλημένος τόσο σε μακροπρόθεσμο επίπεδο
(τρίμηνο/τετράμηνο, σχολικό έτος ή λήξη εκπαιδευτικού προγράμματος) όσο και σε
βραχυπρόθεσμο (μάθημα /διδακτική ενότητα).
Διαφοροποίηση
διδασκαλίας
(ως προς)
Περιβάλλον
μάθησης
Περιεχόμενο
διδασκαλίας
Φάσεις
διδασκαλίας
Στρατηγικές
Αξιολόγηση
Μαθήτρια
Μαθητής
Κίνητρα Ενδιαφέροντα
Εκπαιδευτικές
ανάγκες
Μαθησιακό
προφίλ
ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr
12
Σύνοψη/Ανακεφαλαίωση Αντικειμένου Συνεδρίας
Στη συνεδρία αυτή, επιχειρήθηκε η προσέγγιση των στρατηγικών διδασκαλίας σε ένα ευρύτερο
πλαίσιο που άπτεται του διδακτικού σχεδιασμού. Ο τρόπος και ο βαθμός υιοθέτησής τους
εξαρτάται από πλέγμα παραμέτρων που σχετίζονται με τα ιδιαίτερα πολιτισμικά και κοινωνικά
χαρακτηριστικά των δίγλωσσων μαθητών και μαθητριών, καθώς οι προβλεπόμενες δραστηριότητες
πρέπει σε κάθε περίπτωση να εναρμονίζονται με τις εκπαιδευτικές ανάγκες και τα ενδιαφέροντά
τους.
Βιβλιογραφία
Baker, C. (2001). Εισαγωγή στη Διγλωσσία και τη Δίγλωσση Εκπαίδευση (μτφ). Α. Αλεξανδροπούλου,
(Επιμ.) Μ. Δαμανάκης. Αθήνα: Gutenberg.
Chamot, A. & O’ Malley, J.M. (1990). Learning strategies in Second Language Acquisition. Cambridge:
Cambridge University Press.
Cummins, J. (1999). Ταυτότητες υπό Διαπραγμάτευση, μτφρ. Σ. Αργύρη. Αθήνα: Gutenberg.
Ματσαγγούρας, Η. Γ. (2000). Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση. Αθήνα: Γρηγόρης.
Οxford, R. (1990). Language learning strategies: What every teacher should know. Heinle and Heinle
Publishers, Boston.
Τσοκαλίδου, Ρ. (2005). Η αφανής διγλωσσία στο ελληνικό σχολείο: δεδομένα επιτόπιας έρευνας.
Επιστήμες Αγωγής, Θεματικό τεύχος: Δίγλωσσοι μαθητές στα ελληνικά σχολεία: διδακτικές
παρεμβάσεις και θεωρητικά ζητήματα, 37-50.
Xατζηδάκη, Α. (2005). Μοντέλα διγλωσσικής συμπεριφοράς σε οικογένειες Αλβανών μαθητών:
δεδομένα από εμπειρική έρευνα. Επιστήμες Αγωγής, Θεματικό τεύχος: Δίγλωσσοι μαθητές στα
ελληνικά σχολεία: διδακτικές παρεμβάσεις και θεωρητικά ζητήματα, (Επιμ. Α. Χατζηδάκη), 79-
102.
Χατζηδάκη, Α. (2014). H ανάπτυξη της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας μέσα στις συμβατικές
σχολικές τάξεις. Στο: Κατσαρού, Ε. & Λιακοπούλου, Μ. (Επιμ.) Θέματα διδασκαλίας και αγωγής
στο πολυπολιτισμικό σχολείο (σσ. 291-310). Ενότητα β’. Επιμορφωτικό υλικό. Πρόγραμμα ΕΣΠΑ
«Εκπαίδευση Αλλοδαπών και Παλιννοστούντων Μαθητών», Θεσσαλονίκη.
Ανακτήθηκε στις 23/03/2018 από: www. diapolis.auth.gr.

More Related Content

Similar to 7. 3. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.pdf

Οδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματα
Οδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματαΟδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματα
Οδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματα
Angel
 
Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...
Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...
Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...
rceluoa
 
ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ANNA SARAFIANOU
 
145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014
145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014
145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014
Μεταξούλα Μανικάρου
 

Similar to 7. 3. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.pdf (20)

Οδηγίες διδασκαλίας Γενικής Παιδείας_ ΕΠΑΛ Ημερήσιο & Εσπερινό, 2014-15.doc
Οδηγίες διδασκαλίας Γενικής Παιδείας_ ΕΠΑΛ Ημερήσιο & Εσπερινό, 2014-15.docΟδηγίες διδασκαλίας Γενικής Παιδείας_ ΕΠΑΛ Ημερήσιο & Εσπερινό, 2014-15.doc
Οδηγίες διδασκαλίας Γενικής Παιδείας_ ΕΠΑΛ Ημερήσιο & Εσπερινό, 2014-15.doc
 
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ
 
sxediasmos.mathimatos.pdf
sxediasmos.mathimatos.pdfsxediasmos.mathimatos.pdf
sxediasmos.mathimatos.pdf
 
Το σπίτι του ποιητή Καβάφη
Το σπίτι του ποιητή ΚαβάφηΤο σπίτι του ποιητή Καβάφη
Το σπίτι του ποιητή Καβάφη
 
Aναλυτικά προγράμματα σπουδών και σχολικά εγχειρίδια
Aναλυτικά προγράμματα σπουδών και σχολικά εγχειρίδιαAναλυτικά προγράμματα σπουδών και σχολικά εγχειρίδια
Aναλυτικά προγράμματα σπουδών και σχολικά εγχειρίδια
 
Οδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματα
Οδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματαΟδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματα
Οδηγίες για τα φιλολογικά μαθήματα
 
Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...
Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...
Ο νέος κοινωνικοπολιτικός λόγος για την εκμάθηση γλωσσών σε νεαρή ηλικία - Μα...
 
Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στις Α΄ και Β΄ τάξεις Ημε...
Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στις Α΄ και Β΄ τάξεις Ημε...Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στις Α΄ και Β΄ τάξεις Ημε...
Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στις Α΄ και Β΄ τάξεις Ημε...
 
ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
 
ΕΠΑΛ - Ύλη-Οδηγίες μαθημάτων ΓΕΝΙΚΗΣ Παιδείας (2023-24)
ΕΠΑΛ - Ύλη-Οδηγίες μαθημάτων ΓΕΝΙΚΗΣ Παιδείας (2023-24)ΕΠΑΛ - Ύλη-Οδηγίες μαθημάτων ΓΕΝΙΚΗΣ Παιδείας (2023-24)
ΕΠΑΛ - Ύλη-Οδηγίες μαθημάτων ΓΕΝΙΚΗΣ Παιδείας (2023-24)
 
145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014
145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014
145836,Γ2, 09-10-2013, Οδηγιες διδασκαλίας μαθημάτων ΕΠΑ.Λ. 2013-2014
 
ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΠΙΛΟΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ζώνες Εκπαιδευτικής ...
ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΠΙΛΟΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ζώνες Εκπαιδευτικής ...ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΠΙΛΟΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ζώνες Εκπαιδευτικής ...
ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΠΙΛΟΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ζώνες Εκπαιδευτικής ...
 
Odigies gia filologika mathimata gymansio
Odigies gia filologika mathimata gymansioOdigies gia filologika mathimata gymansio
Odigies gia filologika mathimata gymansio
 
Σχεδιάζοντας Αναλυτικά Προγράμματα με βάση το ΕΠΣ - ΞΓ
 Σχεδιάζοντας Αναλυτικά Προγράμματα με βάση το ΕΠΣ - ΞΓ Σχεδιάζοντας Αναλυτικά Προγράμματα με βάση το ΕΠΣ - ΞΓ
Σχεδιάζοντας Αναλυτικά Προγράμματα με βάση το ΕΠΣ - ΞΓ
 
Mέθοδος clil
Mέθοδος clilMέθοδος clil
Mέθοδος clil
 
Διδασκαλία αγγλικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευση
Διδασκαλία αγγλικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευσηΔιδασκαλία αγγλικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευση
Διδασκαλία αγγλικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευση
 
ξεκινώντας παρουσίαση βιβλίου
ξεκινώντας παρουσίαση βιβλίουξεκινώντας παρουσίαση βιβλίου
ξεκινώντας παρουσίαση βιβλίου
 
1 theory το μοντέλο του ρόμβου
1 theory το μοντέλο του ρόμβου1 theory το μοντέλο του ρόμβου
1 theory το μοντέλο του ρόμβου
 
Pbl γυμνάσια γελ ξενόγλωσση τάξη 2016 17 slideshare
Pbl γυμνάσια γελ ξενόγλωσση τάξη 2016 17 slidesharePbl γυμνάσια γελ ξενόγλωσση τάξη 2016 17 slideshare
Pbl γυμνάσια γελ ξενόγλωσση τάξη 2016 17 slideshare
 
ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΡΑΡΕ - ΖΙΜΠΑΜΠΟΥΕ
ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΡΑΡΕ - ΖΙΜΠΑΜΠΟΥΕΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΡΑΡΕ - ΖΙΜΠΑΜΠΟΥΕ
ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΡΑΡΕ - ΖΙΜΠΑΜΠΟΥΕ
 

Recently uploaded

Recently uploaded (20)

ΣΤΕΡΓΙΟΥΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ-ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ο Άγιος Παΐσιος_Βιβλ-ση.pptx
ΣΤΕΡΓΙΟΥΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ-ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ο Άγιος Παΐσιος_Βιβλ-ση.pptxΣΤΕΡΓΙΟΥΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ-ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ο Άγιος Παΐσιος_Βιβλ-ση.pptx
ΣΤΕΡΓΙΟΥΔΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ-ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ο Άγιος Παΐσιος_Βιβλ-ση.pptx
 
Άλκη Ζέη, ΤΟ ΨΕΜΑ_ ΠΟΤΟΛΙΔΗΣ ΓΡ._ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ.pdf
Άλκη Ζέη, ΤΟ ΨΕΜΑ_ ΠΟΤΟΛΙΔΗΣ ΓΡ._ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ.pdfΆλκη Ζέη, ΤΟ ΨΕΜΑ_ ΠΟΤΟΛΙΔΗΣ ΓΡ._ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ.pdf
Άλκη Ζέη, ΤΟ ΨΕΜΑ_ ΠΟΤΟΛΙΔΗΣ ΓΡ._ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ.pdf
 
YlhComputerScienceC-2324.pdf. SchoolYear: 2023-2024
YlhComputerScienceC-2324.pdf. SchoolYear: 2023-2024YlhComputerScienceC-2324.pdf. SchoolYear: 2023-2024
YlhComputerScienceC-2324.pdf. SchoolYear: 2023-2024
 
YlhPhysicsB-2324. SchoolYear: 2023-2024
YlhPhysicsB-2324.  SchoolYear: 2023-2024YlhPhysicsB-2324.  SchoolYear: 2023-2024
YlhPhysicsB-2324. SchoolYear: 2023-2024
 
2023-24 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ-F2xlsx1.pdf
2023-24 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ  ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ-F2xlsx1.pdf2023-24 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ  ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ-F2xlsx1.pdf
2023-24 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ-F2xlsx1.pdf
 
Εικόνες της Παναγίας που αποδίδονται στον Άγιο, Απόστολο και Ευαγγελιστή Λου...
Εικόνες της Παναγίας που αποδίδονται στον Άγιο, Απόστολο και  Ευαγγελιστή Λου...Εικόνες της Παναγίας που αποδίδονται στον Άγιο, Απόστολο και  Ευαγγελιστή Λου...
Εικόνες της Παναγίας που αποδίδονται στον Άγιο, Απόστολο και Ευαγγελιστή Λου...
 
Ελένη Καλία & Κατερίνα Πολύζου , ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptx
Ελένη Καλία & Κατερίνα Πολύζου , ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptxΕλένη Καλία & Κατερίνα Πολύζου , ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptx
Ελένη Καλία & Κατερίνα Πολύζου , ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptx
 
Ζαχαρία Παπαντωνίου, ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ _Βιβλιοπαρουσίαση της μαθήτριας Γερμανίδου...
Ζαχαρία Παπαντωνίου, ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ _Βιβλιοπαρουσίαση της μαθήτριας Γερμανίδου...Ζαχαρία Παπαντωνίου, ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ _Βιβλιοπαρουσίαση της μαθήτριας Γερμανίδου...
Ζαχαρία Παπαντωνίου, ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ _Βιβλιοπαρουσίαση της μαθήτριας Γερμανίδου...
 
ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ.-ΠΑΣΧΑ-ΠΑΘΗ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ.-ΠΑΣΧΑ-ΠΑΘΗ ΧΡΙΣΤΟΥΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ.-ΠΑΣΧΑ-ΠΑΘΗ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ.-ΠΑΣΧΑ-ΠΑΘΗ ΧΡΙΣΤΟΥ
 
YlhBiologyC-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024
YlhBiologyC-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024YlhBiologyC-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024
YlhBiologyC-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024
 
ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΣ _ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ.pptx
ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΣ _ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ.pptxΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΣ _ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ.pptx
ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΣ _ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ.pptx
 
Μενέλαος Λουντέμης, Ένα παιδί μετράει τ' άστρα _Εργασία της μαθήτριας Κωνσταν...
Μενέλαος Λουντέμης, Ένα παιδί μετράει τ' άστρα _Εργασία της μαθήτριας Κωνσταν...Μενέλαος Λουντέμης, Ένα παιδί μετράει τ' άστρα _Εργασία της μαθήτριας Κωνσταν...
Μενέλαος Λουντέμης, Ένα παιδί μετράει τ' άστρα _Εργασία της μαθήτριας Κωνσταν...
 
Θεοχαροπούλου Β., βιβλιοπαρουσίαση βιβλίου κ. Μήττα ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptx
Θεοχαροπούλου Β., βιβλιοπαρουσίαση βιβλίου κ. Μήττα ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptxΘεοχαροπούλου Β., βιβλιοπαρουσίαση βιβλίου κ. Μήττα ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptx
Θεοχαροπούλου Β., βιβλιοπαρουσίαση βιβλίου κ. Μήττα ΤΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ ΤΗΣ ΓΗΣ.pptx
 
YlhChemistryC-2324.pdfSchoolYear: 2023-2024
YlhChemistryC-2324.pdfSchoolYear: 2023-2024YlhChemistryC-2324.pdfSchoolYear: 2023-2024
YlhChemistryC-2324.pdfSchoolYear: 2023-2024
 
Μέμτσα Ι.,Τραούδα Π.,ΠαρουσίασηΜΗΤΤΑ.pptx
Μέμτσα Ι.,Τραούδα Π.,ΠαρουσίασηΜΗΤΤΑ.pptxΜέμτσα Ι.,Τραούδα Π.,ΠαρουσίασηΜΗΤΤΑ.pptx
Μέμτσα Ι.,Τραούδα Π.,ΠαρουσίασηΜΗΤΤΑ.pptx
 
Τριανταφύλλου-Μπαμπάνης, βιβλιοπαρουσιαση powerpoint 2023-24.pptx
Τριανταφύλλου-Μπαμπάνης, βιβλιοπαρουσιαση powerpoint 2023-24.pptxΤριανταφύλλου-Μπαμπάνης, βιβλιοπαρουσιαση powerpoint 2023-24.pptx
Τριανταφύλλου-Μπαμπάνης, βιβλιοπαρουσιαση powerpoint 2023-24.pptx
 
Μαστοροτάσιος Γιώργος, Το Χοροστάσι της Γης,.pptx
Μαστοροτάσιος Γιώργος, Το Χοροστάσι της Γης,.pptxΜαστοροτάσιος Γιώργος, Το Χοροστάσι της Γης,.pptx
Μαστοροτάσιος Γιώργος, Το Χοροστάσι της Γης,.pptx
 
YlhNeaEllhnikaA-both-2324.pdf. 56thJHS of Athens
YlhNeaEllhnikaA-both-2324.pdf. 56thJHS of AthensYlhNeaEllhnikaA-both-2324.pdf. 56thJHS of Athens
YlhNeaEllhnikaA-both-2324.pdf. 56thJHS of Athens
 
YlhBiologyA-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024
YlhBiologyA-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024YlhBiologyA-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024
YlhBiologyA-2324.pdf SchoolYear: 2023-2024
 
Καρλ Λιούις, Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων_ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΑΝΘΗ_Παρουσίαση.pptx
Καρλ Λιούις, Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων_ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΑΝΘΗ_Παρουσίαση.pptxΚαρλ Λιούις, Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων_ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΑΝΘΗ_Παρουσίαση.pptx
Καρλ Λιούις, Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων_ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΑΝΘΗ_Παρουσίαση.pptx
 

7. 3. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.pdf

  • 1. Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ © 2017-18 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 7Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ Η ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑ: 3Η Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Διδάσκουσα Γενικής Γλωσσολογίας και Εφαρμοσμένης Διδακτικής ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
  • 2. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 1 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ................................................................................................................................1 ΔΗΛΩΣΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ.............................................................2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ .......................................................................................................................................3 1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΙΓΛΩΣΣΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ .......................................................................4 2. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ/ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΣΑΣ ...................6 3. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ .........................................................................................9 4. ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ: ΕΥΚΟΛΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ;........................................................................................................................................10 ΣΥΝΟΨΗ/ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣ........................................................................................................................................12 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ...................................................................................................................... ..... 122
  • 3. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 2 Δήλωση Πνευματικών Δικαιωμάτων Εκπαιδευτικού Υλικού Το υλικό αυτό αναπτύχθηκε για τις ανάγκες του Προγράμματος δια βίου μάθησης “Διαπολιτισμική εκπαίδευση: Ετερότητα, αποδοχή, ένταξη και σχολείο” και διανέμεται ηλεκτρονικά από την πλατφόρμα ηλεκτρονικής μάθησης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στο οποίο και ανήκουν τα δικαιώματα χρήσης και αξιοποίησης του παρόντος κειμένου. Δικαίωμα χρήσης του παρόντος υλικού έχουν οι εγγεγραμμένοι/ες επιμορφούμενοι/ες στο Πρόγραμμα, ενώ δεν επιτρέπεται η αναπαραγωγή ή περαιτέρω διανομή του χωρίς την έγγραφη άδεια του/της συγγραφέα/ως, ο/η οποίος/α και κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα του υλικού. Κάθε αναφορά στο περιεχόμενο του κειμένου αυτού πρέπει να συνοδεύεται με το σχετικό παράθεμα μέσα στο κείμενο και στο τέλος να αναφέρεται η βιβλιογραφική αναφορά.
  • 4. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 3 Εισαγωγή Ύστερα από την επεξεργασία βασικών θεωρητικών προσεγγίσεων για τη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας, επιχειρείται η περιγραφή διδακτικών στρατηγικών και τεχνικών που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την επίτευξη των στόχων. Σκοπός: Καταγραφή προτεινόμενων διδακτικών στρατηγικών κατά τη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με στόχο την ανάπτυξη των γλωσσικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων των μαθητών και μαθητριών ή των ενηλίκων εκπαιδευόμενων. Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα: Αναμένεται, ύστερα από την ανάγνωση του υλικού της συνεδρίας, να είστε σε θέση να:  να σχεδιάζετε διδακτικές παρεμβάσεις με άξονα τα ιδιαίτερα πολιτισμικά και κοινωνικά χαρακτηριστικών των μελών της κοινότητας  να εντοπίζετε ενδεδειγμένες στρατηγικές και τεχνικές διδασκαλίας  να εντάσσετε στον σχεδιασμό σας δημιουργικές δραστηριότητες με στόχο την ενεργοποίηση του ενδιαφέροντος των μαθητών και μαθητριών σας Έννοιες-κλειδιά: στρατηγικές και τεχνικές διδασκαλίας, διδακτικές παρεμβάσεις, διδακτικός σχεδιασμός Υπεύθυνη Συγγραφής Βασικού Κειμένου Μελέτης Οικονομάκου Μαριάνθη Διδάσκουσα Γενικής και Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
  • 5. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 4 1. Χαρακτηριστικά δίγλωσσων μαθητών/μαθητριών Η επιλογή ενδεδειγμένων στρατηγικών και τεχνικών διδασκαλίας προϋποθέτει:  την επιλογή μιας ιεραρχικά δομημένης γλωσσοδιδακτικής προσέγγισης  τη διατύπωση σαφών και ρεαλιστικών διδακτικών στόχων  την ένταξη των διδακτικών στρατηγικών και τεχνικών σε διακριτές φάσεις/στάδια  τον καθορισμό της κοινωνικής οργάνωσης της τάξης  την περιγραφή των επιλεγμένων δραστηριοτήτων  τον προσδιορισμό ανάλογων τεχνικών αξιολόγησης Ο διδακτικός σχεδιασμός συνιστά σύνθετη διαδικασία, καθώς δεν είναι εύκολο να καθοριστεί προφανώς ένα ενιαίο πλαίσιο για όλες τις διδακτικές παρεμβάσεις. Κοινή συνισταμένη, ωστόσο, όλων των προσεγγίσεων και των επιμέρους συνιστωσών του διδακτικού έργου είναι η χαρτογράφηση του μαθητικού πληθυσμού που, στην περίπτωσή μας, δεν αποτελεί μια ομοιογενή ομάδα. Εστιάζοντας περισσότερο εδώ στα παιδιά σχολικής ηλικίας, διαπιστώνουμε πως αυτά έχουν αναπτύξει διαφορετική σχέση τόσο με τη μητρική τους γλώσσα όσο και με τη γλώσσα-στόχο. Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τη σχέση αυτή είναι (Baker, 2001· Χατζηδάκη, 2005): η συχνότητα χρήσης της γλώσσας, τα κοινωνικά και μορφωτικά χαρακτηριστικά της οικογένειας, η ποιότητα των γλωσσικών ερεθισμάτων τα οποία δέχεται το παιδί, τα κίνητρα μάθησης και ένταξης, η σχέση του άμεσου διαπροσωπικού περιβάλλοντος τόσο με τη γλώσσα-στόχο όσο και με το ευρύτερο κοινωνικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή ομιλείται κ.α. Καθοριστική παράμετρος που επηρεάζει την επιλογή των διδακτικών στρατηγικών είναι οι εμπειρίες γραμματισμού που έχουν αποκτήσει οι μαθητές και μαθήτριες πριν την ένταξή τους ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η φοίτησή τους σε εκπαιδευτικές δομές στις χώρες προέλευσης υποβοηθά την ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων τους και στην ελληνική γλώσσα. Στην περίπτωση αυτή, αυτό που προέχει είναι η ενεργοποίηση του μορφωτικού και πολιτισμικού τους κεφαλαίου στη διαδικασία της εκμάθησης, καθώς τα ερεθίσματα που δέχονται στο νέο περιβάλλον ενδέχεται να διαφοροποιούνται σημαντικά από όσα ήδη έχουν δεχτεί, ιδιαίτερα σε επίπεδο γλωσσικής έκφρασης. Παιδιά οικονομικών μεταναστών/στριών, από την άλλη, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα ή
  • 6. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 5 διαθέτουν Έλληνα ή Ελληνίδα γονέα αναπτύσσονται σε ένα δίγλωσσο περιβάλλον όπου η χρήση της Ελληνικής είναι καθημερινή και εν γένει αποδεκτή. Τα δίγλωσσα παιδιά της πρώτης σχολικής ηλικίας, ακόμη και αν διατηρούν φυσική επικοινωνία με ομιλητές της δεύτερης γλώσσας, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες, καθώς διέρχονται ακόμη στάδια γλωσσικής κατάκτησης στη μητρική τους γλώσσα (Χατζηδάκη, 2014· Τσοκαλίδου, 2012). Δεν έχουν έτσι σταθεροποιήσει και συστηματοποιήσει τις γνώσεις τους για κανόνες και πτυχές του γλωσσικού συστήματος της Ελληνικής, δεν κατέχουν σε καμία περίπτωση το εύρος του λεξιλογίου που είναι γνωστό στον μέσο όρο των παιδιών της ηλικίας τους και δεν έχουν την ίδια εκφραστική και δημιουργική ευχέρεια (παραγωγή νέων λέξεων, παιχνίδια με τις λέξεις, κλπ) που χαρακτηρίζει τα μονόγλωσσα παιδιά. Απαιτείται, συνεπώς, η υιοθέτηση μιας διαφορετικής προσέγγισης από αυτήν που συνήθως υιοθετείται για τη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας, καθώς η συστηματικοποίηση των κανονικοτήτων της δεύτερης γλώσσας, της Ελληνικής εν προκειμένω, είναι εδώ επιβεβλημένη, δεν επαφίεται, δηλαδή, στην αβίαστη φυσική επικοινωνία που αναπτύσσει το παιδί στο περιβάλλον του. Εξίσου καθοριστική είναι η χαρτογράφηση του γλωσσικού και πολιτισμικού κεφαλαίου και των γονέων, γεγονός που καταδεικνύει πως ο διδακτικός σχεδιασμός είναι συνυφασμένος με πλέγμα κοινωνικών παραμέτρων που έχουν τη βάση τους στον βαθμό ανάπτυξης του γραμματισμού και στις προηγούμενες εμπειρίες των μελών κάθε κοινότητας συνολικά. Στην περίπτωση των ενηλίκων προσφύγων, για παράδειγμα, οι εκπαιδευόμενοι/ες συνήθως χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: (α) άτομα που δεν διαθέτουν καμιά εμπειρία γραμματισμού, δεν γνωρίζουν τη γραπτή μορφή της γλώσσας τους, καθώς δεν έχουν φοιτήσει σε κάποια εκπαιδευτική δομή (β) άτομα που έχουν αναπτύξει δεξιότητες στη μητρική τους γλώσσα (στην περίπτωση των αραβόφωνων και σε σημαντικό αριθμό διαλέκτων), (γ) άτομα που ήδη διαθέτουν γνώσεις και άλλων ξένων γλωσσών, κατά βάση της Αγγλικής ή Γαλλικής, αναλόγως και της χώρας προέλευσης.
  • 7. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 6 2. Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας ΟΡΙΣΜΟΙ Διδακτικές στρατηγικές "ειδικές πράξεις -βήματα και συμπεριφορές ή τεχνικές που οι μαθητές, συχνά σκόπιμα, χρησιμοποιούν για να βελτιώσουν την πρόοδό τους στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στη δεύτερη γλώσσα" (Oxford, 1990: 8) "ειδικές σκέψεις και συμπεριφορές που τα άτομα χρησιμοποιούν για να τους βοηθήσουν να καταλάβουν, να μάθουν ή να διατηρήσουν τη νέα πληροφορία" (Chamot & O’ Malley 1990: 1) Η προτεινόμενη εδώ διάρθρωση των διδακτικών στρατηγικών βασίζεται στο σχήμα που περιγράφηκε από τον Jim Cummins (Cummins, 1999: 119· Χατζηδάκη, 2014). Αυτό κινείται σε τέσσερις άξονες/διδακτικούς στόχους: (1) Ενεργοποίηση της προηγούμενης γνώσης των μαθητών/μαθητριών και αξιοποίηση του γνωσιακού τους υπόβαθρου, (2) Παρουσίαση γνωσιακά ελκυστικού ερεθίσματος μαζί με την κατάλληλη πλαισιακή στήριξη, (3) Ενθάρρυνση της ενεργής χρήσης της γλώσσας και (4) Αξιολόγηση της πορείας μάθησης των παιδιών. (1) Ενεργοποίηση της προηγούμενης γνώσης των μαθητών/τριών και αξιοποίηση του γνωσιακού υπόβαθρου Στη βάση της εποικοδομιστικής (κονστρουκτιβιστικής) προσέγγισης, η γνώση οικοδομείται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης με βάση υπάρχοντα νοητικά σχήματα που τροποποιούνται με τη διδασκαλία. Η απόδοση κινήτρων και η ενθάρρυνση των δίγλωσσων μαθητών/τριών μπορεί να συμβάλει: α) στη διασύνδεση των εμπειριών τους με τα γνωστικά αντικείμενα του σχολείου, β) στην περαιτέρω χρήση της δεύτερης γλώσσας, γ) στην υλοποίηση συνεργατικών δραστηριοτήτων στη βάση των προσωπικών τους βιογραφιών, δ) στην αύξηση του βαθμού εμπλοκής τους σε διαφορετικά στάδια της μαθησιακής πορείας και, τέλος, ε) στην ενδυνάμωση της ταυτότητάς τους μέσα σε ένα δημοκρατικό περιβάλλον αμοιβαίας κατανόησης.
  • 8. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 7 Στρατηγικές που μπορούν να υλοποιηθούν και που κινούνται στην κατεύθυνση ανάδυσης του γνωσιακού υποβάθρου είναι (Χατζηδάκη, 2014: 9· Cummins, 1999): Αξιοποίηση εποπτικών μέσων ή τεχνικών, όπως το πείραμα ή η επίδειξη με στόχο την εισαγωγή στο θέμα ή την προβληματική του μαθήματος. Χρήση γραφικών παραστάσεων ως "προ-οργανωτών" όπως εννοιολογικών χαρτών, διαγραμμάτων, πινάκων κτλ. Ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ μαθητών/μαθητριών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση με τη βοήθεια κοινών πρότζεκτ. (2) Παρουσίαση γνωσιακά ελκυστικού ερεθίσματος μαζί με την κατάλληλη πλαισιακή στήριξη Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται (Cummins, 1999: 124· Χατζηδάκη, 2014: 9) κατά τη διδασκαλία: • Η αξιοποίηση της δραματοποίησης και των παιχνιδιών ρόλων • Η χρήση παραγλωσσικών στοιχείων, π.χ. του επιτονισμού, στην επικοινωνιακή διαδικασία • Η χρήση εξωγλωσσικών στοιχείων, κατάλληλων εκφράσεων του προσώπου και χειρονομιών • Η εκμετάλλευση οπτικών βοηθημάτων και γραφικών παραστάσεων, με στόχο να αποτυπωθούν σχέσεις ανάμεσα σε όρους, έννοιες ή διαφορετικά στάδια Έμφαση πρέπει να δοθεί στην εξοικείωση των δίγλωσσων μαθητών και μαθητριών με το λεξιλόγιο των μαθημάτων μέσω της εστίασης στις βασικές λέξεις ή φράσεις κάθε διδακτικής ενότητας και της ενεργοποίησης του δυναμικού της τάξης πριν την έναρξη των μαθημάτων. Παράλληλα, πρέπει να διασαφηνίζονται τυχόν επιστημονικοί όροι ή άλλα γλωσσικά στοιχεία που χρήζουν εξομάλυνσης για την κατανόηση των κειμένων (χρήση δίγλωσσων λεξικών, μετάφραση, οπτικοποίηση εννοιών κ.α.). Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ο συνδυασμός των υψηλών γνωσιακών απαιτήσεων και της πλαισιακής στήριξης που πρέπει να χαρακτηρίζει τις μαθησιακές δραστηριότητες (Cummins, 1999: 124· Χατζηδάκη, 2014: 9).
  • 9. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 8 (3) Ενθάρρυνση της ενεργής χρήσης της γλώσσας Η ενθάρρυνση χρήσης της γλώσσας είναι εξαιρετικά σημαντική ανεξαρτήτως του επιπέδου γλωσσομάθειας και μπορεί να υποβοηθηθεί μέσω των κάτωθι τεχνικών (Cummins, 1999: 126-131· Χατζηδάκη, 2014: 12): • Ομαδοσυνεργατική μάθηση (Ματσαγγούρας, 2000) • Αλληλοδιδακτική/εταιρική μέθοδος • Διαθεματική προσέγγιση • Συμμετοχή σε συγγραφή και ανέβασμα θεατρικών έργων • Δημιουργική γραφή και έκδοση κειμένων Κοινή συνισταμένη όλων των προτάσεων είναι εδώ η αύξηση του ποσοστού εμπλοκής των μαθητών/μαθητριών σε συνεργατικές δράσεις και η καλλιέργεια μιας ολιστικής αντίληψης για τη μάθηση που στηρίζεται στη συλλογή και ανταλλαγή πληροφοριών. Μέσω αυτών των διαδικασιών, ενισχύεται η χρήση της δεύτερης γλώσσας, καθώς ευνοείται η διατύπωση ερωτήσεων, η αβίαστη ανατροφοδότηση/διόρθωση στο πλαίσιο της ομάδας και ο εμπλουτισμός του λεξιλογίου με άξονα την επίλυση ενός προβλήματος ή την ανάληψη της κοινής δραστηριότητας (π.χ. συγγραφική δραστηριότητα). Η εκμάθηση δεν αποκτά έτσι τη μορφή μιας τυποποιημένης διδασκαλίας αλλά έρχεται ως αποτέλεσμα της δημιουργίας ενός φυσικού περιβάλλοντος διαπολιτισμικής επικοινωνίας. (4) Αξιολόγηση της πορείας μάθησης των παιδιών Η αξιολόγηση του βαθμού επίτευξης των διδακτικών στόχων εμπλέκει, από την μια, τον έλεγχο του βαθμού κατανόησης των μαθημάτων και, από την άλλη, την αξιολόγηση των μαθητικών κειμένων, και πιο συγκεκριμένα τον τρόπο προσέγγισης των γλωσσικών λαθών προφορικού ή γραπτού λόγου. Στη φάση αυτή, προτείνεται: (α) Η απόδοση ευχέρειας χρόνου στους δίγλωσσους/ες μαθητές και μαθήτριες, ώστε να είναι σε θέση, όπως οι φυσικοί ομιλητές και ομιλήτριες, να προετοιμάζουν σε καθεστώς ηρεμίας τις απαντήσεις τους. (β) Η διατύπωση ερωτημάτων τόσο κλειστού τύπου όσο και ανοιχτού τύπου, ώστε να δίνεται η δυνατότητα παραγωγής λόγου και να υποβοηθείται η καλλιέργεια και των ακαδημαϊκών γλωσσικών
  • 10. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 9 δεξιοτήτων (Cummins, 1999: 125) -να μην επικρατεί, με άλλα λόγια, η λογική της συνεχούς υπεραπλούστευσης που καθηλώνει τελικά τα δίγλωσσα παιδιά σε ένα επίπεδο γλωσσομάθειας. (γ) Η έμφαση στο περιεχόμενο, στην κεντρική ιδέα και όχι σε επιμέρους ζητήματα γλωσσικής έκφρασης, ώστε να μην παρεμποδίζεται η απρόσκοπτη επικοινωνία. 3. Διδακτικές στρατηγικές για τη διδασκαλία του λεξιλογίου Η εφαρμογή στρατηγικών για την εκμάθηση του λεξιλογίου με στόχο την κατάκτηση τόσο των βασικών, πυρηνικών λέξεων ή φράσεων όσο και του παθητικού λεξιλογίου είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τη διδασκαλία της δεύτερης γλώσσας. Βασικά ζητήματα αποτελούν η επιλογή των λεξιλογικών φαινομένων, ο τρόπος άντλησης δεδομένων, η επεξεργασία των στοιχείων και η αναζήτηση τεχνικών εμπέδωσης του νέου λεξιλογίου. Στον πίνακα που ακολουθεί καταγράφονται διδακτικές στρατηγικές προσέγγισης του λεξιλογίου στη σχολική τάξη: Διδακτικές Στρατηγικές Περιγραφή στρατηγικών Οπτικοποίηση Διασύνδεση εικόνων με νέες λέξεις Ομαδοποίηση Παρουσίαση των νέων λέξεων, αλλά και των συνωνύμων τους ή άλλων σημασιολογικών σχέσεων, με τη χρήση διακριτών σχημάτων (τετράγωνα, τρίγωνα, ρόμβοι κτλ.), μεγεθών ή ακόμη και χρωμάτων Σημασιολογικός χάρτης Τοποθέτηση της πυρηνικής λέξης (λέξη- κλειδί, υπερώνυμο κ.α.) στο κέντρο και απεικόνιση των σχετικών με αυτήν εννοιών μέσω γραμμών
  • 11. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 10 Ετυμολογία Εξερεύνηση της ετυμολογίας της νέας λέξης με στόχο την κατανόηση της σημασίας της, αλλά και του τρόπου ορθογράφησής της Δημιουργία λεξικού Το λεξικό που δημιουργείται από τους ίδιους τους μαθητές και τις μαθήτριες εμπλουτίζεται συνεχώς τόσο με νέες λέξεις όσο και με τις σχέσεις που αυτές αναπτύσσουν (γλωσσική χρήση) Συστηματική χρήση λεξικού Η χρήση του λεξικού λειτουργεί θετικά ως προς την ανάπτυξη διαφορετικών δεξιοτήτων. Οι μαθητές/μαθήτριες διακρίνουν τα λεξικά από άλλα είδη κειμένων και εξοικειώνονται με τη μορφολογία των γραμματικών κατηγοριών. Σταυρόλεξα Λεκτικά παιχνίδια Μέσω πιο ευχάριστων, παιγνιωδών δραστηριοτήτων (παζλ, κρεμάλα κτλ.) αυξάνεται ο βαθμός εμπλοκής στη μάθηση και καλλιεργούνται δεξιότητες παρατήρησης, ορθογράφησης, συλλαβισμού και μορφολογικής επίγνωσης (βάσει των καταλήξεων, π.χ.) Διατύπωση εικασιών Εξαιρετικά σημαντική νοητική διαδικασία σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης: η διατύπωση εικασιών με βάση τα συμφραζόμενα ενεργοποιεί διαδικασίες αποκωδικοποίησης του νοήματος και σε επίπεδο περιεχομένου και σε επίπεδο δομής Εξοικείωση με ποικιλία κειμενικών ειδών Η ανάγνωση ποικιλίας κειμένων, προφορικών, γραπτών και υβριδικών, συντελεί στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου, αλλά και στην επαφή με το πλαίσιο χρήσης του σε διαφορετικά επικοινωνιακά συμφραζόμενα. Έμφαση μπορεί να δοθεί και στη χρήση της γλώσσας σε ψηφιακά περιβάλλοντα όπου αναπτύσσονται νέοι τρόποι επικοινωνίας και έκφρασης Άσκηση στην παραγωγή και σύνθεση (παραγωγική μορφολογία) H αξιοποίηση των προθημάτων/επιθημάτων στην κατάτμηση και τη δημιουργία νέων λέξεων και η εξοικείωση με τη διαδικασία της σύνθεσης βοηθά στη συνειδητοποίηση της δημιουργικής ικανότητας γλώσσας 4. Διδακτικές στρατηγικές: συνταγές επιτυχίας; Οι διδακτικές στρατηγικές, παρόλο που είναι χρήσιμα εργαλεία στα χέρια των εκπαιδευτικών, δεν αποτελούν πανάκεια. Καλό είναι να λειτουργούν συνδυαστικά, να μην εμφανίζεται, με άλλα λόγια, μονομέρεια στις εκάστοτε διδακτικές επιλογές. Αυτές πρέπει να διαμορφώνονται σταδιακά
  • 12. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 11 αναλόγως του περιεχομένου της διδασκαλίας και να παραμένουν μαθητοκεντρικές στη φιλοσοφία τους. Προς την κατεύθυνση αυτή, κινούνται οι αρχές της διαφοροποιημένης διδασκαλίας που εστιάζουν στη δυνατότητα διαφοροποίησης του διδακτικού σχεδιασμού με βάση τον μαθητή/τη μαθήτρια: Αξίζει να σημειωθεί πως ο έλεγχος της αποτελεσματικότητας των επιλεγμένων στρατηγικών, μέσω εναλλακτικών τεχνικών αξιολόγησης, είναι επιβεβλημένος τόσο σε μακροπρόθεσμο επίπεδο (τρίμηνο/τετράμηνο, σχολικό έτος ή λήξη εκπαιδευτικού προγράμματος) όσο και σε βραχυπρόθεσμο (μάθημα /διδακτική ενότητα). Διαφοροποίηση διδασκαλίας (ως προς) Περιβάλλον μάθησης Περιεχόμενο διδασκαλίας Φάσεις διδασκαλίας Στρατηγικές Αξιολόγηση Μαθήτρια Μαθητής Κίνητρα Ενδιαφέροντα Εκπαιδευτικές ανάγκες Μαθησιακό προφίλ
  • 13. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑΝΘΗ Email: oikonomakou@aegean.gr 12 Σύνοψη/Ανακεφαλαίωση Αντικειμένου Συνεδρίας Στη συνεδρία αυτή, επιχειρήθηκε η προσέγγιση των στρατηγικών διδασκαλίας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο που άπτεται του διδακτικού σχεδιασμού. Ο τρόπος και ο βαθμός υιοθέτησής τους εξαρτάται από πλέγμα παραμέτρων που σχετίζονται με τα ιδιαίτερα πολιτισμικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των δίγλωσσων μαθητών και μαθητριών, καθώς οι προβλεπόμενες δραστηριότητες πρέπει σε κάθε περίπτωση να εναρμονίζονται με τις εκπαιδευτικές ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Βιβλιογραφία Baker, C. (2001). Εισαγωγή στη Διγλωσσία και τη Δίγλωσση Εκπαίδευση (μτφ). Α. Αλεξανδροπούλου, (Επιμ.) Μ. Δαμανάκης. Αθήνα: Gutenberg. Chamot, A. & O’ Malley, J.M. (1990). Learning strategies in Second Language Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press. Cummins, J. (1999). Ταυτότητες υπό Διαπραγμάτευση, μτφρ. Σ. Αργύρη. Αθήνα: Gutenberg. Ματσαγγούρας, Η. Γ. (2000). Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση. Αθήνα: Γρηγόρης. Οxford, R. (1990). Language learning strategies: What every teacher should know. Heinle and Heinle Publishers, Boston. Τσοκαλίδου, Ρ. (2005). Η αφανής διγλωσσία στο ελληνικό σχολείο: δεδομένα επιτόπιας έρευνας. Επιστήμες Αγωγής, Θεματικό τεύχος: Δίγλωσσοι μαθητές στα ελληνικά σχολεία: διδακτικές παρεμβάσεις και θεωρητικά ζητήματα, 37-50. Xατζηδάκη, Α. (2005). Μοντέλα διγλωσσικής συμπεριφοράς σε οικογένειες Αλβανών μαθητών: δεδομένα από εμπειρική έρευνα. Επιστήμες Αγωγής, Θεματικό τεύχος: Δίγλωσσοι μαθητές στα ελληνικά σχολεία: διδακτικές παρεμβάσεις και θεωρητικά ζητήματα, (Επιμ. Α. Χατζηδάκη), 79- 102. Χατζηδάκη, Α. (2014). H ανάπτυξη της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας μέσα στις συμβατικές σχολικές τάξεις. Στο: Κατσαρού, Ε. & Λιακοπούλου, Μ. (Επιμ.) Θέματα διδασκαλίας και αγωγής στο πολυπολιτισμικό σχολείο (σσ. 291-310). Ενότητα β’. Επιμορφωτικό υλικό. Πρόγραμμα ΕΣΠΑ «Εκπαίδευση Αλλοδαπών και Παλιννοστούντων Μαθητών», Θεσσαλονίκη. Ανακτήθηκε στις 23/03/2018 από: www. diapolis.auth.gr.