Zarządzanie wiedzą w dobie
Internetu Trzeciej Generacji
(Web 3.0)
Sebastian Ryszard Kruk
sebastian.kruk@knowledgehives.com...
Program prezentacji

• Wprowadzenie do Web 3.0
  – Czym jest Semantic Web
  – Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza
  – “Jabłka i...
W czym mamy problem ?




     • W jaki sposób integrować i wyszukiwać informację z różnych źródeł?
     • W jaki sposób ł...
Wprowadzenie do Web 3.0



         Copyright @ KnowledgeHives.com
Wprowadzanie do Web 3.0




    •   Czym jest Semantic Web
    •   Czym jest Web 2.0
    •   Dlaczego Web 2.0 nie wystarcz...
Sieć Semantyczna - Wprowadzenie
    • Obecna Sieć a Sieć Semantyczna ?
      – Rozszerzenie obecnej Sieci, w którym inform...
Jak wygląda(ła) Web 1.0 ?




7                   Copyright @ KnowledgeHives.com
A jak miała wyglądać?
                                                                                 IBM
               ...
Sieć Semantyczna - Wprowadzenie
    • Wyzwania które stoją przed Siecią Semantyczną
      – Sieć Semantyczna nie będzie dz...
Sieć Semantyczna - Wprowadzenie



                        Jesteś
                         tutaj




     • Gdzie teraz
  ...
Opisywanie rzeczy w Sieci Semantycznej
     • RDF (Resource Description Framework)
          • format danych do opisywania...
Przykładowy RDF
     • Zdanie:
       – “Sebastian Kruk jest twórcą (creator) zasobu (strony
         internetowej) http:/...
Rozszerzony przykład
     • Dodatkowe właściwości “twórcy”, wskazane przez pośredni
       zasób:
        – elipsy to zaso...
W jaki sposób RDF może pomóc?
     • identyfikacja obiektów
     • ustalenie powiązań
     • wyrażanie nowych powiązań: wy...
Ontologie i Schematy
     • Czym jest Ontologia?
        – „An ontology is a specification of a conceptualization.“ Tom
  ...
RDF Schema
     • Definiuje mały słownik pojęć dla RDF:
       – Class, subClassOf, type
       – Property, subPropertyOf
...
OWL - The Web Ontology Language
     • Język ontologii dla Sieci
     • dostarcza słownik do definiowania klas, ich właści...
Inicjatywa MarcOnt
     • Motywacja
       – dostarczyć zestaw narzędzi do
         tworzenia ontologii przez
         spo...
Portal i Ontologia MarcOnt
     • Ontologia MarcOnt:
        – Centralny produkt
                                         ...
Publikowanie semantyki
     • Wbudowanie semantyki z wykorzystaniem standardu HTML:
       Microformats, eRDF, RDF/A
     ...
Linking Open Data

     • Dlaczego warto publikować RDF?
       – faza startowa Sieci Semantycznej
       – wykorzystanie ...
Linking Open Data




         source: http://richard.cyganiak.de/2007/10/lod/



22                                      ...
Zastosowania Sieci Semantycznej

     • Sieć Semantyczna nie jest i nie może być jedynie
       zestawem rekomendacji (np....
Wprowadzanie do Web 3.0




     •   Czym jest Semantic Web
     •   Czym jest Web 2.0
     •   Dlaczego Web 2.0 nie wysta...
Czym jest Web 2.0
     • Sieć gdzie “zwykli” użytkownicy spotykają się, współpracują i
       wymieniają się informacją uż...
Web 2.0
     • Niektóre z zastosowań Web 2.0:
       – Sieć jako platforma do współpracy i interakcji społecznej
       – ...
Fenomen Blogów




           No tak, możemy przeczytać twój blog ... lub, możesz
           nam po prostu opowiedzieć o t...
Kanały Powiadomień

     • Kanały powiadomień (syndication) są używane do
       regularnego powiadamiania o nowo
       o...
Czym jest RSS?
     • Najbardziej popularny format kanałów powiadomień
     • Może oznaczać:
       – “Really Simple Syndi...
RSS 1.0
     • RSS 1.0 jest ontologią RDF, więc może być łączony z innymi
       ontologiami
     • Klasa “channel”:
     ...
Co to Atom?
     • Inny system kanałów powiadomień
     • Bazuje na XML (nie w RDF), ale trwają prace nad AtomOWL
     • N...
Wiki
     • Dokumentacja rozwijana przez społeczność
       – narzędzie umożliwiające użytkownikom proste tworzenie i
    ...
Wprowadzanie informacji
     • Każdy może edytować istniejący artykuł
     • Jeżeli artykuł nie istnieje można go łatwo st...
Społeczności Internetowe
     • Ludzie tworzą internetowe społeczności aby komunikować się
       ze sobą
        – 1-do-1...
Wprowadzanie do Web 3.0




     •   Czym jest Semantic Web
     •   Czym jest Web 2.0
     •   Dlaczego Web 2.0 nie wysta...
Web 2.0 - czego brakuje?
     • czy wystarczą tylko tagi?
        – ilość tagów rośnie prawie liniowo z czasem
        – z...
Blogowanie strukturalne
     • Pakiety strukturalnych danych stają się częścią postów
     • Idea blogów polegała na ich p...
Blogowanie strukturalne - przykłady
     • Qlogger:
       http://www.qlogger.com/

     • Lafayette Project:
       http:...
Problemy tradycyjnych Wiki
     • Dostęp do struktury
        – Inne książki JohnGrisham’a (nawigacja)
        – Wszyscy a...
Rozwój serwisów społecznościowych
     • Internetowe serwisy społecznościowe:
        – Są wartościowym źródłem informacji...
Obecne rozwiązania kanałów powiadomień
     • Pierwszy krok w celu połączenia serwisów społecznych
        – Lepsza widocz...
Wprowadzanie do Web 3.0




     •   Czym jest Semantic Web
     •   Czym jest Web 2.0
     •   Dlaczego Web 2.0 nie wysta...
Social Semantic Information Spaces
       Połączania społeczne



                              Współpraca i              ...
Metaweb




44             Copyright @ KnowledgeHives.com
Tradycyjne vs Semantyczne Blogowanie
     • Tradycyjne blogowanie:
        – Publikowanie dla ludzi (“eyeball Web”)
      ...
Dlaczego Semantyczne Blogowanie?
     • Tradycyjne blogowanie:
        – Małe lub brak możliwości przetwarzania zapytań (p...
Dlaczego Semantyczne Blogowanie?
     • Użytkownicy często tworzą i
       zbierają dużo informacji w
       swoich komput...
Jak to się ma do strukturalnego blogowania?
     • Strukturalne blogowanie głównie bazuje na
       “Mikroformatach” (http...
Tworzenie metadanych
     • Strukturalne metadane:
       – Relacje wewnątrz blogosfery: co jest powiązane z czym i w
    ...
Tworzenie metadanych
     • Treść związana z metadanymi:
        – O czym mówią posty (książki, spotkania)?
        – Otwa...
Semantyczne Wiki
     • Wiki które ma określony model wiedzy opisanej na stronach
       – umożliwia zidentyfikowanie dals...
Droga do Semantycznych Wiki

                                                              Formalne
                      ...
SIOC
     • Semantically-Interlinked Online Communities (SIOC)
     • Połączenie postów z różnych typów internetowych
    ...
SIOC




54          Copyright @ KnowledgeHives.com
Jak generować SIOCa
     • Tworzenie modułów eksportujących SIOC dla popularnych
       systemów open source:
        – Sy...
Folksonomie
     • wspólne, społeczne klasyfikowanie informacji za pomocą
       tagowania
        – folk+taxonomy
       ...
TagCommons
     • Różne systemy tagowania - różne rozumienie procesu i
       samych tagów
     • Potrzeba formalnego mode...
SCOT - Social Semantic Clouds of Tags
     • Ontologia do połączenia ludzi (FOAF), tagów (SKOS) i
       zasobów (SIOC)
  ...
FOAF
     • FOAF = Friend-of-a-Friend
     • Definiuje właściwości opisujące osobę lub abstrakcyjnego
       “agenta”
    ...
Zarządzanie profilami
     • Profile zdefiniowane przy pomocy ontologii FOAF
     • Reguły kontroli dostępu bazujące na st...
Semantyczne Biblioteki
Cyfrowe



         Copyright @ KnowledgeHives.com
Semantyczne Biblioteki Cyfrowe



     • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
     • Do czego potrzebna jest nam “semant...
Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
     • integracja różnych typów informacji:
        – zasobów, profili użytkowników, zakład...
Za czasów papierowych książek
     • Biblioteka:
        – Archiwum (przechowywanie)
        – Karty biblioteczne (metadan...
Czasy bibliotek cyfrowych
     • Biblioteka cyfrowa
        – Baza danych i archiwum (przechowywanie)
        – Cyfrowy op...
Semantyczne książki
     • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe (I)
        – Baza RDF (przechowywanie)
        – Semantyczne op...
Społeczne książki
     • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe (II)
        – Baza RDF (przechowywanie)
        – Opisy bibliogra...
Systemy Organizacji Wiedzy
     • narzędzia które prezentują zorganizowaną interpretację
       struktur
     • semantyczn...
Systemy Organizacji Wiedzy
     • słowniki - lista wyrażeń
     • taksonomia - kolekcja wyrażeń ze słowników
       zorgan...
JOnto - API dla KOS
     • Ujednolicony API (Java, REST) dostępu do KOS
     • Pełna reprezentacja KOS w RDF
        – pod...
Architektura SemDL


             0-,quot;1*&231-                                         !quot;#$%& 7&1quot;,+231-
      ...
Semantyczne Biblioteki Cyfrowe



     • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
     • Do czego potrzebna jest nam “semant...
Ontologie
     • DublinCore
       – jeden z pierwszych standardów
       – http://dublincore.org/
     • CIDOC-CRM
      ...
Co zyskujemy ?
     • elastyczne zarządzanie zasobami
        – agregacja zasobów bibliotecznych z wielokrotnie używanych
...
Semantyczne Biblioteki Cyfrowe



     • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
     • Do czego potrzebna jest nam “semant...
Komunikacja
     • Protokoły:
        – Dienst,
        – Z39.50,
        – OAI-PMH
     • Rozwiązania P2P:
        – ALVI...
OAI-ORE
     • Cel: opisać i umożliwić wymianę agregacji zasobów Internetowych
     • Jak ?
        – bazuje na wynikach b...
OAI-ORE - Model Danych
      • Mapa zasobu (Resource Map)
      • Agregacja (Aggregation)
      • Agregowane zasoby
      ...
Semantyczne Biblioteki Cyfrowe



     • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
     • Do czego potrzebna jest nam “semant...
Przykłady SemDL
        • SIMILE
           – rozszerza możliwości DSpace dzięki poprawie wymienialności z innymi
        ...
FEDORA




81   Copyright @ KnowledgeHives.com
Fedora
Platformy naukowe                               Kuracja, Łączenie i Publikowanie Danych




                       ...
Krótka historia




                                      2005                                2012+
                     2...
Fedora - Technologie
     Sieci Informacji                                                  Cyfrowe Obiekty
     Pojęcia  ...
RDF w Fedorze

                                                                                 (powiązania i inne właściw...
Dlaczego technologie semantyczne ?
     • RDF jest doskonałym modelem do wyrażania repozytorium jako powiązań
       pomię...
Przykład




87              Copyright @ KnowledgeHives.com
Zarządzanie Grafem RDF
     • Skalowalność
       – MPTStore – NSDL testował 334M trójek
       – Mulgara – cel 10 miliard...
Podsumowanie
     • Ogólny model cyfrowych obiektów
     • Automatyczne wersjonowanie i ścieżki audyt
     • Usługi siecio...
JeromeDL




90   Copyright @ KnowledgeHives.com
JeromeDL
     • Wynik współpracy
       – Politechniki Gdańskiej
       – DERI (Digital Enterprise Research Institute), Na...
JeromeDL
     • połączenie znaczenia opisów bibliograficznych i mediów
       społecznych
     • zaawansowane, spersonaliz...
Metadane i Usługi



Społeczne                                                                    Usługi
Taksonomie       ...
Tworzenie Semantyki
     • Każdy zasób może być opisany przez:
       – opis struktury - rozdziały, części multimedialne, ...
Przeglądanie
• TagsTreeMaps
   – filtrowanie z wykorzystaniem hierarchicznych tagów
   – używanie treemap do wizualizacji
...
Wyszukiwanie

     • Dynamiczne kolekcje
       – zdefiniowane za pomocą filtrów zdań (trójek) oraz zapytań SPARQL
       ...
Rozszerzalny System Kontroli Dostępu
     • Zarządzanie profilami oparte na sieciach społecznych
       – opis profilu w o...
Rozszerzalny System Kontroli Dostępu




                Copyright @ KnowledgeHives.com
Dostęp do Semantyki
     • Eksponowanie opisów semantycznych
        – różne typy RDF: N-Triples, XML/RDF, Turtle
        ...
Usługi Społeczne

      • Użytkownicy uczestniczą w procesie wymiany
        wiedzy
        – Blogi – komentarze do i dysk...
Biblioteka 2.0
      • Użytkownicy biblioteki stają się producentami treści

      • JeromeDL przekształca każdy zasób w p...
Wsparcie dla
                                       opisów
                                       społecznych




102   Co...
Wsparcie dla
                                       opisów
                                       społecznych




102   Co...
Porównanie SemDL
              Usługi          Usługi
                                                                    ...
Semantyczne Biblioteki Cyfrowe



      • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
      • Do czego potrzebna jest nam “sema...
Przedmiot ewaluacji


                  0-,quot;1*&231-                                      !quot;#$%& 7&1quot;,+231-
   ...
Pytania do Ewaluacji
      • Pytanie 1: Czy semantyczne i społeczne usługi zwiększają
        jakość odpowiedzi udzielonyc...
Ewaluacja

      • Dwie biblioteki cyfrowe w podstawowych
        konfiguracjach
        – DSpace - klasyczna biblioteka c...
Scenariusz Ewaluacji
      • Kwestionariusz przed ewaluacją
      • Zadania “na rozgrzewkę”: poznaj swoją bibliotekę
     ...
Scenariusz Ewaluacji




109                   Copyright @ KnowledgeHives.com
Q1: Jakość odpowiedzi




110                   Copyright @ KnowledgeHives.com
Q2: Poprawność referencji
 Przywołanie
 Precyzja




111                            Copyright @ KnowledgeHives.com
Q2: Poprawność referencji




       Przywołanie




       Precyzja




112                   Copyright @ KnowledgeHives....
Q3: Ogólne zadowolenie




113                  Copyright @ KnowledgeHives.com
Q3: Ogólne zadowolenie (wyszukiwanie)




114                  Copyright @ KnowledgeHives.com
Q4: Najbardziej użyteczne usługi

                  NLQ        6.42
                  TTM   3.62
                Exhibit  ...
Q5: Zapamiętywanie
      • Jakość odpowiedzi: JeromeDL - 2.78, DSpace - 2.44
      • Poprawność referencji: JeromeDL - 6, ...
Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki?




                       JeromeDL            DSpace



117              ...
Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki?




                       JeromeDL            DSpace



117              ...
Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki?



                      84.62%




                       JeromeDL       ...
Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki?



                      84.62%



                                       ...
JeromeDL - demo




118     Copyright @ KnowledgeHives.com
Semantyczne serwisy
społecznościowe



         Copyright @ KnowledgeHives.com
Semantyczne serwisy społecznościowe




      • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego
        potrzebujemy?
  ...
Wyszukiwanie, tak ale ...
      • Szukanie: “Kruk”
      • Google:
         – 3,030,000 stron
         – brak informacji o...
Czego brakuje ?
      • podpowiedzi możliwych znaczeń
         – jest tylko podpowiedź prawdopodobnych rozszerzeń
        ...
Tagowanie - tak ...
      • Wykorzystanie społeczeństwa do opisywania rzeczywistości
      • Kilkanaście tagów to lepiej n...
Tagowanie - tak, ale ...
      • Znaczenie tagów jest znane tylko nam lub naszym
        “znajomym”, ale nie jest globalne...
Semantyczne serwisy społecznościowe




      • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego
        potrzebujemy?
  ...
Semantyka jest trudna ?
      • “Tagi są użyteczne, ... bo są proste” i co dalej ?

      • Jak ułatwić semantyczny opis?
...
Mamy semantykę, i ?
      • Obecne metody wyszukiwania raczej się nie nadają:
        – po słowach kluczowych - stały by s...
Social Semantic Collaborative Filtering

      • Dlaczego?
        – Ostateczne rozwiązanie pozyskiwania wiedzy: nieformal...
Social Semantic Collaborative Filtering
                                            Tag 3
      • Katalogi opisane        ...
Social Semantic Collaborative Filtering
      foaf:knows

      sscf:include

      sscf:bookmark




                    ...
MultiBeeBrowse - Przeglądanie Grafu
      • Wyszukiwanie nie powinno kończyć się jedynie długą listą
        wyników
     ...
Społeczna nawigacja
      • Dziś ludzie dzielą się zdjęciami, muzyką, linkami, itp. -
        dlaczego nie zapytaniami?

 ...
Kontekst Przeglądania
      • Problemy z typową nawigacją
         – Odnajdywanie informacji
         – Wielokrotne popraw...
Semantyczne serwisy społecznościowe




      • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego
        potrzebujemy?
  ...
Semantyczny serwis społecznościowy
      • Słowniki i semantyczny opis oprócz tagowania
      • Znajomi dzielą się wiedzą ...
Freebase
      • Semantyczna Wikipedia
         – ale nie proste rozszerzenie
         – już nie wiki - jako prosty tekst
...
Twine
      •   Połączenie blogu z zakładkami
      •   Twines = Kanały Tematyczne = Fora
      •   Micro-społeczności zwi...
węzełki.pl
      • Rozszerzenie digi.me-light: współdzielenie zakładek ze
        znajomymi (SSCF)
      • Dodatkowe kompo...
Podsumowanie



        Copyright @ KnowledgeHives.com
Już są ....
      • Lepsze metody zarządzania wiedzą
      • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
         – użytkownicy mają gł...
Dlaczego tak późno ?
      • Budowanie technologii semantycznych zajęło nam sporo
        czasu
         – za dużo było “l...
I co dalej ?
      • Czas zacząć z nich korzystać !

      • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe
        – JeromeDL - http://ww...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Knowledge Management with Web 3.0

4,092 views

Published on

Published in: Technology, Education
1 Comment
5 Likes
Statistics
Notes
  • Fioricet is often prescribed for tension headaches caused by contractions of the muscles in the neck and shoulder area. Buy now from http://www.fioricetsupply.com and make a deal for you.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
No Downloads
Views
Total views
4,092
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
73
Actions
Shares
0
Downloads
94
Comments
1
Likes
5
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Knowledge Management with Web 3.0

  1. 1. Zarządzanie wiedzą w dobie Internetu Trzeciej Generacji (Web 3.0) Sebastian Ryszard Kruk sebastian.kruk@knowledgehives.com Copyright @ KnowledgeHives.com
  2. 2. Program prezentacji • Wprowadzenie do Web 3.0 – Czym jest Semantic Web – Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza – “Jabłka i pomarańcze” • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – Do czego potrzebna jest nam “semantyka” – Jak opublikować informację – Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL – OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? • Semantyczne serwisy społecznościowe – Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? – Społeczeństwo a semantyka - to już nie problem “jajka i kury” – Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Twine i węzełki.pl Copyright @ KnowledgeHives.com 2
  3. 3. W czym mamy problem ? • W jaki sposób integrować i wyszukiwać informację z różnych źródeł? • W jaki sposób łączyć i współdzielić wiedzę różnych ludzi ? 3 Copyright @ KnowledgeHives.com
  4. 4. Wprowadzenie do Web 3.0 Copyright @ KnowledgeHives.com
  5. 5. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 5 Copyright @ KnowledgeHives.com
  6. 6. Sieć Semantyczna - Wprowadzenie • Obecna Sieć a Sieć Semantyczna ? – Rozszerzenie obecnej Sieci, w którym informacja ma dobrze zdefiniowane znaczenie i umożliwia komputerom i ludziom lepszą współpracę. [Tim Berners-Lee] – Obecna Sieć została zaprojektowana dla ludzi; bardzo mało informacji jest użyteczne dla maszyn • Czy Sieć miała być czymś więcej? – Obiekty z dobrze zdefiniowanymi atrybutami, w przeciwieństwie do nieokreślonych powiązań pomiędzy zasobami Internetowymi – sieć powiązań pomiędzy nazwanymi obiektami umożliwiającymi ujednolicenie zadań zarządzania informacją • Co rozumiemy przez “Semantyka” ? – semantyka czegoś jest równoznaczna ze znaczeniem – Sieć Semantyczna umożliwia taki opis rzeczy aby komputery rozumiały ich znaczenie 6 Copyright @ KnowledgeHives.com
  7. 7. Jak wygląda(ła) Web 1.0 ? 7 Copyright @ KnowledgeHives.com
  8. 8. A jak miała wyglądać? IBM GroupTalk Computer conferencing Hyper for example uucp Card News ENQUIRE VAX/ Hierarchical NOTES systems for example for example unifies A Proposal CERNDOC quot;Meshquot; Linked describes information includes describes includes C.E.R.N. describes This division quot;Hypertextquot; document group group refers includes to describes wrote section Hypermedia etc Tim Berners-Lee Comms ACM by Sir Tim Berners-Lee 8 Copyright @ KnowledgeHives.com
  9. 9. Sieć Semantyczna - Wprowadzenie • Wyzwania które stoją przed Siecią Semantyczną – Sieć Semantyczna nie będzie działać sama z siebie – Na przykład: mało prawdopodobne, że będziesz mógł sprzedać swój samochód publikując semantyczny dokument w Internecie – Potrzeba całego ekosystemu aplikacji: agentów i/lub usług semantycznych, konsumentów i rozwiązań przetwarzających semantyczne dane, bardziej zaawansowanych aplikacji wspierających współpracę 9 Copyright @ KnowledgeHives.com
  10. 10. Sieć Semantyczna - Wprowadzenie Jesteś tutaj • Gdzie teraz jesteśmy w stosie (“layer cake”) Sieci Semantycznej? 10 Copyright @ KnowledgeHives.com
  11. 11. Opisywanie rzeczy w Sieci Semantycznej • RDF (Resource Description Framework) • format danych do opisywania informacji i zasobów, • podstawowy model danych dla Sieci Semantycznej • Używając RDF możemy opisać podstawowe związki pomiędzy zasobami: • A jest częścią B • Y is członkiem Z – oraz ich właściwości (rozmiar, waga, wiek, cena) w formacie zrozumiałym przez maszyny, gdzie każdy zasób jest jednoznacznie identyfikowany • Model oparty na grafie umożliwia bezpośrednie przetwarzanie informacji – Umieszczenie informacji w plikach RDF umożliwia agentom wyszukiwanie, odnajdywanie, pobieranie, zbieranie, analizę i przetwarzanie informacji opublikowanej w Internecie 11 Copyright @ KnowledgeHives.com
  12. 12. Przykładowy RDF • Zdanie: – “Sebastian Kruk jest twórcą (creator) zasobu (strony internetowej) http://www.knowledgehives.com” • Struktura: – Zasób (subject) http://www.knowledgehives.com – Właściwość (predicate) http://purl.org/dc/elements/1.1/creator – Wartość (object) “Sebastian Kruk” • Graf skierowany (digraf): dc:creator Sebastian R. Kruk http://www.knowledgehives.com 12 Copyright @ KnowledgeHives.com
  13. 13. Rozszerzony przykład • Dodatkowe właściwości “twórcy”, wskazane przez pośredni zasób: – elipsy to zasoby – prostokąty to literały http://www.knowledgehives.com/ dc:Creator Person://fi/654645635 Email Name mailto:sebastian.kruk@ Sebastian Kruk knolwedgehives.com 13 Copyright @ KnowledgeHives.com
  14. 14. W jaki sposób RDF może pomóc? • identyfikacja obiektów • ustalenie powiązań • wyrażanie nowych powiązań: wystarczy dodać nowe zdanie RDF • integracja informacji z różnych źródeł: połącz wszystkie grafy RDF • RDF pozwala wyrażać wiele punktów widzenia 14 Copyright @ KnowledgeHives.com
  15. 15. Ontologie i Schematy • Czym jest Ontologia? – „An ontology is a specification of a conceptualization.“ Tom Gruber, 1993 • Ontologie są społeczną umową – Uzgodniona, określona semantyka – Zrozumiała dla ludzi i systemów spoza danej społeczności – (Często) wynik współpracy danej społeczności • Języki reprezentacji ontologii: – RDF and RDF Schema – OWL – Inne: DAML+OIL, EER, UML, Topic Maps, MOF, XML Schemas 15 Copyright @ KnowledgeHives.com
  16. 16. RDF Schema • Definiuje mały słownik pojęć dla RDF: – Class, subClassOf, type – Property, subPropertyOf – domain, range • Ten (meta-)słownik może być użyty w celu definiowania innych słowników dla danej dziedziny wiedzy Person subClassOf subClassOf range domain Student Researcher hasSuperVisor type type hasSuperVisor Frank Jeen 16 Copyright @ KnowledgeHives.com
  17. 17. OWL - The Web Ontology Language • Język ontologii dla Sieci • dostarcza słownik do definiowania klas, ich właściwości, oraz związków pomiędzy klasami » Owl took Christopher Robin’s notice from Rabbit and looked at it nervously. He could spell his own name WOL, and he could spell Tuesday so that you knew it wasn’t Wednesday, and he could read quite comfortably when you weren’t looking over his shoulder and saying quot;Well?quot; all the time... • Zwierzę s s Mięsożerca Roślinożerca owl:disjointWith s s Wszystkożerca 17 Copyright @ KnowledgeHives.com
  18. 18. Inicjatywa MarcOnt • Motywacja – dostarczyć zestaw narzędzi do tworzenia ontologii przez społeczności ekspertów dziedzinowych • Cele inicjatywy MarcOnt: – stworzyć system w którym ontologia może być tworzona i doskonalona dzięki wykorzystaniu mechanizmów społecznych – dostarczyć narzędzi dzięki którym eksperci dziedzinowi będą mogli dzielić się wiedzą – dostarczyć narzędzi umożliwiających mediacje pomiędzy tworzonymi ontologiami a innymi formatami danych 18 Copyright @ KnowledgeHives.com
  19. 19. Portal i Ontologia MarcOnt • Ontologia MarcOnt: – Centralny produkt edycja Inicjatywy MarcOnt – Tłumaczenie i mediacja – Powstaje w efekcie ciągłego poprawiania w portalu komentarze – Kwintesencja wiedzy ocena i ekspertów dziedzinowych • MarcOnt Portal: – Sugestie – Komentarze i ocena – Wersjonowanie publikowanie – Wbudowany edytor ontologii • http://portal.marcont.org/ 19 Copyright @ KnowledgeHives.com
  20. 20. Publikowanie semantyki • Wbudowanie semantyki z wykorzystaniem standardu HTML: Microformats, eRDF, RDF/A • Połączenie z zewnętrznym plikiem RDF (tag <LINK>) <link rel=quot;mediaquot; type=quot;application/rdf+xmlquot; title=quot;Ontologyquot; href=quot;http://source.url/data/resourcequot;/> • Negocjacja treści (content negotiation) source: http://www4.wiwiss.fu-berlin.de/bizer/pub/LinkedDataTutorial/ 20 Copyright @ KnowledgeHives.com
  21. 21. Linking Open Data • Dlaczego warto publikować RDF? – faza startowa Sieci Semantycznej – wykorzystanie innych opublikowanych semantyk: • mash-upy: DBPedia Mobile, Revyu • indeksy semantyczne: Sindice • Czym są otwarte dane (open data)? – Publikacje organizacji rządowych – Dane bibliograficzne – Wikipedia – Wyniki badań naukowych – Bazy danych użytkowników Sieci • Jak włączyć się w ten nurt? – RDFize – Publikuj w Internecie – Łącz informacje z różnych źródeł source: http://richard.cyganiak.de/2008/04/linking-open-data-swnyc.pdf 21 Copyright @ KnowledgeHives.com
  22. 22. Linking Open Data source: http://richard.cyganiak.de/2007/10/lod/ 22 Copyright @ KnowledgeHives.com
  23. 23. Zastosowania Sieci Semantycznej • Sieć Semantyczna nie jest i nie może być jedynie zestawem rekomendacji (np. W3C) • Sieć Semantyczna staje się rzeczywistością dzięki aplikacjom, które ją wykorzystują i wspierają • Technologie wspierające: – RDF Storages: Sesame, Jena, YARS – Reasoners: KAON, Racer – Editors: Protege, SWOOP, MarcOnt Portal • Aplikacje dla użytkowników końcowych: – Semantyczne wiki: Makna, SemperWiki – Semantyczne blogi: SIOC – Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – Semantyczne Sieci Społeczne 23 Copyright @ KnowledgeHives.com
  24. 24. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 24 Copyright @ KnowledgeHives.com
  25. 25. Czym jest Web 2.0 • Sieć gdzie “zwykli” użytkownicy spotykają się, współpracują i wymieniają się informacją używając nowych rozwiązań (tagowanie treści, społeczne zakładki, AJAX, itp.) • Nazwa Web 2.0 została spopularyzowana przez Tima O’Reilly: http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/ 2005/09/30/what-is-web-20.html • Do popularnych przykładów należą: LinkedIn, Grono, nasza- klasa, del.icio.us, digg, Flickr, Google Maps, Skype, Technorati, Wikipedia… 25 Copyright @ KnowledgeHives.com
  26. 26. Web 2.0 • Niektóre z zastosowań Web 2.0: – Sieć jako platforma do współpracy i interakcji społecznej – Powtórne używalne treści społeczne – Kanały subskrypcji do informacji, wiadomości, przepływu informacji, usług – Publikowanie z wykorzystanie systemów społecznych • Systemy społeczne do komunikacji i współpracy: – IM, IRC, Fora, Blogi, Wiki, Serwisy Społeczne, Społeczne Zakładki, MMOGs… 26 Copyright @ KnowledgeHives.com
  27. 27. Fenomen Blogów No tak, możemy przeczytać twój blog ... lub, możesz nam po prostu opowiedzieć o twoim dniu w szkole Cincinnati Enquirer, Październik 2004 27 Copyright @ KnowledgeHives.com
  28. 28. Kanały Powiadomień • Kanały powiadomień (syndication) są używane do regularnego powiadamiania o nowo opublikowanych treściach • Treści są dostarczane z wielu blogów i stron z wiadomościami w postaci uzgodnionego formatu, który może być użyty przez inne strony i aplikacje: – Na przykład, treści z PAP są publikowane tak, że ich nagłówki mogą być prezentowane na innych stronach WWW • W odróżnieniu od masowego spamowania przez e- mail, zainteresowani mogą zapisać się do kanałów, które ich interesują • Format kanału powiadomień może mieć wiele zastosowań, m.in., łączenie różnych usług ze sobą, składanie (mashup) danych, itp. 28 Copyright @ KnowledgeHives.com
  29. 29. Czym jest RSS? • Najbardziej popularny format kanałów powiadomień • Może oznaczać: – “Really Simple Syndication” – “Rich Site Summary” – “RDF Site Summary • Ma 8 rożnych wersji source: http://web2.wsj2.com 29 Copyright @ KnowledgeHives.com
  30. 30. RSS 1.0 • RSS 1.0 jest ontologią RDF, więc może być łączony z innymi ontologiami • Klasa “channel”: – Właściwość “title” – Właściwość “link” – Właściwość “description” – Właściwość “items” (rdf:Seq) –… • Klasa “item”: – Właściwość “title” – Właściwość “link” – Właściwość “description” –… 30 Copyright @ KnowledgeHives.com
  31. 31. Co to Atom? • Inny system kanałów powiadomień • Bazuje na XML (nie w RDF), ale trwają prace nad AtomOWL • Nacisk położony na API nie format danych • Specyfikacja: – Konstrukcje: treść, ludzie, daty and połączenia – Elementy: kanały i elementy – http://www.atomenabled.org/developers/syndication/atom- format-spec.php – http://www.atomowl.org/ 31 Copyright @ KnowledgeHives.com
  32. 32. Wiki • Dokumentacja rozwijana przez społeczność – narzędzie umożliwiające użytkownikom proste tworzenie i edytowanie treści stron WWW korzystając z przeglądarki internetowej. Wiki wspiera prosty syntaks formatowania treści i tworzenia połączeń pomiędzy dokumentami • Słowo wiki pochodzi od Hawajskiego szybko • W skrócie: – Połączone strony – Społeczne edytowanie – Prosty syntaks – np. Wikipedia.org 32 Copyright @ KnowledgeHives.com
  33. 33. Wprowadzanie informacji • Każdy może edytować istniejący artykuł • Jeżeli artykuł nie istnieje można go łatwo stworzyć • Jeżeli ktoś popsuje treść artykułu - możemy zawsze wrócić do poprzedniej wersji w historii edycji 33 Copyright @ KnowledgeHives.com
  34. 34. Społeczności Internetowe • Ludzie tworzą internetowe społeczności aby komunikować się ze sobą – 1-do-1: email, komunikatory – 1-do-wiele: strony internetowe, blogi – wiele-do-wiele: fora, wiki Web 1.0 i wcześniej: Web 2.0: BBS Strony z wieloma forami Listy dyskusyjne Internetowe społeczności USENET Blogi Internetowe tablice ogłoszeń Wiki 34 Copyright @ KnowledgeHives.com
  35. 35. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 35 Copyright @ KnowledgeHives.com
  36. 36. Web 2.0 - czego brakuje? • czy wystarczą tylko tagi? – ilość tagów rośnie prawie liniowo z czasem – za małe powtórne wykorzystanie tagów – brak ogólnej zgody co do znaczenia tagów (por. ontologie) – brak systemów organizacji wiedzy - słowników, tezaurusów • do ilu sieci społecznych należysz? – wiele kont, profili, (typów) znajomości – (podświadomy) dylemat: sieć społeczna - monopolista vs nasze prywatne życie w rekach jednej osoby • w ilu miejscach publikujesz? – wiele blogów, forum, wiki – wiele serwisów zakładkowych 36 Copyright @ KnowledgeHives.com
  37. 37. Blogowanie strukturalne • Pakiety strukturalnych danych stają się częścią postów • Idea blogów polegała na ich prostocie • Teraz każdy blog wymaga jedynie pola na treść, i może tytuł i URL • Nie każdy jest zadowolony z tego najniższego wspólnego mianownika • http://www.structuredblogging.org/ 37 Copyright @ KnowledgeHives.com
  38. 38. Blogowanie strukturalne - przykłady • Qlogger: http://www.qlogger.com/ • Lafayette Project: http://www.megnut.com/weblogs/002594.asp • JemBlog: http://ideagraph.net/jemblog/ 38 Copyright @ KnowledgeHives.com
  39. 39. Problemy tradycyjnych Wiki • Dostęp do struktury – Inne książki JohnGrisham’a (nawigacja) – Wszyscy autorzy którzy żyją w Europie? (zapytanie) • Powtórne wykorzystanie informacji – Autorzy publikowani przez RandomHouse (widok) – A co jeśli nie mówię po Polsku? (tłumaczenie) JohnGrisham Jest autorem RaportPelikana. Żyje w Misisipi. Pisze książkę każdego roku. Jego wydawcą jest RandomHouse. 39 Copyright @ KnowledgeHives.com
  40. 40. Rozwój serwisów społecznościowych • Internetowe serwisy społecznościowe: – Są wartościowym źródłem informacji – Mogą zawierać wartościowe meta-informacje – Pozostają w izolacji, np.: wiele stron rozważających podobne tematy • Następne kroki: – Połączyć serwisy społecznościowe ze sobą (OpenSocial?) – Zaoferować więcej wartości: • Pozwolić innym stronom wiedzieć więcej o strukturze danych • Bardziej wykorzystać tagowanie i semantykę 40 Copyright @ KnowledgeHives.com
  41. 41. Obecne rozwiązania kanałów powiadomień • Pierwszy krok w celu połączenia serwisów społecznych – Lepsza widoczność dzięki agregacji i wyszukiwaniu • Zyski: – Doskonałe wsparcie przez narzędzia – Wielu użytkowników • Ograniczenia: – Mało informacji o strukturze opublikowanej na stronie – Kanały powiadomień mają jedynie 5 do 20 stron • Jak możemy dostarczyć informacji na temat całej strony ? 41 Copyright @ KnowledgeHives.com
  42. 42. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 42 Copyright @ KnowledgeHives.com
  43. 43. Social Semantic Information Spaces Połączania społeczne Współpraca i Social Semantic Information Spaces Komunikacja Semantic Desktop, Wikis, Blogs, OSN, Collaborative Working Environments Siec Semantyczna World Wide Web RDFS, OWL, SPARQL URIs, HTML, HTTP Syntaks Semantyka 43 Copyright @ KnowledgeHives.com
  44. 44. Metaweb 44 Copyright @ KnowledgeHives.com
  45. 45. Tradycyjne vs Semantyczne Blogowanie • Tradycyjne blogowanie: – Publikowanie dla ludzi (“eyeball Web”) – Treścią jest tekst, obrazki, filmy; czyli treść dla ludzi • Semantyczne blogowanie: – Rozszerzenie tradycyjnych blogów o semantykę – Struktura: co jest powiązane z czym? – Powiązane treści: o czym jest dany post (osoba, zdarzenie, itp) – Blogowanie skierowane do maszyn i do ludzi 45 Copyright @ KnowledgeHives.com
  46. 46. Dlaczego Semantyczne Blogowanie? • Tradycyjne blogowanie: – Małe lub brak możliwości przetwarzania zapytań (poza tagami i słowami kluczowymi) – Małe lub brak powtórnego wykorzystania danych (poza kopiuj-wklej) – Małe lub brak powiązania pomiędzy postami (poza prostymi linkami i tracebacks) • Semantyczne blogowanie: – Lepiej wspiera przetwarzanie zapytań: • Bardziej dokładne • Pozwala na powiązanie różnych źródeł – Większe możliwości na powtórne wykorzystanie danych – Bogatsze powiązania pomiędzy postami 46 Copyright @ KnowledgeHives.com
  47. 47. Dlaczego Semantyczne Blogowanie? • Użytkownicy często tworzą i zbierają dużo informacji w swoich komputerach • Dane te są ściśle powiązane z daną aplikacja lub zadaniem, i zamknięte w systemie • Semantyczne blogowanie umożliwia powiązanie tych informacji z informacjami w Sieci 47 Copyright @ KnowledgeHives.com
  48. 48. Jak to się ma do strukturalnego blogowania? • Strukturalne blogowanie głównie bazuje na “Mikroformatach” (http://www.microformats.org/) – Jest więc zależne od specyficznego formatu, nie jest otwarte – Powiązane ściśle (inline) z treścia strony i kanału powiadomienia (feed) – Może być bezpośrednio pokazane dzięki CSS • Metadane mogą być dodane do blogu zarówno jako RDF oraz jako Mikroformaty 48 Copyright @ KnowledgeHives.com
  49. 49. Tworzenie metadanych • Strukturalne metadane: – Relacje wewnątrz blogosfery: co jest powiązane z czym i w jaki sposób (odpowiedzi, rozwinięcia wątków, zakładki, tematy, itp)? – Sugerowana ontologia: SIOC (http://rdfs.org/sioc/) – Wtyczki do platform blogujących, e.g. WordPress, Drupal – Dostarczanie semantyki bezpośrednio z bazy danych blogu 49 Copyright @ KnowledgeHives.com
  50. 50. Tworzenie metadanych • Treść związana z metadanymi: – O czym mówią posty (książki, spotkania)? – Otwarte standardy - wykorzystanie dowolnych ontologii (BibTeX, FOAF, iCal, ...) – Podejście internetowe - użytkownik wypełnia odpowiednie pola formularza HTML – Podejście “pulpitowe”- użytkownik wybiera istniejące dane na jego komputerze i przetwarza je do RDF podłączonego do postu 50 Copyright @ KnowledgeHives.com
  51. 51. Semantyczne Wiki • Wiki które ma określony model wiedzy opisanej na stronach – umożliwia zidentyfikowanie dalszych informacji związanych z daną stroną i jej powiązaniami – Model wiedzy jest dostępny w postaci formalnego języka, umożliwiając przetwarzanie przez maszyny – Niektóre są używane do przechowywania osobistej wiedzy, inne jako rozwiązania zarządzania wiedzą dla całych społeczności • Co najmniej 22 prototypy – http://wiki.ontoworld.org/index.php/ Semantic_Wiki_State_Of_The_Art or www.cfcl.com/rdm/ MBD/mbd_sem_wiki.php – http://wiki.ontoworld.org/wiki/Swikig – http://www.semwiki.org/ 51 Copyright @ KnowledgeHives.com
  52. 52. Droga do Semantycznych Wiki Formalne Wiki Języki Semantyczne Wiki “czuły punkt” Ontologii Edytory Ontologii Koszt XML Tagi Tekst UML Zysk 52 Copyright @ KnowledgeHives.com
  53. 53. SIOC • Semantically-Interlinked Online Communities (SIOC) • Połączenie postów z różnych typów internetowych społeczności (blogi, fora, grupy dyskusyjne) • Interesujące możliwości: – Rozproszone powiązane konwersacje – Zdecentralizowane kanały komunikacji – Rozproszone mikro-blogowanie • http://www.sioc-project.org/ 53 Copyright @ KnowledgeHives.com
  54. 54. SIOC 54 Copyright @ KnowledgeHives.com
  55. 55. Jak generować SIOCa • Tworzenie modułów eksportujących SIOC dla popularnych systemów open source: – Systemy zarządzania treścią (Drupal) – Fora internetowe (phpBB) – Platformy do blogowania (WordPress, DotClear) • Zarażanie całej sieci: – W czasie następnego cyklu aktualizacji oprogramowania gigabajty danych semantycznych zostaną opublikowane 55 Copyright @ KnowledgeHives.com
  56. 56. Folksonomie • wspólne, społeczne klasyfikowanie informacji za pomocą tagowania – folk+taxonomy – Termin wprowadzony przez Thomasa Vandera Wala • Peter Mika rozważa wnioskowanie na podstawie dużej ilości wielokrotnie używanych tagów – http://dx.doi.org/10.1016/j.websem.2006.11.002 • Tom Gruber analizuje różnice pomiędzy folksonomią a ontologią (jabłka i pomarańcze) – http://tomgruber.org/writing/ontology-of-folksonomy.htm 56 Copyright @ KnowledgeHives.com
  57. 57. TagCommons • Różne systemy tagowania - różne rozumienie procesu i samych tagów • Potrzeba formalnego modelu do reprezentacji wspólnych konceptów • Tagging ( document, term, tagger, source, + or -) Tagger dc:creator Tagging hasTerm hasTagging Document Term 57 Copyright @ KnowledgeHives.com
  58. 58. SCOT - Social Semantic Clouds of Tags • Ontologia do połączenia ludzi (FOAF), tagów (SKOS) i zasobów (SIOC) • http://www.scot-project.org/ 58 Copyright @ KnowledgeHives.com
  59. 59. FOAF • FOAF = Friend-of-a-Friend • Definiuje właściwości opisujące osobę lub abstrakcyjnego “agenta” • Jeden plik może zawierać informacje o wielu osobach • Umożliwia opis sieci społecznej za pomocą powiązań foaf:knows • Może być łatwo rozszerzony żeby spełniać specyficzne wymagania, np. projekt FOAFRealm wykorzystuje FOAF do zarządzania profilami i kontroli dostępu … 59 Copyright @ KnowledgeHives.com
  60. 60. Zarządzanie profilami • Profile zdefiniowane przy pomocy ontologii FOAF • Reguły kontroli dostępu bazujące na strukturze sieci społecznej – odległość pomiędzy właścicielem a użytkownikiem – poziom znajomości liczony jako produkt pośrednich poziomów znajomości w grafie pomiędzy dwoma użytkownikami • Wsparcie dla “single-sign-on” oraz OpenID • Rozproszone zarządzanie oparte o protokół P2P HyperCuP (tzw “D-FOAF”) • Obecnie zaimplementowany jako plugin do Tomcat’a, – dostępny prototyp dla PHP and .NET 60 Copyright @ KnowledgeHives.com
  61. 61. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe Copyright @ KnowledgeHives.com
  62. 62. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 62 Copyright @ KnowledgeHives.com
  63. 63. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • integracja różnych typów informacji: – zasobów, profili użytkowników, zakładek, taksonomii; – wysokiej jakości semantyka = silnie powiązana informacja • interoperacyjność z innymi systemami, nie tylko bibliotekami: – na poziomie metadanych jak i protokołów – RDF jako wspólny mianownik pomiędzy bibliotekami i innymi systemami • bardziej wydajne, przyjazne dla użytkowników, i bardziej adaptowane wyszukiwanie i przeglądanie: – interfejsy użytkownika bazujące na semantyce – wykorzystanie formalnych i nieformalnych (społecznych) opisów bibliograficznych 63 Copyright @ KnowledgeHives.com
  64. 64. Za czasów papierowych książek • Biblioteka: – Archiwum (przechowywanie) – Karty biblioteczne (metadane) – Bibliotekarz (interfejs) • Plusy: – Mamy bibliotekarza z którym można porozmawiać, wytłumaczyć czego szukamy • Minusy: – Trzeba się tam udać osobiście – Nie są za bardzo połączone - trzeba odwiedzić każdą z nich z osobna 64 Copyright @ KnowledgeHives.com
  65. 65. Czasy bibliotek cyfrowych • Biblioteka cyfrowa – Baza danych i archiwum (przechowywanie) – Cyfrowy opis bibliograficzny (metadane) – Index pełnotekstowy (interfejs) • Plusy: – Treść dostępna online – Federacje bibliotek - mniej miejsc do odwiedzenia • Minusy: – Samotny użytkownik - znikąd nie otrzymuje pomocy – Federacje nie łączą wszystkich bibliotek 65 Copyright @ KnowledgeHives.com
  66. 66. Semantyczne książki • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe (I) – Baza RDF (przechowywanie) – Semantyczne opisy bibliograficzne (powiązane metadane) – Wyszukiwanie i nawigacja na ontologii (interfejs) • Plusy: – Semantyczne wyszukiwanie może częściowo zastąpić bibliotekarza – Połączenie bibliotek i innych systemów staje się łatwiejsze • Minusy: – Semantyka jest tworzona z istniejących informacji dostarczanych przez bibliotekarzy - nadal niezrozumiała dla zwykłych użytkowników 66 Copyright @ KnowledgeHives.com
  67. 67. Społeczne książki • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe (II) – Baza RDF (przechowywanie) – Opisy bibliograficzne rozszerzone o opisy społeczne (powiązane metadane) – Wspólne przeglądanie i wyszukiwanie (interfejs) • Plusy: – Użytkownicy pomagają klasyfikować zasoby – Użytkownicy lepiej rozumieją opisy dostarczone przez społeczność – Zawartość biblioteki jest rozszerzona o informacje publikowane na blogach i wiki • Minusy: – Należy przekonać bibliotekarzy do jakości społecznych opisów 67 Copyright @ KnowledgeHives.com
  68. 68. Systemy Organizacji Wiedzy • narzędzia które prezentują zorganizowaną interpretację struktur • semantyczne narzędzia - znaczenie słów i innych symboli, jak również powiązań pomiędzy pojęciami • Organizują informację i promują zarządzanie wiedzą • Przykłady: – schematy klasyfikacji (Polska Klasyfikacja Tematyczna) – ściśle powiązane słowniki, np.: tezaurusy – ontologie • Format dla Sieci Semantycznej: SKOS [Simple Knowledge Organization Systems] 68 Copyright @ KnowledgeHives.com
  69. 69. Systemy Organizacji Wiedzy • słowniki - lista wyrażeń • taksonomia - kolekcja wyrażeń ze słowników zorganizowanych w hierarchie • formalna ontologia – słownik wyrażony przy pomocy języka reprezentacji ontologii. Język ten ma gramatykę do wyrażania znaczenia czegoś w danej dziedzinie wiedzy • meta-model - ogólny model konstrukcji i reguł potrzebnych do budowania specyficznych modeli dla konkretnych dziedzin wiedzy. Poprawny meta-model jest ontologią, ale nie każda ontologia jest meta-modelem. 69 Copyright @ KnowledgeHives.com
  70. 70. JOnto - API dla KOS • Ujednolicony API (Java, REST) dostępu do KOS • Pełna reprezentacja KOS w RDF – podstawowe relacje określone przez SKOS – słownik OWL/RDF – ontologia tagowania (TagOntology) • Wsparcie dla – taksonomii (UDC, DDC, LoC, ACM, DMoz, Polska Klasyfikacja Tematyczna) – tezaurus (WordNet, OpenThesaurus) – tagowanie • Łatwa rozszerzalność: – o nowe taksonomie zdefiniowane w RDF lub plikach tekstowych – tezaurusy w RDF • Indeksowanie pełnotekstowe dla szybszego filtrowania 70 Copyright @ KnowledgeHives.com
  71. 71. Architektura SemDL 0-,quot;1*&231- !quot;#$%& 7&1quot;,+231- =#6(>+ '()*+,-./ 4%+-8*& 05$6-231 45+#& 0&#*-, 9:-;< @&.quot;B1$;< -?=#6(>+ 05$6-231- 0-,quot;1*&231- 45+#& (D&@quot;)1$;< (D&*-231$;< =D&*8$@1+8 0-:@+#& 05$6-231$;< A>:->(BC2- 71 Copyright @ KnowledgeHives.com
  72. 72. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 72 Copyright @ KnowledgeHives.com
  73. 73. Ontologie • DublinCore – jeden z pierwszych standardów – http://dublincore.org/ • CIDOC-CRM – referencyjny model stworzony dla muzeów i innych organizacji – http://cidoc.ics.forth.gr/ • Ontologia FRBR – Książka: Pozycja, Przejaw/Manifestacja, Wyrażenie/Ekspresja, and Praca – http://www.frbr.org/ • The Bibliographic Ontology – zamodelowana na podobieństwo SKOS – kompatybilna ze standardami bibliograficznymi • Ontologie Corrib – zestaw kilku ontologii pokrywających różne obszary semantycznych bibliotek cyfrowych 73 Copyright @ KnowledgeHives.com
  74. 74. Co zyskujemy ? • elastyczne zarządzanie zasobami – agregacja zasobów bibliotecznych z wielokrotnie używanych komponentów i metadanych – integracja statycznych i dynamicznych zasobów – dynamiczne widoki na bazie danych • nowe paradygmaty wyszukiwania informacji – wyszukiwanie oparte o ontologie, fasetowa nawigacja – społeczne przeglądanie - wspólna nawigacja • ułatwiona wymiana danych – integracja metadanych pochodzących z różnych źródeł – wsparcie dla społecznych opisów – połączenie bibliotek z innymi systemami 74 Copyright @ KnowledgeHives.com
  75. 75. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 75 Copyright @ KnowledgeHives.com
  76. 76. Komunikacja • Protokoły: – Dienst, – Z39.50, – OAI-PMH • Rozwiązania P2P: – ALVIS, – OCKHAM, – HyperCuP • Propozycje standardów: – OAI-ORE 76 Copyright @ KnowledgeHives.com
  77. 77. OAI-ORE • Cel: opisać i umożliwić wymianę agregacji zasobów Internetowych • Jak ? – bazuje na wynikach badań w Sieci Semantycznej i Architekturze Internetu – używanie otwartych standardów: RDF, Nazwane Grafy, ATOM, HTTP – każda agregacja i każdy zasób jest identyfikowany przez URI • Serializacja: – Atom – Graf RDF (RDF/XML, N-Triples, Turtle) – RDFa • Wyszukiwanie: – OAI-PMH – semantyczne indeksy, np.: Sindice 77 Copyright @ KnowledgeHives.com
  78. 78. OAI-ORE - Model Danych • Mapa zasobu (Resource Map) • Agregacja (Aggregation) • Agregowane zasoby (Aggregated Resources) ARes relationshipA ResA 1 ore:aggregates RelM ore:describes Aggr ore:aggregates dcterms:creator ARes relationshipB ResB 2 UsrA 78 Copyright @ KnowledgeHives.com
  79. 79. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 79 Copyright @ KnowledgeHives.com
  80. 80. Przykłady SemDL • SIMILE – rozszerza możliwości DSpace dzięki poprawie wymienialności z innymi zasobami cyfrowymi, metadanymi i usługami • Greenstone – pakiet open source oprogramowania do budowania i dystrybucji kolekcji bibliotek cyfrowych • DELOS – EU Network of Excellence w zakresie bibliotek cyfrowych; pomaga przeprowadzać badania (dzielić się ich wynikami) w zakresie technologii następnej generacji dla bibliotek cyfrowych • BRICKS – celem projektu było dostarczenie organizacyjnych i technologicznych podstaw do budowy sieci bibliotek cyfrowych usprawniającej dzielenie się wiedzą i zasobami dziedzictwa kulturowego • JeromeDL – semantyczna biblioteka cyfrowa dostarczająca wielu rozwiązań semantycznych i społecznych • FEDORA – dostarcza elastyczny SOA do zarządzania i dostarczania cyfrowych obiektów 80 Copyright @ KnowledgeHives.com
  81. 81. FEDORA 81 Copyright @ KnowledgeHives.com
  82. 82. Fedora Platformy naukowe Kuracja, Łączenie i Publikowanie Danych Zintegrowana Wiedzy Repozytoria Społeczne “Web 2.0” blog and wiki 82 Copyright @ KnowledgeHives.com
  83. 83. Krótka historia 2005 2012+ 2001 2007 Mellon Mellon Major Partnerzy Moore Foundation Foundation Założyciele Darczyńcy Foundation 83 Copyright @ KnowledgeHives.com
  84. 84. Fedora - Technologie Sieci Informacji Cyfrowe Obiekty Pojęcia Zarządzanie Powiązania Dostęp Repozytorium Interfejsy Zapytań Wersjonowanie Przechowywanie Semantyka Prezerwacja Przedsiębiorstwa Sprawdzanie Integralności Przepływ danych Monitorowanie Przepływ wiadomości Powiadomienia Transakcje Migracja Replikacje 84 Copyright @ KnowledgeHives.com
  85. 85. RDF w Fedorze (powiązania i inne właściwości) Persistent ID DC RELS‐EXT Ustalone Strumienie danych Audit Trail Policy Datastream 1 Datastream 2 Dowolne Strumienie danych Datastream n Strumień danych może być lokalny lub zewnętrzny 85 Copyright @ KnowledgeHives.com
  86. 86. Dlaczego technologie semantyczne ? • RDF jest doskonałym modelem do wyrażania repozytorium jako powiązań pomiędzy obiektami – powiązania wewnętrzne – powiązania z zewnętrznymi zasobami – zapytania do grafu RDF • Indeksowanie oparte na ogólnym modelu danych – korzystanie z modelu grafu – unikanie ustalonych schematów danych • Rozszerzalne opisy obiektów – możliwość opisu z wykorzystaniem różnych ontologii – stopniowa ewolucja opisów • Zapytania i inferencing repozytorium obiektów – przechodnie powiązania pomiędzy obiektami – analiza zależności – detekcja i wydobywanie pod-grafów – śledzenie rozpowszechniania 86 Copyright @ KnowledgeHives.com
  87. 87. Przykład 87 Copyright @ KnowledgeHives.com
  88. 88. Zarządzanie Grafem RDF • Skalowalność – MPTStore – NSDL testował 334M trójek – Mulgara – cel 10 miliardów trójek do 2009 • Wydajność – Jena - problemy z zarządzaniem pamięcią – Sesame Native - wolny dla zaawansowanych zapytań – MPTStore • Bardzo szybkie dla zapytań SPO (ograniczone dla skomplikowanych) • Dodawanie i modyfikacja szybsze niż w Kowari – Mulgara • open source’owa wersja Kowari; zaawansowane zapytania, modele, inferencing 88 Copyright @ KnowledgeHives.com
  89. 89. Podsumowanie • Ogólny model cyfrowych obiektów • Automatyczne wersjonowanie i ścieżki audyt • Usługi sieciowe (REST and SOAP) • Uwierzytelnianie • Autoryzacja – Elastyczny, precyzyjny system kontroli praw – Wsparcie dla Extensible Access Control Markup Language (XACML) • RDF – Każdy obiekt zawiera swoje własne opisy RDF – Repozytorium z kompletnym indeksem wszystkich opisów RDF • Samoczynna naprawa na podstawie informacji RDF przechowywanych w strumieniach danych zasobów 89 Copyright @ KnowledgeHives.com
  90. 90. JeromeDL 90 Copyright @ KnowledgeHives.com
  91. 91. JeromeDL • Wynik współpracy – Politechniki Gdańskiej – DERI (Digital Enterprise Research Institute), National University of Ireland, Galway • Rozpowszechniany na licencji Open Source typu BSD – komercyjne wsparcie: KnowledgeHives.com • Międzynarodowe wdrożenia – Irlandia, Polska – Brazylia, Meksyk, USA – Włochy, Grecja – Korea 91 Copyright @ KnowledgeHives.com
  92. 92. JeromeDL • połączenie znaczenia opisów bibliograficznych i mediów społecznych • zaawansowane, spersonalizowane wyszukiwanie • platforma społecznościowa zintegrowana z komponentem profilowania użytkowników • rozszerzalny system kontroli dostępu bazujący na sieciach społecznych • społeczne nawigacja i filtrowanie (collaborative filtering and browsing) • dynamiczne kolekcje • integracja z usługami Web 2.0 92 Copyright @ KnowledgeHives.com
  93. 93. Metadane i Usługi Społeczne Usługi Taksonomie Społeczne Powiązane Usługi Metadane Semantyczne Zasoby Usługi Biblioteczne Biblioteczne Zasoby i Metadane Usługi 93 Copyright @ KnowledgeHives.com
  94. 94. Tworzenie Semantyki • Każdy zasób może być opisany przez: – opis struktury - rozdziały, części multimedialne, załączniki – podstawowe opisy bibliograficzne – systemy organizacji wiedzy - słowa kluczowe, kategorie – inne związki semantyczne – opisy społeczne 94 Copyright @ KnowledgeHives.com
  95. 95. Przeglądanie • TagsTreeMaps – filtrowanie z wykorzystaniem hierarchicznych tagów – używanie treemap do wizualizacji – nawigacja zbliżeniowa (zoom) • MultiBeeBrowse – wspólne przeglądanie – umożliwia wykonywanie skomplikowanych zapytań – użytkownicy mogą przeglądać wyniki, kontekst i historię nawigacji • Exhibit (SIMILE, MIT) – fasetowa nawigacja Copyright @ KnowledgeHives.com
  96. 96. Wyszukiwanie • Dynamiczne kolekcje – zdefiniowane za pomocą filtrów zdań (trójek) oraz zapytań SPARQL – mogą być zorganizowane w strukturę drzewiastą – łatwo rozszerzalne o nowe pluginy • Rekomendacje bazujące na opisie zasobu – wielowymiarowa funkcja podobieństwa – użytkownik kontroluje funkcję podobieństwa – rozszerzalne o nowe specyfikacje modułów podobieństwa • Szablony Zapytań w Języku Naturalnym – umożliwiają wykonanie zaawansowanych zapytań w języku naturalnym – mogą być łatwo dostosowane do wymagań danej grupy użytkowników – łatwo rozszerzalne o nowe typy zapytań i wspierane języki 96 Copyright @ KnowledgeHives.com
  97. 97. Rozszerzalny System Kontroli Dostępu • Zarządzanie profilami oparte na sieciach społecznych – opis profilu w ontologii FOAF – użytkownicy i autorzy są częścią tej samej sieci społecznej • Moduł kontroli dostępu – licencje określające warunki dostępu do zasobów i usług (REST) – licencja złożona z atomowych specyfikacji opartych o adresy IP i pozycję w sieci społecznej – łatwa rozszerzalność o nowe typy specyfikacji dostępu 97 Copyright @ KnowledgeHives.com
  98. 98. Rozszerzalny System Kontroli Dostępu Copyright @ KnowledgeHives.com
  99. 99. Dostęp do Semantyki • Eksponowanie opisów semantycznych – różne typy RDF: N-Triples, XML/RDF, Turtle – JSON i SION – systemy powiadomień (RSS) • Odpytywanie bazy semantycznej – SPARQL – OAI-PMH – Open Search • Dostarczanie metadanych do innych usług – MarcOnt Mediation Services 99 Copyright @ KnowledgeHives.com
  100. 100. Usługi Społeczne • Użytkownicy uczestniczą w procesie wymiany wiedzy – Blogi – komentarze do i dyskusje o dokumentach i zasobach – Tagowanie – społeczna klasyfikacja – Wiki – społecznie edytowanie opisów zasobów • Przechowywanie wiedzy – użytkownicy mogą się łatwo uczyć z doświadczenia innych – rekomendacje nowych, interesujących informacji na podstawie profilu użytkownika • Rozwiązania: – SSCF – SIOC 100 Copyright @ KnowledgeHives.com
  101. 101. Biblioteka 2.0 • Użytkownicy biblioteki stają się producentami treści • JeromeDL przekształca każdy zasób w post na blogu – użytkownicy mogą go opisywać – użytkownicy mogą oceniać – społeczne metadane dostępne w formacie SIOC • Społeczne opisywanie mediów (wersja alfa) – tagowanie regionów zainteresowania (ROI) na zdjęciach – tagowanie odcinków czasowych w filmach i muzyce 101 Copyright @ KnowledgeHives.com
  102. 102. Wsparcie dla opisów społecznych 102 Copyright @ KnowledgeHives.com
  103. 103. Wsparcie dla opisów społecznych 102 Copyright @ KnowledgeHives.com
  104. 104. Porównanie SemDL Usługi Usługi out-of-box Rekomendacje Semantyczne Społeczne 103 Copyright @ KnowledgeHives.com
  105. 105. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 104 Copyright @ KnowledgeHives.com
  106. 106. Przedmiot ewaluacji 0-,quot;1*&231- !quot;#$%& 7&1quot;,+231- =#6(>+ '()*+,-./ 4%+-8*& 05$6-231 45+#& 0&#*-, 9:-;< @&.quot;B1$;< -?=#6(>+ 05$6-231- 0-,quot;1*&231- 45+#& (D&@quot;)1$;< (D&*-231$;< =D&*8$@1+8 0-:@+#& 05$6-231$;< A>:->(BC2- 105 Copyright @ KnowledgeHives.com
  107. 107. Pytania do Ewaluacji • Pytanie 1: Czy semantyczne i społeczne usługi zwiększają jakość odpowiedzi udzielonych przez użytkowników? • Pytanie 2: Czy semantyczne i społeczne usługi poprawiają trafność referencji podawanych przez użytkowników? • Pytanie 3: Czy semantyczne i społeczne usługi zwiększają satysfakcje z korzystania z biblioteki? • Pytanie 4: Które usługi (semantyczne, społeczne, rekomendacje) zostały uznane za najbardziej pomocne? • Pytanie 5: Czy semantyczne i społeczne usługi poprawiają zapamiętywanie informacji? 106 Copyright @ KnowledgeHives.com
  108. 108. Ewaluacja • Dwie biblioteki cyfrowe w podstawowych konfiguracjach – DSpace - klasyczna biblioteka cyfrowa – JeromeDL - semantyczna biblioteka cyfrowa • Baza danych: – szum: 529 artykułów z http://library.deri.ie/ i http:// books.deri.ie/ – baza referencyjna: 35 artykułów o psychologii internetu • System ewaluacji: – 18 Grudzień 2007 do 7 Luty 2008 – ogłoszenia na polskich i międzynarodowych sieciach społecznych • Uczestnicy: – 59 rozpoczęło, 26 zakończyło 107 Copyright @ KnowledgeHives.com
  109. 109. Scenariusz Ewaluacji • Kwestionariusz przed ewaluacją • Zadania “na rozgrzewkę”: poznaj swoją bibliotekę • Podstawowe zadania - pytania i odpowiedzi: – 3 rundy, max 45 minut na każdą – zestaw 7 pytań z psychologii internetu – max 300 słów odpowiedzi – nie limitowana liczba możliwych referencji – wymuszanie 6 godzinnych przerw pomiędzy zadaniami • Zadanie pamięciowe: po miesiącu od głównej ewaluacji • Kwestionariusz po każdym etapie - mierzenie satysfakcji 108 Copyright @ KnowledgeHives.com
  110. 110. Scenariusz Ewaluacji 109 Copyright @ KnowledgeHives.com
  111. 111. Q1: Jakość odpowiedzi 110 Copyright @ KnowledgeHives.com
  112. 112. Q2: Poprawność referencji Przywołanie Precyzja 111 Copyright @ KnowledgeHives.com
  113. 113. Q2: Poprawność referencji Przywołanie Precyzja 112 Copyright @ KnowledgeHives.com
  114. 114. Q3: Ogólne zadowolenie 113 Copyright @ KnowledgeHives.com
  115. 115. Q3: Ogólne zadowolenie (wyszukiwanie) 114 Copyright @ KnowledgeHives.com
  116. 116. Q4: Najbardziej użyteczne usługi NLQ 6.42 TTM 3.62 Exhibit 9.72 MBB 2.68 col. browsing 10.28 bookmarks/SSCF 17.76 blog 13.44 ranking 12.47 bookmarks rec. 15.83 resource rec. 19.32 115 Copyright @ KnowledgeHives.com
  117. 117. Q5: Zapamiętywanie • Jakość odpowiedzi: JeromeDL - 2.78, DSpace - 2.44 • Poprawność referencji: JeromeDL - 6, DSpace - 1 • Satysfakcja: 116 Copyright @ KnowledgeHives.com
  118. 118. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  119. 119. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  120. 120. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? 84.62% JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  121. 121. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? 84.62% 46.15% JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  122. 122. JeromeDL - demo 118 Copyright @ KnowledgeHives.com
  123. 123. Semantyczne serwisy społecznościowe Copyright @ KnowledgeHives.com
  124. 124. Semantyczne serwisy społecznościowe • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? • Społeczeństwo a semantyka - “jajo i kura” ? • Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Freebase, Twine, węzełki.pl 120 Copyright @ KnowledgeHives.com
  125. 125. Wyszukiwanie, tak ale ... • Szukanie: “Kruk” • Google: – 3,030,000 stron – brak informacji o ptaku na pierwszej stronie – moja strona w DERI - 5 pozycja (3 po włączeniu profilu) • Yahoo! – 5,370,000 stron – link do wieloznaczeniowej strony w Wikipedii - 6 pozycja – brak informacji o ptaku na pierwszej stronie – brak linku do mnie na pierwszej stronie • I co dalej? ... podaj dodatkowe słowo, np.: “ptak” 121 Copyright @ KnowledgeHives.com
  126. 126. Czego brakuje ? • podpowiedzi możliwych znaczeń – jest tylko podpowiedź prawdopodobnych rozszerzeń zapytania, ale • możliwości szybkiego odfiltrowania stron do max 50 (?) rezultatów • pewności, że ... – ważny wynik nie jest gdzieś daleko na liście wyników, albo że nie ma go w ogóle – ktoś nie miesza mi reklamy z wynikami, tzn. mogę jasno powiedzieć co jest reklamą a co nie 122 Copyright @ KnowledgeHives.com
  127. 127. Tagowanie - tak ... • Wykorzystanie społeczeństwa do opisywania rzeczywistości • Kilkanaście tagów to lepiej niż indeks pełnotekstowy • Możemy mieszać tagi z opisami semantycznymi 123 Copyright @ KnowledgeHives.com
  128. 128. Tagowanie - tak, ale ... • Znaczenie tagów jest znane tylko nam lub naszym “znajomym”, ale nie jest globalne • Ilość tagów rośnie w czasie - a popularne narzędzia wizualizacji i zarządzania nie są na to gotowe • Tagi mają znaczenie tylko w danym serwisie – jak szukać własnych tagów na przekroju różnych serwisów? Tag-o-matic, int.ere.st – czy jest Google dla tagów? Technorati 124 Copyright @ KnowledgeHives.com
  129. 129. Semantyczne serwisy społecznościowe • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? • Społeczeństwo a semantyka - “jajo i kura” ? • Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Freebase, Twine, węzełki.pl 125 Copyright @ KnowledgeHives.com
  130. 130. Semantyka jest trudna ? • “Tagi są użyteczne, ... bo są proste” i co dalej ? • Jak ułatwić semantyczny opis? – semantyczne tagowanie: Flickr machine tags – wykorzystanie słowników: taksonomie, tezaurusy – zachęcanie do bardziej złożonych opisów: Aparicio • Nie twórz semantyki - znajdź ją – Google tylko wykorzystuje linki pomiędzy stronami – Czas na wykorzystanie istniejącej informacji: dokumenty, bazy danych, interakcja 126 Copyright @ KnowledgeHives.com
  131. 131. Mamy semantykę, i ? • Obecne metody wyszukiwania raczej się nie nadają: – po słowach kluczowych - stały by się za skomplikowane – chmury tagów (Tag Clouds) - jak wyrazić powiązania? – fasetowa nawigacja - wymaga operacji na nieustalonym schemacie • Rozwiązanie: wykorzystaj znajomych do pomocy: – społeczne filtrowanie (Collaborative Filtering) – społeczne przeglądanie (Collaborative Browsing) 127 Copyright @ KnowledgeHives.com
  132. 132. Social Semantic Collaborative Filtering • Dlaczego? – Ostateczne rozwiązanie pozyskiwania wiedzy: nieformalna komunikacja (“word of mouth”) • Jak? – Każdy klasyfikuje (filtruje) informacje w katalogach z zakładkami: prywatne taksonomie – Katalogi opisywane są pojęciami ze zdefiniowanych słowników – Znajomi dzielą się katalogami tworząc społeczne taksonomie – System rekomenduje katalogi od dalszych znajomych (poza horyzontem sieci społecznej) • Wynik? – Wiedza przepływa od eksperta dziedzinowego przez sieć społeczna do danego użytkownika – System gromadzi informację kontekstową o danym użytkowniku, np.: w celu poprawy wyników wyszukiwania 128 Copyright @ KnowledgeHives.com
  133. 133. Social Semantic Collaborative Filtering Tag 3 • Katalogi opisane Słowo A semantycznie Słowo B Zasób R1 – Taksonomie – Słowa kluczowe Tag 2 Katalog Temat A Zasób R2 • Tagowane zasoby Zasób R3 Tag 1 • Rekomendacje na podstawie Tag 2 profilu użytkownika Prolog Engine (skrypt w Prologu) Zasób R3 Zasób R2 129 Copyright @ KnowledgeHives.com
  134. 134. Social Semantic Collaborative Filtering foaf:knows sscf:include sscf:bookmark Data Mining Wnioskowanie Wprowadzenie dla Opornych w OWL-DL do RDF 130 Copyright @ KnowledgeHives.com
  135. 135. MultiBeeBrowse - Przeglądanie Grafu • Wyszukiwanie nie powinno kończyć się jedynie długą listą wyników • Wyniki nie są listą zasób ale grafem • A co jeśli zgubimy się w hiperprzestrzeni ? („Lost in hyperspace”) • Potrzeba niezależnego API serwisów do przeglądania, wyszukiwania, i filtrowania • Dzielenie się doświadczeniem w przeglądaniu - wspólna nawigacja 131 Copyright @ KnowledgeHives.com
  136. 136. Społeczna nawigacja • Dziś ludzie dzielą się zdjęciami, muzyką, linkami, itp. - dlaczego nie zapytaniami? • Wspólna nawigacja umożliwia dzielenie się doświadczeniem w konstruowaniu skomplikowanych zapytań i interakcji – bazuje na komponencie do Social Semantic Collaborative Filtering – użytkownicy mogą tagować swoje zapytania – nasi znajomi mogą nam pomóc w poprawieniu zapytań którymi się z nimi dzielimy 132 Copyright @ KnowledgeHives.com
  137. 137. Kontekst Przeglądania • Problemy z typową nawigacją – Odnajdywanie informacji – Wielokrotne poprawianie zapytania (interakcja przód-tył) – Przegląd obecnego kontekstu interakcji z systemem – Odnajdywanie poprzednich zapytań • 4 widoki: – Prosty widok – Widok historii ostatnich operacji – Graf ostatniej sesji przeglądania – Pełna historia interakcji z systemem 133 Copyright @ KnowledgeHives.com
  138. 138. Semantyczne serwisy społecznościowe • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? • Społeczeństwo a semantyka - “jajo i kura” ? • Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Freebase, Twine, węzełki.pl 134 Copyright @ KnowledgeHives.com
  139. 139. Semantyczny serwis społecznościowy • Słowniki i semantyczny opis oprócz tagowania • Znajomi dzielą się wiedzą a nie tylko tagują wspólne repozytorium • Rekomendacje oparte o znaczenie a nie przypuszczenie • Koniec silosów - wymiana informacji poza systemami 135 Copyright @ KnowledgeHives.com
  140. 140. Freebase • Semantyczna Wikipedia – ale nie proste rozszerzenie – już nie wiki - jako prosty tekst • Zaawansowany opis semantyczny - wymaga zaawansowanego interfejsu użytkownika • Przyszłość pokaże czy jesteśmy w stanie przezwyciężyć naszą drugą naturę: lenistwo 136 Copyright @ KnowledgeHives.com
  141. 141. Twine • Połączenie blogu z zakładkami • Twines = Kanały Tematyczne = Fora • Micro-społeczności związane z danym kanałem • Próba typowania tagów i wyciągania RDF o zasobie • Powiadomienia na pocztę e-mail • W przyszłości - rekomendacje 137 Copyright @ KnowledgeHives.com
  142. 142. węzełki.pl • Rozszerzenie digi.me-light: współdzielenie zakładek ze znajomymi (SSCF) • Dodatkowe komponenty: – zbieranie semantyki o dodanej stronie – automatyczna klasyfikacja zakładek – rekomendacje – synchronizacja z innymi serwisami społecznymi 138 Copyright @ KnowledgeHives.com
  143. 143. Podsumowanie Copyright @ KnowledgeHives.com
  144. 144. Już są .... • Lepsze metody zarządzania wiedzą • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – użytkownicy mają głos – “społeczny bibliotekarz” • Semantyczne serwisy społecznościowe – większa ekspresywność – więcej możliwości 140 Copyright @ KnowledgeHives.com
  145. 145. Dlaczego tak późno ? • Budowanie technologii semantycznych zajęło nam sporo czasu – za dużo było “logiki” za mało budowania – sztuczna inteligencja nie była pomocna • W między czasie - pojawiła się Web 2.0 – nowe perspektywy rozwiązań – nie semantyka - ale “społeczna semantyka” (social semantics) 141 Copyright @ KnowledgeHives.com
  146. 146. I co dalej ? • Czas zacząć z nich korzystać ! • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – JeromeDL - http://www.jeromedl.org/ – FEDORA - http://www.fedora.info/ • Semantyczne Serwisy Społecznościowe: – Freebase - http://www.freebase.com/ – Twine - http://www.twine.com/ – digi.me - http://digi.me/ i http://www.węzełki.pl/ Sebastian Kruk sebastian.kruk@knowledgehives.com http://www.knowledgehives.com/ 142 Copyright @ KnowledgeHives.com

×