Eric Sieverts Instituut voor Media & informatie Management Hogeschool van Amsterdam / Universiteitsbibliotheek Utrecht sec...
metadata en ontsluiting <ul><li>waarom “informatieontsluiting”? </li></ul><ul><li>we ontsluiten om te kunnen vinden </li><...
<ul><li>filenaam:  thesaurus.jpg </li></ul><ul><li>kun je zo makkelijk  </li></ul><ul><li>uit de voeten met thesauri?   </...
wat bedoelen we met “ontsluiting”? Eric Sieverts  |  e.g.sieverts@uu.nl  |  e.g.sieverts@hva.nl  |  http://www.library.uu....
<ul><li>velen in Nederland vinden ontsluiting te duur  </li></ul><ul><li>in bibliotheken doen we het vaak ook niet zo goed...
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  zoeker / zoekvraag documenten match basis-paradigma voor vinden van informatie Eri...
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  match klassieke situatie bij ontsluiting zoeker moet proberen “termen&quot;  te be...
klassieke ontsluiting <ul><li>gebruikersonvriendelijk dat zoeker zelf “correcte” termen moet ontdekken </li></ul><ul><li>d...
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  zoeken in de wereld van zoeker tikt maar wat woorden in  (en vaak zelfs maar één w...
zoeken in de wereld van  . <ul><li>zoeker mist relevante informatie (recall-probleem): </li></ul><ul><ul><li>in tekst kome...
waarom toch tevreden gebruikers ? <ul><li>zoeksysteem ziet er zo lekker (simpel) uit </li></ul><ul><li>zoeker vindt altijd...
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  taaltechnologie bij zoeker simpele zoekvraag  geëxpandeerd en gedisambigueerd;  ui...
taaltechnologie voor betere &quot;query&quot; <ul><li>door  &quot;word stemming&quot;  en  &quot;fuzzy zoeken&quot;  autom...
visualisatie van semantisch netwerk
taaltechnologie voor betere &quot;query&quot; <ul><li>door statistische analyse van zoekresultaat, genereert software moge...
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  taaltechnologie bij document zoeken met &quot;correcte&quot; of “belangrijke” term...
documenten automatisch &quot;verrijken&quot; <ul><li>na training van systeem op alle thesaurustermen kunnen documenten op ...
 
The Calais Web Service automatically creates rich semantic metadata Named  Entities Facts Events
 
 
geografische herkenning in Google Books
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  taaltechnologie aan beide kanten gebruiker tikt maar wat in, maar systeem zoekt  t...
nut van gecontroleerd vocabulaire free-text retrieval <ul><li>problemen met recall: </li></ul><ul><li>door ontbreken van  ...
voorbeeld:   een boek van 480 bladzijden met een onderwerpsindex van 14 dichtbedrukte bladzijden met een inhoudsopgave van...
zelfs user-tags in Librarything bieden  maar weinig meer zinvolle ingangen  vergeleken met die inhoudsopgave voorbeeld:   ...
de 21 hoofdstukken op de bijbehorende website een paar van de 117 paragrafen uit de TOC
<ul><li>Roy Tennant :  If your system is more difficult to search and less effective than Amazon.com (and whose isn't?), t...
<ul><li>iedereen denkt dat Google &quot;de maat der dingen&quot; is voor onze gebruikers </li></ul><ul><li>maar let op: </...
<ul><li>metadata algemeen </li></ul><ul><li>om selectiever te kunnen zoeken </li></ul><ul><li>mogelijkheid van faceted sea...
voor moderne zoekfunctionaliteit - “faceted search” - is aanwezigheid van formele kenmerken erg handig
<ul><li>gegevens over elk willekeurig aspect van een “object” </li></ul><ul><li>welke soorten metadata?  bijv.geordend naa...
<ul><li>conceptueel model, zoals bijv. FRBR </li></ul><ul><li>(standaard voor) te gebruiken metadata-elementen, zoals bijv...
<ul><li>conceptueel model met als doel beter aan wensen van gebruikers tegemoet te kunnen komen </li></ul><ul><li>entity-r...
REP    Patrick LeBoeuf (BNF) &quot;Boris Godunov&quot; - the Pushkin play, the libretto, the opera, … W study about the o...
©  Antony Pitts, Kal Ahmed, Royal Academy of Music Eric Sieverts  |  e.g.sieverts@uu.nl  |  e.g.sieverts@hva.nl  |  http:/...
©  Antony Pitts, Kal Ahmed, Royal Academy of Music
topic maps <ul><li>zijn opgebouwd uit: </li></ul><ul><li>concepten (=topics) </li></ul><ul><li>die worden beschreven met  ...
gebruiksgemak thesaurus in een Google-wereld <ul><li>probleem 1:  gebruiker kent het voorkeursvocabulair niet  (en wil zic...
 
gebruiksgemak thesaurus in een Google-wereld <ul><li>probleem 2:  gebruiker realiseert zich niet (actief) dat gebruik van ...
diep in de thesaurus zelf in te stellen of je dit wilt
classificatie in een webomgeving <ul><li>gebruikspraktijk leert dat het loont je aan enkele theoretische bouwregels te hou...
classificatie in een webomgeving <ul><li>zoeken en hyperlinking in een web-omgeving hebben </li></ul><ul><li>wel invloed o...
 
 
 
tagging <ul><ul><li>iedereen bepaalt zelf hoe items te karakteriseren  (&quot;people powered“ , “user generated”) </li></u...
tagging ook professioneel interessant ? <ul><li>binnen communities met zelfde woordgebruik </li></ul><ul><li>kan gebruiker...
 
 
tags gebundeld op dewey-codes (ddc)
koppeling tussen klassieke  bibliotheekcatalogus (UB Utrecht) en LibraryThing toont gegevens uit LibraryThing voorzover be...
interoperabiliteit <ul><li>in netwerkomgeving is integratie van (vaak heterogene) bronnen van belang, hetgeen “interoperab...
interoperabiliteit <ul><li>manieren om systemen interoperabel te maken: </li></ul><ul><li>in verschillende systemen hetzel...
<ul><li>RDF legt in XML de relatie vast tussen objecten, hun metadata en de daarvoor gebruikte metadata standaarden </li><...
interoperabiliteit op veldniveau <ul><li>1: specificeer welke metadata op welke wijze in een bepaald systeem worden toegep...
interoperabiliteit op veldniveau <ul><li>2: je kunt converteren van ene schema naar andere schema via  “crosswalk”   (veld...
interoperabiliteit op vocabulair-niveau <ul><li>alleen “melden” welke vocabulair-standaard  (scheme)  wordt gebruikt  (zoa...
als overlap tussen twee termen te klein is, vindt geen matching plaats uit Catch-project STITCH: Koninklijke Bibliotheek, ...
SKOS <ul><li>om interoperabiliteit via terminology services “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig: </li></u...
SKOS-representatie van thesaurusterm & -relaties is in RDF te beschrijven Term : Economic cooperation  Used For : Economic...
uit Catch-project CHOICE: Beeld & Geluid (Hilversum), Vrije Universiteit - sectie BI Eric Sieverts  |  e.g.sieverts@uu.nl ...
OWL <ul><li>om interoperabiliteit “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig: </li></ul><ul><ul><li>standaard om...
<ul><li>begrip oorspronkelijk afkomstig uit de filosofie en later ook uit de wereld van de kunstmatige intelligentie: </li...
<ul><li>wat betekenen “ontologieën”  in relatie tot het semantisch web </li></ul><ul><li>begrip wordt in dat kader zeer ru...
DC + XML + RDF(S) + SKOS + OWL <ul><li>combinatie van methoden, standaarden en technieken voor opslaan, structureren, vull...
semantisch web <ul><li>ultieme toepassing van interoperabiliteit </li></ul><ul><li>door toepassing van  </li></ul><ul><ul>...
©   Guus Schreiber UvA / VU rdf annotatie van web-bron Eric Sieverts  |  e.g.sieverts@uu.nl  |  e.g.sieverts@hva.nl  |  ht...
de iconclass annotatie
de &quot;species ontology&quot; Eric Sieverts  |  e.sieverts@library.uu.nl  |  http://www.library.uu.nl/medew/it/eric  |  ...
zoek, zoek,  zoek, zoek,  zoek, ......  match <ul><li>voor interoperabiliteit en voor het semantisch web zal dus ook nog v...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Vinden dankzij / ondanks metadata

1,376 views

Published on

Lezing op de studiedag "Informatieontsluiting Hic et Nunc", 3 december 2008, Gent, België

Published in: Education
0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,376
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
30
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Vinden dankzij / ondanks metadata

    1. 1. Eric Sieverts Instituut voor Media & informatie Management Hogeschool van Amsterdam / Universiteitsbibliotheek Utrecht sector Innovatie & Ontwikkeling Vinden dankzij / ondanks metadata Studiedag : Informatieontsluiting hic et nunc 3 december 2008, Gent
    2. 2. metadata en ontsluiting <ul><li>waarom “informatieontsluiting”? </li></ul><ul><li>we ontsluiten om te kunnen vinden </li></ul><ul><li>dat is waar (want nodig) voor niet-digitaal materiaal </li></ul><ul><li>dat is waar (want nodig?) voor digitaal niet-tekst materiaal </li></ul><ul><li>is dat ook nog waar voor digitaal tekstmateriaal? </li></ul><ul><li>in een Google -maatschappij is het in elk geval niet altijd meer strikt nodig </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    3. 3. <ul><li>filenaam: thesaurus.jpg </li></ul><ul><li>kun je zo makkelijk </li></ul><ul><li>uit de voeten met thesauri? </li></ul>waarop is deze foto in Google te vinden?
    4. 4. wat bedoelen we met “ontsluiting”? Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    5. 5. <ul><li>velen in Nederland vinden ontsluiting te duur </li></ul><ul><li>in bibliotheken doen we het vaak ook niet zo goed </li></ul><ul><li>misschien hoeft het ook niet meer zo nodig </li></ul><ul><li>of misschien toch wel? </li></ul><ul><ul><ul><li>informatie vinden op internet wordt steeds lastiger </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>informatici komen achter belang van “betekenis” </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>informatici vinden dat ze metadata nodig hebben </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>monopoliseren informatici metadata en ontsluiting? </li></ul></ul></ul><ul><li>informaticus en bibliothecaris moeten samenwerken </li></ul><ul><li>nieuwe technieken voor ontsluiting en metadata adopteren </li></ul><ul><li>automatische methoden en menselijke inbreng combineren </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 mijn drie verhaallijnen
    6. 6. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... zoeker / zoekvraag documenten match basis-paradigma voor vinden van informatie Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    7. 7. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... match klassieke situatie bij ontsluiting zoeker moet proberen “termen&quot; te bedenken, waarmee onderwerp is ontsloten ontsluiting: indexeerder moet “correcte” termen aan document toekennen in principe perfecte match mogelijk Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    8. 8. klassieke ontsluiting <ul><li>gebruikersonvriendelijk dat zoeker zelf “correcte” termen moet ontdekken </li></ul><ul><li>duur dat indexeerders documenten moeten analyseren om correcte termen te kunnen toekennen </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    9. 9. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... zoeken in de wereld van zoeker tikt maar wat woorden in (en vaak zelfs maar één woord) zoeksysteem bevat alleen de woorden uit de documenten zelf je vindt vaak niet (alles) wat je zoekt - toch tevreden ? match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    10. 10. zoeken in de wereld van . <ul><li>zoeker mist relevante informatie (recall-probleem): </li></ul><ul><ul><li>in tekst komen afwijkende spelling en woordvormen voor </li></ul></ul><ul><ul><li>in tekst komen synoniemen en woorden in andere taal voor </li></ul></ul><ul><ul><li>in tekst komen specifiekere begrippen voor </li></ul></ul><ul><ul><li>.... </li></ul></ul><ul><li>zoeker vindt niet-relevante informatie (precisie-probleem): </li></ul><ul><ul><li>onvoldoende gespecificeerde vraag </li></ul></ul><ul><ul><li>in tekst ontbreekt gewenste relatie tussen zoektermen </li></ul></ul><ul><ul><li>in tekst komt zoekwoord in andere betekenis of context voor </li></ul></ul><ul><ul><li>.... </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    11. 11. waarom toch tevreden gebruikers ? <ul><li>zoeksysteem ziet er zo lekker (simpel) uit </li></ul><ul><li>zoeker vindt altijd wel wat (in 100 miljard webpagina's) </li></ul><ul><li>slimme ordening van resultaten, </li></ul><ul><li>zodat bij meeste vragen </li></ul><ul><li>voor meerderheid van gebruikers </li></ul><ul><li>altijd wel iets relevants bij de eerste 10 zit </li></ul><ul><li>en: who cares about lousy recall & precision </li></ul><ul><li>(in the Google -world)? </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    12. 12. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... taaltechnologie bij zoeker simpele zoekvraag geëxpandeerd en gedisambigueerd; uit zoekresultaat aanvullende termen gegenereerd voor vraagverfijning zoeksysteem bevat alleen de woorden uit de documenten zelf door verbeterde zoekvraag een beter antwoord ? match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    13. 13. taaltechnologie voor betere &quot;query&quot; <ul><li>door &quot;word stemming&quot; en &quot;fuzzy zoeken&quot; automatisch op meer woordvormen gezocht >> betere recall </li></ul><ul><li>semantisch netwerk (of ontologie) bevat relaties tussen begrippen waardoor inhoudelijk verwante termen aan vraag kunnen worden toegevoegd >> betere recall </li></ul><ul><li>semantisch netwerk (of ontologie) bevat voor verschillende betekenissen van woord ook verschillende relaties met andere woorden >> disambigueren >> betere precisie </li></ul><ul><li>geleerden zijn het er nog niet over eens hoeveel dit verbetert </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    14. 14. visualisatie van semantisch netwerk
    15. 15. taaltechnologie voor betere &quot;query&quot; <ul><li>door statistische analyse van zoekresultaat, genereert software mogelijke kenmerkende zoektermen, waarmee gebruiker naar eigen inzicht zoekvraag kan verfijnen </li></ul><ul><li>zulke woorden kunnen ook uit woordenlijstje, thesaurus, semantisch netwerk e.d. worden afgeleid </li></ul><ul><li>meestal >> betere precisie </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    16. 16. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... taaltechnologie bij document zoeken met &quot;correcte&quot; of “belangrijke” term taaltechnologie verrijkt document met &quot;correcte&quot; term (uit thesaurus) of met meest kenmerkende termen uit de tekst in principe perfecte match mogelijk match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    17. 17. documenten automatisch &quot;verrijken&quot; <ul><li>na training van systeem op alle thesaurustermen kunnen documenten op basis van inhoudsanalyse van thesaurustermen worden voorzien </li></ul><ul><li>ondanks wat beperkingen gaat dat al steeds beter </li></ul><ul><li>op basis van woordlijsten en tekstanalyse kunnen bepaalde soorten woorden (persoonsnamen, plaatsnamen, producten, e.d.) als zodanig herkend en gemarkeerd worden </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    18. 19. The Calais Web Service automatically creates rich semantic metadata Named Entities Facts Events
    19. 22. geografische herkenning in Google Books
    20. 23. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... taaltechnologie aan beide kanten gebruiker tikt maar wat in, maar systeem zoekt toch op &quot;goede&quot; termen computer kan documenten inhoudelijk karakteriseren (metadata toekennen) beter zoekresultaat & lagere kosten ? match Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    21. 24. nut van gecontroleerd vocabulaire free-text retrieval <ul><li>problemen met recall: </li></ul><ul><li>door ontbreken van </li></ul><ul><li>standaardisatie als retrieval </li></ul><ul><li>software zelf te dom is </li></ul><ul><li>als er te weinig digitale tekst is </li></ul><ul><li>problemen met precisie: </li></ul><ul><li>als er te weinig digitale tekst is </li></ul><ul><li>OK door standaardisatie / </li></ul><ul><li>autorisatie, maar toch: </li></ul><ul><li>problemen met recall: </li></ul><ul><li>als er te weinig trefwoorden zijn </li></ul><ul><li>(wat bijna altijd geval zal zijn) </li></ul><ul><li>problemen met precisie: </li></ul><ul><li>bij specialistisch onderwerp </li></ul>inhoudelijke ontsluiting Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    22. 25. voorbeeld: een boek van 480 bladzijden met een onderwerpsindex van 14 dichtbedrukte bladzijden met een inhoudsopgave van 5 bladzijden met 21 hoofdstukken en 117 paragrafen in een catalogus beschreven met 1 onderwerpscategorie en 1 (daaraan identiek!) trefwoord Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    23. 26. zelfs user-tags in Librarything bieden maar weinig meer zinvolle ingangen vergeleken met die inhoudsopgave voorbeeld: een boek van 480 bladzijden met een onderwerpsindex van 14 dichtbedrukte bladzijden met een inhoudsopgave van 5 bladzijden met 21 hoofdstukken en 117 paragrafen Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    24. 27. de 21 hoofdstukken op de bijbehorende website een paar van de 117 paragrafen uit de TOC
    25. 28. <ul><li>Roy Tennant : If your system is more difficult to search and less effective than Amazon.com (and whose isn't?), then you have work to do. Stop asking for minor tweaks from vendors. After all, you can put lipstick on a pig, but it's still very much a pig. </li></ul><ul><li>Marshall Breeding [parafrase] : Terwijl de producten van commerciële leveranciers van bibliotheek-software niet meer aansluiten op de wensen van onze klanten, stoppen zij al hun energie in het overnemen van concurrenten, in plaats van in innovatie. </li></ul>maar: het ligt niet alleen aan ontsluiting
    26. 29. <ul><li>iedereen denkt dat Google &quot;de maat der dingen&quot; is voor onze gebruikers </li></ul><ul><li>maar let op: </li></ul><ul><li>de Google paradox </li></ul><ul><ul><li>met Google &quot;kun je alles vinden&quot; </li></ul></ul><ul><li>maar </li></ul><ul><ul><li>als echt &quot;alles&quot; in Google zit, is het eigenlijk niet meer te vinden </li></ul></ul>the google experience Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    27. 30. <ul><li>metadata algemeen </li></ul><ul><li>om selectiever te kunnen zoeken </li></ul><ul><li>mogelijkheid van faceted search </li></ul><ul><li>voor interoperabiliteit tussen systemen </li></ul><ul><li>voor realisatie van semantisch web </li></ul><ul><li>onderwerpsontsluiting </li></ul><ul><li>voor realisatie van semantisch web </li></ul><ul><li>voor interoperabiliteit tussen systemen </li></ul><ul><li>voor niet-tekstmateriaal </li></ul><ul><li>omdat “de informatici” het nodig hebben </li></ul>waarom toch behoefte aan metadata? Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    28. 31. voor moderne zoekfunctionaliteit - “faceted search” - is aanwezigheid van formele kenmerken erg handig
    29. 32. <ul><li>gegevens over elk willekeurig aspect van een “object” </li></ul><ul><li>welke soorten metadata? bijv.geordend naar doel: </li></ul><ul><ul><li>voor ontdekking (vinden) en beschrijving (snel oordeel) </li></ul></ul><ul><ul><li>structurele (bijv. bij complexe digitale objecten) </li></ul></ul><ul><ul><li>technische (afmeting, format, benodigde software, ...) </li></ul></ul><ul><ul><li>administratieve (rechten, aanwezigheid, ...) </li></ul></ul><ul><li>eisen bepaald door gebruikstoepassingen en -doel </li></ul><ul><ul><li>op basis van aard van objecten </li></ul></ul><ul><ul><li>voor gebruikers </li></ul></ul><ul><ul><li>voor beheerders </li></ul></ul>metadata Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    30. 33. <ul><li>conceptueel model, zoals bijv. FRBR </li></ul><ul><li>(standaard voor) te gebruiken metadata-elementen, zoals bijv. Dublin Core, MARC, MODS, EAD, LOM, ... </li></ul><ul><li>(standaard voor) opslag van metadata, zoals bijv. XML </li></ul><ul><li>richtlijnen voor “vullen van velden”, zoals AACR of RDA </li></ul><ul><li>standaarden voor vullen van specifieke velden, zoals: </li></ul><ul><ul><li>iso8601 voor vullen van datumveld (in OAIster: >100 varianten!) </li></ul></ul><ul><ul><li>AAT, MeSH, DDC, ... voor inhoudelijke ontsluiting </li></ul></ul><ul><li>standaarden voor uitwisselen van metadata, </li></ul><ul><li>zoals OAI-PMH, Z39.50, SRU </li></ul><ul><li>... </li></ul>metadata-”modellen” op diverse niveaus Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    31. 34. <ul><li>conceptueel model met als doel beter aan wensen van gebruikers tegemoet te kunnen komen </li></ul><ul><li>entity-relationship model, waarin werken opgesplitst in: </li></ul><ul><ul><li>werk (het intellectuele product)‏ </li></ul></ul><ul><ul><li>expressie van een werk (bijv. NL-vertaling)‏ </li></ul></ul><ul><ul><li>manifestatie van een werk/expressie (bijv. 3 de druk)‏ </li></ul></ul><ul><ul><li>individueel exemplaar (bijv. dat op de 3 de plank links)‏ </li></ul></ul><ul><li>maar ook soorten entiteiten als: </li></ul><ul><ul><li>personen (zoals “auteur”) </li></ul></ul><ul><ul><li>organisaties </li></ul></ul><ul><ul><li>onderwerpen, .... </li></ul></ul><ul><li>waartussen getypeerde relaties gelegd kunnen worden </li></ul>FRBR Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    32. 35. REP  Patrick LeBoeuf (BNF) &quot;Boris Godunov&quot; - the Pushkin play, the libretto, the opera, … W study about the opera Борис Годунов FRBNW006 W Борис Годунов : opera FRBNW002 W Борис Годунов: libretto FRBNW003 W Борис Годунов: tragedy FRBNW004 W illustrations for the play Борис Годунов FRBNW005 W introduction to the play Борис Годунов FRBNW007 S ADA COM E French translation E001 E 1869 version E001 E 1872 version E002 E Rimsky-K's arrangement E003 E French transl. by O. Lanceray E002 E English translation E003 E definitive state E001 E original text E001 A 1997 recording A001 A 1997 recording A001 A 1962 recording A001 M ca. 1922 publication FRBNM010 M 1998 release FRBNM002 M 1996 re-release FRBNM003 M 1980 publication FRBNM004 M 1937 publication FRBNM005 M 1926 publication FRBNM006 M 1910 publication FRBNM007 M 1982 (Paris) publication FRBNM008 M 1927 publication FRBNM011 M 1982 (NYC) publication FRBNM009 I I001 I I001 I I001 I I001 I I001 I I001 I I001 I I002 I I001 I I001 I I001 E002 E Russian text 1872 version E001 E Russian text 1869 version COM E Russian text ed. by P. Lamm E003 E French transl. by Lily Denis E004 E French tr. by Delines and Laloy E005 COM COM E French transl. by A. Baranoff E004 E001 E Russian text SUP TRA TRA TRA TRA TRA
    33. 36. © Antony Pitts, Kal Ahmed, Royal Academy of Music Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 onafhankelijke evolutie . . . . (Dawkins?) de Royal Academy of Music in London bedacht model om alles rondom muziek te kunnen beschrijven van “werk” tot “ervaring” van het bijwonen van een uitvoering lijkt conceptueel erg op FRBR maakt gebruik van “ topic maps” uit de XML-wereld en: ze zijn er nu wel achter dat FRBR ook bestaat
    34. 37. © Antony Pitts, Kal Ahmed, Royal Academy of Music
    35. 38. topic maps <ul><li>zijn opgebouwd uit: </li></ul><ul><li>concepten (=topics) </li></ul><ul><li>die worden beschreven met </li></ul><ul><ul><li>“ names” (kunnen alle woorden zijn die concept omschrijven (maar die zijn zelf ook weer topics!) </li></ul></ul><ul><ul><li>“ types” (die de aard van het betreffende concept omschrijven) (maar die zijn zelf ook weer topics!) </li></ul></ul><ul><ul><li>“ occurrences” (informatie-items die “over” het onderwerp gaan) (maar die zijn zelf ook weer topics!) </li></ul></ul><ul><ul><li>“ associations” (gespecificeerde soorten relaties tussen topics) (maar die zijn zelf ook weer topics!) </li></ul></ul><ul><li>dat alles beschreven in XML </li></ul><ul><li>dus heel netwerk doordat “de slang telkens in de eigen staart bijt” </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    36. 39. gebruiksgemak thesaurus in een Google-wereld <ul><li>probleem 1: gebruiker kent het voorkeursvocabulair niet (en wil zich daar ook niet in verdiepen) </li></ul><ul><li>oplossing: “vervangend zoeken” </li></ul><ul><li>systeem probeert thesaurusterm(en) te vinden die het best corresponderen met ingetikte zoekwoorden </li></ul><ul><ul><li>via “user thesaurus” (heel veel synoniem-relaties, wellicht interactief opgebouwd op basis van log-files van zoekacties) </li></ul></ul><ul><ul><li>mapping van termen uit de thesaurus op semantisch netwerk (lukt dat ook voor vak-jargon?) </li></ul></ul><ul><ul><li>bij dubbelzinnige of onvolledige zoekvraag gaat systeem dialoog met gebruiker aan (ken ik zelf geen echte voorbeelden van) </li></ul></ul><ul><ul><li>zoekresultaat van vrije zoekvraag wordt geanalyseerd op daarin (toevallig) voorkomen van termen uit de thesaurus </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    37. 41. gebruiksgemak thesaurus in een Google-wereld <ul><li>probleem 2: gebruiker realiseert zich niet (actief) dat gebruik van algemene zoekterm niet impliceert dat automatisch specifiekere begrippen worden gevonden </li></ul><ul><li>oplossing: “automatisch generiek zoeken” </li></ul><ul><li>systeem voegt narrower terms van thesaurusterm aan zoekvraag toe </li></ul><ul><ul><li>er is ook getest met een systeem dat verregaand “related terms” aan zoekvragen toevoegt en de “conceptuele afstand” tussen de aanvankelijke zoekterm en de termen waarop een document is gevonden als parameter voor relevance ranking gebruikt (Tudhope 2006) </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    38. 42. diep in de thesaurus zelf in te stellen of je dit wilt
    39. 43. classificatie in een webomgeving <ul><li>gebruikspraktijk leert dat het loont je aan enkele theoretische bouwregels te houden (Magrijn & van der Linden in IP) : </li></ul><ul><ul><li>eenheid van verdelingskarakteristiek </li></ul></ul><ul><ul><li>onderverdeling van een klasse moet gebaseerd zijn op éé n en hetzelfde criterium </li></ul></ul><ul><ul><li>co-extensie van een klasse met haar subklassen gezamenlijke omvang van de subklassen moet gelijk zijn aan de omvang van de klasse die onderverdeeld is </li></ul></ul><ul><ul><li>modulatie of gradatie </li></ul></ul><ul><ul><li>verdeling van een klasse in subklassen moet geleidelijk verlopen </li></ul></ul><ul><ul><li>collocatie </li></ul></ul><ul><ul><li>rangschikkingsvolgorde van subklassen van dezelfde klasse (presentatie): naaste buren, naaste verwanten </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    40. 44. classificatie in een webomgeving <ul><li>zoeken en hyperlinking in een web-omgeving hebben </li></ul><ul><li>wel invloed op klassieke uitgangspunten: </li></ul><ul><li>linking maakt presentatie en gebruik van classificaties en taxonomieën veel makkelijker </li></ul><ul><ul><li>(gewoon links aanklikken) </li></ul></ul><ul><li>je hoeft niet zo streng te zijn met klassieke regels voor bouw van de systemen </li></ul><ul><ul><li>( klasse kan op meer plaatsen in boomstructuur voorkomen: variabele combinatievolgorde, aanklikbare dwarsverbanden) </li></ul></ul><ul><li>zoekfunctie maakt het makkelijk te vinden waar gezochte rubriek zich bevindt </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    41. 48. tagging <ul><ul><li>iedereen bepaalt zelf hoe items te karakteriseren (&quot;people powered“ , “user generated”) </li></ul></ul><ul><ul><li>gebruiker kent eigen jargon het beste </li></ul></ul><ul><ul><li>gericht op samenwerking in virtuele gemeenschappen (&quot;collaboration, sharing, communities of practice, ...&quot;) </li></ul></ul><ul><ul><li>visualisatie van gebruikte tags met &quot;tag clouds“ </li></ul></ul><ul><ul><li>bijna 30% van internet-gebruikers “doet er intussen aan” </li></ul></ul><ul><ul><li>maar: geen enkele standaardisatie en controle, dus alle problemen terug die gecontroleerd vocabulair oplost </li></ul></ul><ul><ul><li>maar: tag clouds tonen alleen wat grote massa leuk vindt; is populariteit wel maat voor relevantie of belang? </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    42. 49. tagging ook professioneel interessant ? <ul><li>binnen communities met zelfde woordgebruik </li></ul><ul><li>kan gebruikers bij de organisatie betrekken </li></ul><ul><li>als “advisering” belangrijker dan uitputtend zoeken (recall) </li></ul><ul><li>als informatie-professional supervisie houdt over consistentie van gebruikte terminologie </li></ul><ul><li>(maar staat dat niet haaks op idee van tagging?) </li></ul><ul><li>als we tags kunnen organiseren (“bundles” bij delicious) </li></ul><ul><li>doordat computer ook relaties tussen tags kan leggen </li></ul><ul><li>als we tags kunnen “mappen” op thesaurus </li></ul><ul><li>tags in de catalogus als aanvulling op &quot;echte&quot; ontsluiting? </li></ul><ul><li>geo-tagging van in aanmerking komend materiaal (mashup met Google Earth) </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    43. 52. tags gebundeld op dewey-codes (ddc)
    44. 53. koppeling tussen klassieke bibliotheekcatalogus (UB Utrecht) en LibraryThing toont gegevens uit LibraryThing voorzover betrekking hebbend op materiaal uit Utrecht
    45. 54. interoperabiliteit <ul><li>in netwerkomgeving is integratie van (vaak heterogene) bronnen van belang, hetgeen “interoperabiliteit” vereist </li></ul><ul><li>interoperabiliteit kan verschillende dingen inhouden, zoals: </li></ul><ul><ul><li>mogelijkheid om gegevens uit te wisselen tussen verschillende systemen </li></ul></ul><ul><ul><li>mogelijkheid om in één keer te zoeken in gegevens van/uit meer verschillende systemen of daartussen relaties te leggen </li></ul></ul><ul><li>daarbij gaat het vooral om de gebruikte metadata, zowel op syntactisch als op semantisch niveau </li></ul><ul><li>zie: L.M. Chan, M.L. Zeng (2006) - Metadata interoperability and standardization: a study of methodology; Part I. Achieving interoperability at the schema level </li></ul><ul><li>in: D-Lib Magazine 12, nr 6, http://dlib.org/dlib/june06/chan/06chan.html </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    46. 55. interoperabiliteit <ul><li>manieren om systemen interoperabel te maken: </li></ul><ul><li>in verschillende systemen hetzelfde metadatasysteem gebruiken </li></ul><ul><li>(zowel technisch, als structuur, zoals bijv. XML + DC bij OAI) </li></ul><ul><li>in verschillende systemen dezelfde standaarden voor de inhoud van de metadata gebruiken (zoals bij GTT; niet bij OAI!) </li></ul><ul><li>zorgen dat systemen elkaars metadata kunnen “begrijpen” op niveau van het systeem (bijv. via concordantie tussen de “velden”) </li></ul><ul><li>zorgen dat systemen de betekenis van de inhoud van elkaars metadata kunnen “begrijpen” (bijv. via concordantie van vocabulair) </li></ul><ul><li>» problematiek ligt zowel op syntactisch als op semantisch niveau </li></ul><ul><li>» voor die laatste twee aanpakken is RDF te gebruiken </li></ul><ul><li>(Resource Description Framework) </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    47. 56. <ul><li>RDF legt in XML de relatie vast tussen objecten, hun metadata en de daarvoor gebruikte metadata standaarden </li></ul><ul><li>gebruikt “namespaces” om (via een URL) naar beschrijving van die standaarden te kunnen verwijzen </li></ul><ul><li>is bedoeld om bestaande, elders ontwikkelde semantische systemen te kunnen (her)gebruiken en zonodig te combineren </li></ul><ul><li>hoe de structuur van te gebruiken metadata in elkaar zit, is ook volgens het RDF-formalisme in XML uit te drukken </li></ul><ul><ul><li>daarvoor te gebruiken RDF-schema: RDFS </li></ul></ul><ul><ul><li>dat mag ook een “boomstructuur” zijn, in plaats van het lineaire rijtje velden van Dublin Core </li></ul></ul><ul><ul><li>daarin kunnen ook klassen van objecten worden gedefinieerd </li></ul></ul><ul><ul><li>(bijv. veld “uitgever” behoort tot de klasse van “leveranciers”) </li></ul></ul><ul><li>dit biedt eerste aanzet tot computerinterpreteerbaarheid </li></ul>Eric Sieverts | e.sieverts@library.uu.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | [email_address] resource description framework
    48. 57. interoperabiliteit op veldniveau <ul><li>1: specificeer welke metadata op welke wijze in een bepaald systeem worden toegepast </li></ul><ul><ul><li>in application profile : </li></ul></ul><ul><ul><li>specificatie welke elementen uit welke (verschillende) metadata standaarden in een specifieke situatie worden toegepast </li></ul></ul><ul><ul><li>in metadata registry : gedetailleerde beschrijving </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>van één specifiek metadata schema </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>(zoals bijv. het Dublin Core Metadata Registry op DCMI-site) </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>van de metadata schema’s die in bepaalde toepassing worden gecombineerd - en in application profile zijn gespecificeerd </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>(zoals bijv. het TEL-registry van The European Library) </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>doel: daarnaar kunnen verwijzen (linken) </li></ul></ul><ul><ul><li>ten behoeve van hergebruik, conversie of concordantie </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    49. 58. interoperabiliteit op veldniveau <ul><li>2: je kunt converteren van ene schema naar andere schema via “crosswalk” (veld-concordantie) </li></ul><ul><ul><li>één op één </li></ul></ul><ul><ul><li>(zoals bij “MARC-DC crosswalk”) </li></ul></ul><ul><ul><li>veel-op-veel via vaste tussenstap </li></ul></ul><ul><ul><li>(zoals bij “Getty crosswalk”) </li></ul></ul><ul><ul><li>probleem als er </li></ul></ul><ul><ul><li>verschil is in </li></ul></ul><ul><ul><li>opzet, structuur </li></ul></ul><ul><ul><li>en detail tussen </li></ul></ul><ul><ul><li>verschillende schema’s </li></ul></ul>cdwa cco vra marc cimi dc mods ead fda marc dc Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    50. 59. interoperabiliteit op vocabulair-niveau <ul><li>alleen “melden” welke vocabulair-standaard (scheme) wordt gebruikt (zoals bij DC) is natuurlijk nog niet genoeg voor interoperabiliteit ten behoeve van zoeksysteem </li></ul><ul><li>tot de oplossing behoren onder meer: </li></ul><ul><ul><li>klassieke concordanties </li></ul></ul><ul><ul><li>algemeen probleem ook hier: verschillen in opzet, specificiteit, granularity, mate van pre/postcoördinatie, hiërarchische structuur, culturele achtergrond, .... tussen verschillende vocabulaires </li></ul></ul><ul><ul><li>terminology services </li></ul></ul><ul><ul><li>web-service met infrastructuur en functionaliteit voor bevragen van terminologie, bijvoorbeeld via Zthes-protocol (zowel Z39.50 als SRU) </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    51. 60. als overlap tussen twee termen te klein is, vindt geen matching plaats uit Catch-project STITCH: Koninklijke Bibliotheek, Vrije Universiteit - sectie AI match op basis van materiaal dat met beide systemen is ontsloten Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 matchen van vocabulair uit 2 thesauri
    52. 61. SKOS <ul><li>om interoperabiliteit via terminology services “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig: </li></ul><ul><ul><li>standaard om computerleesbaar te beschrijven hoe een bepaald ontsluitingssysteem in elkaar zit en hoe onder meer de relaties tussen begrippen moeten worden geïnterpreteerd </li></ul></ul><ul><ul><li>(bijv.: of iets een BT is, een scope note of .... ) </li></ul></ul><ul><li>dat kon al een beetje met RDFS </li></ul><ul><li>daarvoor is nu in ontwikkeling </li></ul><ul><ul><li>SKOS: Simple Knowledge Organisation System </li></ul></ul><ul><ul><li>daarbij wordt (ook) gebruik gemaakt van RDF </li></ul></ul><ul><ul><li>met SKOS kunnen ook verschillende ontsluitingssystemen (ontologieën) gecombineerd worden </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    53. 62. SKOS-representatie van thesaurusterm & -relaties is in RDF te beschrijven Term : Economic cooperation Used For : Economic co-operation Broader terms : Economic policy Narrower terms : Economic integration, European economic cooperation, European industrial cooperation, Industrial cooperation Related terms : Interdependence Scope Note : Includes cooperative measures in banking, trade, industry etc., between and among countries. Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    54. 63. uit Catch-project CHOICE: Beeld & Geluid (Hilversum), Vrije Universiteit - sectie BI Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008 SKOS in CATCH-project CHOICE konden aanvullende relaties in een eigen thesaurus worden afgeleid uit relaties in een ander (extern) woordsysteem
    55. 64. OWL <ul><li>om interoperabiliteit “automatisch” te kunnen laten verlopen is meer nodig: </li></ul><ul><ul><li>standaard om computerinterpreteerbaar te beschrijven wat de betekenis is van de concepten in een ontsluitingssysteem (liefst een echte ontologie) </li></ul></ul><ul><li>daarvoor is beschrijvingstaal ontwikkeld: </li></ul><ul><ul><li>OWL: web ontology language </li></ul></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    56. 65. <ul><li>begrip oorspronkelijk afkomstig uit de filosofie en later ook uit de wereld van de kunstmatige intelligentie: </li></ul><ul><li>dient als &quot;kennis-representatie“ waarin kennis van (stukje van) de wereld in vastgelegd </li></ul><ul><li>kan veel vollediger en meer complexe representatie van de werkelijkheid geven dan een thesaurus </li></ul><ul><li>met meer soorten relaties tussen begrippen </li></ul><ul><li>met vastgelegde rollen en eigenschappen van concepten </li></ul><ul><li>bestaan voor beperkte gebiedjes (“wijnontologie”) </li></ul><ul><li>veel breder is een zogenaamde “core ontology” </li></ul><ul><li>bijvoorbeeld: CIDOC-CRM (conceptual reference model) voor concepten, relaties en eigenschappen op terrein van cultureel erfgoed </li></ul><ul><li>eerdere ”topic maps” legden in feite ook een ontologie vast </li></ul>ontologieën Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    57. 66. <ul><li>wat betekenen “ontologieën” in relatie tot het semantisch web </li></ul><ul><li>begrip wordt in dat kader zeer ruim opgevat: </li></ul><ul><li>algemene aanduiding voor allerlei soorten ontsluitings-systemen (thesauri, classificaties, taxonomieën, namenlijsten, .....) </li></ul><ul><li>wel essentieel daarvoor: </li></ul><ul><ul><li>ontologie moet beschikbaar zijn in computerleesbare, </li></ul></ul><ul><ul><li>-interpreteerbare en -verwerkbare vorm </li></ul></ul><ul><ul><li>er zijn dus formele beschrijvingstalen zoals OWL voor nodig </li></ul></ul>ontologieën Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    58. 67. DC + XML + RDF(S) + SKOS + OWL <ul><li>combinatie van methoden, standaarden en technieken voor opslaan, structureren, vullen, formaliseren, beschrijven en interpreteren van metadata </li></ul><ul><ul><li>wordt gebruikt voor verdere ontwikkeling van interoperabiliteit </li></ul></ul><ul><ul><li>ligt ook aan de basis van het semantisch web </li></ul></ul><ul><li>[zie ook serie “De Standaard” uit InformatieProfessional 2006-2007] </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    59. 68. semantisch web <ul><li>ultieme toepassing van interoperabiliteit </li></ul><ul><li>door toepassing van </li></ul><ul><ul><li>RDF(S) </li></ul></ul><ul><ul><li>ontologieën (ook thesauri, taxonomieën, semantische netwerken, …) </li></ul></ul><ul><ul><li>formele beschrijvingstalen (zoals OWL) </li></ul></ul><ul><ul><li>annotaties van objecten (= ontsluiting ) </li></ul></ul><ul><li>kan computerinterpreteerbaar betekenis worden toegekend </li></ul><ul><li>zullen systemen elkaar kunnen begrijpen </li></ul><ul><li>en zullen zij kennis en betekenis kunnen combineren </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    60. 69. © Guus Schreiber UvA / VU rdf annotatie van web-bron Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008
    61. 70. de iconclass annotatie
    62. 71. de &quot;species ontology&quot; Eric Sieverts | e.sieverts@library.uu.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | [email_address] © Guus Schreiber UvA / VU
    63. 72. zoek, zoek, zoek, zoek, zoek, ...... match <ul><li>voor interoperabiliteit en voor het semantisch web zal dus ook nog volop moeten worden &quot;ontsloten&quot;, maar met slimme systemen: </li></ul><ul><ul><li>die domme documenten (helpen) ontsluiten </li></ul></ul><ul><ul><li>en die betekenissen kunnen achterhalen </li></ul></ul><ul><ul><li>en die heterogene metadata kunnen matchen </li></ul></ul><ul><ul><li>en die domme zoekvragen (kunnen) verbeteren </li></ul></ul><ul><li>zal zelfs een aap correcte informatie kunnen vinden </li></ul>Eric Sieverts | e.g.sieverts@uu.nl | e.g.sieverts@hva.nl | http://www.library.uu.nl/medew/it/eric | Gent 03-12-2008

    ×