“ÑÓÐÀËÖÀÃ×ÄÛÍ ÑÓÐÀËÖÀÕÓÉà ÄÝÌÆÈÕ              ÀÐÃÀ ǯÉÍ ÕªÃÆÈË”            ÁÑØÓß, ÆÀÉÊÀ-ãèéí õàìòàðñàí òºñºë   ÕÈ×ÝÝËÄÌÎÍÈ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÁÎËÎÂÑÐÓÓËÑÀÍ ÁÀÃ:Øàãäàðñ¿ðýíãèéí ÑÀÉÍÁÈËÝà                  ÁÓÁÑÒ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÀÃÓÓËÃÀÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÒÀÉËÁÀÐ                                    ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë                                       ÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÒÀÉËÁÀÐ    ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë                                         ªÌͪÒêËÌîíãîë Óëñûí áîëî...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë        ÍÝÃ. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÌÎÍÈÒÎÐÈÍÃÁèä ýíýõ¿¿ çºâëºì溺ð ãóðâàí æèë ...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãøèíæèëãýý õèéæ, òýðõ¿¿ ¿éë ÿâöûã ñàéæðóóëàõ ¿éë àæèëëàãàà” õýìýýí òîäîðõîéëæ áàéíà.Õÿíàëò–øèíæèëãýý íü...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÄýýðõ á¿ä¿¿â÷ýýñ õàðàõàä ìîíèòîðèíã õèéíý ãýäýã íü õýä õýäýí ¿å øà...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã     1.2. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ àðãà ç¿éÁèä ºìíºõ äýä á¿ëýãò ìîíèòîðè...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë1.2.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷                               ,              ...
1.2.2 äóãààð á¿ä¿¿â÷                                         1.2.1                            ,          I                ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÕè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí õàìðàõ õ¿ðýý íü çîðèëãî, çîðèëòîîñîî õàìàà...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã    1.3. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ¿å øàòóóä1.3.1. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ áýëòãýë ¿åÕè÷ýýëèéí ìîíèò...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë                Õýòäýý             Ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà íü çîõ...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã1.3.2. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã ÿâóóëàõ ¿å - Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãà ç¿éÕè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí íèëýý...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÁèäíèé Òà á¿õýíä òàíèëöóóëæ áóé õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ ýíý àðãà í...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãáîëîîä áóñàä õ¿ì¿¿ñèéã õàìðóóëàí îéëãîíî. Äàðààõ õ¿ñíýãò (1.3.3 äóãààð õ¿ñíýãm) - ä ýíý õî¸ðàðãûí çàðè...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÎð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí ¿íäýñòýéãýýð õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãàÕ...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã                             1.3.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷                         “      ”                    ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë¯éëèéí àëõàì 1:Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ äýýðõ îð÷èëò ¿éë ÿâöûí “õè÷...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã     Àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ õóóäñûã (æèøýý íü òºñºëä õýðýãëýãäñýí “Â1”, “Â2”       õóóäàñ) ...
“Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë       Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéñýí áàãèéíõàí “Àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íý...
Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã¯éëèéí àëõàì 4:Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ äýýðõ îð÷èëò ¿éë ÿâöûí ”õè÷ýýëýý ñàéæðóóëàõ ¿å” áóþó õè÷ýýëèéíì...
1.3.4 ä¿ãýýð õ¿ñíýãò24             :                                                                                      ...
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Monitoring
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Monitoring

5,266 views

Published on

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
5,266
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
97
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Monitoring

  1. 1. “ÑÓÐÀËÖÀÃ×ÄÛÍ ÑÓÐÀËÖÀÕÓÉà ÄÝÌÆÈÕ ÀÐÃÀ ǯÉÍ ÕªÃÆÈË” ÁÑØÓß, ÆÀÉÊÀ-ãèéí õàìòàðñàí òºñºë ÕÈ×ÝÝËÄÌÎÍÈÒÎÐÈÍà ÕÈÉÕ ÇªÂ˪ÌÆ Çîõèîã÷èéí ýðõèéã Ìîíãîë Óëñûí Áîëîâñðîë, Ñî¸ë, Øèíæëýõ Óõààíû ßàì, ßïîíû Îëîí Óëñûí Õàìòûí Àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà ýäýëíý. Çîõèîã÷èéí çºâøººðºëã¿éãýýð õýâëýõ, îëøðóóëàõûã õîðèãëîíî. 2009 îí
  2. 2. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÁÎËÎÂÑÐÓÓËÑÀÍ ÁÀÃ:Øàãäàðñ¿ðýíãèéí ÑÀÉÍÁÈËÝà ÁÓÁÑÒÕÒ-èéí õèìèéí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÍàöàãäîðæèéí ÎÞÓÍÃÝÐÝË 45-ð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåðÁàäàìæàâûí ÇÎËÇÀßÀ ÌÇÁÀÇÒ-èéí ìýäýýëýë ç¿éí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÄàìäèíñ¿ðýíãèéí ÝÍÕÒÓßÀ “Ñýòãýìæ” öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåðÃîìîîãèéí ÍÀÐÀÍÃÝÐÝË “Ñýòãýìæ” öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåðÁàäàìñ¿ìáýðýëèéí ÁÀÒÖÝÖÝà ÁÓÁÑÒÕÒ-èéí õèìèéí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÝðäýíèéí ×ÎÉѯÐÝÍ ÌÁÀÇÒ-èéí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÁààòàðûí ÁÀßÐ×ÈÌÝà ÁÁÀÇÒ-èéí “Õ¿í-Îð÷èí” àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÎ÷èðõóÿãèéí ×ÓËÓÓÍÖÝÖÝà ÁÁÀÇÒ-èéí áàãà àíãèéí ìàòåìàòèêèéí àæëûí õýñãèéí àõëàã÷Öýäýíõ¿¿ãèéí ÁÓÉÄÀÍÁÀÀÒÀÐ 97-ð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåðÏýëæèäèéí ËÕÀÃÂÀѯÐÝÍ ÁÓÁÑÒÕÒ-èéí ôèçèêèéí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÕÿíàí òîõèîëäóóëñàí:Øàãäàðñ¿ðýíãèéí ÑÀÉÍÁÈËÝà ÁÓÁÑÒÕÒ-èéí õèìèéí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿íÍàöàãäîðæèéí ÎÞÓÍÃÝÐÝË 45-ð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåðǺâëºõ:Íýðýíäîîãèéí ÍÝÐÃ¯É ÁÑØÓß-íû Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ãàçðûí àõëàõ ìýðãýæèëòýíÒåõíèêèéí ðåäàêòîð:Ãîìîîãèéí ÍÀÐÀÍÃÝÐÝË “Ñýòãýìæ” öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåðÝíýõ¿¿ çºâëºìæèéã áîëîâñðóóëñàí áàãèéí ç¿ãýýñ ìîíèòîðèíãèéí õóóäñûã ñàéæðóóëàõàä áîëîíàíõíû ìîíèòîðèíãèéí çààâàð÷èëàãààã áîëîâñðóóëàí ãàðãàõàä õàìòðàí ç¿òãýæ, ã¿í òóñëàëöàà¿ç¿¿ëñýí àæëûí õýñãèéí àõëàã÷, ãèø¿¿ä áîëîí åðºíõèé áîëîâñðîëûí çàãâàð ñóðãóóëèéí çàõèðàë,ñóðãàëòûí ìåíåæåð¿¿äýä ã¿í òàëàðõàæ áóéãàà èëýðõèéëüå.Õýâëýëèéí õóóäàñ: 10 õ.õÕýâëýñýí òîî: 1200 øISBN:“̺íõèéí ¯ñýã Ãðóïï“ ÕÕÊ-ä õýâëýâ. 2
  3. 3. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÀÃÓÓËÃÀÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÒÀÉËÁÀÐ 4ªÌͪÒÃªË 5ÍÝÃ. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÌÎÍÈÒÎÐÈÍà 61.1 Ìîíèòîðèíãèéí òóõàé åðºíõèé îéëãîëò 61.2 Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ àðãà ç¿é 91.3 Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ¿å øàò 13 1.3.1 Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ áýëòãýë ¿å 13 1.3.2 Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã ÿâóóëàõ ¿å - Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãà ç¿é 15 1.3.3 Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí ¿ð ä¿íãèéí áîëîâñðóóëàëò õèéõ ¿å 32ÕΨÐ. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÌÎÍÈÒÎÐÈÍà ÕÈÉÕÝÄ ÕÝÐÝÃËÝÕ ¯ÍÝËÃÝÝÍÈÉ ÕÓÓÄÀÑ 412.1 Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõýä õýðýãëýñýí ¿íýëãýýíèé õóóäàñíû òóõàé 412.2 Õè÷ýýë çààõ áàãøèéí õºòëºõ õóóäàñ 452.3 Õè÷ýýë àæèãëàã÷èéí õºòëºõ õóóäàñ 522.4 Ñóðãàëòûí ìåíåæåðèéí õºòëºõ õóóäàñ 622.5 Áîëîâñðîë, ñî¸ëûí ãàçðûí ìýðãýæèëòíèé õºòëºõ õóóäàñ 69ÍÝÐ ÒÎÌܨÎÍÛ ÒÀÉËÁÀÐ 70ÍÎÌ Ç¯É 72ÕÀÂÑÐÀËÒ 73 3
  4. 4. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë ÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÒÀÉËÁÀÐ ÁÑØÓß Áîëîâñðîë Ñî¸ë Øèíæëýõ Óõààíû ßàì ÆÀÉÊÀ ßïîíû îëîí óëñûí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà ÁÕ Áîëîâñðîëûí õ¿ðýýëýí ÁÑà Áîëîâñðîë ñî¸ëûí ãàçàð ÌÓÈÑ Ìîíãîë Óëñûí Èõ Ñóðãóóëü ÌÓÁÈÑ Ìîíãîë Óëñûí Áîëîâñðîëûí Èõ Ñóðãóóëü ÁÓÁÑÒÕÒ Áàéãàëèéí Óõààíû Áîëîâñðîëûí Ñîðèë Òóðøèëòûí Õºãæëèéí Òºâ ÌÇÁÀÇÒ Ìýäýýëýë Ç¿éí Áîëîâñðîëûí Àðãà Ç¿éí Òºâ ÌÁÀÇÒ Ìàòåìàòèêèéí Áîëîâñðîëûí Àðãà Ç¿éí Òºâ ÁÁÀÇÒ Áàãà Áîëîâñðîëûí Àðãà Ç¿éí Òºâ ÅÁÑ Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü 4
  5. 5. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë ªÌͪÒêËÌîíãîë Óëñûí áîëîâñðîëûí õºãæèë, ººð÷ëºëò øèíý÷ëýëèéí ýíý îíöãîé ¿åèéí áîäëîãî, ¿éëàæèëëàãàà íü áàãà, äóíä áîëîâñðîëûí øèíý ñòàíäàðòûã áîäèò àæèë õýðýã áîëãîí õýðýãæ¿¿ëýõýä÷èãëýæ áàéíà. Ýíý àæèë íü òàíõèìûí áîëîí òàíõèìûí áóñ ñóðãàëòûã óäèðäàí ÷èãë¿¿ëæ, çîõèîíáàéãóóëæ áóé áàãøèéí àðãà ç¿é, óð ÷àäâàðòàé øóóä õîëáîîòîé áîëîõûã áîëîâñðîëûí óäèðäëàãûíò¿âøèí á¿ðä áàãø, àæèëòíóóä á¿ðýí îéëãîæ áàéãàà áèëýý.ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýõ çîðèëòûí õýðýãæèëò, ¿ð ä¿í íü áàãø íàðûí ìýðãýæèë,àðãà ç¿éí ò¿âøèíãýýñ øóóä õàìààðàõ òóë ÁÑØÓß, ÆÀÉÊÀ-ààñ õàìòðàí 2007-2009 îíä ÌÓÈÑ áîëîíÌÓÁÈÑ-èéí äýðãýäýõ äèäàêòèê, ñóðãàëò, ñóäàëãààíû 4 òºâèéã ò¿øèãëýí Óëààíáààòàð õîò, Äîðíîä,Ñýëýíãý àéìãèéí òóñ á¿ð 3, íèéò 9 çàãâàð ñóðãóóëü äýýð “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãàç¿éí õºãæèë” òºñëèéã õýðýãæ¿¿ëñýí áèëýý. Ýíý òºñºë íü áàãø íýãæ áîëîí ýýëæèò õè÷ýýëýý òºëºâëºõ,çîõèîí áàéãóóëàõ, îíîøëîõ àðãà ç¿éä õóâü íýìýð îðóóëàõ, ñóðàëöàã÷äûí áèå äààí ñóðàëöàõ ÷àäâàðûãèëð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæèéã íýýõ çîðèëãîîð 8 õè÷ýýëýýð 25 àðãà ç¿éí çºâëºìæèéã áîëîâñðóóëàíáîäèò õè÷ýýë¿¿ä äýýð òóðøèæ ñàéæðóóëàí áàãø íàðûí ãàðò õ¿ðãýýä áàéãàà þì.Áîëîâñðîëûí ÷àíàðûí ¿íýëãýý íü õóâü õ¿íèé ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðõýý ýäëýõ, ÷àíàðòàé àìüäðàõèðãýíèé ýðýëò õýðýãöýýã áîëîâñðîëûí ¿éë÷èëãýýíèé íèéë¿¿ëýëòýýð õýðõýí õàíãàæ áàéãààãòîäîðõîéëîõ íèéëìýë ¿éë ÿâö áºãººä õºíäëºíãèéí áîëîí ººðèéí ¿íýëãýýíèé îíîâ÷òîé ø¿òýëöýýãõàíãàñàí áàéõ øààðäëàãàòàé áàéäàã. Ýíýõ¿¿ ¿íýëãýýíèé çîðèëãîîñ õàìààð÷ òóõàéí òîõèîëäîëá¿ðä íèéöñýí õÿíàëò, øèíæèëãýý (monitoring), ñóðëàãûí àìæèëòûí ¿íýëãýý (learning achivementstudy), àóäèò (audut), òîõèðöûí (validity) çýðýã ¿íýëãýýíèé îëîí çàãâàðûã àøèãëàäàã áèëýý.Õàðèí áèä ÅÁÑ-èéí õè÷ýýë ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààíä ÷àíàðûí ¿íýëãýý õèéæ áîëîõ ýäãýýð îëîíòºðëèéí àðãààñ õºíäëºíãèéí áîëîí ººðèéí ¿íýëãýýíèé îíîâ÷òîé ø¿òýëöýýã õàíãàñàí áàéõ øààðäëàãûí¿¿äíýýñ ìîíèòîðèíã õèéõ àðãûã ñîíãîí àâ÷, ýíý àðãûí õ¿ðýýíä òàíèí ìýäýõ¿éí êîíñòðóêòèâ áîëîíñîöèàëü îíîëûí çàð÷èìä ¿íäýñëýñýí õè÷ýýëèéí ñóäàëãààã òóðøèæ õýðýãæ¿¿ëñýí áèëýý.Èéíõ¿¿ õè÷ýýëä îð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí ¿íäýñòýé õàíäàæ, ò¿¿íèéã ñóäëàõ íü ñóðãàëòûí ¿ð ä¿íãäýýøë¿¿ëýõ, áàãø áîëîí ñóðàëöàã÷äûã õºãæ¿¿ëýõýä ÷óõàë õóâü íýìýðòýé áîëîõûã áèä òºñëèéíõýðýãæèõ ÿâöàä òîãòîîñîí þì.Ýíýõ¿¿ øèíýëýã àðãûã íýâòð¿¿ëýõèéí òóëä áèä àíõ òóðøèëòûí ÿâöàä õýðýãëýæ áàéñàí ¿íýëãýýíèéõóóäàñòàé õýðõýí àæèëëàõ òàëààð çàãâàð ñóðãóóëèóäàä “Ìîíèòîðèíãèéí çààâàð÷èëãàà” ãàðãàíºã÷ áàéñàí áà 3 æèëèéí òóðø õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéñýí òóðøëàãàäàà òóëãóóðëàí “Õè÷ýýëäìîíèòîðèíã õèéõ çºâëºìæ”-èéã áîëîâñðóóëàí óíøèã÷ Òàíä õ¿ðãýæ áàéíà.Ýíýõ¿¿ çºâëºìæèéã óíøèæ ñóäàëñàíààð Òà á¿õýí ººðèéí ñóðãóóëèéí áàãø, ñóðàã÷äûí áàãøëàõóéáîëîí ñóðàëöàõóéã õºãæ¿¿ëæ óëìààð ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààãàà ÷àíàðæóóëàõàä äºõºì áîëîõóéöõè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã ò¿¿í äîòðîî õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãà ç¿éí íýãýí õóâèëáàðòàéòàíèëöàõ áºãººä áîëîâñðîëûí øèíý ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ñóðãàëòûã òºëºâëºõ, çîõèîí áàéãóóëæ¿íýëýõýä òàíü äºõºì áîëíî ãýäýãò áèä íàéäàæ áàéíà. Ä.ÝÍÕÒÓßÀ Ìîíèòîðèíãèéí àæëûí õýñãèéí àõëàã÷, Ñýòãýìæ öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåð 5
  6. 6. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë ÍÝÃ. ÕÈ×ÝÝËÈÉÍ ÌÎÍÈÒÎÐÈÍÃÁèä ýíýõ¿¿ çºâëºì溺ð ãóðâàí æèë ¿ðãýëæèëñýí “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éíõºãæèë” òºñëèéí ¿ð ä¿íä åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ åðºíõèéàðãà ç¿éã òàíèëöóóëæ áàéãàà áèëýý. ¯¿íèé òóëä “ìîíèòîðèíã” ãýäýã ¿ãèéí óòãà, “ìîíèòîðèíãõèéõ” ãýäãèéí äîîð õèéãääýã ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé òîäðóóëàõûã õè÷ýýñýí áºãººä óëìààðòóðøèëò ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íäýý ¿íäýñëýí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ àðãà ç¿éí íýãýí õóâèëáàðûãáîëîâñðóóëñàí áèëýý. Èíãýýä òà á¿õýí ýíýõ¿¿ á¿ëãèéí 1.1 äýä á¿ëãýýñ ìîíèòîðèíãèéí òóõàéåðºíõèé îéëãîëò, 1.2 äýä á¿ëãýýñ ÅÁÑ-èéí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ àðãà ç¿é áà 1.3 äýä á¿ëãýýñõè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ¿å øàòûí òàëààð äýëãýð¿¿ëæ òàíèëöàíà óó. 1.1. Ìîíèòîðèíãèéí òóõàé åðºíõèé îéëãîëòÌîíãîë áîëîí àíãëè ¿ãèéí óòãûí òîëü áè÷èãò “ìîíèòîðèíã”, “ìîíèòîðèíã õèéõ” ãýäãèéã äàðààõáàéäëààð òàéëáàðëàñàí áàéäàã áºãººä õÿíàëò-øèíæèëãýý, ¿íýëãýý ãýæ îð÷óóëàí õýðýãëýõ ÿâäàëò¿ãýýìýë áàéíà. Îêñôîðä Ìîíñóäàð Àíãëè – Ìîíãîë òîëü áè÷èã: monitoring (noun) – 1 (by person) õÿíàëò, àæèãëàëò; careful ~ for problems àñóóäëûã ÷àíä àæèãëàõ / õÿíàõ, 2 õÿíàõ to monitor (verb) - õÿíàõ, àæèãëàõ Ä. Àëòàíãýðýë “Àíãëè-Ìîíãîë òîëü áè÷èã: to monitor (verb) – øàëãàõ, õÿíàõ, àæèãëàõ Cambridge. International dictionary of English: to monitor (verb) - to watch something carefully for a period of time in order to discover something about it. - òîäîðõîé õóãàöààíä ÿìàð íýãýí ç¿éëèéí òàëààð èë¿¿ èõèéã îëæ ìýäýõèéí òóëä ò¿¿íèéã àíõààðàëòàéãààð àæèãëàõ Longman dictionary: to monitor (verb) - to carefully watch and check a situation in order to see how it changes or progresses over a period of time. - òîäîðõîé õóãàöààíä íºõöºë áàéäëûí õýðõýí ººð÷ëºãäºæ áàéãàà ýñâýë õºãæèæ äýâøèæ áóéã îéëãîæ ìýäýõèéí òóëä ò¿¿íèéã àíõààðàëòàéãààð àæèãëàõ, õÿíàõ http://dictionary.reference.com/browse/monitoring monitoring (noun) - the act of observing something (and sometimes keeping a record of it) - ßìàð íýãýí ç¿éëèéã àæèãëàõ, òýìäýãëýë õºòëºõ ¿éë ÿâö to monitor - watch, observe, or check closely or continuously - àíõààðàëòàé, òàñðàëòã¿éãýýð õàðàõ, àæèãëàõ, õÿíàõ, øàëãàõÈéíõ¿¿ áèä “ìîíèòîðèíã” ãýäãèéã “õÿíàëò, øèíæèëãýý, ¿íýëãýý” ãýñýí îéëãîëòûí õ¿ðýýíä àâ÷¿çñýí áà “ìîíèòîðèíã õèéõ” ãýäãèéã:“¯éë ÿâöûã á¿õýëä íü áóþó ò¿¿íèé ¿å øàòóóäûã òîäîðõîé èíäèêàòîð, ¿ç¿¿ëýëò õýðýãëýíàëü áîëîõ òàñðàëòã¿é ìºðäºí àæèãëàæ, äýëãýðýíã¿é ìýäýý áàðèìò öóãëóóëàí çàäëàí 6
  7. 7. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãøèíæèëãýý õèéæ, òýðõ¿¿ ¿éë ÿâöûã ñàéæðóóëàõ ¿éë àæèëëàãàà” õýìýýí òîäîðõîéëæ áàéíà.Õÿíàëò–øèíæèëãýý íü íýã òàëààñ àëèâàà ¿éë ÿâöûã ãàäíààñ àæèãëàæ çîõèöóóëàõ, ò¿¿íèéìºðººð àðãà õýìæýý àâàõ ñàéæðóóëàõ òàëààð çºâëºìæëºõ çîðèëãûí ¿¿äíýýñ øèíæëýõ óõààíû¿íäýñëýëòýé, òóñãàéëàí áîëîâñðóóëñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó áàéíãà ýñâýë, òîäîðõîé äàâòàìæòàéãààðõèéäýã ¿íýëãýý, ¿éë ÿâöûí òîäîðõîé ¿å øàòûã ä¿ãíýõ ¿éë àæèëëàãàà þì. ͺ㺺 òàëààñ, ¿ð ä¿íãýýçîðèëãîòîéãîî õàðüöóóëæ, òóõàéí ¿éë ÿâöûã ¿å øàò á¿ðò íü óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ íàðèéñãàõöîãö ¿éë àæèëëàãàà ãýæ áîëîõ þì. Ýíý àãóóëãààðàà õÿíàëò-øèíæèëãýý íü ÷àíàðûí ¿íýëãýýíèéòîãòîëöîîíû íýã òºðºë þì [1].Èéìä àëü ÷ ñàëáàðò òîäîðõîé çîðèëãûí äîð ÿìàð ÷ ÷èãëýëýýð ìîíèòîðèíã õèéæ áîëîõ þì.Òóõàéëáàë, Áàéãàëü îð÷íû ñàëáàðò óñíû ÷àíàðûã ¿íýëýõ ÷èãëýëýýð; áîëîâñðîëûí ñàëáàðò ò¿¿íèéò¿âøèí á¿ðò (áàãà, äóíä, èõ äýýä, ìýðãýæëèéí áà áóñàä) ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãàà ýðõýëäýãáàéãóóëëàãóóäûí (Áîëîâñðîëûí õ¿ðýýëýí, ÅÁÑ, èõ äýýä ñóðãóóëü ãýõ ìýò) ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð,ñóðãàëòûí òåõíîëîãèéí ãîðèì ãýõ ìýò ÷èãëýëýýð ìîíèòîðèíã õèéæ áîëíî.Òóõàéí ñàëáàðò ìîíèòîðèíãèéã çîõèîí áàéãóóëàõäàà òýð ñàëáàð äàõü ìîíèòîðèíã õèéõ õýðýãöýýøààðäëàãàä òóëãóóðëàí õàìðàõ õ¿ðýý, çîðèëãî çîðèëòîî òîäîðõîéëæ, ò¿¿íä õ¿ðýõ àðãà çàì,õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà çýðãèéã íàðèéí òºëºâëºõ íü ç¿éòýé. Èíãýõäýý áàéãàà íººö áîëîëöîîãîî(õ¿íèé íººöèéí, ñàíõ¿¿ãèéí ãýõ ìýò) çàéëøã¿é õàðãàëçàí ¿çýõ øààðäëàãàòàé þì. Ìîíèòîðèíãõèéõ ¿éë ÿâöûã åðºíõèéëºí 1.1.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷ýýð ¿ç¿¿ëëýý. 1.1.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷ Mîíèòîðèíã õèéõ ¿éë ÿâöûí á¿ä¿¿â÷ , , , , , , , 7
  8. 8. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÄýýðõ á¿ä¿¿â÷ýýñ õàðàõàä ìîíèòîðèíã õèéíý ãýäýã íü õýä õýäýí ¿å øàò á¿õèé ¿éë àæèëëàãààáîëîõ íü õàðàãäàæ áàéíà. Íýã ¿å øàòàä àëäàà ãàðâàë ýöñèéí ¿ð ä¿íä ñºð㺺ð íºëººëäºã. Åð íüìîíèòîðèíã õèéõýä õàìãèéí ÷óõàë ¿éë àæèëëàãàà íü áàòàëãààòàé, áàðèìòæóóëñàí ìýäýýëýë îëæàâàõ ÿâäàë þì. Èéìä õýðýãòýé áàðèìòûã á¿ðä¿¿ëýõäýý ìýäýýëýë öóãëóóëàõ ñóäàëãààíû àðãóóäûãäàíãààð íü áîëîí õîñëóóëàí õýðýãëýõ çàìààð çºâ çîõèñòîé àøèãëàæ, ñèñòåìòýé ÿâóóëàõ íü ÷óõàëáºãººä ìîíèòîðèíãèéí õóóäàñ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýðèéã àøèãëàí áàðèìòæóóëæ àâíà.Ñóäàëãààíä àøèãëàõ ìîíèòîðèíãèéí õóóäñûã áîëîâñðóóëàõäàà äàðààõ åðºíõèé øàëãóóðûãáàðèìòëàõ íü ç¿éòýé. Ìîíèòîðèíã õèéõ õýðýãöýý, øààðäëàãà, ñîíèðõîëä íèéöñýí áàéõ ¯éë ÿâöûí òóõàéí ¿å øàòäàà òîõèðñîí, îíîâ÷òîé áàéõ Èëð¿¿ëýõèéã õ¿ñýæ áóé ç¿éëýý îíîâ÷òîé òîìü¸îëñîí áàéõ ¯íýëãýý õèéõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã îíîâ÷òîé òîîöñîí áàéõ Øààðäëàãàòàé ìýäýý áàðèìòûã õàíãàëòòàé öóãëóóëæ áîëîõóéö áàéõ Öóãëóóëñàí ìýäýý áàðèìòäàà àíàëèç õèéõ àðãà ç¿éãýý ìîíèòîðèíãèéí çîðèëãîî õàíãàõóéöààð ñîíãîõ, áîëîâñðóóëàõ ¯ð ä¿íãèéí áîëîâñðóóëàëòûã õèéõäýý òîîí áà ÷àíàðûí àíàëèçûí ¿ð ä¿íã õàðüöóóëàí õÿíàõ áîëîìæòîé áàéõààð àðãà ç¿éãýý ñîíãîõÌîíèòîðèíãèéí ¿ð ä¿íã äàðààõ áèå áèåäýý ýðýìáýëýãäýõ ¿ð ä¿íãèéí áàãöààð òîäîðõîéëæ áîëíî.¯¿íä:Øóóä ¿ð ä¿í: ¯éë àæèëëàãàà á¿ðèéí òîäîðõîé ¿ð ä¿í (áîãèíî õóãàöààíû)Äàì ¿ð ä¿í: Áàãö ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íä ãàðàõ åðºíõèé ¿ð ä¿íͺ뺺ò ¿ð ä¿í: Õºãæëèéí õýðýãöýý, çîðèëãî õàíãàõàä á¿õ ¿éë àæèëëàãààíû åðºíõèé ¿ð ä¿íãèéí¿ç¿¿ëýõ íºëºº (óðò õóãàöààíû)Èíãýýä òà á¿õýí ÅÁÑ-èéí õè÷ýýëä õýðõýí ìîíèòîðèíã õèéõ òàëààð äàðààõ äýä á¿ëãýýñ óíøèæòàíèëöàíà óó. 8
  9. 9. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã 1.2. Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ àðãà ç¿éÁèä ºìíºõ äýä á¿ëýãò ìîíèòîðèíã ãýæ ÿìàð óòãàòàé ¿ã áîëîõ òóõàé áîëîí àëèâàà ¿éë àæèëëàãààíäìîíèòîðèíã õèéõ åðºíõèé îéëãîëò, ¿íäñýí àëõìóóäûí òóõàé ºã¿¿ëñýí áèëýý. Õàðèí ýíý á¿ëýãò áè人ðñäèéí äýâø¿¿ëæ áóé åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ àðãà ç¿éíòàëààð Òàíä òîâ÷ òàíèëöóóëàõ áîëíî.Ìîíèòîðèíã ãýäãèéã “õÿíàëò-øèíæèëãýý-¿íýëãýý” õýìýýí îéëãîâîë õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ¿éëèéã áèä õýðõýí îéëãîõ âý? Ìýäýýæ ýíä îëîí õóâèëáàð áàéæ áîëîõ áºãººä òóõàéí õè÷ýýëèéã¿íýëýõýä ÿìàð çîðèëãîîð, þóã, õýí, ÿàæ èëð¿¿ëýõ âý? ãýñýí àñóóëò óðãàí ãàðíà. Ýíý àñóóäàëä: ñóðãàëòûí óäèðäëàãà ìåíåæìåíòèéí òàëààñ íü, òîäîðõîé “ïðåäìåò” áóþó êóðñ õè÷ýýëèéí ñòàíäàðò, àãóóëãûí çîõèñòîé áàéäàë, õýðýãæèëòèéí òàëààñ íü ñóðãàëòûí ìàòåðèàëëàã, ¿éëèéí, ñýòãýë ç¿éí îð÷èí òàëààñ íü, íýãæ áîëîí ýýëæèò õè÷ýýë äýýð ÿâàãäàõ ñóðãàõ, ñóðàõ ïðîöåññûí ¿éë ÿâöàä øèíæèëãýý õèéõ ãýõ ìýòýýð îëîí òàëààñ õàíäàæ áîëîõ þì.ÁÑØÓß áà ÆÀÉÊÀ áàéãóóëëàãûí õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëñýí “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãàç¿éí õºãæèë” òºñëèéí õ¿ðýýíä äýýðõ àñóóäàëä ñóðàã÷èéí ñóðàëöàõ ¿éë àæèëëàãààã äýìæñýí áàãøëàõàðãà ç¿éí øèíý÷ëýë, õºãæèë ò¿¿íèéã á¿òýýõ àðãà ç¿é òàëààñ íü ñóäàëæ, çºâºë㺺 ºãºõºä ÷èãëýæáàéñàí þì. Èéì ó÷ðààñ áèä õè÷ýýëä (ÅÁÑ-èéí) ìîíèòîðèíã õèéõ ¿éë àæèëëàãààã “õè÷ýýëèéíìîíèòîðèíã” ãýäýã íýð òîìü¸îíû äîð àâ÷ ¿çýí äàðààõ áàéäëààð îéëãîæ, òóðøèëò õè÷ýýë¿¿ääýýõýðýãæ¿¿ëñýí áîëíî.“Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã” ãýäãèéã åðºíõèéä íü áàãøëàõóé áîëîí ñóðàëöàõóéä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ,ñàéí õè÷ýýëèéí øèíýëýã àðãà ç¿éã á¿òýýõ çîðèëãîîð çîõèîí áàéãóóëàãäàæ áóé òîäîðõîé ¿å øàòá¿õèé íàðèéí íèéëìýë ¿éë õýìýýí îéëãîæ áîëíî. Ýíý íü “õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ áýëòãýë ¿å”,“õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã ÿâóóëàõ ¿å”, “õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí ¿ð ä¿íãèéí áîëîâñðóóëàëòûãõèéæ ä¿ãíýëò ãàðãàõ ¿å” ãýñýí ¿íäñýí ãóðâàí ¿å øàòààñ á¿ðäýõ äèíàìèê òîãòîëöîî õýìýýí áèä¿çñýí þì. Õè÷ýýëä ìîíèòîðèíã õèéõ ¿éë, ¿éëèéí àëõìûã åðºíõèéëæ 1.2.2 äóãààð á¿ä¿¿â÷èä, õàðèíýíýõ¿¿ ¿éëèéã ìîíèòîðèíã õèéõ ¿éë ÿâöûí á¿ä¿¿â÷òýé (1.1.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷) òààöóóëàí 1.2.1 ä¿ãýýðá¿ä¿¿â÷ýýð ¿ç¿¿ëëýý. 9
  10. 10. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë1.2.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷ , . , , , , . , , , , , , , ºã÷ , , , , , . , : : : , . ) ( , III II I 10
  11. 11. 1.2.2 äóãààð á¿ä¿¿â÷ 1.2.1 , I , II : . III , ,11 Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã
  12. 12. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÕè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí õàìðàõ õ¿ðýý íü çîðèëãî, çîðèëòîîñîî õàìààðàí ººð áàéæ áîëîõ þì.Òóõàéëáàë, òîäîðõîé ìýðãýæëèéí áàãø íàðûí ººðñäèéí ñàíàà÷ëàãààð öîìõîí õ¿ðýýíä õèéãäýõìîíèòîðèíã áàéõààñ ãàäíà, òîäîðõîé íýã ñóðãóóëèéí õ¿ðýýíä, õýä õýäýí ñóðãóóëèéí õ¿ðýýíä(ä¿¿ðýã äîòðîî, ä¿¿ðýã õîîðîíä ãýõ ìýò), òîäîðõîé àéìãèéí õýìæýýíä ýñâýë ¿íäýñíèé õýìæýýíäìîíèòîðèíãèéã çîõèîí áàéãóóëæ áîëíî. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ çîõèîí áàéãóóëàëòûí ò¿âøèí 1.2.1 ä¿ãýýð õ¿ñíýãò ¯éë àæèëëàãààã óäèðäàí Õàìðàõ õ¿ðýý Çîðèëãî, çîðèëò ÷èãë¿¿ëýã÷ Òîäîðõîé íýã – ªºðèéí ñóðãóóëèéí áàãø íàðûí áàãøëàõóé ñóðãóóëèéí áîëîí ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã õºãæ¿¿ëýõ õ¿ðýýíä – Áàãø íàðûí õàìòûí ¿éë àæèëëàãààã Ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà, Çààõ (Èõýâ÷ëýí ñàéæðóóëàõ, äýìæèõ àðãûí íýãäýë ñóðãóóëèéí – Çàëóó áîëîâñîí õ¿÷íèéã õè÷ýýëèéí àíàëèç, á¿õ áàãø íàð ñóäàëãàà õèéõ àðãà ÷àäâàðò ñóðãàõ õàìðàãäàíà) – Çàãâàð ñóðãóóëü áîëîõ ãýõ ìýò. – ªºðèéí ñóðãóóëü áîëîí áóñàä ñóðãóóëèéí Ä¿¿ðýã, ñóìûí áàãø íàðûí áàãøëàõóé áîëîõ ñóðàëöàã÷äûí õ¿ðýýíä ñóðàëöàõóéí õºãæèëä äýìæëýã áîëîõ Ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà, (1 áàãò èõýâ÷ëýí – Ñóðãóóëèóäûí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ, àéìàã, ä¿¿ðãèéí ñóðãàëò èæèë ìýðãýæëèéí òóðøëàãà ñîëèëöîõ õàðèóöñàí ìýðãýæèëòí¿¿ä áàãø íàð – Áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòûã õýðýãæ¿¿ëýõ õàìðàãäàíà) ÷àäâàðòàé á¿òýýë÷ áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýõ – Çàãâàð ä¿¿ðýã, ñóì áîëîõ ãýõ ìýò. – Íèéñëýë, àéìãèéí ñóðãóóëèéí áàãø íàðûí Ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà, áàãøëàõóéä äýìæëýã áîëîõ, ñóðãóóëèóäûí ä¿¿ðãèéí ñóðãàëò õàðèóöñàí Íèéñëýë, àéìãèéí ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ, ìýðãýæèëòýí, íèéñëýë, õ¿ðýýíä òóðøëàãà ñîëèëöîõ àéìãèéí Áîëîâñðîëûí – Áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòûí õýðýãæèëòýä õÿíàëò ãàçðûí ìýðãýæèëòí¿¿ä òàâèõ ãýõ ìýò. ßàì àãåíòëàãóóä, ýðäýì Óëñ ¿íäýñíèé øèíæèëãýý, ñóðãàëòûí Áîëîâñðîëûí ÷àíàðûã äýýøë¿¿ëýõ õýìæýýíä áàéãóóëëàãóóä (ÁÑØÓß, ÁÕ ãýõ ìýò)Äýýðõ õ¿ñíýãò (1.2.1 ä¿ãýýð õ¿ñíýãò)-ýýñ õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéã øàò àõèñàí òîäîðõîéò¿âøèíã¿¿äýä çîõèîí áàéãóóëæ áîëîõ íü õàðàãäàæ áàéíà. Õàðèí òóõàéí ò¿âøèí á¿ðò õýí, þóã,ÿàæ õèéõ âý? ãýñýí àñóóäàë óðãàí ãàðàõ áºãººä þóíû ºìíº òîäîðõîé íýã ñóðãóóëèéí ò¿âøèíä ýíýàñóóäëûã øèéäâýðëýõ íü ç¿éòýé þì.Áèä ãóðâàí æèëèéí òóðø ¿ðãýëæèëñýí òóðøèëò ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä 9 çàãâàð ñóðãóóëü äýýð òóðøèëòõè÷ýýëèéã çîõèîí áàéãóóëñàí òóðøëàãàäàà ¿íäýñëýí äýýðõ àñóóäëûã øèéäâýðëýí ñóðãóóëèéíò¿âøèíä õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ººðñäèéí õóâèëáàðûã äýâø¿¿ëæ áàéíà. Ýíý òóõàé äàðààõäýä á¿ëã¿¿äýýñ äýëãýð¿¿ëýí óíøèæ òàíèëöàíà óó. 12
  13. 13. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã 1.3. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ¿å øàòóóä1.3.1. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ áýëòãýë ¿åÕè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ äýýðõ òîãòîëöîîò ¿éëèéí íýãä¿ãýýð ¿å øàò íü “õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãõèéõ áýëòãýë ¿å” þì. Ýíýõ¿¿ ¿éë àæèëëàãààã ã¿éöýòãýõýä õýí, þóã, ÿàæ õèéõ âý ãýñýí àñóóäëûãáèä øèéäâýðëýõäýý ÆÀÉÊÀ áà ÁÑØÓß-íààñ õàìòðàí òºñëèéí çîðèëãî áîëîîä ýöñèéí ¿ð ä¿íãòîîöîõòîé õîëáîîòîé àâ÷ áàéñàí òàíäàõ ñóäàëãààíóóäûí çîðèëãî, ÿâö, ¿ð ä¿í (ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíûõ¿ðýýíä áàãø, ñóðàã÷äààñ àâ÷ áàéñàí àñóóëãà ñóäàëãààã õàâñðàëòààñ õàðíà óó.) áîëîîä ãóðâàíæèëèéí òóðøèëò ñóäàëãààíû ÿâöàä õóðèìòëóóëñàí òóðøëàãàäàà ¿íäýñëýñýí áèëýý. Èíãýýä ýíý ¿éëàæèëëàãààã åðºíõèéëºí 1.3.1 ä¿ãýýð õ¿ñíýãòýýð ¿ç¿¿ëëýý. I ¿å øàò “Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ áýëòãýë ¿å” 1.3.1 ä¿ãýýð õ¿ñíýãò Õýí îðîëöîõ Þó õèéõ âý? ßàæ õèéõ âý? âý? ªºðèéí Õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éí õºãæëèéí òàëààð äýëõèé íèéòèéí ñóðãóóëüä åðºíõèé ÷èã õàíäëàãà ÿìàð áàéãààã ñóäàëæ, äàðààõ çîðèëãî õè÷ýýëèéí á¿õèé òàíäàõ ñóäàëãààíóóäûã ÿâóóëñíû äàðàà áàãø íàðòàà ýíý ìîíèòîðèíã ÷èãëýëýýð ñóðãàëò ñåìèíàð çîõèîí áàéãóóëíà. õèéõ õýðýãöýý, - Òàíäàõ ñóäàëãàà 1. Ñóðàã÷äûíõàà ìýäëýã, ñóðàëöàõ ÷àäâàð, øààðäëàãûã õ¿ñýë ñîíèðõîëûã èëð¿¿ëýõ òîäîðõîéëîõ, - Òàíäàõ ñóäàëãàà 2. Áîëîâñðîëûí øèíý ñòàíäàðòûã õýðýã- òàíèóëàõ æ¿¿ëýõýä áàãø íàðûíõàà áàãøëàõ àðãà ç¿é, óð ÷àäâàðûí ò¿âøèí õàíãàëòòàé áàéãàà ýñýõ áîëîí ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæñýí àðãà ç¿éí øèéäýë á¿õèé êóðñ õè÷ýýë, íýãæ õè÷ýýë, ýýëæèò õè÷ýýëèéí êèððèêþëèì áîëîâñðóóëæ, Õè÷ýýëèéí ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ÷àäàæ áàéãàà ýñýõèéãìîíèòîðèíã èëð¿¿ëæ, òîãòîîõ çîõèîí - Òàíäàõ ñóäàëãàà 3. Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæñýí õè÷ýýë áàéãóóëàõ ñóðãàëòûã òºëºâëºí ÿâóóëàõàä ñóðãóóëèéí óäèðäëàãûí ç¿ãýýñ òóõàéíñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýí àæèëëàæ áàéãàà ýñýõäýýóäèðäëàãà: ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãºõ - Òàíäàõ ñóäàëãàà 4. Áàãøëàõóé, ñóðàëöàõóéã ¿íýëæ áóé ¿íýëãýý áîäèòîé, çºâ ýñýõèéã èëð¿¿ëæ òîãòîîõ çýðýã ¿éë àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëíà. ªºðèéí Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéñíýýð ÿìàð ¿ð ä¿íä õ¿ðýõèéã ñóðãóóëüä çîðüæ áàéãààòàé óÿëäóóëàí çîðèëãî çîðèëòîî òîäîðõîéëíî. õè÷ýýëèéí Òóõàéëáàë, ìîíèòîðèíã - Áàãø íàðûí áàãøëàõóéã ¿íýëæ, ñàéæðóóëàõ õèéõ çîðèëãî, - Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã ¿íýëæ, ñàéæðóóëàõ çîðèëòûã - Ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí îð÷èíã ¿íýëýõ, õºãæ¿¿ëýõ òîäîðõîéëîõ, çýðýãò ÷èãëýñýí áàéõ íü ç¿éòýé þì. òàíèóëàõ 13
  14. 14. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë Õýòäýý Ñóðãóóëèéí óäèðäëàãà íü çîõèîí áàéãóóëàëò, ñóäàëãààíû äàðààõ ñóðãàëòûí àæëûã õàðèóöíà. òåõíîëîãèéí - Òîäîðõîé õóãàöààíä òîâîëñîí çîðèëòîî õàíãàæ, õ¿ññýí ¿ð äýâøèë, àðãà ä¿íäýý õ¿ðýõ ¿éë àæèëëàãààíû òºëºâëºãººã ãàðãàõ ç¿éí õºãæ뺺ð - ªºðèéí ñóðãóóëèàñ õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ìîíèòîðèíãèéí áàãèéí ãèø¿¿äèéã òîìèëîõ (òîäîðõîé ñóäàëãààíû áàãòàé ¿ëãýð æèøýý õàìòàð÷ àæèëëàæ áîëíî) çàãâàð  Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí õóóäñûã áîëîâñðóóëàõ ñóðãóóëü áîëæ Òîîíû áà ÷àíàðûí àíàëèç õèéõ áîëîìæòîé áàéõààð äàðààõ õºãæèõèéí ¿íýëãýýíèé õóóäñóóäûã çàéëøã¿é áîëîâñðóóëàõ øààðäëàãàòàé. òóëä ººðèéí ¯¿íä ñóðãóóëüä - Áàãø ººðèéí õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ õè÷ýýëèéí - Àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ. ìîíèòîðèíã - Õè÷ýýëèéí ÿâö áà õýëýëö¿¿ëãèéí ¿ð ä¿íã òýìäýãëýõ õèéõ - Ñóðàã÷èä ººðèéí ìýäëýã, ÷àäâàðò ¿íýëãýý ºãºõ ìåíåæìåíòýý - Ñóðãóóëü ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãààíäàà ¿íýëãýý ºãºõ òºëºâëºæ,  Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí õóóäñûã õýðýãëýõ àðãà÷ëàëûã òàíèóëàõ àðãà ç¿éãýý (òºñëèéí õ¿ðýýíä áîëîâñðóóëæ õýðýãëýñýí ìîíèòîðèíãèéí õóóäàñíû áîëîâñðóóëàõ, òàëààð ýíýõ¿¿ çºâëºìæèéí 2 äóãààð á¿ëãýýñ óíøèæ òàíèëöààðàé) òàíèóëàõ Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã õèéõ ÿâöàä öóãëàðñàí ìýäýý áàðèìòàä àíàëèç õèéõ àðãà÷ëàëàà áîëîâñðóóëàõ (æèøýý íü, òºñëèéí õ¿ðýýíä öóãëàðñàí ìýäýý áàðèìòàä àíàëèç õèéñýí àðãà÷ëàëûí òàëààð ýíýõ¿¿ çºâëºìæèéí 1.3.3 äóãààð á¿ëãýýñ óíøèæ òàíèëöààðàé) Ìîíèòîðèíãèéí áàãèéí ãèø¿¿äýýñ õàðãàëçàõ õè÷ýýë òóñ á¿ðò õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ äýä áàãóóä (õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ áàãèéí ãèø¿¿ä)-ûã á¿ðä¿¿ëýõ (ººðèéí ñóðãóóëèàñ, èõ äýýä ñóðãóóëèàñ, áóñàä åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèàñ ãýõ ìýò) Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. - Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû áàãèéí ãèø¿¿ä òóõàéí õè÷ýýëä ñóóæ àæèãëàëò õèéõ, õè÷ýýëèéí äàðàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õýëýëö¿¿ëýã õèéõýä òîõèðîìæòîé áàéäëààð õè÷ýýëèéí õóâààðèéã çîõèöóóëàõ - Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû ñ¿¿ëèéí ¿å øàòàä àíàëèç õèéõýä õýðýãëýõ çîðèëãîîð âèäåî áè÷ëýã õèéõ, ôîòî çóðàã àâ÷ áàðèìòæóóëàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõ - Ñóäàëãààíû áàãèéã ñóðãàëòàä õàìðóóëàõ, ñóðãàëòûí õýðýãëýã- äýõ¿¿íýýð õàíãàõàä äýìæëýã áîëîõ ãýõ ìýò ¿éë àæèëëàãààã òºëºâëºæ õýðýãæ¿¿ëýõ íü ç¿éòýé. Çààõ  “Õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà”-ã òîäîðõîé øàòàíä õèéæ ã¿éöýòãýíý. õè÷ýýëèéí Æè÷: “Õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà õèéõ” ¿éë íü òîäîðõîé ¿éë àæèëëàãààíóóä áîëîí íàðèéâ÷ëàãäàí çàäðàõ áºãººä ýíý ñýäýâ áóþóÕè÷ýýë çààõ òóõàé òºñëèéí õ¿ðýýíä áîëîâñðóóëæ, îëíû õ¿ðòýýë áîëãîñîí áàãø: òóðøèõ àðãà çºâëºìæ II áà III –ààñ óíøèæ ñóäëààðàé. Ýäãýýð çºâëºìæèéã ç¿éãýý ñîíãîõ 8 õè÷ýýëèéí õ¿ðýýíä áîëîâñðóóëàí ãàðãàñàí áà õè÷ýýë òóñ á¿ðò “õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãààã” õèéõ àðãà àðãà÷ëàëûí îíöëîãèéã òóñãàæ ºãñºí áàéãàà áîëíî.14
  15. 15. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã1.3.2. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã ÿâóóëàõ ¿å - Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãà ç¿éÕè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí íèëýýä ÷óõàë õýñýã áîë ò¿¿íèé 2 äóãààð ¿å øàò áîëîõ “Õè÷ýýëèéíìîíèòîðèíãèéã ÿâóóëàõ ¿å” áºãººä ýíý ¿åä õèéãäýõ ãîë ¿éë íü “Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ” ÿâäàë þì.Ýíýõ¿¿ ¿éëèéã ã¿éöýòãýõýä õýí, þóã, ÿàæ õèéõ âý ãýäãèéã åðºíõèéëºí 1.3.2 äóãààð õ¿ñíýãòýýð¿ç¿¿ëëýý. II ¿å øàò “Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã ÿâóóëàõ ¿å” áóþó “Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ ¿å” 1.3.2 äóãààð õ¿ñíýãò Õýí îðîëöîõ âý? Þó õèéõ âý? ßàæ õèéõ âý?  àðãà ç¿éí äàãóó çààõ õè÷ýýëèéíõýý Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãèéí I ¿å øàòàä Øèíý êèððèêþëèìèéã áîëîâñðóóëàõ áóþó ýõë¿¿ëñýí “Õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà”-ã “õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà”-ã õèéæ ¿ðãýëæë¿¿ëýí õèéæ ã¿éöýòãýíý. ã¿éöýòãýõ  Õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä “Îð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí áîëîâñðóóëñàí õè÷ýýëèéã çààæ òóðøèõ ¿íäýñòýéãýýð õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ  Õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîõ àðãà” ãýñýí õýñãýýñ äýëãýð¿¿ëýí (18 äóãààð  ªºðèéí çààñàí õè÷ýýëä ¿íýëãýý ä¿ãíýëò õóóäàñ) óíøèæ òàíèëöàíà óó. ºãºõ  Õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éã äàõèí ñàéæðóóëàõ Õè÷ýýë çààõ  Ñóðàã÷äààñ ººðèéí ¿íýëãýýíèé Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà (á¿ëýã ñýäýâ, íýãæ áàãø: ñóäàëãàà àâàõ õè÷ýýë) õèéõýýñ ºìíº, õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà  Ñóðàã÷äûí ººðèéí ¿íýëãýýíèé ¿ð ä¿íä õèéæ ã¿éöýä äóóññàíû äàðàà (á¿ëýã ñýäýâ, àíàëèç õèéæ ä¿ãíýëò ãàðãàõ, õýðýãëýõ íýãæ õè÷ýýë) ìîíèòîðèíãèéí “Ñóðàã÷èéí ººðèéí ¿íýëãýýíèé õóóäàñ” àøèãëàí àâíà (æèøýýëáýë, òºñºëä õýðýãëýãäñýí “Á” õóóäàñíû òàëààð ýíýõ¿¿ çºâëºìæèéí 2 äóãààð á¿ëãýýñ äýëãýð¿¿ëýí òàíèëöàíà óó). çýðýã ¿éë àæèëëàãààã õèéõ íü ç¿éòýé. Ýäãýýð ¿éë àæèëëàãààã õèéõ ÿâöäàà ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæñýí àðãà ç¿éí äàãóó õè÷ýýëèéã õýðõýí áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ àðãàä ñóðàëöàõ, õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãàä ñóðàëöàõ, ñàéæðóóëàõ çýðýã çîðèëòûã äýâø¿¿ëýí àæèëëàõ íü ÷óõàë þì.  Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéæ, òýìäýãëýë “Îð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí õºòëºõ ¿íäýñòýéãýýð õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ  Õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëýãèéã çîõèîí àðãà” ãýñýí õýñãýýñ äýëãýð¿¿ëýí (18 äóãààð áàéãóóëàõàä îðîëöîõ õóóäàñ) óíøèæ òàíèëöàíà óó. Õè÷ýýëèéí  Õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éã äàõèí ñóäàëãàà õèéõ ñàéæðóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ áàãèéí ãèø¿¿ä:  Õè÷ýýëä ¿íýëãýý, ä¿ãíýëò ºã÷, áàðèìò öóãëóóëàõ çýðýã ¿éë àæèëëàãààã õèéõ áîëîìæòîé. Ýäãýýð ¿éë àæèëëàãààã õèéõ ÿâöäàà õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãàà ñàéæðóóëàõ, ñóðàëöàõ, ººðñäèéí àðãà ç¿éí õºãæèëä õóâü íýìýð îðóóëàõ çîðèëòûã äýâø¿¿ëýí àæèëëàõ íü ÷óõàë þì. 15
  16. 16. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÁèäíèé Òà á¿õýíä òàíèëöóóëæ áóé õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ ýíý àðãà íü Òà áèäíèé õýðýãæ¿¿ëñýýðèðñýí óëàìæëàëò õè÷ýýëèéí àíàëèç õèéõ àðãààñ ÿìàð ÿëãààòàé âý? ãýäýã àñóóëò ººðèéí ýðõã¿éãàð÷ áàéãàà ãýäýãò ýðãýëçýõã¿é áàéíà. Èéìä ýõëýýä ýíý àñóóëòàä õàðèó ºãºõ íü ç¿éòýé ãýæ ¿çëýý.Õè÷ýýëä àíàëèç õèéõ óëàìæëàëò (íýýëòòýé õè÷ýýë) àðãà áà õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõàðãûí ÿëãààÕ¿í õýðõýí ÿàæ õ¿ðýýëýí áóé îð÷èí, þìñ ¿çýãäëèéã òàíèí ìýääýã, àëèâàà ìýäýýëëèéã õýðõýí øèíýìýäëýã áîëãîí õóâèðãàäàã, óëìààð ÿàæ õýðýãëýäýã ç¿é òîãòëûã “ñóðàëöàõóéí ñýòãýë ç¿éí óõààí”ñóäàëäàã [2]. Èéìä òóõàéí íèéãýìä õ¿ëýýí çºâøººð÷ áàðèìòàëæ áóé, “Õ¿í ÿàæ ñóðàëöäàã âý?ãýñýí àñóóëòàä õàðèóëò ºãäºã ñóðàëöàõóéí ñýòãýë ñóäëàëûí îíîë ñóðãààëü”-ä òóëãóóðëàí õè÷ýýëñóðãàëòûã òºëºâëºõ, ¿íýëæ ä¿ãíýõ ¿éë àæèëëàãàà õèéãääýã áèëýý.Ìýäëýãèéã íýã õ¿íýýñ íºãººä äàìæóóëæ áîëíî õýìýýí ¿çýõ ¿çýë äàâàìãàéëäàã ñóðàëöàõóéí ñýòãýëñóäëàëûí áîëîâñðóóëñàí îíîëòîé óÿëäàí ìàíàé óëàìæëàëò ñóðãàëòàä “Áàãø õè÷ýýëèéã ÿàæ çààõâý? Ñóðàã÷äàä òóõàéí àãóóëãûã ÿàæ õ¿ðãýæ áàéíà âý?” ãýäýã íü ÷óõàë àñóóäàë áàéñàí. Èéìä áèäíèéõè÷ýýëä àíàëèç õèéõ óëàìæëàëò àðãà (íýýëòòýé õè÷ýýë) íü áàãø òºâòýé áóþó áàãøèä ¿íýëãýýä¿ãíýëò ºãºõèéã ãîë çîðèëãîî áîëãîí ¿éë àæèëëàãààãàà çîõèîí áàéãóóëäàã áàéæýý. Ýíýõ¿¿ õè÷ýýëçààõ, õè÷ýýëèéí àíàëèç õèéõ óëàìæëàëò àðãà íü òóõàéí íèéãýìäýý ººðèéí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ, à÷õîëáîãäëîî ºãñºí áîëîâ÷ ºíººãèéí íèéãýì, ò¿¿õèéí øèíý íºõöºëä õºãæëèéí øèíý õýðýãöýýãõàíãàõàä á¿ðýí õ¿ðýëöýõã¿é áîëæ, ñóðãàëòûí àãóóëãà, àðãà ç¿é, ¿ð ä¿í íü íèéãìèéí õºãæèë, áîäèòàìüäðàëûí øààðäëàãûã òýð á¿ð õàíãàõã¿é áîëñîîð áàéíà. Óëìààð àëü ÷ íèéãýìä áîëîâñðîëîîðýçýìøñýí ìýäëýã ÷àäâàðàà õýðýãëýí àìüäðàëä òîõèîëäîõ àëèâàà àñóóäëûã øèéäâýðëýõ áîäèò÷àäâàðòàé, ºíäºð ¸ñ ç¿éòýé, á¿òýýë÷ èðãýí áýëòãýí ãàðãàõ íü áîëîâñðîëûí çîðèëãî áîëîîäáàéíà. Õºãæëèéí ç¿é òîãòëûí äàãóó øèíýýð äýâøèãäñýí ýíýõ¿¿ øààðäëàãàòàé õîëáîãäîí “Õ¿íÿàæ ñóðàëöäàã âý?” ãýäýã íü ÷óõàë àñóóäàë áîëæ áàéãàà áºãººä õ¿¿õýä ÿàæ ñóðàëöàæ, õýðõýíõºãæäºã ç¿é òîãòëûã èëð¿¿ëýýä, äàðàà íü òýð ç¿é òîãòîëä íèéö¿¿ëýí áàãø õýðõýí ñóðãàõ íü àðãàç¿éí øèíý÷ëýëèéí àñóóäàë áîëæ òàâèãäàõ áîëëîî. Èéìä áèä õè÷ýýëèéí àíàëèç ñóäàëãàà õèéõóëàìæëàëò àðãàäàà ÷ áàñ òîäîðõîé ººð÷ëºëò õèéõ íü ç¿é ¸ñíû õýðýã þì.Ñ¿¿ëèéí 20 æèëä äîòðîî îëîí óðñãàë ÷èãëýëòýéãýýð ýð÷èìòýé õºãæèæ áàéãàà ñóðàëöàõóéí ñýòãýëñóäëàëûí øèíý ïàðàäèãì áîëîõ êîíñòðóêòèâèçìûí îíîë íü “Ìýäëýã íýã õ¿íýýñ íºãºº õ¿íä ç¿ãýýðíýã äàìæäàãã¿é, ìýäëýãèéã õ¿í á¿ð ººðèéí á¿òýýë÷ ¿éë àæèëëàãààãààð çîõèîìæëîí á¿òýýäýã”ãýñýí ãîë ¿çýë ñàíààã áàðèìòàëæ áàéíà [2].Áèä ýíýõ¿¿ òºñëèéí õ¿ðýýíä “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæñýí àðãà ç¿é”-ã õºãæ¿¿ëæõýðýãæ¿¿ëýõèéã çîðüæ áàéãàà áºãººä ¿¿íòýé óÿëäàí îð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí ¿íäýñòýéãýýðõè÷ýýëèéí ñóäàëãààã çîõèîí áàéãóóëàõ õýðýãöýý áèäýíä áèé áîëîîä áàéãàà áèëýý. Èéìäõè÷ýýëèéí ñóäàëãààã õèéõ ãîë çîðèëãî íü áàãøèéã ¿íýëæ ä¿ãíýõ, ø¿¿ìæëýõýä áèø, õàðèí áàãøèéíçààñàí òóõàéí õè÷ýýëèéí àãóóëãà, àðãà ç¿éã ñóðàã÷äààð ìýäëýã á¿òýýëãýõ ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ÷èãëýëýýð õýðõýí áîëîâñðóóëàõ àðãà çàìûã õàìòûí õ¿÷ýýð ýðæ õàéõàä îðøèíî. Íýãýíò õàìòûíõ¿÷ýýð ýíý ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëæ áàéãàà òîõèîëäîëä õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéæ áóé áàãèéí ãèø¿¿äáàãøèéí àðãà ç¿éí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëäýã òóñëàã÷, õàìòðàí ñóðàëöàã÷ íü áîëîí õóâèð÷ áàéãààþì. Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéæ áóé áàãèéí ãèø¿¿ä ãýäýãò òóõàéí ìýðãýæëèéí õè÷ýýëèéí àðãàç¿é÷,ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ìåíåæåð, èæèë ìýðãýæëèéí áàãø íàð, èõ äýýä ñóðãóóëèéí çºâëºõ áàãø íàð 16
  17. 17. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíãáîëîîä áóñàä õ¿ì¿¿ñèéã õàìðóóëàí îéëãîíî. Äàðààõ õ¿ñíýãò (1.3.3 äóãààð õ¿ñíýãm) - ä ýíý õî¸ðàðãûí çàðèì ¿íäñýí ÿëãààòàé áàéäëûã õàðüöóóëàí õàðóóëëàà. Ñóäàëãàà õèéæ áóé áàãèéí õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãà÷ëàëûí ÿëãàà 1.3.3 äóãààð õ¿ñíýãò Õè÷ýýëä àíàëèç õèéõ Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãà óëàìæëàëò àðãà Çîðèëãî, Áàãøèéã ¿íýëýõ Áàãøèéí çààñàí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éã çîðèëò õàìòðàí ñàéæðóóëàõ çàìààð áàãøëàõ àðãà ç¿éãýý õàìòàð÷ õºãæ¿¿ëýõ Îíîë, àðãà <<Ìýäëýã íýã õ¿íýýñ íºãººä <<Ìýäëýã íýã õ¿íýýñ íºãººä ç¿ãýýð íýã ç¿é äàìæäàã>> äàìæäàãã¿é, ìýäëýãèéã õ¿í á¿ð ýçýìøèõ¿éí Áàãøèéí àëäààíä ä¿í øèíæèëãýý ç¿é òîãòëûí äàãóó çîõèîìæëîí á¿òýýäýã>> õèéõ çàìààð çààõ àðãûí óð 1. Ñóðàëöàã÷äûí àëäààíä ä¿í øèíæèëãýý ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ õèéõ çàìààð ñóðàëöàõóéã äýìæèõ äèäàêòèê àðãà ç¿éã õºãæ¿¿ëýõ 2. Áàãøèéí àëäààíä ä¿í øèíæèëãýý õèéõ çàìààð çààõ àðãûí óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ ¯íýëãýý Áàãøèéí çààñàí òóõàéí íýã Áàãøèéí çààñàí òóõàéí íýã óäààãèéí ä¿ãíýëò óäààãèéí õè÷ýýëä ¿íäýñëýí áàãøèä õè÷ýýëä ¿íäýñëýí áàãøèä ñàíàë ø¿¿ìæ ñàíàë ø¿¿ìæ ºãºõ, ¿íýëãýý ä¿ãíýëò áà ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãäºãã¿é. Õè÷ýýëèéí ºãºõ, çºâëºõ íýã óäààãèéí çààëòàä ÿâöûí ¿íýëãýý ºã÷ çºâëºíº. Õàðèí áàãøààð òóõàéí õè÷ýýëèéã òîäîðõîé äàâòàëòàéãààð çààëãàæ, çààæ áóé õè÷ýýëèéí àðãàç¿é ñóðàëöàã÷äàä, òýäãýýðèéí ñóðàëöàõ ç¿é òîãòîëä õýðõýí ýýëòýé áîëæ áàéãàà ººð÷ëºëòºä ¿íäýñëýí ¿íýëãýý, ä¿ãíýëò ºãºõ. Çîõèîí Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû õàìðàõ Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû õàìðàõ õ¿ðýýã áàéãóóëàëò õ¿ðýý ñàëàíãèä áàéäàëòàé. çîðèëãî çîðèëòîîñîî õàìààðóóëàí Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààã öààíààñ òîãòîîõ áà íýãäìýë áàéäàëòàé àâ÷ ¿çíý. òîìèëîãäñîí òîäîðõîé àëáàí Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ áàãèéí òóøààëòàí ìýðãýæëèéí õ¿ðýýíä á¿ðýëäýõ¿¿íä îðîëöîõ ñîíèðõîëûí ÿâöóó, õààëòòàé áàéäëààð õèéäýã. òºëººëºë îëîí, íýýëòòýé áàéäëààð Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí òîäîðõîé õèéãääýã. íýã áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààíä Áîëîâñðîëûí ñàëáàðò àæèëëàæ áóé òóëãóóðëàñàí ãýõ ìýò. áàéãóóëëàãóóäûí õàìòûí ¿éë àæèëëàãààíä òóëãóóðëàõ ãýõ ìýò. 17
  18. 18. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºëÎð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí ¿íäýñòýéãýýð õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ àðãàÕè÷ýýëèéí ñóäàëãàà ãýäýã íü “Õè÷ýýëèéí õ¿ðýýíä ÿâàãäàõ ñóðàëöàõóé áà áàãøëàõóéí ¿éëèéí ø¿òýëöýýáà ò¿¿íèé ìåíåæìåíòèéí ñóäàëãàà” õýìýýí ýíýõ¿¿ òºñºëä îðîëöîã÷ ìàíàé ýðäýìòýí ñóäëàà÷èäòàéëáàðëàñàí áàéãàà (õóóäàñ 70). Èéìä îð÷èí ¿åèéí äèäàêòèêèéí ¿íäýñòýé õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéíýãýäãèéã åðºíõèéä íü “ñóðàã÷äûí ñóðàëöàõ ¿éë àæèëëàãààã äýìæñýí àðãà ç¿é á¿õèé ñàéí õè÷ýýëèéíìåíåæìåíòèéã çàäëàí øèíæëýõ áóþó õè÷ýýëèéã òºëºâëºõ, çîõèîí áàéãóóëàõ, ¿íýëæ ñàéæðóóëàõçîðèëãûí äîð õèéãäýæ áóé òîäîðõîé ¿å øàòààñ á¿ðäýõ õàðèëöàí óÿëäàà á¿õèé íàðèéí íèéëìýë ¿éë”õýìýýí îéëãîæ áîëíî. Ýíýõ¿¿ ¿éëèéí çîðèëãîä õ¿ðýõèéí òóëä õýä õýäýí çîðèëòîò ¿éë àæèëëàãààãçîõèîí áàéãóóëæ ÿâóóëíà. ¯¿íä: Áàãø çààõ ñýäâèéí äàãóó õè÷ýýëýý òºëºâëºí áýëòãýë ñóäàëãàà õèéæ, õè÷ýýëèéí êèððèêþëèìýý áîëîâñðóóëàõ (ýíý ¿éëèéã áàãø ãàíöààð÷èëæ ýñâýë ìýðãýæëèéí áàãø íàð, ñóäàëãààíû áàãòàé õàìòàð÷ õèéæ áîëîõ þì) Áîëîâñðóóëæ áýëòãýñýí êèððèêþëèìèéíõýý äàãóó õè÷ýýëýý çààæ, õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõýýð óðüä÷èëàí áýëäñýí áàãèéí ãèø¿¿äýýð õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéëãýõ (õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ áàãèéí ãèø¿¿ä àæèãëàëòûí õóóäñûã çààâàë õºòëºõ áà ÿìàð ÷èãëýëýýð àæèãëàëò õèéõ âý ãýäãýý òîâëîñîí áàéíà) Áàãøèéí çààñàí õè÷ýýëèéã õýëýëöýæ, õè÷ýýëèéí ìåíåæìåíòýý ¿íýëæ, çºâëºëäºõ, ñóðàëöàõ (õè÷ýýë çààñàí áàãø áà õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ áàãèéí ãèø¿¿ä îðîëöîíî) Õýëýëö¿¿ëýãèéí ¿ð ä¿íä áàãø (ýñâýë òóõàéí õè÷ýýëèéã áîëîâñðóóëñàí áàãèéí ãèø¿¿ä) õè÷ýýëèéã äàõèí ñàéæðóóëæ áîëîâñðîíãóé áîëãîõÝäãýýð ¿éë àæèëëàãàà íü äàõèí äàâòàãäàõ îð÷èëò ¿éë ÿâö þì. ªºðººð õýëáýë, òóõàéí õè÷ýýë íüõè÷ýýë çààõ á¿ðä óëàì ñàéæèð÷ áàéõ òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýõ ¿éë ÿâö áèëýý.Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ ¿éëèéã 1.3.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷èä ¿ç¿¿ëëýý. 18
  19. 19. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã 1.3.1 ä¿ãýýð á¿ä¿¿â÷ “ ” , , :1: : ,2: , :3: , :4: “ ” 19
  20. 20. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë¯éëèéí àëõàì 1:Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ äýýðõ îð÷èëò ¿éë ÿâöûí “õè÷ýýëèéí áýëòãýë ¿å”-ä ñîíãîñîí ñýäâèéíäàãóó õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà õèéíý. Ýíýõ¿¿ ¿éë àæèëëàãàà íü òîäîðõîé ¿éëèéí àëõìóóäáîëîí íàðèéâ÷ëàãäàí çàäðàõ áºãººä ýíý òóõàé òºñëèéí õ¿ðýýíä áîëîâñðóóëæ, îëíû õ¿ðòýýëáîëãîñîí çºâëºìæ II áà III –ààñ óíøèæ ñóäëààðàé. Ýäãýýð çºâëºìæèéã 8 õè÷ýýëèéí õ¿ðýýíäáîëîâñðóóëàí ãàðãàñàí áà õè÷ýýë òóñ á¿ðò “õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà” õèéõ àðãà àðãà÷ëàëûíîíöëîãèéã òóñãàæ ºãñºí áàéãàà.¯éëèéí àëõàì 2:Õàðèí “õè÷ýýëýý òóðøèõ ¿å”-ä õè÷ýýë çààõ, õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ ¿éë àæèëëàãààã çîõèîíáàéãóóëíà. ¯¿íèé òóëä óðüä÷èëàí Õýí õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ âý? Þóã àæèãëàõ âý? ßàæ àæèãëàëòõèéõ âý? ãýäãèéã øèéäâýðëýõ íü ç¿éòýé áàéäàã. Õýí õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ âý? Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû áàãèéí ãèø¿¿ä áîëîîä õè÷ýýë çààõ áàãø õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéíý.  Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû áàãèéí ãèø¿¿ä äàðààõ òºëººëëèéã õàìàðñàí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé áàéõ íü ç¿éòýé. ¯¿íä:  Ñóðãóóëèéí óäèðäëàãûí áàãààñ  Ñóðãóóëèéí áàãø íàðààñ (ìýðãýæëèéí áà ìýðãýæëèéí áóñ áàãø íàð)  ªºðèéí áîëîí áóñàä ñóðãóóëèéí ìýðãýæëèéí áàãø íàðààñ  Èõ äýýä ñóðãóóëèéí çºâëºõ áàãø íàðààñ  Òóõàéí ìýðãýæëèéí ìýðãýæèëòýí  Áóñàä ßàæ àæèãëàëò õèéõ âý? Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû áàãèéí ãèø¿¿ä õýðõýí àæèãëàëò õèéõ äîòîîä çîõèîí áàéãóóëàëòàà óðüä÷èëàí õèéñýí áàéíà.  Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ çîðèëãî, çîðèëòîî çºâ îéëãîñîí áàéõ (ýíý íü áàãøèéã áèø õàðèí òóõàéí õè÷ýýëèéí äèäàêòèê àðãà ç¿éã ¿íýëíý ãýäãèéã óõààðàõ øààðäëàãàòàé)  Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýý òîäîðõîé áîëãîñîí áàéõ (ÿìàð òºðëèéí õè÷ýýë âý? ÿìàð àðãà ç¿éãýýð áîëîâñðóóëàãäñàí õè÷ýýë âý? ãýäãýýñýý õàìààð÷ àæèãëàëò õèéõ ºíöºã, ¿ç¿¿ëýëò íü îíöëîã ÿëãààòàé áàéõ áºãººä øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë áàãø, ñóäëàà÷äûí ç¿ãýýñ àæèãëàëò õèéëãýõ õ¿ñýëòýé áàéãàà õýñãýý õè÷ýýë àæèãëàã÷äàä óðüä÷èëàí òàíèóëàõ õýðýãòýé) Æè÷: Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýý ñîíãîõäîî àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ “” õóóäàñ (òºñºëä õýðýãëýñýí)-ûí áàãö ò¿¿íèé ¿ç¿¿ëýëò¿¿äýýñ ñîíãîí õýðýãëýæ áîëîõ þì (õóóäàñ 53).  Õè÷ýýëèéã õýí, õýí õýðõýí áàðèìòæóóëàí àâ÷ ¿ëäýõ ìåíåæìåíòýý õèéñýí áàéõ  Õè÷ýýë òºëºâëºëòèéíõºº äàãóó ÿâæ áàéãàà ýñýõýä ãîë àíõààðëàà õàíäóóëàõààñ èë¿¿òýéãýýð (õè÷ýýëèéí êèððèêþëèìýýñ àíõààðàë òàòñàí ç¿éëñèéã òýìäýãëýõ), õè÷ýýëèéí àìüä ÷àíàð áóþó õ¿¿õäýý àæèãëàõ, õ¿¿õä¿¿äèéí õàíäëàãà áàéäëààñ õàìààðàí õè÷ýýë õýðõýí ººð÷ëºãäºæ áàéãàà çýðãèéã àæèãëàõ  Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ ¿åäýý õè÷ýýëèéí ÿâöûí òýìäýãëýë õºòëºõ (æèøýý íü òºñºëä õýðýãëýãäñýí ”Ã” õóóäàñ) 20
  21. 21. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã  Àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ õóóäñûã (æèøýý íü òºñºëä õýðýãëýãäñýí “Â1”, “Â2” õóóäàñ) õè÷ýýë àæèãëàõ ÿâöàä õºòëºõã¿é áàéõ  Âèäåî áè÷ëýã õèéõ (õè÷ýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíä ñààä áîëîõã¿é áàéõ)  Çóðàã àâàõ (õè÷ýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíä ñààä áîëîõã¿é áàéõ)Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ ¿åäýý âèäåî áè÷ëýãèéã ÷àíàðòàé õèéæ áàðèìòæóóëàí àâ÷ ¿ëäâýëäàðàà íü áè÷ëýãýý ¿çýí õè÷ýýëèéí àíàëèçèéã äàõèí ãÿðõàé õèéõ á¿ðýí áîëîìæòîé áîëîõ þì.Òóðøèëò õè÷ýýëèéí ÿâöàä õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéæ áóé áàãèéí ãèø¿¿ä áàãø áîëîí ñóðàã÷èéí ¿éëàæèëëàãààíä õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõ, çààæ çºâëºõ ãýõ ìýò òîõèîëäëóóä ãàð÷ áàéñàí áºãººä èéì¿éëèéã õèéõã¿é áàéõ ¸ñòîéã àíõààðàëäàà àâààðàé. Þóã àæèãëàõ âý? Áàãø áà ñóäëàà÷äûí ç¿ãýýñ ººðèéí õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéëãýõ õ¿ñýëòýé áàéãàà õýñãýý õè÷ýýë àæèãëàã÷äàä óðüä÷èëàí òàíèóëàõ íü íýýëòòýé áîëîâ÷ áàãø, ñóðàã÷èéí ¿éë àæèëëàãààãààð ýýëæèò õè÷ýýëèéí àãóóëãà òîäîðõîéëîãäîæ áóé ó÷ðààñ äàðààõ åðºíõèé ÷èãëýëèéí äàãóó àæèãëàëòûã õèéæ áîëíî.  Áàãøèéí ¿éë àæèëëàãàà  Àðãà ç¿é (ñóðàã÷äûí ìýäëýã á¿òýýõýä äýìæëýã áîëæ áàéãàà ýñýõ)  Ãàðãàæ áóé àëäàà (îíîëûí, ¿ã õýëëýãèéí, ...)  Ñóðàã÷èäòàé õàðèëöàæ áóé õàðèëöàà  Õóãàöàà (ñóðàã÷äàä áîäîõ, òàéëáàðëàõ, ººðèéí ñàíàëàà ÷ºëººòýé èëýðõèéëýõ çýðýã õàðèó ¿éëäýë õèéõ õóãàöàà ºã÷ áàéãàà ýñýõ)  Ñàìáàð àøèãëàëò, õºòëºëò (ñóðàã÷äûã ñóðàõ ÷àäâàðò ÷èãë¿¿ëýí õºòºëæ áàéãàà ýñýõ) ãýõ ìýò  Ñóðàã÷èéí ¿éë àæèëëàãàà  Ãàðãàæ áóé àëäàà (îíîëûí, ¿ã õýëëýãèéí, ...)  Ñîíèðõîë òàòñàí ¿éë, àñóóëò, õàðèóëò  ªìíºõ òºñººëºë  Äýâòýð õºòëºëò  Òóñãàé áà åðºíõèé ÷àäâàð ãýõ ìýò  Ñóðãàëòûí õýðýãëýãäýõ¿¿í  Ñóðàã÷äûí ñóðàëöàõóéä äýìæëýã áîëæ áàéãàà ýñýõ  Øààðäëàãà õàíãàæ áàéãàà ýñýõ ãýõ ìýò  Õè÷ýýëèéí åðºíõèé çîõèîí áàéãóóëàëò  Òóõàéí ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí ¿éë àæèëëàãàà ãýõ ìýò.¯éëèéí àëõàì 3:Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ äýýðõ îð÷èëò ¿éë ÿâöûí “õè÷ýýëýý õýëýëöýõ ¿å”-ä õè÷ýýëèéíõýëýëö¿¿ëýã õèéõ, ÿâöûí ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãºõ ¿éë àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëàõ áà áàãèéíàõëàã÷ óäèðäàæ ÿâóóëíà. Õè÷ýýëä õýðõýí ÿâöûí ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãºõ âý? Áàãø õè÷ýýë çààæ äóóññàíû äàðàà ñóäàëãààíû áàã äàðààõ áàéäëààð õè÷ýýëèéã ¿ðãýëæë¿¿ëýí ¿íýëæ ä¿ãíýíý. 21
  22. 22. “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë  Õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéñýí áàãèéíõàí “Àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ” õóóäñûã áºãëºõ (æèøýý íü òºñºëä õýðýãëýãäñýí “Â1”, “Â2” õóóäàñ)  Õè÷ýýë çààñàí áàãø “Áàãø ººðèéí çààñàí õè÷ýýëäýý ¿íýëãýý ºãºõ” õóóäñûã áºãëºõ (æèøýý íü òºñºëä õýðýãëýãäñýí “À1”, “À2” õóóäàñ) Æè÷: Õè÷ýýëèéí ÿâöûí òýìäýãëýëä õºòëºõ “Ô õóóäàñ, õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëãèéí òýìäýãëýëä õºòëºõ “Ä” õóóäàñò òýìäýãëýñýí òýìäýãëýëä ¿íäýñëýí òóõàéí õè÷ýýëèéã ¿íýëæ áóé ¿íýëãýýíèé øàëãóóð áîëîõ áàãö ò¿¿íèé ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã îíîîæóóëàõ íü ç¿éòýé þì.Õè÷ýýëä ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãºõ人 õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéæ áóé õàìðàõ õ¿ðýý áîëîîä ýðãýõõîëáîîòîé ìýäýýëýë àâàõ õýðýãöýý øààðäëàãà, ñóäàëãààíû çîðèëòäîî áàðèìæààëàí ÿìàð ò¿âøèíäõýðõýí ¿íýëãýý ºãºõ âý ãýäýã íü íýýëòòýé áàéíà.Õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëãèéã õýðõýí õèéõ âý? Õè÷ýýëä ÿâöûí ¿íýëãýý ä¿ãíýëò ºãñºíèé äàðàà õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëãèéã çîõèîí áàéãóóëíà.  Áàãèéí àõëàã÷ “Õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëãèéí òýìäýãëýë õºòëºõ” õóóäñûã (æèøýý íü òºñºëä õýðýãëýãäñýí “Ä” õóóäàñ) õºòëºõ ãèø¿¿íèéã óðüä÷èëàí òîâëîñîí áàéõ ¸ñòîé. Ýíýõ¿¿ õóóäñûã ã¿éöýä õºòëºõ íü õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éã äàõèí ñàéæðóóëàõàä ÷óõàë õóâü íýìýð áîëîõ ó÷ðààñ àëü áîëîõ á¿ðýí áè÷èæ òýìäýãëýõ íü ç¿éòýé. Òóðøèëòûí ÿâöàä ýíýõ¿¿ õóóäñûã äóòóó õºòºëæ áàéñàíòàé õîëáîãäîí òîäîðõîé áýðõøýýë¿¿ä ¿¿ñ÷ áàéñàí áèëýý.  Õýëýëö¿¿ëýã õèéõýä õýí ÿìàð äàðààëëààð îðîëöîõûã òîãòîîõ íü ÷óõàë áàéäàã. Õàìãèéí îíîâ÷òîé áàéæ áîëîõ äàðààëàëûã 1.3.2 äóãààð á¿ä¿¿â÷èä ¿ç¿¿ëëýý. Õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëýã õèéõ åðºíõèé äàðààëàë 1.3.2 äóãààð á¿ä¿¿â÷ 1. 2. 3. 4. 8. 7. 6. 5.  Áàãèéí àõëàã÷ õýëýëö¿¿ëãèéã òóõàéí õè÷ýýëèéí õóâüä õàìãèéí ¿ð àøèãòàé, îíîâ÷òîé àñóóäëààð ÷èãë¿¿ëæ, çîõèîí áàéãóóëàõ õýðýãòýé. Òóõàéëáàë;  Áàãøèéí çààñàí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿é, òºëºâëºëòèéã ñàéæðóóëàõ  Áàãøèéí çààõ àðãà ç¿éí õºãæèëä äýìæëýã áîëîõ  Ñóðàã÷äûí ñóðàëöàõóéä äýìæëýã áîëîõ  Áóñàä ãýõ ìýòÒºñëèéí ýõíèé æèëä òóðøèëò õè÷ýýëèéí õýëýëö¿¿ëýã õèéõ ¿åä áèäýíä õè÷ýýëèéí àíàëèç õèéõóëàìæëàëò àðãà áàðèëòàé õîëáîîòîéãîîð çàðèì òîäîðõîé áýðõøýýë¿¿ä ó÷èð÷ áàéñàí ó÷ðààñ¿¿íèéã àíõààð÷ àæèëëàõ íü ç¿éòýé þì. Òóõàéëáàë, õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîæ áóé áàãèéí ãèø¿¿äáàãøèéã ø¿¿ìæëýõ ñýòãýëãýýãýýð õàíäàõ, õè÷ýýëèéã èíãýæ çààâàë ç¿ãýýð áàéñàí áîëîâ óó ãýõ ìýòòóõàéí ¿åä òºðñºí ñýòãýãäëèéí ÷àíàðòàé ñàíàë ø¿¿ìæ, äàâõàðäñàí ñàíààã äàâòàí õýëýõ, òóõàéíõè÷ýýëèéí àðãà ç¿éã õýðõýí ñàéæðóóëàõ àðãà çàìûã ¿ë ýðýëõèéëýõ ãýõ ìýò. 22
  23. 23. Õè÷ýýëèéí ìîíèòîðèíã¯éëèéí àëõàì 4:Õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõ äýýðõ îð÷èëò ¿éë ÿâöûí ”õè÷ýýëýý ñàéæðóóëàõ ¿å” áóþó õè÷ýýëèéíìåíåæìåíòýý ñàéæðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààíû çîðèëãî, çîðèëò íü äýýðõ ãóðâàí ¿å øàòûã îëîíäàâòàëòòàéãààð õèéñíèé ¿ð ä¿íä èë¿¿ ñàéí õýðýãæäýã. ªºðººð õýëáýë, õè÷ýýëèéí àæèãëàëò,õýëýëö¿¿ëýãèéí ¿ð ä¿í áîëîîä ÿâöûí ¿íýëãýý ä¿ãíýëòýä òóëãóóðëàí áàãø (õè÷ýýë áîëîâñðóóëñàíõ¿ì¿¿ñ) çààñàí õè÷ýýëèéí êèððèêþëèìýý ñàéæðóóëæ, äàõèí çààæ òóðøèõàä áýëòãýäýã. ¯¿íèé ¿ðä¿íä õè÷ýýëä àæèãëàëò õèéõ, õýëýëö¿¿ëýã õèéõ ãýñýí ¿éë¿¿ä äàâòàãäàíà.Õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã àøèãëàí õè÷ýýëèéí òºëºâëºëòºº ñàéæðóóëàõäàà õè÷ýýëèéíõýëýëö¿¿ëãèéí ïðîòîêîë õºòëºõ “Ä” õóóäàñ, õè÷ýýëèéí ÿâöûí òýìäýãëýë õºòëºõ “Ô õóóäàñ,àæèãëàã÷èä õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ “” õóóäàñ áà õè÷ýýë çààã÷ áàãø ººðèéí õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ“À” õóóäàñíû ¿ð ä¿íã àøèãëàíà. “À“ áà “Á“ õóóäñàíû ¿ð ä¿íä ¿íäýñëýí òîîí àíàëèç õèéõ áà “Ã“áà “Ä“ õóóäàñíû ¿ð ä¿íä ¿íäýñëýí ÷àíàðûí àíàëèç õèéíý. “À”, “”, “Ô áà “Ä” õóóäàñíû ¿ð ä¿íä ¿íäýñëýí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éã õýðõýí ñàéæðóóëàõ âý? Àæëûí íàéìàí õýñýã òóñ á¿ð ººðñäèéí áîëîâñðóóëñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó õè÷ýýëèéí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéæ ä¿ãíýëò ãàðãàí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éãýý ñàéæðóóëàõ ¿éë àæèëëàãàà õèéæ áàéñàí áèëýý. Õèìèéí áàãèéí õàìò îëîí áîëîâñðóóëñàí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éãýý ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä (äýýðõ “À”, “Â1”, “Ô, “Ä” õóóäñûí ¿ð ä¿íã áîëîâñðóóëæ) ¿íäýñëýí õýðõýí ñàéæðóóëæ áàéñàí òàëààð òºñëèéí 3 äàõü æèëä õýâëýí íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîñîí çºâëºìæ III-ò äýëãýðýíã¿é òàéëáàðëàñàí áàéãàà òóë Òà á¿õýí çàéëøã¿é óíøèæ òàíèëöàõ íü ç¿éòýé þì [3]. Õàðèí áèä ýíýõ¿¿ çºâëºìæ人 ñóóðü áîëîâñðîëûí ìàòåìàòèêèéí áàãèéí õàìò îëîí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éãýý “Â1” õóóäàñíû ¿ð ä¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõ çàìààð õýðõýí ñàéæðóóëæ áàéñàí òàëààð ìàòåìàòèêèéí “Êâàäðàò õàìààðëûã ñóäàëöãààÿ” ýýëæèò õè÷ýýëèéí õºòºëáºð [4] äýýð æèøýýëýí õàðóóëëàà. Ò¿¿í÷ëýí ìýäýýëýëç¿éí áàãèéí õàìò îëîí õè÷ýýëèéí àðãà ç¿éãýý ñàéæðóóëàõäàà àæèãëàã÷ íàðûí õè÷ýýëä ¿íýëãýý ºãºõ “” õóóäñûí ºãºãäëèéã õýðõýí áîëîâñðóóëàí àøèãëàæ áàéñàí òàëààð òîâ÷ äóðäàí õàðóóëëàà. “Êâàäðàò õàìààðëûã ñóäàëöãààÿ” ìàòåìàòèêèéí ýýëæèò õè÷ýýëèéí õºòºëáºð Õè÷ýýëèéí áýëòãýë ñóäàëãàà õèéõ çàìààð áîëîâñðóóëñàí õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéõèéí ºìíºõ áà õè÷ýýëèéí ñóäàëãàà õèéñíèé äàðààõ ñóäàëãààíû ¿ð ä¿í ä¿ãíýëòýä ¿íäýñëýí ñàéæðóóëñàí õè÷ýýëèéí õºòºëáºð òóñ á¿ðèéã 1.3.4 ä¿ãýýð õ¿ñíýãòýä õàðüöóóëàí ¿ç¿¿ëëýý. Ýíý õè÷ýýëýýð áèä: – y=ax2+c çýðýãò ôóíêöûí àõóé àìüäðàëûí ¿çýãäýë, þìñûí ÷àíàðûã êâàäðàò õàìààðëààð èëýðõèéëýõ – Êâàäðàò õàìààðëûã òàíèõ, ãðàôèê àøèãëàí øèíæ ÷àíàðûã ñóäëàõ – Õàìààðëûí êîýôôèöèåíò áîëîí ñóë ãèø¿¿íèé íºëººã ãðàôèê àøèãëàí îéëãîõ, ìýäëýãýý áàòàòãàõ, ñóðàã÷èä ôóíêöèéã ñóäëàõ ÿâöàä çàéëøã¿é õàìò ñóäëàõ ñóäëàãäàõóóíóóäûã îðóóëæ ºãñºí. 23
  24. 24. 1.3.4 ä¿ãýýð õ¿ñíýãò24 : : : 8- . : 8- . : 40 : 40 : y=ax2+c , 2 : y=ax +c , : : - - - - - , - , , , : : 2 2 - - X y=ax +bx+c - - X y=ax +bx+c - - - , - , “Ñóðàëöàã÷äûí ñóðàëöàõóéã äýìæèõ àðãà ç¿éí õºãæèë” òºñºë , - , , - , , - , , - , 2 2 - y=ax +c - - y=ax +c - : : , , . . . . (1’) (1’)

×