SlideShare a Scribd company logo

хичээл 9

хичээл 9

1 of 15
Download to read offline
Хичээл№9 Сэдэв: Тусагдахуун
     ГӨ-ийн ангилал, утга, үүрэг.

            Хичээлийн зорилго:
    Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэрийн утга,
     бүтцийг таниулах,
    Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэрийн
     холбогдох арга, өгүүлэгдэхүүн,
     өгүүлэхүүний хэлбэржилтийг ойлгуулах,
    Тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ зохиох, задлан
     ялгах чадварт сургана.
                         
Хичээлийн зорилт:

    Тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ зохионо.
    Энгийн өгүүлбэрийг тусагдахуун
     ГӨ-тэй УНӨ болгон хувиргах,
    Тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ-ийг
     задлан ялгаж, бүтэц хэв шинжийг
     тодорхойлно.

                    
Нэр үгийг нэр ба үйл үгтэй
     холбодог ямар нөхцөл байдаг
                  вэ?
    Нэрлэхийн тийн ялгал: хэн? юу?
    Харьяалахын тийн ялгал: хэний? юуны?
    Өгөх оршихын тийн ялгал: хэнд? юунд?
    Заахын тийн ялгал: хэнийг? юуг?
    Гарахын тийн ялгал: хэнээс? юунаас?
    Үйлдэхийн тийн ялгал: хэнээр? юугаар?
    Хамтрахын тийн ялгал: хэнтэй? юутай?
    Чиглэхийн тийн ялгал: хэн рүү? юу руу?
                         
Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр
    нь Н|т|я, Х|т|я-аас бусад т|я-аар
              хэлбэржинэ.
    Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэрийг:
    1. Шууд тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр,
    ( З|т|я-ын нөхцөлөөр хэлбэржинэ.)
    2. Шууд бус тусагдахуун ГӨ гэж
      ангилна.
    (Ө|о-ын т|я, Г|т|я, Ү|т|я, Хам|т|я, Ч|т|я-
     ын нөхцөлөөр хэлбэржинэ.)
                          
Тусагдахуун ГӨ-ийн онцлог нь:

    Үйл үгээр илэрсэн гишүүнд захирагдан
     холбогдоно.
    Тийн ялгалын нөхцөлөөр хэлбэржих тул
     тийн ялгалын асуултанд хариулагдана.
    Тийн ялгалын бус бөгөөд орны эсвэл
     цагийн утга бүхий асуултанд хариулагдаж
     байвал тусагдахуун ГӨ болохгүй.


                        
Дараах ЭӨ-үүдийг зөв холбож,
          УНӨ бүтээгээрэй.

    Багш ярив. Бид анхааралтай сонсов.
    Монголчууд моринд гарамгай.
     Гадаадынхан биднийг гайхан
     биширдэг.
    Шинэ багш орж ирэв. Сурагчид гараа
     урдаа тавин анхааралтай харж суув.


                      
Ad

Recommended

More Related Content

What's hot

Найруулга зүй
Найруулга зүйНайруулга зүй
Найруулга зүйNooyoJamgan
 
үлэмжийн чанар.нх
үлэмжийн чанар.нхүлэмжийн чанар.нх
үлэмжийн чанар.нхsaruush undrah
 
найруулгын алдаа түүний үндэс
найруулгын алдаа түүний үндэснайруулгын алдаа түүний үндэс
найруулгын алдаа түүний үндэсNational University Of Mongolia
 
монгол ардын зүйр цэцэн үгс
монгол ардын зүйр цэцэн үгсмонгол ардын зүйр цэцэн үгс
монгол ардын зүйр цэцэн үгсeuuganaa
 
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайМонгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайNational University Of Mongolia
 
ч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгaltaa e
 
аян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлаян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлCh Moonoo
 
Төрөл үг
Төрөл үгТөрөл үг
Төрөл үгchomooxoo
 
заримдаг 9 гийгүүлэгч
заримдаг 9 гийгүүлэгчзаримдаг 9 гийгүүлэгч
заримдаг 9 гийгүүлэгчulzii_od
 
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэхурт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэхAltantuya33
 
Donrowiin namdag
Donrowiin namdagDonrowiin namdag
Donrowiin namdagOyuhai1127
 

What's hot (20)

Үгийн утга гэж юу вэ
Үгийн утга гэж юу вэҮгийн утга гэж юу вэ
Үгийн утга гэж юу вэ
 
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulelMongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
 
Найруулга зүй
Найруулга зүйНайруулга зүй
Найруулга зүй
 
ухаан3
ухаан3ухаан3
ухаан3
 
үлэмжийн чанар.нх
үлэмжийн чанар.нхүлэмжийн чанар.нх
үлэмжийн чанар.нх
 
найруулгын алдаа түүний үндэс
найруулгын алдаа түүний үндэснайруулгын алдаа түүний үндэс
найруулгын алдаа түүний үндэс
 
эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.
 
найруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах ньнайруулгын эхийг ангилах нь
найруулгын эхийг ангилах нь
 
монгол ардын зүйр цэцэн үгс
монгол ардын зүйр цэцэн үгсмонгол ардын зүйр цэцэн үгс
монгол ардын зүйр цэцэн үгс
 
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайМонгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
 
№5 Найруулгын алдаа түүнийг ангилах
№5 Найруулгын алдаа түүнийг ангилах№5 Найруулгын алдаа түүнийг ангилах
№5 Найруулгын алдаа түүнийг ангилах
 
ч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэг
 
өгүүлбэрийн гишүүд
өгүүлбэрийн гишүүдөгүүлбэрийн гишүүд
өгүүлбэрийн гишүүд
 
аян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэлаян замын тэмдэглэл
аян замын тэмдэглэл
 
Төрөл үг
Төрөл үгТөрөл үг
Төрөл үг
 
знө
знөзнө
знө
 
заримдаг 9 гийгүүлэгч
заримдаг 9 гийгүүлэгчзаримдаг 9 гийгүүлэгч
заримдаг 9 гийгүүлэгч
 
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэхурт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
 
ж.л эвэр өгүүллэг
ж.л эвэр өгүүллэг ж.л эвэр өгүүллэг
ж.л эвэр өгүүллэг
 
Donrowiin namdag
Donrowiin namdagDonrowiin namdag
Donrowiin namdag
 

Similar to хичээл 9

8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгжBuman Tsedew
 
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгжBuman Tsedew
 
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгжBuman Tsedew
 
Реторик - Ярих урлаг
Реторик - Ярих урлагРеторик - Ярих урлаг
Реторик - Ярих урлагErdenebolor Baast
 
8 р анги
8 р анги8 р анги
8 р ангиEb Ganaa
 
8 р ангийн монгол хэл
8 р ангийн монгол хэл8 р ангийн монгол хэл
8 р ангийн монгол хэлEnheee2
 
оюунцэцэг монгол хэл
оюунцэцэг монгол хэл оюунцэцэг монгол хэл
оюунцэцэг монгол хэл ByOyuntsetseg
 
хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1nairaa79
 
хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1nairaa_bbbb
 
д.цэрэннамжил
д.цэрэннамжилд.цэрэннамжил
д.цэрэннамжилaltaa e
 
8 р анги м.х
8 р анги м.х8 р анги м.х
8 р анги м.хEnheee2
 
оюунцэцэг монгол хэл 11
оюунцэцэг монгол хэл 11оюунцэцэг монгол хэл 11
оюунцэцэг монгол хэл 11ByOyuntsetseg
 
төсөө утгатай өгүүлбэр 9 анги
төсөө утгатай өгүүлбэр 9 ангитөсөө утгатай өгүүлбэр 9 анги
төсөө утгатай өгүүлбэр 9 ангиOyuhai1127
 

Similar to хичээл 9 (20)

хичээл 2
хичээл 2хичээл 2
хичээл 2
 
хичээл 6
хичээл 6хичээл 6
хичээл 6
 
хичээл 7
хичээл 7хичээл 7
хичээл 7
 
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
 
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
 
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
8 р ангийн нийгэм нийгмийн харилцаа нэгж
 
08 ta oyutan bolloo
08 ta oyutan bolloo08 ta oyutan bolloo
08 ta oyutan bolloo
 
08 ta oyutan bolloo
08 ta oyutan bolloo08 ta oyutan bolloo
08 ta oyutan bolloo
 
Tnu
TnuTnu
Tnu
 
Реторик - Ярих урлаг
Реторик - Ярих урлагРеторик - Ярих урлаг
Реторик - Ярих урлаг
 
8 р анги
8 р анги8 р анги
8 р анги
 
8 р ангийн монгол хэл
8 р ангийн монгол хэл8 р ангийн монгол хэл
8 р ангийн монгол хэл
 
оюунцэцэг монгол хэл
оюунцэцэг монгол хэл оюунцэцэг монгол хэл
оюунцэцэг монгол хэл
 
хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1
 
хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1хичээлийн судалгаа1
хичээлийн судалгаа1
 
Num
NumNum
Num
 
д.цэрэннамжил
д.цэрэннамжилд.цэрэннамжил
д.цэрэннамжил
 
8 р анги м.х
8 р анги м.х8 р анги м.х
8 р анги м.х
 
оюунцэцэг монгол хэл 11
оюунцэцэг монгол хэл 11оюунцэцэг монгол хэл 11
оюунцэцэг монгол хэл 11
 
төсөө утгатай өгүүлбэр 9 анги
төсөө утгатай өгүүлбэр 9 ангитөсөө утгатай өгүүлбэр 9 анги
төсөө утгатай өгүүлбэр 9 анги
 

More from shand1_Bondok

б.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуургаб.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуургаshand1_Bondok
 
б.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,биб.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,биshand1_Bondok
 
б.лагвасүрэнгийн буруу энгэртэй дээл
б.лагвасүрэнгийн  буруу энгэртэй дээлб.лагвасүрэнгийн  буруу энгэртэй дээл
б.лагвасүрэнгийн буруу энгэртэй дээлshand1_Bondok
 
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор талб.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор талshand1_Bondok
 
б.явуухулангийн вансэмбэрүү
б.явуухулангийн  вансэмбэрүүб.явуухулангийн  вансэмбэрүү
б.явуухулангийн вансэмбэрүүshand1_Bondok
 
хичээлийн сэдэв 2
хичээлийн сэдэв 2хичээлийн сэдэв 2
хичээлийн сэдэв 2shand1_Bondok
 
эхийн утга санаа, дасгал
эхийн утга санаа, дасгалэхийн утга санаа, дасгал
эхийн утга санаа, дасгалshand1_Bondok
 

More from shand1_Bondok (16)

б.л б.б.т
б.л б.б.тб.л б.б.т
б.л б.б.т
 
б.л б.э.д
б.л б.э.дб.л б.э.д
б.л б.э.д
 
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуургаб.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
б.явуухулан хар ус нуурын шагшуурга
 
б.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,биб.лхагвасүрэн солонго билээ,би
б.лхагвасүрэн солонго билээ,би
 
б.лагвасүрэнгийн буруу энгэртэй дээл
б.лагвасүрэнгийн  буруу энгэртэй дээлб.лагвасүрэнгийн  буруу энгэртэй дээл
б.лагвасүрэнгийн буруу энгэртэй дээл
 
Natsagdorj
NatsagdorjNatsagdorj
Natsagdorj
 
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор талб.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
 
б.явуухулангийн вансэмбэрүү
б.явуухулангийн  вансэмбэрүүб.явуухулангийн  вансэмбэрүү
б.явуухулангийн вансэмбэрүү
 
хичээл 5
хичээл 5хичээл 5
хичээл 5
 
хичээл 4
хичээл 4хичээл 4
хичээл 4
 
хичээл 3
хичээл 3хичээл 3
хичээл 3
 
хичээл 1
хичээл 1хичээл 1
хичээл 1
 
хичээл 10
хичээл 10хичээл 10
хичээл 10
 
хичээлийн сэдэв 2
хичээлийн сэдэв 2хичээлийн сэдэв 2
хичээлийн сэдэв 2
 
эхийн утга санаа, дасгал
эхийн утга санаа, дасгалэхийн утга санаа, дасгал
эхийн утга санаа, дасгал
 
сайн үгс
сайн үгссайн үгс
сайн үгс
 

хичээл 9

  • 1. Хичээл№9 Сэдэв: Тусагдахуун ГӨ-ийн ангилал, утга, үүрэг. Хичээлийн зорилго: Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэрийн утга, бүтцийг таниулах, Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэрийн холбогдох арга, өгүүлэгдэхүүн, өгүүлэхүүний хэлбэржилтийг ойлгуулах, Тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ зохиох, задлан ялгах чадварт сургана.    
  • 2. Хичээлийн зорилт: Тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ зохионо. Энгийн өгүүлбэрийг тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ болгон хувиргах, Тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ-ийг задлан ялгаж, бүтэц хэв шинжийг тодорхойлно.    
  • 3. Нэр үгийг нэр ба үйл үгтэй холбодог ямар нөхцөл байдаг вэ? Нэрлэхийн тийн ялгал: хэн? юу? Харьяалахын тийн ялгал: хэний? юуны? Өгөх оршихын тийн ялгал: хэнд? юунд? Заахын тийн ялгал: хэнийг? юуг? Гарахын тийн ялгал: хэнээс? юунаас? Үйлдэхийн тийн ялгал: хэнээр? юугаар? Хамтрахын тийн ялгал: хэнтэй? юутай? Чиглэхийн тийн ялгал: хэн рүү? юу руу?    
  • 4. Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр нь Н|т|я, Х|т|я-аас бусад т|я-аар хэлбэржинэ. Тусагдахуун гишүүн өгүүлбэрийг: 1. Шууд тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр, ( З|т|я-ын нөхцөлөөр хэлбэржинэ.) 2. Шууд бус тусагдахуун ГӨ гэж ангилна. (Ө|о-ын т|я, Г|т|я, Ү|т|я, Хам|т|я, Ч|т|я- ын нөхцөлөөр хэлбэржинэ.)    
  • 5. Тусагдахуун ГӨ-ийн онцлог нь: Үйл үгээр илэрсэн гишүүнд захирагдан холбогдоно. Тийн ялгалын нөхцөлөөр хэлбэржих тул тийн ялгалын асуултанд хариулагдана. Тийн ялгалын бус бөгөөд орны эсвэл цагийн утга бүхий асуултанд хариулагдаж байвал тусагдахуун ГӨ болохгүй.    
  • 6. Дараах ЭӨ-үүдийг зөв холбож, УНӨ бүтээгээрэй. Багш ярив. Бид анхааралтай сонсов. Монголчууд моринд гарамгай. Гадаадынхан биднийг гайхан биширдэг. Шинэ багш орж ирэв. Сурагчид гараа урдаа тавин анхааралтай харж суув.    
  • 7. Тодорхойлолт: Юуг? Яасныг? Юун тухай? Юуны талаар? Яасан тухай зэрэг асуултанд хариулагдана. Гол өгүүлбэрийн тусах үйл өгүүлэхүүнд өртөн тусаж буй өгүүлбэрийг шууд тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр гэнэ. Энэ гишүүн өгүүлбэрийн өгүүлэхүүн нь заавал заахын тийн ялгалын нөхцөл эсвэл заахын тийн ялгалын утгатай холбох үгээр хэлбэржинэ.    
  • 8. Шууд тусагдахуун ГӨ-тэй УНӨ- ийг ялгаарай. “Амин дэм” Гадил, жүрж зэрэг жимс, хүнсний ногоог хальслалгүй угааж идэхийг эрдэмтэд зөвлөж байна.Кивийн хальсанд хавдар, харшлын эсрэг үйлчилгээтэй бодис бусад жимснийхээс гурав дахин илүү байдгийг эрдэмтэд тогтоожээ. Хан боргоцой нь С амин дэм болон хоол түргэн боловсруулдаг бодисоор баядаг юм. Хан боргоцойн хальс хатуу тул нунтаглан нүдэж, хэрэглэх нь зохимжтой.    
  • 9. Шууд бус тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр: Гишүүн өгүүлбэрийн өгүүлэхүүн нь Ө|о, гарах, үйлдэх, ихамтрахын тийн ялгалаар хэлбэржиж, “яаснаар? Яасанд? Яаснаас? Яасантай? Юугаар? Юунд? юунаас? Юутай? Зэрэг асуултанд хариулагдан, гол өгүүлбэрийн өгүүлэхүүнд захирагдсан өгүүлбэрийг шууд бус тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр гэнэ. Гол өгүшүлбэрийн өгүүлэхүүн нь э тусах байдгаараа шууд тусагдахуун ГӨ-ээс ялгаатай.    
  • 10. Тодруулга: ! Хэрэв үйлдэх, өгөх орших, гарахын тийн ялгал нь орон цаг, шалтгааны утгатай бол шууд бус тусагдахуун гишүүн өгүүлбэр болохгүй.    
  • 11. Энгийн өгүүлбэрүүдийг холбож, шууд бус тусагдахуун ГӨ бүхий УНӨ зохиогоорой. Чи олимпиадад амжилттай оролцсон. Багш нь их баярлаж байна. Манай сургуулийнхан УААШ сагсан бөмбөгийн тэмцээнд тэргүүллээ. Багш бид маш их баярлаж байна. Би чамд тусална. Өөрөө мэддэг.    
  • 12. Дүгнэлт: Ярилцлага Тусагдахуун  Тусагдахуун  гишүүн гишүүн өгүүлбэр Асуулт Утга Хэлбэржилт Холбогдох үг    
  • 13. Бататгал: Зургийг ажиглан УНӨ зохиож бичээрэй.    
  • 14. УНӨ-ийг задлан ялгаж, бүтэц хэв шинжийг тодорхойл. Анхны жилийн ажлын гараа шийдвэрлэх үүрэгтэй байдгийг бид амьдралаас мэдэж авсан юм. Би Нанзад гуайн хэлсэнтэй санал нийлж байна. Бадам, өнгийн цэцэг алагласан талаар сэтгэлт хүнтэйгээ дөрөө харшуулан давхина.    
  • 15. Гэрийн даалгавар: Дасгал № 24, 25. 26 Хичээлд идэвхтэй оролцсонд баярлалаа.