สี่แผ่นดิน

4,872 views

Published on

Published in: Education, Spiritual
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,872
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
892
Actions
Shares
0
Downloads
55
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

สี่แผ่นดิน

  1. 1. สี่แผํนดินม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมชนวนิยายอมตะ ที่ทํานผู๎อํานจะได๎ทั้งความบันเทิง ขนบธรรมเนียมประเพณี และเบื้องหลังประวัติศาสตร๑ไทยบางตอนคํานํา หนังสือเรือง "สี่แผํนดิน" นี้ ผู๎เขียนได๎แตํงขึ้น และนําลงในหนังสือพิมพ๑สยามรัฐรายวัน ติดตํอกันมา เป็นเวลาปีเศษ ในขณะที่ ่เขียนนั้น ก็มิได๎คํานึงถึงขนาดของเลํม ถ๎าหากจะพิมพ๑เป็นเลํมขึ้น แตํเมื่อได๎มาเห็นขนาด เมื่อได๎รวบรวมพิมพ๑เป็นเลํมขึ้นแล๎ว ผู๎เขียนออกจะรู๎สึกตกใจไมํน๎อยไปกวําทํานผู๎อํานอีกหลายคน เพราะขนาดหนังสือนั้นโตเกินคาด จําเป็นต๎องแบํงพิมพ๑เป็นสองเลํม แม๎กระนั้นแล๎ว หนังสือแตํละเลํมก็โต จนผู๎เขียนเองก็เห็นวําอุ๎ยอ๎ายไป ถ๎าหากวําจะพิมพ๑แบํงออกเป็นสามเลํม ก็อาจเบามือกวําในรูปนี้แตํจะทําให๎ความสําคัญของหนังสือลดน๎อยลงไป เพราะผู๎เขียนเจตนาจะให๎เลํม ๑ นับรวบรวมเหตุการณ๑ที่เกิดในยุคหนึ่ง และเลํม ๒นั้นเกี่ยวกับเหตุการณ๑ในยุคตํอมา ในระหวํางที่เรื่อง "สี่แผํนดิน" ยังลงพิมพ๑อยูํในสยามรัฐรายวันนั้น ได๎มีผู๎เขียนจดหมายมาถามบํอยครั้งวําเรื่อง "สี่แผํนดิน"นั้นเป็นเรื่องจริงหรือไฉน และ "แมํพลอย" ตัวเอกของเรื่องนั้น เป็นบุคคลจริงๆหรืออยํางไร ปัญหาเชํนนี้จะตอบแตํสั้นๆ ได๎โดยยากจําต๎องใช๎วิธีอปมาอุปไมย ถ๎าจะเปรียบให๎เห็นชัด ก็ต๎องเปรียบกับการแสดงละคร ตามปกติในการเลํนละคร ยํอมต๎องมีฉาก แตํฉาก ุละครนั้นเป็นของสมมุติ ตกแตํงให๎ละม๎ายคล๎ายคลึงกับของจริง สํวนตัวละครที่แสดงนั้น เป็นคนจริงๆ มีชีวิตและมีเนื้อหนังเหมือนคนดูทั้งหลาย หนังสือเรื่อง "สี่แผํนดิน" นั้น เป็นของกลับกันกับ วิธีการแสดงละคร คือฉากทั้งหลายทั้งปวง ที่ผู๎เขียนได๎นํามาใช๎ ในการเขียนเรื่องนี้ เป็นของจริงทั้งสิ้น และได๎พยายามสอบสวนให๎ตรงกับความจริง ตลอดจนเมื่อรวบรวมพิมพ๑ขึ้นเป็นเลํมครั้งนี้ ก็ได๎พยายามจนสุด ความสามารถที่จะให๎เหตุการณ๑ และรายละเอียดแหํงชีวิต ที่ได๎นํามาบรรยายนั้นถูกต๎องตรงตํอความเป็นจริง ให๎มากที่สุดเทําที่จะทําได๎ ฉะนั้นฉากละครแหํงเรื่อง "สี่แผํนดิน" จึงเป็นของจริงทั้งหมด แตํตวละครนั้นกลับเป็น ของสมมุติ คือ "แมํพลอย" ัก็ดี วงศาคณาญาติตลอดจนเพื่อนฝูงของ "แมํพลอย" ที่เข๎ามามีบทบาทในท๎องเรื่องก็ดี ล๎วนแล๎วแตํเป็นบุคคลที่ได๎เกิดขึ้นด๎วยจินตนาการของผู๎เขียน แตํในการสร๎างบุคคลิกลักษณะของบุคคลเหลํานี้ ผู๎เขียนก็ได๎พยายามยึดถือเอาความจริงเป็นหลัก คอยกีดกันมิให๎บุคคลเหลํานี้พูดหรือทําสิ่งใดที่อาจเกินความจริง ไปได๎เลย เพราะฉากเบื้องหลังตัวละครนั้น ผู๎เขียนได๎นําของจริงมาใช๎เสียแล๎ว ดั่งที่ได๎กลําวมาแตํต๎น แม๎แตํเครื่องแตํงตัวของ "แมํพลอย" จะนุํงหํมสีอะไรก็ตรงตํอความจริง แตํด๎วยเหตุนี้ ตัวบุคคลในเรื่อง จึงกลายเป็นจริงขึ้นมาในความรู๎สึกของผู๎เขียน และบุคคลเหลํานี้ ได๎เข๎ามาดําเนินเรื่องของตัวเอง จนบางเวลาขณะที่เขียนอยูํนั้นเผลอไปเหมือนกับมีใครมากระซิบบอกให๎เขียนอยูํใกล๎ๆ เจตนาของผู๎เขียนในการเขียนหนังสือนี้ ก็เพื่อจะบันทึกภาพรายละเอียดเบื้องหลังเหตุการณ๑ตางๆ ทีได๎เกิดขึน ตั้งแตํสมัย ํ ่ ้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว ลงมาจนถึงสิ้นแผํนดิน พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวอนันทมหิดล ในระยะเวลาที่คํอนข๎างจะนานนี้ ได๎มีเหตุการณ๑ตํางๆ เกิดขึ้นเป็นอันมากในเมืองไทย และได๎มีการเปลี่ยนแปลงที่สําคัญเกิดขึ้นมากมายหลายเรื่อง เหตุการณ๑และการเปลี่ยนแปลงตํางๆนี้ เป็นเรื่องที่ประวัติศาสตร๑ต๎องจารึกไว๎ จึงเป็นสิ่งที่ใครๆก็ยํอมทราบ แตํสิ่งที่ประวัติศาสตร๑มิได๎จารึก ก็คือรายละเอียดเกี่ยวกับชีวิตและความเป็นอยูํ ตลอดจนความคิดเห็นของคน ที่ต๎องประสบเหตุการณ๑และการเปลี่ยนแปลงนั้นๆ สิ่งเหลํานี้นับวํา เป็นรายละเอียดเบื้องหลังประวัติศาสตร๑ และยํอมมีความสําคัญอยูํไมํน๎อย เพราะการอบรมประเพณีและราบละเอียดเล็กๆน๎อยๆแหํงชีวิต ยํอมเป็นมูลฐาน ของความคิดเห็นและกระทําให๎บุคคลเกิดปฏิกิริยาแตกตํางกันไป ในเมื่อมีเหตุการณ๑หรือการเปลี่ยนแปลงใดๆ มากระทบตัว หากเราได๎ทราบรายละเอียดตํางๆนั้นได๎บ๎างพอสมควร เราก็สามารถที่จะเข๎าใจความคิดเห็น บางอยําง ความรู๎สึกนึกคิดบางอยําง และปฏิกิริยาตํางๆนั้นได๎มากขึ้น แตํถ๎าเราไมํสามารถรู๎รายละเอียดเหลํานี้ เสียเลยแล๎ว ตํอไปเราก็ไมํอาจอยูํในฐานะที่จะอธิบายมูลเหตุ ของเหตุการณ๑ที่เกิดขึ้นในอดีตได๎แจํมแจ๎ง และไมํอาจเข๎าใจวํา เพราเหตุใดจึงได๎มีปฏิกิริยาบางอยํางเกิดขึ้นหลังจากที่ได๎มีเหตุการณ๑นั้นๆเกิดขึ้นแล๎ว ด๎วยเหตุตํางๆที่ได๎กลําวมานี้ ผู๎เขียนจึงมีเจตนาที่จะให๎หนังสือ "สี่แผํนดิน" นี้เป็นที่รวบรวม"รายละเอียดเบื้องหลัง ประวัติศาสตร๑" ตํางๆเหลํานี้ไว๎อีกอยํางหนึ่ง นอกจากจะกํอความบันเทิงให๎แกํผู๎อํานแตํอยํางเดียว ถ๎าหากวําจะเปรียบเหตุการณ๑สําคัญที่เกิดขึ้นนั้น เป็นลายโครงบนผืนผ๎าลายอยํางไทยๆ ผู๎เขียนก็มเจตนาที่จะให๎หนังสือเรื่อง "สี่แผํนดิน" นี้เป็น ีลายประกอบ เพื่อจะได๎ทําผ๎าลายผืนนั้นมีลวดลายเต็มขึ้น และวิจิตรพิศดารยิ่งขึ้น ผู๎เขียนจะได๎กระทําสําเร็จสมดั่งความเจตนาหรือไมํก็ยังไมํกล๎ารับรอง ในการอธิบายรายละเอียดตํางๆ ซึงเป็นเรื่องทีเกิดขึนกํอนกําเนิดของผู๎เขียนนั้น ผู๎เขียนได๎รบความอุปการะ จากทํานผู๎อาน ่ ่ ้ ั ํมากมายหลายทํานด๎วยกัน บางทํานก็กรุณาให๎ความรู๎อันหาคํามิได๎ บางทํานก็กรุณาตักเตือนความผิดพลาด และข๎อบกพรํองตํางๆซึ่งทําให๎ผู๎เขียนสามารถแก๎ใขปรับปรุง ฉบับที่เป็นรูปเลํมนี้ ให๎ถูกต๎องตํอความเป็นจริงยิ่งขึ้น บางทํานก็มีความกรุณาให๎กําลังใจสนับสนุน โดยวิธีเข๎ามารับนับเป็นญาติโยมของ "แมํพลอย" ไตํถามทุกข๑สุขและสํงของมาให๎ตามแตํโอกาส ซึ่งพระคุณเหลํานี้ ผู๎เขียนขอจารึกไว๎มิรู๎ลืม และขออุทิศความดีแหํงหนังสือเลํมนี้ท้งหมดเทําที่มี ให๎แกํผู๎มีอุปการคุณ ดั่งที่ได๎กลําวมาแล๎ว ั หนังสือเรือง "สี่แผํนดิน" นี้ใช๎เวลานานในการเขียน และใช๎เวลาอีกนานในการตรวจแก๎การเรียงพิมพ๑ เมื่อได๎ทําสําเร็จมาเป็น ่รูปเลํม ถึงมือทํานผู๎อําน ผู๎เขียนก็ออกจะภูมิใจเป็นธรรมดา และความภูมิใจนั้นจะมากยิ่งขึ้น ถ๎าหากวําหนังสือนี้ สามารถให๎ความบันเทิงและประโยชน๑แกํทํานผู๎อําน ได๎ตามสมควร
  2. 2. ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช๑๘ กรกฎาคม ๒๔๙๖แผํนดินที่ ๑บทที่ ๑ (หน๎าที่ ๑) "พลอย" เสียงแมํเรียก ขณะที่เรือกําลังบํายหน๎าออกตากคลองบางหลวง มุํงตรงไปยังทําพระ "พลอยจําคําแมํไว๎ให๎ดี ถ๎าเจ๎าจะมีลกมีผัวตํอไปก็หาคนที่เขาใจเดียว อยําไปได๎ผัวเจ๎าชู๎เมียมาก จะต๎องร๎อนใจเหมือนแมํ" แมํนิ่งอยูํครูํหนึ่ง แล๎วพูอตํอไป "แล๎วก็อยํา ูไปเป็นเมียน๎อยใครเขาเป็นอันขาด จําไว๎นะ" พลอยหันหน๎ามามองดูแมํแล๎วก็เหลียว กลับไปมองนอกเก๐งเรือ ดูเรือแจวพายทีผานไปมา ดูเรือนริมน้า และแพทีเต็มไปด๎วย ่ ํ ํ ่ของวางขายตํางๆ ดูผ๎คนริมตลิ่ง และในเรือที่ผํานไปมา ด๎วยความตื่นตาตื่นใจ อยํางบอกไมํถูก เพราะครั้งนั้นเป็นครั้งแรกที่พลอยได๎ ูออกจากบ๎าน มาไกลถึงเพียงนี้ และเมื่อกํอนที่จะออกจากบ๎าน แมํก็บอกแล๎ววํา ไปแล๎วไปเลย เป็นตายชาตินี้จะไมํกลับมาเหยียบหัวกระไดบ๎านนี้อีก บ๎านพลอยอยูํในคลองบางหลวง เรียกได๎วาเป็นบ๎านใหญํ มีกําแพงอิฐเสริมรัวเหล็กกั้นตลอดริมน้า ที่ทําน้า มีศาลาหลังใหญํ ํ ้ ํ ํทําด๎วยไม๎ ขึ้นจากกระไดทําน้ํา เดินผํานลานกว๎าง ก็ถึงตัวตึก เป็นที่อยูํของเจ๎าคุณพํอ ตึกนั้น จะพูดไปก็เป็นตึกทันสมัย สําหรับระยะเวลาระหวําง พ.ศ. ๒๔๒๕ ถึง พ.ศ. ๒๔๓๕ อันเป็นเวลาในรัชสมัยของ สมเด็จพระพุทธเจ๎าหลวงมหาราช ในกรุงรัตนโกสินทร๑นี้ตึกนั้นเป็นตึกกํอนอิฐฉาบด๎วยปูนขาว หลังคามุงกระเบื้องจีนเป็นลูกฟูก หน๎าตึกเป็นบันไดขึ้นสองข๎างมาบรรจบกัน ตรงกลางเป็นชาลายํอมๆ แล๎วจากนั้น มีบนไดขึ้นตรงไปชั้นบนของตึก บนตึกมีเฉลียงเดินได๎รอบ ลูกกรงมีลูกมะหวด กระเบื้องสีเขียวแกํ พ๎นจาก ัเฉลียงเข๎าไป ก็มห๎องใหญํๆสามห๎อง เป็นที่อยูํเจ๎าคุณพํอ มีห๎องเล็กๆอีกห๎องหนึ่ง สําหรับเจ๎าคุณพํอไว๎พระ และอัฐิเจ๎าคุณปู่ และคุณชวด ีทั้งหลาย เมื่อพลอยยังเด็กๆ อายุ ๖-๗ ขวบ เคยขึ้นไปบนตึกตอนบําย เพื่อไปหาเจ๎าคุณพํอ พลอยเคยรู๎สึกกลัวห๎องนี้เป็นพิเศษ เพราะเป็นห๎องที่ปิดไว๎เงียบ ปีหนึ่งจะเปิดครั้งเดียว เวลาเจ๎าคุณพํอทําบุญ และในเวลาที่เปิดพลอยเคยเห็นโกศอัฐิ ตั้งอยูํบนม๎าหมูํเป็นแถวพลอยเคยถูกเรียกตัวให๎เข๎าไปจุดธูปเทียน กราบเจ๎าคุณปู่คุณยําและเจ๎าคุณชวดอีกหลายคน ตั้งแตํนั้นมา ก็ให๎เกรงกลัวห๎องนี้เป็นพิเศษ เฉลียงหลังตึกนั้นเป็นที่สําราญของเจ๎าคุณพํอ เวลาทํานอยูํบ๎านก็มกจะอยูํที่เฉลียงหลังนั้นเอง รับประทานข๎าวก็ที่นั่น ตึกชั้นบน ัปูด๎วยกระดานแผํนโตๆ อาศัยแรงคนเช็ดถูกันมาหลายสิบปี ดูขึ้นเงา เป็นมัน เจ๎าคุณพํอทํานปูพรมเล็กๆ นั่งอยูํที่เฉลียงหลัง รอบๆตัวก็มเชี่ยนหมาก กาน้ําขันน้ํา กระโถน หีบบุหรี่ และพานใสํชุดจัดบุหรี่ตั้งไว๎ เมื่อวันที่พลอยจะออกจาก ก็ขึ้นไปลาทํานที่นั่น โดยที่แมํ ีปลํอยให๎ขึ้นไปคนเดียว เวลานั้นพลอยอายุ ๑๐ ขวบ พอจะมีความสังเกตุสิ่งตํางๆ ได๎ถนัดถนี่ ตํอมาอีกหลายสิบปี พลอยนึกถึงเจ๎าคุณพํอขึ้นมาครั้งใด ก็ยังเห็นภาพทํานนั่งขัดสมาธิอยูํบนพรม เจ๎าคุณพํอนุํงผ๎าลายสีจันทน๑ ปลํอยลอยชายตามสบาย เมื่อพลอยขึ้นไปกราบลา ยังนึกจําได๎วําทํานมองดูหน๎า ลูกสาวคนเล็กของทําน อยํางพินิจพิเคราะห๑ คล๎ายกับวําจะดูไว๎ให๎จําได๎แมํนยํา แตํทํานก็มิได๎ปริปากพูดจาทักทาย หรือห๎ามปราม คงมองแตํหน๎าพลอยจนพลอยคลานกลับลงมา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๕ พลอยมีอายุได๎สิบขวบ ถ๎าใครไปถามพลอยในขณะนั้นวํา ใครเป็นบิดา พลอยก็ตอบวําชื่อ พระยาพิพิธ ฯมารดาชื่อแชํม เป็นเอกภรรยาของพระยาพิพิธ แตํไมํใชํในฐานะคุณหญิง เพราะคุณหญิงทํานชื่อเอื้อมเป็นคนอัมพวา ไมํได๎อยูํกบเจ๎า ัคุณพํอ แตํกลับไปอยูํบ๎านเดิมของทํานเสีย ตั้งแตํกํอนพลอยเกิด คงเหลืออยูํแตํบุตรของคุณหญิงอยูํในบ๎านสามคน คือคุณอุํนพี่สาวใหญํ อายุสิบเก๎าปี คุณชิดพี่ชายคนรอง อายุสิหกปี คุณเชยพี่สาวคนเล็ก แกํกวําพลอยสองปี พลอยมีพี่ชายรํวมมารดาอีกคนหนึ่ง อายุแกํกวําพลอยปีเศษ ชื่อพํอเพิ่ม และมีน๎องสาวคนละมารดาอีกคนหนึ่ง เกิดจากแมํแวว ภรรยาเจ๎าคุณพํอ คนรองแมํลงไป ชื่อหวานอํอนกวําพลอยสองปี กับพี่น๎องเหลํานี้ นอกจากพํอเพิ่มพี่รํวมท๎อง พลอยคุ๎นเคยกับคุณเชยเป็นพิเศษ เพราะอายุรุํนราวคราวเดียวกันและคุณเชยเป็นเด็กชอบเลํนป่ายปืน ไปในที่ตํางๆ ซึ่งถูกกับนิสัยของพลอย คุณอุํนพี่สาวคนใหญํนั้น พลอยเห็นวําเป็นผู๎ใหญํที่นําเกรงขาม เพราะเธออยูํรํวมบนตึกกับเจ๎าคุณพํอ ในห๎องใหญํอีกห๎องหนึ่ง ซึ่งเป็นห๎องเก็บเครื่องเงินเครื่องทอง คุณอุํนเป็นผู๎ถอกุญแจแตํผู๎ ืเดียว แม๎แตํการจับจํายใช๎สอยทุกอยํางในบ๎าน คุณอุํนก็เป็นผู๎ทําทั้งสิ้น เจ๎าคุณพํอทํานไว๎ใจวําเป็นลูกสาวใหญํ สํวนแมํของพลอย ซึ่งคนทั้งบ๎านเรียกวํา แมํแชํมนั้น เจ๎าคุณพํอทํานปลูกเรือนฝากระดานห๎าห๎องให๎ อยูํอีกหลังหนึ่งใกล๎ๆกับตัวตึก ในบริเวณบ๎าน มีสํารับสํงตํางหากจากโรงครัว ซึ่งกินกันสามคนแมํลูก กินเสร็จแล๎วก็มีนางพิศ บําวซึ่งแมํชํวยมาไว๎ใช๎ มีคําตัว ๑๒ ตําลึง เป็นผู๎กินเหลือและล๎างถ๎วยชาม การปัดกวาดบ๎าน ปูที่หลับที่นอน ตลอดจนซักผ๎าที่เรือนแมํ เป็นหน๎าที่ของพิศ พี่ของพลอยอีกสองคน คือ คุณชิตและพํอเพิมนั้น พลอยเกือบจะไมํรจกเสียเลย คนหนึงคือคุณชิต ผู๎ซงเวลานั้น เป็นหนุํมเต็ม ่ ๎ู ั ่ ่ึตัว อายุ ๑๖ บางทีพลอยเคยเห็นคุณชิตตอนเย็นๆ นุํงผ๎าสีใสํเสื้อกระบอกแพรเลี่ยน หวีผมใสํน้ํามันแปร๎ ติดยาแก๎ปวดหัวทั้งสองขมับตามธรรมเนียมหนุํมๆ สมัยนั้น เดินไปเดินมาอยูํแถวทําน้ํา พอพลบค่ํา คุณชิตก็แอบลงเรือข๎าฟาก ไปเที่ยวกับทนายหนุํมๆ ของเจ๎าคุณพํอ ครั้งหนึ่งพลอยจําได๎วํา คุณชิตหายไปหลายวัน แตํพอกลับมาก็เกิดเรื่องใหญํ เพราะเจ๎าคุณพํอทํานมัดมือ เฆี่ยนที่หน๎าตึก ทั้งคุณชิตและทนาย เสียงร๎องกันให๎ลั่นบ๎านไปหมด พลอยไปแอบดูอยูํหลังพุํมต๎นแก๎วรอบตึกกับคุณเชย ผู๎ซึ่งดีใจที่พี่ชายถูกเฆี่ยน แล๎วปรารภกับพลอยวําสมน้ําหน๎า อีกครั้งหนึ่งพลอยเห็นคุณชิตเจ็บผอมแห๎ง นอนแบบอยูํที่เรือน ที่เธออยูํกบบําวหนุํมๆ รุํนเดียวกัน เห็นบําวต๎ม ัยาต๎มให๎กินเป็นหลายหม๎อ คุณเชยแอบมากระซิบบอกพลอยวํา "แมํพลอยฉันบอกอะไรให๎ อยําพูดไปนะ คุณชิตเป็นโรคบุรุษ ขืนพูดไปฉันโกรธจริงๆด๎วย"
  3. 3. พํอเพิมพี่ชายของพลอยนั้น ดูสวามิภกดิคณชิตมากกวําพี่นองอืนๆ แตํพอเพิมก็ตองแอบไปมาหาสูํ มิให๎แมํเห็น เพราะถ๎าแมํร๎ู ่ ั ์ ุ ๎ ่ ํ ่ ๎วําพํอเพิ่มไปคบกับคุณชิตทีไร เป็นเฆี่ยนเอาทุกที สํวนหวานน๎องคนละแมํ ลูกแมํแววนั้น ยังเด็กเกินไปที่พลอยจะสนใจ วันหนึง พลอยถามแมํถึงเรื่องพี่นองเหลํานี้วา ทําไมคนจึงเรียกลูกเจ๎าคุณพํอวํา คุณอุํน คุณชิต คุณเชย แล๎วทําไมจึงเรียกลูก ่ ๎ ํอื่นวํา พํอเพิ่ม แมํพลอย แมํหวาน แมํมองหน๎าพลอยครูํหนึ่ง แล๎วหัวเราะตอบวํา "เพราะพวกเอ็งมันลูกเมียน๎อย นั่นทํานลูกคุณหญิง ก็ต๎องเป็นคุณไปหมด เขาไมํเรียกวํา อีพลอย ก็ดีถมไปแล๎ว" ตั้งแตํพลอยจําความได๎มาจนถึงอายุ ๑๐ ขวบ พลอยมีความรู๎สึกวํา แมํและคุณอุํนพี่สาวใหญํ มีเรื่องตึงๆกันอยูํเสมอ จริงอยูํท้ง ัสองมิได๎โกรธเคืองกันถึงวิวาทเป็นปากเสียง และตํอหน๎าเจ๎าคุณพํอ ก็พูดจาปราศรัยกันเทําที่มีเรื่องจะพูด แตํพลอยสังเกตด๎วยความรู๎สึกของเด็กวํา แมํมกจะใช๎ถ๎อยคํา ที่สุภาพเป็นพิเศษกับคุณอุํนเสมอ เป็นต๎นวําเรียกคุณอุํนวํา "คุณใหญํ" เรียกตัวเองวํา "ดิฉัน" ัอยํางชัดถ๎อยชัดคํา และใช๎คําเจ๎าคะเจ๎าขาตลอดจนกิริยาที่นอบน๎อมอยํางเฉียบขาดเยือกเย็นปราศจากความรู๎สึก แตํบางเวลาแมํแสดงความในใจ ให๎พลอยเห็นวําแมํได๎รับความกดดัน และบังคับใจอยูํเป็นนิจ เนื่องจากฐานะแมํบ๎าน และการเป็นผู๎บังคับบัญชาของคุณอุํน ผู๎ซึ่งแมํถอวําเป็นเพียงลูกของเจ๎าคุณ แตํตวแมํเองนั้นเป็นเมีย ยิ่งเจ๎าคุณพํอทํานเชื่อฟัง ยอมให๎คุณอุํนปกครองบ๎านโดย ื ัเด็ดขาด แมํก็ยิ่งมีความคับใจยิ่งขึ้น แมํเคยร๎องไห๎ปรับทุกข๑กบพลอยวํา เจ๎าคุณพํอทํานเลี้ยงแมํเป็นบําวหรือคนอาศัย แมํไมํมีสิทธิ ัอะไรในบ๎านนี้ ได๎แตํอยูํไปวันหนึ่งๆ สํวนแมํแววภรรยาของเจ๎าคุณพํอ อีกคนหนึ่งนั้น สนิทสนมกับคุณอุํน อยํางมากมาย อยูํด๎วยกันได๎วันยังค่ําเกือบไมํคลาดกัน เพราะแมํแววแกํกวําคุณอุํน เพียงสี่ห๎าปี เคยเป็นต๎นห๎องของคุณอุํนมากํอน และแมํบอกพลอยวํา คุณอุํนเป็นคนยกบําวของตน ขึ้นเป็นเมียเจ๎าคุณพํอ เพื่อจะกําจัดแมํให๎ออกจากบ๎าน แมํบอกด๎วยวําครั้งนั้นก็เกิดเรื่อง "หึงนางแวว" ตามคําของแมํ จนถึงเกือบจะออกจากบ๎านไปเสียแล๎ว แตํเห็นลูกยังเล็กนัก แมํก็ต๎องอดใจทนอยูํไป พลอยอยูํมาทํามกลางความตึงเครียด ระหวํางแมํและคุณอุํน จนบางทีพลอยรูสกกลัวทังสองฝ่าย ไมํอยากเข๎าใกล๎ คนที่ ๎ึ ้บรรเทาความตึงเครียด ที่พลอยต๎องได๎รู๎สึกไปด๎วย ก็คือเจ๎าคุณพํอ เพราะเจ๎าคุณพํอ ทํานเป็นคนรักเด็กทุกๆคน ไมํวําเป็นลูกทํานหรือลูกใครๆ บางทีตอนเย็นๆ เจ๎าคุณพํอทํานเรียกเด็กๆในบ๎าน ให๎มาวิ่งเลํนกันให๎ทํานดู ที่ลานหน๎าตึก ใครจะสํงเสียงดังเทําไรก็ได๎ และคนที่สํงเสียงดังที่สุด และหัวเราะดังที่สุด ก็คือเจ๎าคุณพํอเอง แตํลกที่โตเป็นหนุํมเป็นสาวแล๎ว ดูเจ๎าคุณพํอทํานเฉยๆไป อยํางคุณอุํน ูทํานก็เกรงใจ หรืออยํางคุณชิต ก็มกมีเรื่องเคืองใจกันอยูํเสมอ เข๎าหน๎ากันไมํติด ลูกทุกคน เจ๎าคุณพํอทํานเป็นคนตั้งชื่อ และตั้งชื่อ ังํายๆ พยางค๑เดียวทุกคน พลอยเคยได๎ยินเจ๎าคุณพํอทํานหัวเราะเยาะ เพื่อนฝูงขุนนางบางคน ที่ตั้งชื่อลูกยาวๆ วําทําเทียมเจ๎าเทียมนาย จัญไรจะกิน อยํางที่บ๎านพระพิพัฒน๑ใกล๎ๆกัน ตั้งชื่อลูกคล๎องจองกัน เป็นจังหวะวํา เพ็ญพิสมัย ใสสุคนธรส สดสําราญจิต สนิทเสนํหา เจ๎าคุณพํอทํานเคยเอามาร๎องให๎แมํฟัง เป็นจังหวะ แล๎วบอกวําดังเหมือนเพลงแขกเจ๎าเซ็น ในทีสด เรื่องใหญํทีทําให๎ชวตของพลอยเปลียนแปลงไปมาก ก็เกิดขึนจริงๆ คืนหนึงแมํขนไปหาเจ๎าคุณพํอ บนตึกแตํหาทุํม ุ่ ่ ีิ ่ ้ ่ ้ึ ๎พลอยอยูํที่เรือนนอนคอยแมํจนหลับไป มาตกใจตื่นขึ้นอีกทีหนึ่ง ตอนตีสามกวําๆ เห็นแมํเข๎ามาจุดตะเกียงในห๎อง แล๎วตรงเข๎ามาปลุกพลอย มีพํอเพิ่มซึ่งนอนอยูํข๎างนอก เดินเข๎ามาอยํางงงๆ "พลอยไปกับแมํ" เสียงแมํพูดอยํางแค๎นใจ ใบหน๎าของแมํอาบไปด๎วยน้ําตา "เมื่อทํานไมํเลี้ยงแมํแล๎ว แมํก็จะไปตามยถากรรมเราก็คนมีชาติมีสกุลเหมือนกัน ใครจะไปยอมให๎กดหัวกันอยํางขี้ข๎า พํอเพิ่มเป็นลูกผู๎ชาย ต๎องอยูํทางนี้ เจ๎าคุณพํอทํานไมํยอมให๎แมํเอาไป อยูํทางนี้ละก็ฝากเนื้อฝากตัวกับทํานให๎ดีๆ สํวยพลอยแมํไมํยอมทิ้งไว๎ เดี๋ยวมันจะรุมกันขํมเหง ถึงแมํจะไมํมีปญญาเลี้ยง ัเจ๎านายของเราก็ยังมี แมํจะเอาพลอยไปถวายเสด็จ" พูดแล๎วแมํก็ก๎มหน๎านร๎องไห๎ไปพลาง เอาชายผ๎าแถบย๎อมก๎านดอกกรรณิการ๑ ที่แมํหํมอยูํขึ้นซับน้ําตาไปพลาง เหมือนหนึ่งใจแมํจะขาด ฝ่ายพํอเพิ่มพอได๎ยินแมํบอกวําจะละไว๎ที่บ๎าน ก็ยืนร๎องไห๎โฮลั่นบ๎าน ทั้งกลางดึก พอได๎ยนแมํบอกวํา จะเอาไปถวายเสด็จ พลอยก็เข๎าใจทันที เพราะพลอยเคยได๎ยนเรื่องเสด็จของแมํ จากปากแมํอยูํเสมอ ิ ิเสด็จประทับอยูํในวังหลวง แมํเคยอยูํที่นั่นตั้งแตํเด็กๆ จนทูลลาออกมาอยูํกบเจ๎าคุณพํอ เพราะญาติทางแมํชักนําให๎ แมํบอกวําความ ัจริงแมํเป็นพระญาติเสด็จเหมือนกัน พํอของแมํหรือตาของพลอย เป็นหลานของเจ๎าจอมมารดาของเสด็จ แตํแมํบอกแตํเทํานี้ แล๎วบอกพลอยวํา "อยําพูดไป เราเป็นข๎าทําน ไปนับญาติกบเจ๎านายไมํดี เดี๋ยวเหาจะขึ้นหัว" เรื่องเหาขึ้นหัวหรือจัญไรจะกินเมื่อไปเกี่ยวกับ ัเจ๎านายนี้ พลอยเคยได๎ยินเสมอ ถ๎าเจ๎าคุณพํอไมํพูดแมํก็พูดบํอยๆ จนพลอยเคยนึกวํา เจ๎านายคนนั้น ถ๎าจะเป็นเหากันชุกชุมเหมือนกับนางชุบลูกครอกในบ๎าน พลอยไปเลํนด๎วยทีไร เป็นติดเหามาทุกที พลอยเคยถามเรื่องนี้กับเจ๎าคุณพํอ เห็นทํานหัวเราะงอหาย แล๎วก็ไมํพูดวํากระไร เรื่องทีเกี่ยวกับเสด็จนั้นแมํเคยบอกวํา ถ๎าพลอยโตขึนอีกสักหนํอยก็จะสํงตัวไปถวาย แมํเคยขออนุญาต เจ๎าคุณพํอแล๎วใน ่ ้เรื่องนี้ ทํานก็ไมํขัดข๎อง บอกวํา "ดีเหมือนกัน เด็กมันจะได๎มีความรู๎" แตํแล๎วทํานก็ขอผลัดวํา อยําเพิ่งสํงไป เพราะทํานไมํมีลูกเล็กๆจะเลํนด๎วย ฉะนั้นพอแมํเอํยปากวํา จะพาตัวไปถวายเสด็จ พลอยก็เข๎าใจทันที แตํโดยที่เห็นแมํร๎องไห๎มาก และพํอเพิ่มก็สํงเสียงดังลั่นพลอยก็ได๎แตํนั่งตกตลึง ดูจะพูดจาอยํางไรก็ไมํออก แมํเห็นพํอเพิมร๎องไห๎ดงๆ ก็ดงตัวมากอดไว๎ แล๎วกระซิบปลอบโยนเบาๆ ตัวแมํเองก็หยุดร๎องไห๎ลงบ๎าง เพราะกลัวพํอเพิมจะ ่ ั ึ ่เอะอะไปใหญํ พอเห็นพํอเพิ่มสงบลงบ๎างแล๎ว แมํก็ใช๎ให๎ไปตามนางพิศมาชํวยเก็บของ คืนนั้นทังคืน แมํเก็บของอยูํกับนางพิศ พอรุงสาง แมํก็ให๎นางพิศขนของไปไว๎ทีศาลาทําน้า และให๎ไปตามเรือมาลําหนึง ้ ํ ่ ํ ่สําหรับพลอยนั้น แมํจับล๎างหน๎าเกล๎าจุก แตํงตัวเตรียมไว๎แตํกํอนรุํง และให๎นั่งคอยอยูํที่เฉลียงหน๎าเรือน ระหวํางที่คอยอยูํนั้นเองพลอยได๎ยินเสียงใครเรียกเบาๆ ที่ข๎างเรือน พอชะโงกหน๎าออกไปดู ก็เห็นคุณเชยมายืนหน๎าตื่นๆอยูํ ในมือถือหํออะไรหํอหนึ่ง
  4. 4. "แมํพลอย" เสียงคุณเชยเรียกเบาๆ "อยําเอะอะไป ลงมานี่เดี๋ยว" พลอยเหลือบไปดูเห็นแมํยงวุํนอยูํในเรือน จึงคํอยๆยํองลงบันได พอเดินไปถึงตัวคุณเชย คุณเชยก็คว๎าข๎อมือ ดึงตัวพลอยเข๎าไป ัใต๎ถุนเรือน แล๎วถามด๎วยเสียงสั่นๆวํา "นี่แมํพลอยจะไปจริงๆหรือ คุณอุํนบอกฉันเมื่อกี้นี้เอง แตํฉันยังไมํเชื่อ" พลอยเห็นหน๎าคุณเชยซีดๆ แล๎วนึกถึงที่เคยวิงเลํนกันอยูํทุกวัน ก็ตนตันใจ ได๎แตํพยักหน๎า คุณเชยยังไมํปลํอยแขนพลอย และ ่ ้ืมือที่กําแขนพลอยนั้นเย็นเฉียบ พอเห็นพลอยพยักหน๎ารับคํา น้าตาเม็ดโตๆ ก็รวงจากนัยน๑ตาของคุณเชย และไหลลงมาถูกแขนของพลอย หลายเม็ด "โธํแมํ ํ ํพลอย" คุณเชยพูดเสียงเครื่อ "แมํพลอยไปเสียแล๎วฉันจะเลํนกับใครลํะ แมํพลอยอยําลืมฉันนะ" คุณเชยพูดซ้ําๆ อยูํหลายหน เมื่อได๎ยนดูหน๎ากันอยูํอกสักครูหนึง คุณเชยก็ย่นหํอทีถือมาด๎วยนั้นให๎ พลางกลําววํา "นี่แมํพลอย ฉันให๎ จันอับ ฉันแอบขโมย ื ี ํ ่ ื ่คุณอุํนเธอมาจากบนตึก แมํพลอยเอาไว๎กินกลางทางก็แล๎วกัน" พลอยรับหํอจันอับจากมือคุณเชย เหมือนอยํางกับเป็นของอันมีคาเป็นเสียทีสดแล๎ว จะพูดจากับคุณเชยอยํางไร ก็พดไมํออก ํ ุ่ ูเพราะคอนั้นตีบตันไปด๎วยความรู๎สึก มองดูหน๎าคุณเชยก็เห็นพรําไปหมด เพราะนัยน๑ตานั้น มีน้ําตาไหลล๎นมากบอยูํ พอดีเสียงแมํเรียกชื่อพลอยเบาๆ สองสามครั้งบนเรือน พลอยก็ได๎โอกาส สะบัดแขนหลุดจากมือคุณเชย รีบหันหลังให๎วิ่งหนีกลับขึ้นเรือนไปหาแมํ "พลอยมานี่" เสียงแมํเรียกในห๎องอีกครั้งหนึ่ง พลอยก็รีบเข๎าไปนั่งข๎างๆตัว แมํเก็บของเสร็จเรียบร๎อยแล๎ว ของใช๎ตํางๆเป็นพวก ถ๎วยโถโอชาม แมํถือวําเป็นของบ๎านนี้ จึงรวบรวมไว๎ตํางหากอีกที่หนึ่ง คงเก็บแตํเสื้อผ๎า ข๎าวของจุกๆจิกๆสํวนตัวของแมํแท๎ๆ ใสํหีบไม๎บุหนังสีดําเป็นลายทอง รูปหงส๑มังกรสองใบ สํวนผ๎าผํอนของพลอยนั้น แมํรวบรวมใสํหีบชนิดเดียวกันแตํสีแดง ใบยํอมกวําอีกใบหนึ่ง ที่นอนหมอนมุ๎งตํางๆ แมํทิ้งไว๎ที่เรือน พํอเพิ่มอยูํตํอไปจะได๎ใช๎ ตัวแมํเองจะไปหาเอาข๎างหน๎า พลอยยิ่งเห็นข๎าวของ ที่เคยใช๎รํวมกันอยูํทุกวัน ถูกแบํงสรรปันสํวน ก็ยิ่งมีความรู๎สึกมากขึ้น เพราะทุกอยํางก็เห็น เป็นอาการของ บ๎านแตกสาแหรกขาดแท๎ๆน้ําตาที่อยูํในลูกตาก็หลั่งไหลออกมา จะห๎ามเทําไรก็ไมํหยุด แมํเอาผ๎าเช็ดน้าตาไห๎ พลางเหลือบเห็นหํอของทีพลอยถืออยูํในมือ จึงถามขึนวํา ํ ่ ้ "พลอย นั่นหํออะไรลูก" "หํอ..." พลอยหยุดสะอื้นแล๎วกลําวตะกุกตะกักตํอไป "หํอจันอับจ๎ะแมํ" "ใครให๎" แมํถาม แตํแล๎วก็เดาออกพูดตํอไปทันทีวํา "คุณเชยหรือ" พลอยได๎แตํพยักหน๎ารับคํา แมํกําลังปิดหีบอยูํก็หยุดนิง เอามือวางพาดไว๎บนฝาหีบครูหนึง ตาเหมํอมองออกไปนอกหน๎าตําง ่ ํ ่เหมือนจะตรึกตรองตัดสินใจอะไรอยูํ แตํแล๎วแมํก็ถอนใจใหญํสลัดหน๎า พลางหันมาทางพลอย เอาผ๎าเช็ดน้ําตาให๎อีก แล๎วหลังลูบหัวพลอยพูดวํา "นิ่งเสียพลอย อยําร๎องไห๎ไปเลยทูนหัวของแมํ แมํเป็นคนที่รักพลอยมากที่สุด ไมํมีใครจะรักลูกเกินไปกวําแมํได๎ ไปเสียกับแมํเถิด แมํรักลูกจึงอยากให๎ลกได๎ดี ไปอยูํในวังที่ตําหนักเสด็จ อีกหนํอยก็จะสนุกสบาย ไมํคิดถึงบ๎านเสียอีก" แมํนิ่งอยูํอีกครูํหนึ่ง แล๎ว ูกระซิบด๎วยเสียงสั่นเครือวํา "พลอย ขึ้นไปบนตึกไปกราบลาเจ๎าคุณพํอเสีย เสร็จแล๎วตามไปที่ทําน้ํา แมํจะคอยอยูํที่นั่น" วําแล๎วแมํก็หันหน๎าหนี เริ่มยัดของลงหีบอยํางกุลีกจอ และปิดฝาหีบอยํางแรง เหมือนกับจะใช๎อาการ และเสียงนั้น ชํวยเพิ่มความแนํนอน ในการตัดสินใจให๎ยิ่งขึ้น ุ พลอยคํอยๆ ยํองออกจากห๎อง เดินผํานเฉลียงลงบันไดอยํางช๎าๆ เพราะมันเป็นครังสุดท๎าย ทีพลอยจะลงจากเรือน ทีอยูํมา ้ ่ ่ตั้งแตํเกิด ฝาเรือนทุกฝาจะมีตําหนิ มีรอยอยํางไรที่พลอยรู๎จักดี ตําหนิและรอยตํางๆ เหลํานั้น ก็เหมือนจะเดํนออกมา ให๎เห็นได๎ชัดในคราวนี้ รํองกระดานทุกรํอง ที่พลอยเคยนั่งทับ นอนทับ และแอบทิ้งของลงไปข๎างลําง ดูเหมือนจะเรียกร๎อง ให๎พลอยหยุดร่ําลา จนถึงขั้นบันได แตํละขั้นที่เคยถ๎ดขึ้นลง และราวบันได ที่เคยโหนเลํนกับคุณเชยเป็นประจํา ดูเหมือนจะโตกวําเกํา เดํนกวําเกํา เพิ่มความสําคัญขึ้น ในคราวที่จะจากกันไปในวันนี้ คุณเชยหายไปจากใต๎ถุนบ๎านแล๎ว ไมํทราบวําไปหลบอยูํทีไหน พลอยเดินข๎ามลานบ๎านช๎าๆ เหลียวดูรอบๆตัว เหมือนกับจะสั่ง ่ลาสถานที่ และสิ่งแวดล๎อมที่เห็นกันมาทุกวัน ต๎นปีบต๎นใหญํทีได๎อาศัยรํม เลํนหุงข๎าวหุงแกงกับคุณเชย และเคยชํวยกันเก็บดอกไปให๎แมํ ผสมกับยาเส๎นมวนบุหรี่ให๎เจ๎าคุณพํอ พลอยนึกขึ้นมาวํา แมํไปเสียแล๎วใครจะเป็นคนมวนบุหรี่ เพราะแมํเคยทําอยูํคนเดียว และเป็นการใหญํเต็มที เพราะไหนจะต๎องต๎มน้ําผึ้ง น้ําสับปะรดและชะเอมไว๎คลุกกับยาเส๎นเมืองสอง ไหนจะต๎องมวนยาเส๎น เข๎าแบบกระดาษทิ้งไว๎เป็นตัว ไหนจะต๎องรีดใบตองแล๎วตัดให๎พอดี ของเหลํานี้ถ๎าแมํไมํทําให๎ใครจะทํา พลอยเดินผํานต๎นเขี้ยวกระแต ซึ่งแมํเคยเก็บไปร๎อยมาลัยใสํจุกให๎ ผํานต๎นกรรณิการ๑ ซึ่งแมํสั่งให๎มาเก็บดอกที่รํวง ไปให๎แมํทุกเช๎า เพราะแมํจะได๎ตดเอาก๎านตากแดดไว๎ย๎อม ัผ๎าแถบ ผํานต๎นชะลูดซึ่งสํงกลิ่นไกล แตํหาดอกไมํใครํพบ ทุกอยํางล๎วนแตํเรียกพลอยให๎หยุด ให๎เหลียวมอง แตํพลอยก็ก๎าวขาเดินไปจนถึงบันไดหลังตึก พอถึงเฉลียง พลอยก็ลงคลาน พอเข๎าไปใกล๎ตวเจ๎าคุณพํอ ก็ลงกราบ แล๎วก็นั่งก๎มหน๎า เอามือแคะกระดานแก๎ ัขวยน รอฟังวําทํานจะพูดวําอยํางไร เมื่อนั่งอยูํสักครูํหนึ่ง ไมํมีเสียงอะไร จากเจ๎าคุณพํอเลย นอกจากเสียงกระแอมและเสียงบ๎วนน้ําหมาก พลอยก็ลงกราบอีกครั้ง แล๎วคลานถอยไป ทางบันได "พลอย" เสียงคุณอุํนเรียกออกมาจากในห๎อง "มานี่" พลอยสะดุ๎งสุดตัว ลังเลจะเข๎าไปดีหรือไมํดี เมื่อตัดสินใจไมํถูก ก็เหลียวไปดูหน๎าเจ๎าคุณพํอ เห็นทํานพยักหน๎าเข๎าไปทางในห๎อง เหมือนกับจะบอกให๎พลอยเข๎าไป พอดีเสียงคุณอุํนเรียกอีกครั้งหนึ่ง พลอยก็คลานเข๎าไปในห๎อง
  5. 5. ห๎องนั้นมืดครึ้มอยูํเป็นประจํา เพราะคุณอุนเธอไมํชอบแสงแดด วําจะทําให๎ผวเสีย ในห๎องนั้นอบอวลไปด๎วย กลินอบกลินร่ํา ํ ิ ่ ่ฝาผนังสามด๎านมีตู๎วางเรียงไว๎หลายใบ ในตู๎บรรจุเครื่องเงิน และเครื่องถมเป็นอันมาก นอกจากนั้นก็มีกําปั่นเหล็กวางอยูํอีกหลายใบในเงามืด บรรจุเครื่องเพชรเครื่องทอง ที่คุณอุํนถือกุญแจแตํผู๎เดียว คุณอุํนนั่งอยูํกลางห๎อง มีเชี่ยนหมากเงิน กระโถนเงินวางอยูํใกล๎ๆวันนั้นเป็นวันพุธ คุณอุํนนุํงผ๎าลายเขียว ขัดเป็นมันแข็งกรําง หํมผ๎าแถบสีจําปาแกํ คุณอุํนเป็นคนมีระเบียบ การแตํงตัวแตํละวันนั้นก็เรียบร๎อยเป็นอยํางยิ่ง คุณอุํนหวีผมที่ใสํน้ํามันไว๎อยํางเรียบร๎อย ไมํมีกระดิก ที่ไรผมนั้นก็กันไว๎ เรียบร๎อยตามปกติ พอเห็นพลอยคลานเข๎ามา คุณอุํนก็หยิบตลับงาใสํขี้ผึ้งสีปาก มาเปิดเอาขี้ผึ้งพังแพวขึ้นสี แล๎วถามด๎วยน้ําเสียงที่ไร๎ความปรานีวํา "จะไปกับแมํหรือแมํตัวดี" พลอยนิงเงียบ ก๎มหน๎ามองกระดานไมํกระดุกกระดิก รูสกหนาวเย็นตามเนื้อตัวขึนมาอยํางบอกไมํถูก ่ ๎ึ ้ "ไปละก๎อไปให๎พ๎นนะยะ" คุณอุํนพูดตํอ "อยําทํากลับไปกลับมา จะเสียรัศมีแมํผู๎ดีแปดสาแหรก" พลอยนิ่งเงียบอีก เพราะถึงจะตอบก็ไมํรู๎จะตอบอยํางไรถูก "ไป ! ไปให๎พ๎น" คุณอุํนไลํสํง "นังคนนี้ลูกแมํ ลูกเสือ ลูกตะเข๎เลี้ยงไมํได๎" คําอําลาของคุณอุนมีเพียงเทํานั้นเอง พลอยก๎มลงไหว๎แล๎วรีบคลานออกจากห๎อง ผํานเฉลียงหลังอยํางรวดเร็ว เพราะใจ ํพลอยนั้น กลับเปลี่ยนเป็นอยากไปเสียให๎พ๎น พอลงจากตึกได๎พลอยก็รีบวิ่ง ตรงไปยังทําน้ําที่แมํคอยอยูํกบนางพิศ มีพํอเพิ่มมายืน ักอดเสาร๎องไห๎ กระซิกๆอยูํ เมื่อพลอยมาถึงทําน้า แมํก็ไมํได๎พดจาไตํถามวําอะไรทั้งสิน รีบเรํงให๎นางพิศบําว พาพลอยเข๎าไปในเก๐งเรือ แมํตรงเข๎าไปกอด ํ ู ้พํอเพิ่ม กระซิบสั่งอะไรเบาๆ อีกสองสามคํา เสียงพํอเพิ่มสะอื้นถึ่เข๎าและดังขึ้นกวําเกํา แล๎วแมํก็รีบลงมาในเรือ สั่งคนแจวให๎ออกเรือพลอยมองออกไปนอกเรือทางบ๎าน เห็นแตํเสาศาลาที่ปักอยูํในน้ํา พอเรือออกจากทํามาไกลอีกเล็กน๎อย จึงได๎เห็นหลังคาตึกเจ๎าคุณพํอ เห็นรั้วเหล็กกําแพงบ๎าน และศาลาทําน้ําทั้งหลัง มีพํอเพิ่มยืนกอดเสาร๎องไห๎สะอึกสะอื้นอยูํในทําเกํา ครั้นแล๎วภาพเหลํานั้นก็เริ่มไกลออกไปทุกที จนในที่สุดก็ลับตาไป มีภาพบ๎านอื่นๆ ภาพเรือกสวนข๎างคลอง เข๎ามาแทนที่ ยิ่งใกล๎ปากคลองเข๎าไป บ๎านชํองและแพสองข๎างทางก็หนาแนํนขึ้น ผู๎คนที่สัญจรไปมาทั้งทางน้ํา และทางบกก็จอแจยิ่งขึ้น พลอยเพํงดูภาพตํางๆ ที่เต็มไปด๎วยสีสัน และผํานไปประดุจฉากเคลื่อนที่ได๎ อยํางตื่นตาตื่นใจ พอเรือออกจากคลองแมํพูดด๎วย พลอยก็หาสนใจไมํ เพราะความรู๎สึกตระหนกตกใจ ที่ได๎รับแตํเมื่อคืนตอนดึก เมื่อแมํมาปลุก ความเศร๎าสลดใจตอนที่จะต๎องจากบ๎าน และความขมขื่นใจ จากถ๎อยคําของคุณอุํน เมื่อตอนจะจากกัน กระทําให๎ประสาทความรู๎สึกของพลอยมึนชาอยูํ ประกอบกับมาได๎เห็น ของใหมํที่นําตื่นเต๎นตํางๆ ทําให๎พลอยมีความสนใจคําพูดของแมํแตํน๎อย พอเรือมาถึงกลางแมํนา พลอยมองดูฃฝังตรงข๎ามก็ยงรู๎สกตืนเต๎นยิงขึน ถึงกับอดใจไว๎ไมํได๎ ต๎องสะกิดถามแมํวา ํ้ ่ ่ิ ึ ่ ่ ้ ํ "แมํจ๐านั่นอะไรนํะแมํ" พลอยชี้มือไปที่หลังคากระเบื้องสี มีชํอฟ้าปิดทองระยับริมตลิ่ง "ตําหนักแพไงลูก" เสียงแมํตอบ พลอยไมํเข๎าใจวําตําหนักแพนั้นคืออะไร เป็นของใคร และมีไว๎ทําไม เพราะความสนใจและความอยากรู๎อยากเห็นนั้น กําลังเปลี่ยนไปโดยเร็ว และยิ่งเพิ่มขึ้นทุกที พลอยชี้มือข๎ามตําหนักแพไป แล๎วถามแมํวํา "แล๎วโนํนลํะแมํ ที่ยอดสูงๆนั่น พระเจดีย๑อะไร วัดอะไร จ๏ะแมํ ใหญํโตเสียเหลือเกิน" แมํหวเราะกิกกอดพลอยไว๎แล๎วตอบวํา "ไมํใชํวัดดอกลูก นั่นแหละวังหลวงที่ลูกจะไปอยูํลํะ ที่ยอดแหลมๆ สูงๆ นั่นคือยอดพระ ั ๊มหาปราสาท ที่เห็นเหมือนหลังคาโบสถ๑นั้นคือ พระมณเทียร ประเดี๋ยวเราไปขึ้นจากเรือ ที่ทําพระ แล๎วเดินย๎อนไปหนํอย ก็เข๎าประตูศรีสุดาวงศ๑ไปในวัง" "แล๎วเสด็จทํานประทับอยูํหลังไหนลํะแมํ ที่ยอดสูงๆนั่นหรือจ๏ะ" แมํหวเราะอีก "เปลําลูก ทํานไมํได๎ประทับที่นั่นหรอก ถ๎าแมํไปทูลเสด็จวํา พลอยถามอยํางนี้ เป็นได๎ทรงพระสรวลไปนาน ัทีเดียว เสด็จทํานก็ประทับอยูํที่ตําหนักของทําน อีกหลังหนึ่งตํางหาก มองจากนี่ไมํเห็น ... พลอย ! อยําชะโงกจากเรือให๎มากนัก เดี๋ยวรํวงลงน้ําไป" พลอยรีบถอยเข๎ามาในเรือตามคําแมํ นั่งอยูํในเรือพลางหัวใจเต๎นตึกตัก ด๎วยความตืนเต๎น "นั่นหรือคือที่อยูํของเราตํอไป" ่พลอยนึกแตํในใจ "ชํางใหญํโตสวยงามเสียจริงๆ ตึกเจ๎าคุณพํอวําใหญํโตแล๎ว ยังไมํเทําซีกเดียวของวังหลวง" นึกขึ้นมาพลอยชักเฉลียวใจ ถามแมํวํา "วังหลวงนี้เป็นของเสด็จหรือจ๏ะแมํ" "ไมํใชํ" แมํร๎องเสียงหลง "วังหลวงก็เป็นของพระเจ๎าอยูํหัวทํานซีลูก ที่พลอยเห็นนั่นแหละ เป็นพระที่นั่ง ที่ประทับของทํานทั้งนั้น เสด็จและเจ๎านายอื่นๆ ทํานมีตําหนักอยูํข๎างใน ผู๎ชายเข๎าไปไมํได๎ มีแตํพวกเราผู๎หญิง ล๎วนๆ ถ๎าผู๎ชายเข๎าไปได๎ แมํก็ไมํต๎องทิ้งพํอเพิ่มไว๎ นี่เพราะจนปัญญาแมํจริงๆ จึงไมํได๎เอามา" "แล๎วแมํจะไปอยูํกบพลอยในนั้นหรือแมํ" พลอยถามด๎วยความเป็นหํวง ั แมํนงไปครูํหนึง แล๎วถอนใจใหญํตอบวํา ่ิ ่ "แมํจะไปอยูํกํอน แตํแล๎วแมํก็จะต๎องไปทํามาหากิน ... อยําไปพูดถึงมันเลย ดูกนไปกํอนเถอะลูก" ั ระหวํางนั้น เรือเข๎าไปจอดทีทําพระ แมํจงมือพลอยขึนจากเรือ แล๎วให๎นางพิศจัดการเอาของขึน สํวนหนึงให๎ฝากเขาไว๎ทีทํา ่ ู ้ ้ ่ ่กํอน สายๆจะจ๎างคนเขาขนเข๎าไปในวัง สํวนหีบของพลอยใบเล็ก แมํให๎นางพิศแบก ตามมาเลยทีเดียว
  6. 6. สองแมํลกเดินเลาะกําแพงวังเรือยมา มีนางพิศตามหลัง เดินได๎สกครูหนึงก็เลียวเข๎าประตูช้นนอก พลอยก็ยงตืนตาตืนใจ ู ่ ั ํ ่ ้ ั ่ิ ่ ่ยิ่งขึ้น เพราะภายในบริเวณวังนั้น ดูเต็มไปด๎วยตึกกราม ซึ่งพลอยเห็นวําใหญํโตมหึมา ผู๎คนที่เดินเข๎าออก ก็ดูยัดเยียดเบียดเสียดกันตลอดจนหาบของขายและของที่วางขาย ก็ดูมีมากมายเหลือขนาด ตรงหน๎าพลอยเข๎าไป มีกําแพงสูงอีกชั้นหนึ่ง เป็นกําแพงทึบ มีประตูใหญํเปิดกว๎างอยูํ สังเกตดูคนที่เดินเข๎าประตู และออกจากประตูดูสับสนไปหมด บางคนก็ร๎องทักกันเอะอะ บางคนก็เดินก๎มหน๎าก๎มตารีบไป เหมือนหนึ่งมีธุระร๎อน คนทั้งหมดเป็นผู๎หญิงทั้งสิ้น แตํงกายแปลกๆกัน ที่เป็นผู๎ใหญํหรือกลางคน ก็หํมผ๎าแถบข๎างใน หํมผ๎าแพรจีบทับข๎างนอกอีกผืนหนึ่ง ลางคนที่สาวหนํอยก็ใสํเสื้อจีบเอว แขนพวง มีตั้งแตํเสื้อเรียบๆ จนติดโบว๑ยิบไปทั้งตัว พลอยดูผ๎าหํมแมํและกิริยาที่เดิน ดูเหมือนกับคนอื่นๆ การแตํงกายของแมํ และทําทางเป็นแบบเดียวกันกับคนที่เดินเข๎าๆออกๆ อยูํนั้น คนบางคนเห็นแมํก็ร๎องตะโกน ทักวํา ไปไหนมา ไมํได๎เห็นเสียนาน บางคนแมํก็ยกมือไหว๎อยํางนอบน๎อม สํวนบางคนมองแมํจนเหลียวหลัง แตํแมํก็ทําเมินเสีย แตํปากนั้นบํนปรารภดังๆ กับนางพิศวํา "คนเราบางคนมันชํางตายยากเสียจริงๆ นะพิศนะ" และมีเสียงนางพิศตอบสวนควันมาทันทีวํา "บําวก็วําอยํางงั้นแหละเจ๎าคํะ" แล๎วก็มีเสียงนางพิศถํมน้ําหมาก ด๎วยเสียงอันดัง "อ๎อ ! พลอย" แมํพูดขึ้นเหมือนอยํางกับเพิ่งนึกอะไรออก "เวลาเข๎าประตูละก็ ต๎องข๎ามธรณีประตูให๎พ๎น เทียวนะ อยําไปเหยียบหรือเอาเท๎าไปเตะเข๎า เดี๋ยวจะเกิดเรื่อง" พูดแล๎วแมํก็นาพลอยรีบเดินใกล๎ประตูเข๎าไป พลอยสะดุ๎งสุดตัว ความสนใจหลุดจากของแปลกอืนๆ มารวมอยูํทีธรณีประตู ที่ ํ ่ ่เห็นอยูํข๎างหน๎าทันที ธรณีประตูนั้น ทําด๎วยไม๎เหลี่ยมคํอนข๎างใหญํ แตํไมํใหญํถึงกับ จะข๎ามไมํพ๎น มีรอยคนมาปิดทองไว๎บ๎าง เป็นระยะๆ และใกล๎ๆ ขอบประตูนั้น ก็มีธูปปักอยูํที่ริมขอบประตู ด๎านในนั้น มีผู๎หญิงสาวบ๎างแกํบ๎าง นั่งอยูํสองข๎าง พลอยมาทราบทีหลังวํา หญิงเหลํานั้น มีหน๎าที่เฝ้าประตูวัง และหน๎าที่อื่นๆ อีกมากมายหลายอยํางในวัง เป็นข๎าราชการอยูํในกรมโขลน ชาววังทั่วๆไปเรียกกันวํา โขลน ถ๎าหากแมํไมํเตือนพลอยขึนมาโดยกระทันหัน เรื่องธรณีประตูวง พลอยก็อาจไมํรความสําคัญ และไมํสนใจ และด๎วยเหตุน้น ่ ้ ั ๎ู ัพลอยจึงอาจก๎าวข๎ามธรณีประตูนั้น เข๎าไปโดยมิต๎องพะวังอยํางใดเลย แตํพอแมํพูดขึ้นมา ความสนใจของพลอย ก็หลุดจากที่อื่นมาอยูํที่ธรณีประตูนั้นแหํงเดียว และเพํงเล็งธรณีประตูนั้น ด๎วยความวิตก วิจารณ๑เป็นอยํางยิ่ง พลอยยิงเดินใกล๎ธรณีประตูน้นเข๎าไป ธรณีประตูน้นก็ยงดูท้งสูงทั้งใหญํ เพิมความนําสะพึงกลัว ยิงขึนทุกที สิงอื่นๆทีอยูํ ่ ั ั ่ิ ั ่ ่ ้ ่ ่รอบๆตัวนั้น ดูเลือนรางหายไปหมด แม๎แตํคนที่เดินเข๎าเดินออกกัน อยํางสับสนนั้น ก็จางลงไป เห็นแตํเป็นเงาๆ สิ่งที่เดํนอยูํในสายตาของพลอย และยิ่งเดํนขึ้นทุกก๎าวที่พลอยเดินใกล๎เข๎าไป ก็คือธรณีประตู ที่ปิดทองไว๎เป็นแหํงๆ นั้นเอง จนดูเหมือนกับวํา ได๎เปลี่ยนสภาพจากทํอนไม๎ ธรรมดาสามัญที่สุด มาเป็นสัตว๑ร๎าย อันนําสยดสยอง นอนขูํคํารามขวางทางอยูํ และสัตว๑นั้นดูเหมือนจะร๎องวํา"อยําเข๎ามา ! อยําเข๎ามา ! อยําเหยียบ ! อยําเหยียบ ! เข๎ามาแล๎วต๎องก๎าวให๎พ๎น !" สํวนในใจของพลอยนั้น ก็นกด๎วยความหวาดวํา "ไมํพ๎นแนํ ไมํพ๎นแนํ ! ที่นี่เป็นวังหลวง วังของในหลวง ใครทําผิดอะไรนิด ึเดียวเขาเอาไปเฆี่ยน ไปขังคุก ไปตัดหัว ใครเหยียบธรณีประตูเขาเอาไปตัดหัว ! ดูซี ! ไมํมีใครกล๎าเหยียบสักคน ใครเดินเข๎าเดินออกต๎องกระโดดข๎ามทุกคน แตํเราก๎าวข๎ามไมํพ๎นแนํ เพราะใหญํออก อยํางนั้น สูงออกอยํางนั้น" ใจพลอยเต๎นระทึกด๎วยความประหมํา ตาทั้งสองจ๎องดูธรณีประตูน้นเขม็ง และมือทั้งสองนั้นก็กําแนํน พลอยรูสกวําเหงือมือ ั ๎ึ ่ออก เปียกไปหมดในอุ๎งมือ เท๎าทั้งสองข๎างที่เดินตามแมํก็ก๎าวช๎าลง นางพิศที่เดินถือหีบ ตามมาข๎างหลังร๎องเรํงวํา "เดินเร็วๆซี แมํพลอย อยําไถล ดูซีคุณแมํเข๎าประตูไปแล๎ว" จริงอยํางนางพิศวํา แมํก๎าวข๎ามธรณีประตู เข๎าไปอยํางกระฉับกระเฉง พร๎อมกับหันไปทักทาย กับใครคนหนึ่งที่นั่งอยูํข๎างประตู เสียงแมํเรียกคนๆนั้นวําจํา พลอยตัดสินใจโดยรวดเร็ว เป็นตายอยํางไรก็จะต๎องตามไปให๎ถึงตัวแมํจนได๎ พลอยรีบสาวเท๎าก๎าวเดินตรง เข๎าไปที่ประตู พอถึงประตูก็รู๎สึกตัวเย็นวูบ หลับตาทั้งสองข๎าง ยกเท๎าข๎างหนึ่งให๎สูงที่สุด และก๎าวออกไปเทําที่ นึกวําเป็นก๎าวที่ยาวที่สุดในชีวิต พอวางเท๎าลงบนพื้นพลอยก็ลืมตาขึ้น แล๎วก็เห็นวําตัวเอง กําลังยืนอยูํบนธรณีประตูนั้นพอดี พลอยใจหายวาบ เหงือไหลประทุออกมาพรังพรู ไมํมีใจทีจะมองเห็นโขลนทีน่งอยูํ อ๎าปากตกตลึง ไมํได๎เหลียวไปดูวา นางพิศ ่ ่ ่ ่ ั ํที่เดินตามมาข๎างหลัง ยกมือตบอกดังผลุง พลอยเผํนลงจากธรณีประตู วิ่งตรงไปที่ตัวแมํอยํางไมํคิดชีวิต "หยุด !" เสียงใครคนหนึ่งร๎องราวกับฟ้าผํา "หยุดเดี๋ยวนี้ ! กลับมานี่กํอน !" เสียงนั้นร๎องสําทับมาอีก พลอยวิงมาถึงตัวแมํ และด๎วยอารามตกใจ จะวิงเลยไปอีก แตํแมํคว๎าแขนพลอยไว๎ แล๎วร๎องถาม ด๎วยความตกใจวํา ่ ่ "พลอย ! อะไรกันลูก ! หยุดกํอน ลูกไปทําอะไรมา !" แตํแล๎วแมํก็เข๎าใจทันที ทรุดตัวลงนั่งกอดพลอยไว๎ แล๎วหัวเราะจนน้ําตาไหล "พลอย !" แมํพูดพลางหัวเราะพลาง "นี่ไปเหยียบธรณีประตูวังเข๎าแล๎วสิ แมํก็เผลอไปเองไมํทนดู" แล๎วแมํก็หัวเราะตํอไปอีก ัอยํางขบขันเสียเต็มประดา เมื่อเห็นแมํหวเราะอยํางขบขัน พลอยก็ใจชื้นขึนเป็นกอง คํอยๆเหลียวหน๎าไปดูทางประตูท่เกิดเหตุ เห็นโขลนคนทีสงเสียง ั ้ ี ่ํเรียก กําลังชี้ให๎พวกพ๎องดูพลอย แล๎วก็กวักมือเรียกพลอย ให๎กลับไปที่ประตู พลอยเห็นดังนั้น ก็มองตาแมํ แตํแมํพยักหน๎าบอกวํา"ไปเถิดลูก แมํจะไปด๎วย ไปกราบธรณีประตูเสีย ก็หมดเรื่อง ไมํมีใครเขาทําอะไรหรอก" แล๎วแมํก็กระซิบที่หูพลอยเบาๆวํา "พลอยจะอยูํในวัง ตํอไปจําไว๎ให๎ดี อยําไปเกิดเรื่องกับโขลน แกดํายับทีเดียว เราสู๎เขาไมํได๎หรอก" แมํจงมือพลอยกลับมาทีประตู เสียงผู๎หญิงอายุกลางคน ทีแมํเรียกจําถามวํา "นั่นลูกแมํแชํมหรือ ถ๎าจะไมํเคยเข๎าวังละซี" ู ่ ่
  7. 7. "ลูกฉันเองละคํะ" แมํตอบ "จะเอามาถวายเสด็จ ฝากคุณจําด๎วยนะคะ" พลอยได๎ยินแมํพูดก็เหลือบไป เห็นจํานั่งอยูํบนเสื่อกําลังเอายาฉุนขึ้นสีฟัน แล๎วจุกกับหมาก จํานั้นเป็นหญิงที่แตํงตัวแปลกที่สุด ที่พลอยเคยเห็น จํานุํงผ๎าพื้นสวมเสื้อจีบที่เอว แขนยาวแบบเสื้อกระบอก หํมผ๎าทับข๎างนอก ที่แปลกทีสุดสําหรับพลอย ก็คือบนแขนเสื้อจํานั้น ติดบั้งสี่บั้ง ความอลเวงเฉพาะหน๎าเรืองเหยียบธรณีประตูวง ทําให๎พลอยสนใจจําโขลนแตํเพียงวํา เป็นผู๎หญิงคนแรก ที่เคยเห็นติดบั้ง ่ ัเพราะแตํกํอนเคยเห็นแตํผู๎ชาย ขณะนั้นคนที่อยูํรอบๆประตูวัง พากันหันมามองพลอย เป็นตาเดียวกัน คนที่กําลังเดินเข๎าออกก็พากันหยุด เพื่อคอยดูพลอยต๎องรับโทษ โดยการกราบธรณีประตู ฝ่ายโขลนที่เฝ้าประตู และได๎เรียกพลอยให๎หยุด ก็หันหน๎ามาจ๎องพลอยเขม็ง คอยดูมิให๎พลอยหลบหนีไปไหนได๎ พลอยตัวร๎อนแล๎วก็เย็น เย็นแล๎วก็ร๎อน เหงื่อนั้นมิร๎วํามาจากไหน ออกจากรํางกายพรั่งพรูไป ูทุกขุมขน แมํปลํอยแขนพลอยแล๎ว บอกให๎ไปกราบธรณีประตูเสีย อยํามัวชักช๎า ฝ่ายพลอยก็ก๎มหน๎าคํอยๆยํองเข๎าไป เพราะอายเสียแทบจะแทรกแผํนดินหนี ไมํกล๎ามองสบสายตา กี่ร๎อยกี่พนคูํที่กําลังจ๎องมองดูอยํางสนุก ถึงกระนั้น พลอยก็ยังอดแลเห็นไมํได๎วํา คน ักําลังเรียกให๎กันหยุดดู บ๎างก็พูดจาวิจารณ๑กันอยํางขบขัน บ๎างก็หัวเราะอยูํ อยํางสนุก พอถึงธรณีประตู พลอยก็ทรุดตัวลงคุกเขําพนมมือวางลงบนธรณีประตู แล๎วก็หลับตาแนํน ก๎มตัวลงกราบ เสียงคนหัวเราะเกรียวกราวรับกันเป็นทอดๆไป แม๎แตํโขลนที่นั่งอยูํริมประตู ก็ดูเหมือนจะหัวเราะ แตํพลอยไมํมีกําลังใจที่จะเหลียวไปดูวํา ใครจะทําอะไร เพราะขณะนั้นถ๎าสามารถละลายหายไปได๎ พลอยก็จะทําด๎วยความอาย พลอยรีบลุกขึ้นยืนโดยเร็ว เมื่อกราบแล๎ว และหันหลังได๎ออกวิ่งตื๋อตรงไปยังแมํ อยํางไมํคิดชีวิตบทที่ ๑ (หน๎าที่ ๒) แมํจงแขนพลอยเดินตํอไป ผํานโรงละครในวัง ซึงเป็นโรงโถง แลดูกลางวันก็เหมือนศาลาวัดกว๎างๆ ไมํมีความหมาย มีคน ู ่นั่งเลํนอยูํแถวนั้นสองสามคน เดินตํอไปแมํชี้ให๎ดูสระน้ํา บอกวํา สระองค๑อรทัย ผํานทิมโขลน ซึ่งพลอยต๎องสะดุ๎งกลัวอีกครั้ง เพราะก๎าวแรกที่ยํางเข๎ามาในวัง ก็รู๎จักอํานาจโขลนเสียแล๎ว ที่ทิมโขลนนี้ พลอยสังเกตเห็นโขลนนั่งอยูํมาก บางคนก็แตํงตัวครบ คือใสํเสื้อหํมผ๎าจีบตามระเบียบ บางคนก็แตํง ลําลอง หํมผ๎าแถบผืนเดียว กําลังทําธุระสํวนตัวอยูํ โขลนหลายคนที่นั่งอยูํนั้นรู๎จักแมํ โดยเฉพาะคนที่มอายุมาก เสียงร๎องตะโกนทักกันเอิกเกริก บ๎างก็อ๎างวําไมํได๎พบกันหลายปีแล๎ว ไมํเห็นหน๎าตาเปลี่ยนไปเลย บางคนก็ร๎องถาม ีแมํวํา ยังซนเหมือนแตํกํอนหรือเปลํา บางคนก็ร๎องถามวํา พลอยเป็นใครมาจากไหน "แมํแชํม ไปเอาเด็กที่ไหนมา" เสียงร๎องถาม แมํตะโกนตอบวํา "ลูกฉันเอง จะเอามาอยูํที่ตําหนัก" เสียงร๎องตอบมาวํา "ดีแล๎ว จะชํวยดูให๎" แล๎วก็มีเสียงขัดคอมาวํา "ถ๎าซนเหมือนแมํเมื่อเด็กๆ ใครจะไปดูไหว" ตํอจากนี้ ทั้งแมํและคนที่โต๎ตอบกัน ก็หัวเราะกันอยํางขบขัน รื่นเริง แมํถามโขลนคนตํอไปวํา "หลวงแมํเจ๎าเป็นอยํางไรบ๎าง" ก็มเสียงตอบมาวํา "ก็ยังงั้นๆแหละ เจ็บๆไข๎ๆ อายุทํานมากแล๎ว" ี พลอยเกิดความสนใจขึนมาใหมํ เพราะชื่อคนวํา หลวงแมํเจ๎า นี้ไมํเคยได๎ยนมาแตํกํอน อดความอยากรูไว๎ ไมํไหว ต๎องกระตุก ้ ิ ๎แขนแมํ แล๎วกระซิบถามวํา "แมํจ๐า หลวงแมํเจ๎านี่ใครกันจ๏ะแมํ" แมํหนมาบอกวํา "นั่นแหละนายโขลนละ พลอยจําไว๎เถิด" แล๎วแมํก็จูงมือพลอยเดินตํอไป ถนนหนทางตอนนี้ มีทางแยกไป ัเป็นหลายสาย ถนนทุกสายปูหินแผํนใหญํๆ และไมํวําจะมองไปทางใด ก็มตําหนักหรือเรà

×