Lekts 9 mgl ugsaanyi ulsud

1,977 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,977
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
69
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Lekts 9 mgl ugsaanyi ulsud

  1. 1. 9-р лекц
  2. 2. МОНГОЛ УГСААНЫ ХААНТ УЛСЦАГААДАЙН ХААНТ УЛСИЛЬ ХААДЫН ХААНТ УЛСАЛТАН ОРДНЫ ХААНТ УЛСЮАНЬ УЛС
  3. 3. ИХ ХААНЫ ЗАЛГАМЖЛАЛ ХЭН ЗАЛГАМЖЛАХ ВЭ? Яагаад Хан хөвгүүдийн зөрчил  Зуч болон Тулуй – Цагаадай болон Өгөөдэй Мөнх насны тухай үзэл – Чингис хааны сургаал буюу билиг сургаал  Чан Чун бумбатай 1223 онд уулзсан.  Алтан ургийнхны зөрчил.
  4. 4. ―ПАКС МОНГОЛИКА‖ МОНГОЛЧУУДЫН ДЭГЛЭМ буюу ЭНХ ТАЙВАН ТОГТООЛТ 1. ХУУЛЬ ЭРХ. 2. ШАШИН ШҮТЛЭГИЙН ЧӨЛӨӨТ БАЙДАЛ. 3. СОЁЛЫН ЯЛГАА. 4. МЭДЭЭЛЭЛ ДАМЖУУЛАЛТ 5. ХУДАЛДААНЫ ТОРГОН ЗАМ
  5. 5. ―ПАКС МОНГОЛИКА‖
  6. 6. Чингис хаан түүний залгамжлагч гурван их хаан Өгөөдэй(1229-1241), Гүюг (1246-1248), Мөнх (1251-1259) нар “Өндөруулын хөтөл зорь, өргөн далайн олом зорь, хол хэмээн бүүшантар, явбаас хүр юү, Хүнд хэмээн бүү цөх, өргөвөөсдааюу” гэдэг Чингисийн билэг сургаалийн дагуу хүнд хүчирих аян дайнууд хийж Солонгосоос Адриатын тэнгис Альпийннуруу хүртэлх өргөн уудам нутагт Монголчууд ноѐрхожэхэлжээ.
  7. 7. PAX MONGOLICA
  8. 8. Цагаадайн хаант улс  Чингис хаан анх 1206 онд Их Монгол Улсыг байгуулаад хоёрдугаар хүү Цагаадайдаа дөрвөн мянган өрх хуваан өгчээ. Хожим нь дахиад 1225 онд дөрвөн хөвүүндээ нутаг хувиарлан өгөхдөө, Цагаадайд Уйгарын орноос Аму мөрөн хүртэлх өргөн уудам нутгийг хувь улс болгон өгчээ. Чингис хаанаас Цагаадайд хувилан өгсөн тэр газар нутаг дээр үндэслэн Цагаадайн хант улс бүрэлдэн тогтсон байна.
  9. 9. ЦАГААДАЙН УЛС  Уг улсын түүх 1221 оноос эхэлдэг боловч 1227 он хүртэл Чингис хаанд итгэгдсэн Махмуд Ялавачи захирч байв. Чингис хааны хийсэн аян дайнуудаас ялах магадлал хамгийн бага, эрсдэл ихтэй дайн бол Сартуул иргэдийг дайлсан Их аян дайн байлаа. 120.000 цэрэг 5000 орчим км бартаат замыг туулж өөрсдөөсөө 100 дахин илүү хүчтэй тулалдана гэдэг бол Чингис хаанд маш хүнд байлаа. Хол замыг туулж их цэрэг Хорезмын нутагт орж ирэхэд Махмуд Ялавачи итгэлт нөхдүүдийг дагууланЦагаадай угсааны хаадын Чингис хаанд дагаар оржээ. Энэ болбунхан – Бухар хот урвалт биш байлаа.
  10. 10. БООЛЧЛОЛ – МАНКУРТ, МАМЛЮК Дундад зуунд хүмүүс бүгдээрээ нэгдмэл нэг шашин шүтдэг болсноос бие биенээ боолчлох ѐс суртахууны эрхгүй болсон боловч БООЛЧЛОЛ нийгэмд хэрэгтэй байсан. 1. Шашны номлол: Исмаилит 2. Сэтгэл санаа: Мамлюк 1. Хорезмын захирагч Махмуд Ялавачийн аав ээж нь мамлюкууд байсан. 2. Исмаилтуудын удирдагч Хасан Саббах 1050 — 1124 Шашнаар хүмүүсийг эрхшээлдээ оруулсан. Тэдний зэвсэг нь Коран судар, Гашиш ургамал. Тэдний бэхлэлтийг Аламут гэх бөгөөд өөрийн нөлөөллөө ургамалд автсан Исмаилитуудаар дамжуулан тогтоодог.
  11. 11. ЦАГААДАЙН УЛСЦагаадай Махмуд Ялавачийг замаасаа зайлуулсан боловчтүүний хүү Масудбекийг Уйгараас Хорезм хүртэлх нутаг дахьтариалангийн газруудын захирагч болгосон бөгөөд тэрээролон хаадын нүүрийг үзэн 1289 он хүртэл уг албыг хашижбайжээ. Цагаадай 1242 онд өөд болж түүний гэрээслэл ѐсоорбага хүү Хара Хүлэгү хаан болжээ Энэ үеэс нүүдэлчидөөрсдийгөө “Цагаадайнхан” гэж нэрлэсэн.Хара Хүлэгүгийн үед буюу 1251 онд Тулуйн хүү Мөнх, Батыншууд тусламжтайгаар Их хаан суусан үеэс эзэнт гүрэндЦагаадайн улсын байр суурь үлэмж суларч худалдаа, эдийнзасгийн томоохон бүс нутаг Мавереннахор муж Алтан ордныулсын мэдэлд шилжив..
  12. 12. 1227- Цагаадай1242 - Цагаадайн хүү Хара Хүлэгү1260 - Цагаадайн ач хүү Алгуй1265 - Мубарек Шах1265 - Борак1221 - Махмуд Ялавчи1269 - Хайду ноѐн1290 - Дува1318 - Кебек1326 - Тармаширин1334 - Газан1340 - Түрэг үндэстэн1348 - Туглук Төмөр1370 - Төмөр1525 - Бабур1627 - Жакар
  13. 13. Цагаадай хан Сырдаръя мөрний зүүн эрэгт Кутлуг гэдэг хот,Алмалык гэдэг цэцэрлэг, зуслангийн газар байгуулсан ньолны сэтгэлийг татаж байжээ.Цагаадайн улсын Уйгарын хотуудыг өрнө дорныг холбосонхудалдааны зам дайран гарч байлаа.Монголчууд Дундад Азийг Хорезмын хант улс буюу Сартулиргэн гэж нэрлэдэг байлаа.Эзлэн авсныхаа дараа Чингисхааны хоѐрдугаар хүү Цагаадайн нэрээр "Цагаадайн хантулс" гэж нэрлэх болжээ.Цагаадайн хаант улс хоѐр хуваагдаж, түүний нэгийг ньМогол гэж нэрлэж Моголистан гэдэг шинэ улс буй болжээ.Мавернахор буюу Уйгарстан нь суурин С.И-тэй нүүдлийниргэншлээсээ холдсон. Одоо хүртэл Монгол гэдгийг Могол гэж дуудсан хэвээрбайна.
  14. 14. ЦАГААДАЙН УЛС ХУВААГДАЛ
  15. 15. ТӨМӨРИЙН ХААНТ УЛСТуглук Төмөрийг нас барсны дараатүүнд алба хашиж агсан Төмөрхүчирхэгжин 1370 онд цэргийнхээхүчээр Моголстаны баруун хэсгийгтаслан авч өөрийн эзэмшил болгожээ.Төмөр бол Барулас овгийн хүн бөгөөдтэр Чингис хаан шиг их хүн байж Ихгүрнийг байгуулна хэмээн мөрөөдөж1370-1405 онд Төмөр Алтан ордоныулсын хагас, Дундадази, Иран, Гүрж, Өмнөд оросыг Төмөр хаан 1370-1405нэгтгэсэн эзэнт гүрнийг дан ганцзэвсгийн хүчээр байгуулжээ.
  16. 16. ТӨМӨРИЙН ХААНТ УЛСХарин ач хүү Улугбек нь(1394-1449) дайн байлдаанаастатгалзан эрдмийн мөр хөөжод гаригийн хөдөлгөөний томнээлт хийн дэлхийдалдаршсныхаа “шанд” дайнчөвөг эцгийнх нь сүнсшингэсэн хүүдээ алагджээ.Улугбекын байгуулсан Одон орнысудалгааны төвийн туурь одоохүртэл Туркменстанд байдаг.
  17. 17. ИХ МОГОЛЫН УЛС 1525-1755 1525 онд Бабур ИХ МОГОЛ-ын хаант улсыг байгуулсан. Агра хотноо Бабурын YI үеийн Шах Жахан (1627- 1658) өөрийн хатан Мумтаз Махалынхаа гэгээн дурсгалд зориулж ариун дурлалын бэлэгдэл Таж Махалын бунханг дан цагаан гантиг чулуугаар барьсан нь одоо ч дэлхийн үнэт соѐлын өвийн үнэт дурсгал хэвээр байна.
  18. 18. ―Таж махал‖ эртний монгол угсааны хаанхатандаа зориулан босгосон гайхамшигт ордон
  19. 19. Иль хаант улс Чингис хааны бага хүү Тулуйн том хүү Мөнх хаан ширээнд суусны дараа өөрийн төрсөн дүү Хүлэгүг Иранд явуулж, Сири Рум, Армен, Энэтхэгийг эзлэх даалгавар өгчээ. Хүлэгү Иранд очиж, Ил хант улсыг үндэслэн байгуулаад, 9 жил (1256-1265) хан суусан байна. Тэрээр Перс, Ирак, Азербайджан, Армен, Туркестан, Гүржийн нутаг дэвсгэр дээр Ил хант улсыг байгуулсан ажээ. Хүлэгүгийн улсын ханыг Ил Хан (Улсын хаан) гэж нэрлэдэг байсан тул түүхэнд Ил Хаант улс хэмээн алдаршжээ. Тус улсыг үндэслэн байгуулагчийнх нь нэрээр "Хүлэгүгийн улс" гэж нэрлэж байжээ. Энэ улс Армяны хаан Гетум – Мөнх хаан нарыг 7 зүйлт гэрээний үндсэн дээр байгуулагдсан. Исмаилууд буюу Уулын өвгөдийн нийгэмлэг. Нууцлагдмал МАФИ байгууллага Багдад хотыг эзлэн авах. Ариун газар Иерусалимыг чөлөөлөх.
  20. 20. Hayton of Corycus 1307 оны КАИР хот дахь БЕЙМБАРС СУЛТАНЫном ТАТАРУУДЫН ТҮҮХ БУНХАН 1260 — 1 июля 1277
  21. 21. Хүлэгү хаан Ил хант улсын нийслэл нь Тебриз хотод байсан боловч XIV зууны эхээр Иракийн Султани хотод шилжижээ. Хүлэгү хан Сирийг байлдахдаа, Хит бөх хэмээх Христосын шашинтай хүнээр цэргээ толгойлуулж байсан нь Христосынхноос дэмжлэг авах бодолтой байсны илрэл юм. 1260 онд Айн-Жамут, 1277 онд Аль-Бастанд Египедийнхэнтэй хийсэн тулалдаанд монгол цэрэг ялагдаж Сирээс шахагдаж гарсан байна. Хэдий тийм боловч Ил хаад Сирийг эзлэх зорилгоо орхиогүй юм. Газан хан хэдийгээр лалын шашинд орсон боловч Сирийг Британы музейд хадлагдаж эзлэх зорилго тавьж, Гүрж, Арменийн байгаа Хулагу хааны хөрөг цэргийн тусламжтайгаар Сирийг эзлэн аваад, 1303 онд дахин ялагдал хүлээжээ.
  22. 22. ИЛЬ ХААД - МАМЛЮКУУД Китбухын захирсан түрэгүүд зонхилсон 10.000 гаруй цэрэг 1260 оны 9 сарын 3-нд Сирийн нутагт Мамлюкуудад бут цохигдсон. Мамлюкууд Иерусалим хотыг шашны ариун хот учраас хамгаалсан. 1277 онд дахин Мамлюкуудад ялагдсан
  23. 23. Иль хаант улс
  24. 24. Ил хаадын хаант улсын хаадууд1. 1256 – Хүлэг2. 1265 – Абага3. 1282 – Текулар Ахмед4. 1284 – Аргун5. 1291 – Гайхат6. 1295 – Газан7. 1304 – Өлзийт8. 1316 – Абу сайд9. 1335 – Шейх Хасан Хүчү
  25. 25. Хүлэгү хаан
  26. 26. Абага хаан
  27. 27. Газан хаан Өгөөдэй хааныг хаан ширээндСудрын чуулган зохиолын номын зураг өргөмжилсөн зураг.
  28. 28. Хүлэгүгийн улсын мөхөл  Ил хаадын гадаад улс төрийн бодлогод Сири, Палестинийг байлдан дагуулах зорилго оршсоор байв. Энэхүү зорилгоо биелүүлэхэд Египет улс дунд нь хөндөлдөж байсан учир түүнтэй Ил хаад удаа дараа дайтаж байжээ. Египетийн Мампюкийн султанууд лалын шашныгулс төрийнхөө бодлогын түшиг тулгуур хэмээн үзэж байв. Монголын ил хаад Египетийн эсрэг дайнд Христосын шашны холбоотон улсууд болох Антиохийн вант улс, Триполийн гүнт улс, Иерусалим хант улс зэргийг ашиглаж байв. Мөн Киприйн хант улс, Киликийн Армен, Гүржийн газрын эздийг ч татан оролцуулж байжээ.
  29. 29. Jami al-tawarikh СУДРЫН ЧУУЛГАН 1310 онд бичигдсэн Болд чинсан, Монголын түүхийн АЛТАН ДЭВТЭР судрыг ашигласан Рашид ад Дин(1247-1318) Багдадын баян хүн, эмч, толь бичиг зохиогч. Ил хаадын улсын нөлөөтэй түшмэл.
  30. 30. ЗҮЧИ ХААН 1184—1227Казахстанд хадгалагдаж байгаа Зүчи хааны бунхан
  31. 31. Алтан ордны улс  Орост энэ улсыг "Зүчийн улс" гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд монгол сурвалжид ч тэгж нэрлэжээ. Зарим зохиолд "Хөх орд", "Цагаан орд", "Цагаан ордот улс" гэх зэргээр нэрлБат хан тэргүүтэй Монгол ноѐд баруун замын аян дайнаас буцаж ирээд Ижил мөрний доод урсгалд Сарай гэдэг нийслэл хот байгуулан суусан 1240-өөд оны эхэн үеэс эхлэн энэ улсыг "Алтан ордоны улс" хэмээн нэрлэх болсон
  32. 32. Алтан ордны улс
  33. 33. Алтан ордны улс
  34. 34. Бат хаан Ууган хүү Зүчидээ Эрчис мөрнөөс баруун тийш, Хорезмээс хойш монгол цэргийн морины туурай хүрсэн газрыг өгчээ. Зүчи Урал мөрнөөс зүүн тийш Кипчакийн тал нутгийн зүүн хэсэг, Амур, Сыр-Даръяа мөрний доод урсгалын Хорезмийн нутгийг эзэмшиж байлаа. Зүчийн хоёрдугаар хүү Бат 1236-1240 оны хооронд Урал мөрнөөс баруун тийш Волга мөрний дагуу. Кипчак, Болгарыг эзлэж Оросыг эрхшээлдээ
  35. 35. Алтан ордны улсын хаадууд1. 1255 – Сартак2. 1256 – Бэрх3. 1266 – Мөнхтөр4. 1280 – Тудамөнх5. 1287 – Тулабуга6. ......7. 1382 – Тогтомыш
  36. 36. 1341 оноос Алтан ордны хаант улс Астрахань Казань Крым гэсэн 3-н хэсэг болон салсан
  37. 37. Алтан ордны улс
  38. 38. 1380 оны 9 сарын 8 нь Дон мөрний Куликовын талд Алтан Ордын Мамай, Москвагийнвант улсын ван Дмитрий нарын хооронд болж Оросууд асар их хохирол амсаж байжялалт байгуулсан. .
  39. 39. ОРОСЫН ХААНТ УЛСЫН ҮҮСЭЛ
  40. 40. Эцэст нь дүгнэхэд Цагаадай, Иль Хаад, Алтан ордоны улсуудын үед (XIII-XY зуун) Арабууд, Османы түрэгүүд Газарын дундад тэнгис, Улаан тэнгисийн холбоо болсон Синайн хойгийг хааж, ойрхи дорнодод ноѐрхож байсныг зогсоож олон жил дайн самуун, дээрэм тонуулаас болж тасалдсан “Өрнө дорнын их торгон зам”-ыг аюулгүй болгож Дэлхийн худалдаа, төрийн бодлого, гадаад харилцаа зэргийн үндсийг тавьжээ. Тэр үед Ертөнцийн эзэн, Аллах бурхантай дүйцэх нэр хүндтэй хүн нь Чингис хаан хэвээр байлаа. Одоо ч Дундад ази, Иран, Иракт Чингис хааны сүр хэвээрээ байна.
  41. 41. ИХ ГҮРНИЙ ЭНЭ ИХ ТҮҮХ ДЭЛХИЙНОЛОН УЛС, ҮНДЭСТЭН УГСААТНЫХОЙШДЫН ХӨГЖИЛ, ДЭВШИЛДГҮНЗГИЙ МӨРӨӨ ҮЛДЭЭЖЭЭ

×