Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
BAB I
PENDAHULUAN
AA.. LLaattaarr BBeellaakkaanngg
KKeehhiidduuppaann mmaannuussiiaa ddii ppeerrmmuukkaaaann bbuummii ssaa...
ttuummbbuuhh)) bbaaggii ttaannaammaann,, yyaanngg sseeccaarraa tteerrppaadduu mmaammppuu mmeennuunnjjaanngg pprroodduukktt...
BAB II
TINJAUAN PUSTAKA
2.1. Fisika Tanah, Kimia Tanah, Biologi Tanah
2.1.1. Fisika Tanah
Fisika tanah adalah cabang dari ...
2.1.2. Kimia Tanah
Kimia tanah adalah cabang dari ilmu tanah yang membahas sifat-sifat kimia tanah.
Beberapa Sifat Kimia T...
d. Kalium(K)
Kalium merupakan unsur hara ketiga setelah Nitrogen dan Fosfor yang diserap oleh
tanaman dalam bentuk ion K+....
Beberapa Sifat Biologi Tanah antara lain :
a.Total Mikroorganisme Tanah
menyatakan bahwa jumlah total mikroorganisme yang ...
5. Warna TanahWarna tanah merupakan gabungan berbagai warna komponen penyusun tanah
yang berhubungan langsung dari total c...
• Menentukan mudah tidaknya unsur-unsur hara diseraptanaman.
• Menunjukkan kemungkinan adanya unsur-unsur beracun
• Mempen...
19. JumlahBakteriPelarutFosfat(P)Bakteri pelarut P pada umumnya dalam tanah ditemukan di
sekitarperakaran yang jumlahnya b...
BAB III
PENUTUP
3.1. Kesimpulan
Fisika tanah adalah cabang dari ilmu tanah yang membahas sifat-sifat fisik tanah, pengukur...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

1

Share

Download to read offline

Bab i fisika kimia dan biologi tanah

Download to read offline

Bab i fisika kimia dan biologi tanah

  1. 1. BAB I PENDAHULUAN AA.. LLaattaarr BBeellaakkaanngg KKeehhiidduuppaann mmaannuussiiaa ddii ppeerrmmuukkaaaann bbuummii ssaannggaatt tteerrggaannttuunngg ppaaddaa ttaannaahh,, yyaanngg mmeerruuppaakkaann ssaallaahh ssaattuu ssuummbbeerr ddaayyaa aallaamm yyaanngg ssaannggaatt ppeennttiinngg.. TTaannaahh mmeerruuppaakkaann mmeeddiiaa uuttaammaa ddiimmaannaa mmaannuussiiaa ddaappaatt mmeennddaappaattkkaann bbaahhaann ppaannggaann,, ssaannddaanngg ddaann ppaappaann,, ttaammbbaanngg ddaann tteemmppaatt mmeellaakkssaannaakkaann bbeerrbbaaggaaii aakkttiivviittaass.. DDeemmiikkiiaann jjuuggaa hhaallnnyyaa ttaannaahh ppeerrttaanniiaann,, ttaannaahh ppeerrttaanniiaann yyaanngg bbaaiikk,, ssuubbuurr ddaann ddaappaatt mmeemmeennuuhhii kkeebbuuttuuhhaann mmaannuussiiaa ssaannggaatt ddiitteennttuukkaann oolleehh sseejjaauuhh mmaannaa mmaannuussiiaa bbiissaa mmeemmaahhaammii ttaannaahh ddeennggaann ssiiffaatt--ssiiffaattnnyyaa,, ddaann mmeemmbbeerrii ppeerrhhaattiiaann kkeeppaaddaa ttaannaahh mmeellaalluuii aakkttiivviittaass ppeennggeelloollaaaann ttaannaahh.. UUnnttuukk iittuu ppeemmaahhaammaann tteennttaanngg ttaannaahh ssaannggaatt ppeennttiinngg bbaaggii kkiittaa.. TTaannaahh sseeccaarraa uummuumm ddiiddeeffiinniissiikkaann sseebbaaggaaii ttuubbuuhh aallaamm ((nnaattuurraall bbooddyy)) yyaanngg tteerrbbeennttuukk ddaann bbeerrkkeemmbbaanngg sseebbaaggaaii aakkiibbaatt bbeekkeerrjjaa ggaayyaa--ggaayyaa aallaamm ((nnaattuurraall ffoorrcceess)) tteerrhhaaddaapp bbaahhaann aallaamm ((nnaattuurraall mmaatteerriiaall)) ddiippeerrmmuukkaaaann bbuummii.. TTaannaahh sseebbaaggaaii ttuubbuuhh aallaamm,, ddeennggaann ppeennggaarruuhh ggaayyaa--ggaayyaa aallaamm yyaanngg bbeekkeerrjjaa,, aakkaann mmeennggaallaammii pprroosseess ppeerrkkeemmbbaannggaann ddaann ddiiffeerreennssiiaassii mmeemmbbeennttuukk hhoorriizzoonn ((llaappiissaann ttaannaahh)) bbaaiikk mmiinneerraall mmaauuppuunn oorrggaanniikk ddeennggaann ssiiffaatt--ssiiffaatt yyaanngg bbeerraaggaamm,, tteerrggaannttuunngg ppaaddaa bbaahhaann aattaauu mmaatteerriiaall yyaanngg mmeemmbbeennttuukknnyyaa.. BBeerrddaassaarrkkaann hhaall ddii aattaass aaddaa bbeebbeerraappaa hhaall mmeennjjaaddii bbaahhaann ccaattaattaann,, bbaahhwwaa :: ((11)) TTaannaahh tteerrbbeennttuukk ddaann bbeerrkkeemmbbaanngg ddaarrii pprroosseess aallaammii;; ((22)) AAddaannyyaa ppeerrbbeeddaaaann pprrooffiill ttaannaahh mmeemmbbeennttuukk llaappiissaann ((hhoorriizzoonn)) ttaannaahh;; ((33)) AAddaannyyaa ppeerrbbeeddaaaann mmeennyyoollookk aannttaarraa ssiiffaatt--ssiiffaatt bbaahhaann iinndduukk ddeennggaann llaappiissaann ttaannaahh yyaanngg tteerrbbeennttuukk,, tteerruuttaammaa ddaallaamm hhaall ssiiffaatt kkiimmiiaa,, ffiissiikkaa ddaann bbiioollooggiiss.. TTaannaahh sseebbaaggaaii mmeeddiiaa ttuummbbuuhh ttaannaammaann ddiiddeeffiinniissiikkaann sseebbaaggaaii llaappiissaann ppeerrmmuukkaaaann bbuummii yyaanngg sseeccaarraa ffiissiikk bbeerrffuunnggssii sseebbaaggaaii tteemmppaatt ttuummbbuuhh ddaann bbeerrkkeemmbbaannggnnyyaa ppeerraakkaarraann ttaannaammaann,, tteeggaakk ttuummbbuuhhnnyyaa ttaannaammaann ddaann ppeennyyuuppllaaii kkeebbuuttuuhhaann aaiirr ddaann uuddaarraa.. JJiikkaa ddiilliihhaatt ddaarrii ssiiffaatt kkiimmiiaawwii,, mmaakkaa ttaannaahh bbeerrffuunnggssii sseebbaaggaaii gguuddaanngg ddaann ppeennyyuuppllaaii hhaarraa aattaauu nnuuttrriissii ttaannaammaann bbaaiikk bbeerruuppaa sseennyyaawwaa oorrggaanniikk,, aannoorrggaanniikk sseeddeerrhhaannaa ddaann uunnssuurr--uunnssuurr eesseennssiiaall sseeppeerrttii NN,, PP,, KK,, CCaa,, MMgg,, SS,, CCuu,, ZZnn,, FFee,, MMnn,, BB,, CCII,, ddaann llaaiinn--llaaiinn.. SSeeccaarraa bbiioollooggiiss ttaannaahh bbeerrffuunnggssii sseebbaaggaaii hhaabbiittaatt bbiioottaa ((oorrggaanniissmmee)) yyaanngg bbeerrppaarrttiissiippaassii aakkttiiff ddaallaamm ppeennyyeeddiiaaaann hhaarraa tteerrsseebbuutt ddaann zzaatt--zzaatt aaddiittiiff ((ppeemmaaccuu
  2. 2. ttuummbbuuhh)) bbaaggii ttaannaammaann,, yyaanngg sseeccaarraa tteerrppaadduu mmaammppuu mmeennuunnjjaanngg pprroodduukkttiivviittaass ttaannaahh uunnttuukk mmeenngghhaassiillkkaann bbiioommaassssaa ddaann pprroodduukkssii bbaaiikk ttaannaammaann ppaannggaann,, oobbaatt--oobbaattaann,, iinndduussttrrii ppeerrkkeebbuunnaann,, kkeehhuuttaannaann ddaann llaaiinn--llaaiinn.. SSeebbaaggaaii mmeeddiiaa ttuummbbuuhh,, ttaannaahh mmeemmppuunnyyaaii eemmppaatt ffuunnggssii uuttaammaa,, yyaaiittuu sseebbaaggaaii:: 11.. TTeemmppaatt ttuummbbuuhh ddaann bbeerrkkeemmbbaannggnnyyaa ppeerraakkaarraann ttaannaammaann yyaanngg mmeemmppuunnyyaaii dduuaa ppeerraann uuttaammaa,, yyaaiittuu ppeennyyookkoonngg tteeggaakk--ttuummbbuuhhnnyyaa bbaattaanngg ttaannaammaann,, ddaann sseebbaaggaaii ppeennyyeerraapp zzaatt--zzaatt yyaanngg ddiibbuuttuuhhkkaann;; 22.. PPeennyyeeddiiaa kkeebbuuttuuhhaann pprriimmeerr ttaannaammaann uunnttuukk mmeellaakkssaannaakkaann aakkttiivviittaass mmeettaabboolliissmmeennyyaa,, bbaaiikk sseellaammaa ppeerrttuummbbuuhhaann mmaauuppuunn uunnttuukk bbeerrpprroodduukkssii,, mmeelliippuuttii aaiirr,, uuddaarraa ddaann uunnssuurr--uunnssuurr hhaarraa;; 33.. PPeennyyeeddiiaa kkeebbuuttuuhhaann sseekkuunnddeerr ttaannaammaann yyaanngg bbeerrffuunnggssii ddaallaamm mmeennuunnjjaanngg aakkttiivviittaassnnyyaa aaggaarr ddaappaatt ttuummbbuuhh ooppttiimmuumm,, mmeelliippuuttii zzaatt--zzaatt aaddiittiiff yyaanngg ddiipprroodduukkssii oolleehh bbiioottaa tteerruuttaammaa mmiikkrroofflloorraa ttaannaahh sseeppeerrttii;; aa)) zzaatt--zzaatt ppeemmaaccuu ttuummbbuuhh ((hhoorrmmoonn,, vviittaammiinn ddaann aassaamm--aassaamm oorrggaanniikk tteerrtteennttuu));; bb)) aannttiibbiioottiikk ddaann ttookkssiinn yyaanngg bbeerrffuunnggssii sseebbaaggaaii aannttii hhaammaa ddaann ppeennyyaakkiitt ttaannaammaann ddii ddaallaamm ttaannaahh;; ddaann cc)) sseennyyaawwaa--sseennyyaawwaa aattaauu eennzziimm yyaanngg bbeerrffuunnggssii ddaallaamm ppeennyyeeddiiaaaann kkeebbuuttuuhhaann uunnssuurr pprriimmeerr aattaauu ttrraannssffoorrmmaassii zzaatt--zzaatt ttookkssiikk sseeppeerrttii ppeessttiissiiddaa ddaann lliimmbbaahh;; 44.. HHaabbiittaatt mmaakkhhlluukk hhiidduupp ttaannaahh,, bbaaiikk yyaanngg bbeerrddaammppaakk ppoossiittiiff kkaarreennaa tteerrlliibbaatt llaannggssuunngg aattaauu ttiiddaakk llaannggssuunngg ddaallaamm ppeennyyeeddiiaaaann kkeebbuuttuuhhaann pprriimmeerr ddaann sseekkuunnddeerr,, mmaauuppuunn yyaanngg bbeerrddaammppaakk nneeggaattiiff kkaarreennaa mmeerruuppaakkaann hhaammaa ddaann ppeennyyaakkiitt ttaannaammaann.. Fungsi tanah yang sedemikian pentingnya dalam penyediaan bahan pangan, papan dan sandang bagi manusia (juga bagi hewan), membawa konsekuensi bahwa manusia sebagai pengelola tanah, tidak saja dituntut untuk berpengetahuan tentang: (1) tanah sebagai tempat tumbuh dan penyedia kebutuhan tanaman, (2) fungsi tanah sebagai pelindung tanaman dari serangan hama-penyakit dan dampak negatif pestisida maupun limbah industri berbahaya. Dalam bab ini, pembahasan tentang tanah dibatasi hanya pada sifat fisik tanah, mengingat sifat-sifat fisik tanah tersebut sangat erat kaitannya dengan bidang mekanisasi pertanian dan juga kimia biologi.
  3. 3. BAB II TINJAUAN PUSTAKA 2.1. Fisika Tanah, Kimia Tanah, Biologi Tanah 2.1.1. Fisika Tanah Fisika tanah adalah cabang dari ilmu tanah yang membahas sifat-sifat fisik tanah, pengukuran dan prediksi serta kontrol (pengaturan) proses fisika yang terjadi dalam tanah. Karena pengertian fisika meliputi materi dan energi, maka fisika tanah membahas pula status dan pergerakan material serta aliran dan transformasi energi dalam tanah. Tujuan Fisika tanah dapat dilihat dari 2 sisi: Dalam satu sisi, tujuan kajian fisika tanah adalah untuk memberikan pemahaman dasar tentang mekanisme pengaturan perilaku (fisika dan kimiawi) tanah, serta perannya dalam biosfer, termasuk proses saling hubungan dalam pertukaran energi di dalam tanah, serta siklus air dan material yang dapat diangkutnya. Pada sisi lainnya, pemahaman fisika tanah dapat digunakan sebagai asas untuk manajemen sumberdaya tanah dan air, termasuk kegiatan irigasi, drainasi, konservasi tanah dan air, pengolahan tanah dan konstruksi. Oleh karena itu fisika tanah dapat dipandang sebagai ilmu dasar sekaligus terapan dengan melibatkan berbagai cabang ilmu yang lain termasuk ilmu tanah, hidrologi, klimatolologi, ekologi, geologi, sedimentologi, botani dan agronomi. Fisika tanah juga erat kaitannya dengan mekanika tanah, dinamika tanah dan teknik sipil. Area penelitian fisika tanah dapat mencakup: Pengukuran dan kuantifikasi sifat fisik tanah di lapangan Transportasi materi dan energi (berupa air, udara, panas) di dalam tanah Manajemen air untuk irigasi
  4. 4. 2.1.2. Kimia Tanah Kimia tanah adalah cabang dari ilmu tanah yang membahas sifat-sifat kimia tanah. Beberapa Sifat Kimia Tanah antara lain : a. Derajat Kemasaman Tanah (pH) Reaksi tanah menunjukkan sifat kemasaman atau alkalinitas tanah yang dinyatakan dengan nilai pH. Nilai pH menunjukkan banyaknya konsentrasi ion hidrogen (H+) di dalam tanah. Makin tinggi kadar ion H+ didalam tanah, semakin masam tanah tersebut. Nilai pH berkisar dari 0-14 dengan pH 7 disebut netral sedangkan pH kurang dari 7 disebut masam dan pH lebih dari 7 disebut alkalis. Walaupun dcmikian pH tanah umumnya berkisar dari 3,0-9,0. Di Indonesia unumnya tanahnya bereaksi masam dengan 4,0 – 5,5 sehingga tanah dengan pH 6,0 – 6,5 sering telah dikatakan cukup netral meskipun sebenarnya masih agak masam. Di daerah rawa-rawa sering ditemukan tanah-tanah sangat masam dengan pH kurang dari 3,0 yang disebut tanah sangat masam karena banyak mengandung asam sulfat. Di daerah yang sangat kering kadang-kadang pH tanah sangat tinggi (pH lebih dari 9,0) karena banyak mengandung garam Na. b. C-Organik Kandungan bahan organik dalam tanah merupakan salah satu faktor yang berperan dalam menentukan keberhasilan suatu budidaya pertanian. Hal ini dikarenakan bahan organik dapat meningkatkan kesuburan kimia, fisika maupun biologi tanah.Musthofa (2007) dalam penelitiannya menyatakan bahwa kandungan bahan organik dalam bentuk C-organik di tanah harus dipertahankan tidak kurang dari 2 persen, Agar kandungan bahan organik dalam tanah tidak menurun dengan waktu akibat proses dekomposisi mineralisasi maka sewaktu pengolahan tanah penambahan bahan organik mutlak harus diberikan setiap tahun. Tanpa pemberian bahan organik dapat mengakibatkan degradasi kimia, fisik, dan biologi tanah yang dapat merusak agregat tanah dan menyebabkan terjadinya pemadatan tanah c. N-Total Nitrogen merupakan unsur hara makro esensial, menyusun sekitar 1,5 % bobot tanaman dan berfungsi terutama dalam pembentukan protein .Nitrogen dalam tanah berasal dari : 1. Bahan Organik Tanah : Bahan organik halus dan bahan organik kasar 2. Pengikatan oleh mikroorganisme dari N udara 3. Pupuk 4. Air Hujan Sumber N berasal dari atmosfer sebagai sumber primer, dan lainnya berasal dari aktifitas didalam tanah sebagai sumber sekunder. Fiksasi N secara simbiotik khususnya terdapat pada tanaman jenis leguminoseae sebagai bakteri tertentu. Bahan organik juga membebaskan N dan senyawa lainnya setelah mengalami proses dekomposisi oleh aktifitas jasad renik tanah
  5. 5. d. Kalium(K) Kalium merupakan unsur hara ketiga setelah Nitrogen dan Fosfor yang diserap oleh tanaman dalam bentuk ion K+. Muatan positif dari Kalium akan membantu menetralisir muatan listrik yang disebabkan oleh muatan negatif Nitrat, Fosfat, atau unsur lainnya. e. Natrium (Na) Natrium merupakan unsur penyusun lithosfer keenam setelah Ca yaitu 2,75% yang berperan penting dalam menentukan karakteristik tanah dan pertumbuhan tanaman terutama di daerah kering dan agak kering yang berdekatan dengan pantai, karena tingginya kadar Na di laut, suatu tanah disebut tanah alkali jika KTK atau muatan negatif koloid-koloidnya dijenuhi oleh ≥ 15% Na, yang mencerminkan unsur ini merupakan komponen dominan dari garam-garam larut yang ada. Pada tanah-tanah ini, mineral sumber utamanya adalah halit (NaCl). f. Kalsium(Ca) Adapun manfaat dari kalsium adalah mengaktifkan pembentukan bulu-bulu akar dan biji serta menguatkan batang dan membantu keberhasilan penyerbukan, membantu pemecahan sel, membantu aktivitas beberapa enzim. g. Kapasitas tukar kation (KTK) Kapasitas tukar kation merupakan sifat kimia yang sangat erat hubungannya dengan kesuburan tanah. Besar kecilnya KTK tanah dipengaruhi oleh : 1. Reaksi tanah 2. Tekstur atau jumlah liat 3. Jenis mineral liat 4. Bahan organik dan Pengapuran serta pemupukan. 2.1.3. Biologi Tanah Biologi tanah adalah ilmu yang mempelajari peristiwa-peristiwa biologi yang terjadi dalam tanah, menyangkut kehidupan biota tanah dan peranannya dalam penguraian serta menjaga kesuburan tanah. Biota tanah adalah sekumpulan mahluk hidup yang menjadikan tanah sebagai lingkungan ekologis tempat melangsungkan kehidupannya.
  6. 6. Beberapa Sifat Biologi Tanah antara lain : a.Total Mikroorganisme Tanah menyatakan bahwa jumlah total mikroorganisme yang terdapat didalam tanah digunakan sebagai indeks kesuburan tanah (fertility indeks), tanpa mempertimbangkan hal-hal lain. Tanah yang subur mengandung sejumlah mikroorganisme, populasi yang tinggi ini menggambarkan adanya suplai makanan atau energi yang cukup ditambah lagi dengan temperatur yang sesuai, ketersediaan air yang cukup, kondisi ekologi lain yang mendukung perkembangan mikroorganisme pada tanah tersebut. b.Jumlah Fungi Tanah Fungi berperan dalam perubahan susunan tanah. Fungi tidak berklorofil sehingga mereka menggantungkan kebutuhan akan energi dan karbon. 2.2. Keterkaitan Sifat Fisika Kimia Biologi Tanah Terhadap Pertumbuhan Pohon Keterkaitan SifatFisik, Kimia, danBiologi Tanah 1. Sifat fisik tanah Tekstur Tanah Struktur Tanah Warna Tanah Permeabilitas Tanah Konsistensi Tanah Kadar Air Tanah Bobot Isi Tanah Temperatur (Ta) 2. Tekstur Tanah adalah perbandingan relatifantara fraksi penyusun dan penentu sifat-sifat fisika,fisikokimia, dan sifat kimia tanah. Fraksi penyusun tersebut adalah fraksi pasir (0,005- 2mm), debu (0,002-0,005 mm), dan liat (0,002 mm) didalam fraksi tanah halus dalam satuan persen. 4. Struktur tanah adalah susunan fraksi-fraksi primer tanah(pasir, debu, dan lempung) yang menjadi susunanmajemuk atau susunan sekunder yang dibatasi olehbidang batas alamiStruktur Tanah .Faktor yangmempengaruhi : • Jenis tanah • Pengolahantanah • Zona perakarantanaman • Aktivitas cacingtanah • Kation- kationdivalent • Bahan organic
  7. 7. 5. Warna TanahWarna tanah merupakan gabungan berbagai warna komponen penyusun tanah yang berhubungan langsung dari total campuranwarna yang dipantulkan oleh permukaan tanah. Warna tanahberfungsi sebagai penunjuk sifat tanah, karena warna tanahdipengaruhi oleh faktor faktor yang terdapat dalam tanah tersebut 6. Permeabilitas TanahPermeabilitas tanah menunjukkan kemampuantanah dalam meloloskan air. Struktur dan teksturserta unsur lainnya ikut ambil bagian dalammenaikkan laju permeabilitas tanah 7. Konsistensi tanah adalah sebagai suatu sifat tanah yangmenunjukkan derajat kohesi dan adhesi antara partikel- partikeltanah dan ketahanan massa tanah terhadap perubahan bentukdisebabkan oleh tekananKonsistensi KeringKonsistensi LembabKonsistensi Basah 8. Kadar AirTanahAirhidroskopik, adalah air yangdiserap tanahsangat kuatsehingga tidakdapatdigunakantanamanAir kapiler, adalah air dalamtanah dimana daya kohesidan daya adhesi lebih kuatdari gravitasi. Sebagian besardari air kapiler merupakan airyang tersedia (dapat diserap)bagi tanaman.ISTILAH: • KapasitasLapang • Titik LayuPermanen • Air Tersedia 9. Kerapatan partikel (bobotpartikel=BP) adalah bobotmassa partikel padat persatuan volumetanah, biasanya tanahmempunyai kerapatanpartikel 2,6 gr cm-3Kerapatan massa (bobot isi= BI) adalah bobot massatanah kondisi lapanganyang dikering-ovenkan persatuan volume.Bobot Isi Tanahbobot isi tanah merupakan kerapatan tanah persatuan volume yang dinyatakan dalam dua batasanberikut ini: 10. Temperatur TanahTemperatur tanah adalah istilah untuk menyatakan intesitas atau level panasyang berfungsi sebagai indikator level atau derajat aktivitas molekuler dalamtanah. Temperatur tanah ditentukan oleh interaksi antara dua sumber panas.Yaitu radiasi sinar matahari dan konduksi antar partikel tanah.Mempengaruhijuga mikrobiologidanpercambahan bijitanaman 11.SifatKimiaTanahUnsurHaraEsensial Unsur-unsurmikroDerajatKemasamanTanah (pH)KoloidTanahMekanismePenyediaandanPenyerapanUnsur HaraKapasitasTukarKation(KTK) 12. Derajat Kemasaman Tanah (pH)Reaksi tanah menunjukkan sifat kemasaman atau alkalinitas tanah yangdinyatakan dengan nilai pH. Nilai pH menunjukkan banyaknya konsentrasi ionhidrogen (H+) di dalam tanah. Makin tinggi kadar ion H+ didalamtanah, semakin masam tanah tersebut
  8. 8. • Menentukan mudah tidaknya unsur-unsur hara diseraptanaman. • Menunjukkan kemungkinan adanya unsur-unsur beracun • Mempengaruhi perkembangan mikroorganisme 13. Koloid tanah adalah bahan mineral dan bahan organik tanahyang sangat halus sehingga mempunyai luas permukaan yang sangattinggi persatuan berat (massa). Koloid berasal dari bahasan Yunani yangberarti seperti lem (glue like). Yang termasuk koloid tanah adalah liat(koloid organik) dan humus (koloid organik). Biasanya bermuatannegative. 14. Banyaknya kation (dalam miliekivalen) yang dapat dijerapoleh tanah persatuan berat tanah (biasanya per 100 gram)dinamakan Kapasitas Tukar Kation (KTK).Kapasitas Tukar Kation(KTK) Besar kecilnya KTKtanah dipengaruhioleh : • Reaksi tanah • Tekstur ataujumlah liat • Jenis mineral liat • Bahan organik danPengapuran sertapemupukan. 15. Unsur HaraEsensialUnsur hara esensial adalah unsur hara yang sangat diperlukan olehtanaman, dan fungsinya dalam tanaman tidak dapat digantikan olehunsur lain, sehingga bila tidak terdapat dalam jumlah yang cukupdalam tanah , tanaman tidak dapat tumbuh dengan normal. Unsur-unsur hara esensial ini dapat berasal dari udara, air, atau tanah.Jumlah unsur hara esensial ada 17 yaitu :Makro : C, H, O, N, P, K, Ca, Mg dan SMikro : Fe, Mn, B, Mo, Cu, Zn, Cl dan Co 16.SifatBiologiTanahJumlahBakteriPelarutFosfat (P)TotalRespirasiTanahJumlahFungiTanahTotalMikroorganismeTanah 17. Total Mikroorganisme TanahTanah dihuni oleh bermacam-macam mikroorganisme. Jumlah tiap grupmikroorganisme sangat bervariasi, ada yang terdiri dari beberapaindividu, akan tetapi ada pula yang jumlahnya mencapai jutaan pergram tanah. Mikroorganisme tanah itu sendirilah yang bertanggungjawab atas pelapukan bahan organik dan pendauran unsur hara.Dengan demikian mereka mempunyai pengaruh terhadap sifat fisik dankimia tanah 18. Jumlah Fungi TanahFungi berperan dalam perubahan susunan tanah, sehingga hal ini mempengaruhi sifat fisik tanah. Fungi tidak berklorofil sehingga merekamenggantungkan kebutuhan akan energi dan karbon dari bahan organik.Fungi dibedakan dalam tiga golongan yaitu ragi, kapang, dan jamur. Bila tidakkarena fungi ini maka dekomposisi bahan organik dalam suasana masamtidak akan terjadi (Soepardi, 1983).Kapang danjamurmempunyai artipenting bagipertanian
  9. 9. 19. JumlahBakteriPelarutFosfat(P)Bakteri pelarut P pada umumnya dalam tanah ditemukan di sekitarperakaran yang jumlahnya berkisar 103 – 106 sel/g tanah. Bakteri inidapat menghasilkan enzim Phosphatase maupun asam-asamorganik yang dapat melarutkan fosfat tanah maupun sumber fosfatyang diberikan (Santosa et.al.1999 dalam Mardiana 2006). 20. TotalRespirasiTanahRespirasi mikroorganisme tanah mencerminkan tingkat aktivitas mikroorganismetanah. Penetapan respirasi tanah didasarkan pada penetapan jumlah CO2 yangdihasilkan, dan jumlah O2 yang digunakan oleh mikroba tanah.Pengukuran respirasi ini berkorelasi baik dengan peubah kesuburan tanah yangberkaitar dengan. aktifitas mikroba seperti:• Kandungan bahan organik• Transformasi N atau P,• pH• Jumlah mikroorganisme. 21. Keter-kaitanSifatFisikKimiadanBiologiTanahMikroorganisme tanah yang bertanggung jawab atas pelapukanbahan organik dan pendauran unsur hara. Jumlah mikroorganismepula yang dijadikan sebagai indicator kesuburan tanah. Banyaknyamikroorganisme sangat berguna untuk menentukan tempatorganisme yang berhubungan dengan sistem perakaran, sisa bahanorganik, dan kedalaman profil.Kemudian adanya proses tersebut membentuk sifat fisik tanah yangdapat dilihat sebagai tekstur tanah dan struktur tanah.Pembentukan agregat yang membangun struktur tanah sangatditentukan oleh kadar bahan organik, jumlah dan jenis liat, jeniskation yang mendominasi kompleks jerapan, dan adanya zat-zatpenyemen.Susunan tanah tersebut juga dipengaruhi oleh adanya fungi sebagaisalah satu pengaruh dari sifat biologis tanah. Dikarenakan fungi inipula maka dekomposisi bahan organic dalam suasana masam dapatterjadi.Jika lebih dikerucutkan, sifat fisik, kimia dan biologi tanahberpengaruh terhadap kesuburan tanah yang berguna untukkelangsungan hidup tanaman. Sifat tanah berperan dalam aktivitasperakaran tanaman, baik dalam hal absorbsi unsur hara, air maupunoksigen juga sebagai pembatas gerakan akar tanaman. 22.SIFAT FISIK TANAH Tekstur Tanah Struktur TanahWarna Tanah Permeabilitas Tanah Konsistensi Tanah Kadar Air Tanah Bobot Isi Tanah Temperatur Tanah SIFAT KIMIA TANAH Unsur Hara Esensial Unsur-unsur mikro Derajat KemasamanTanah (pH)Koloid Tanah Mekanisme Penyediaandan Penyerapan Unsur Hara KapasitasTukar Kation(KTK) SIFAT BIOLOGI TANAH Jumlah Bakteri Pelarut Fosfat (P) Total Respirasi Tanah Jumlah Fungi Tanah Total Mikroorganisme Tanah
  10. 10. BAB III PENUTUP 3.1. Kesimpulan Fisika tanah adalah cabang dari ilmu tanah yang membahas sifat-sifat fisik tanah, pengukuran dan prediksi serta kontrol (pengaturan) proses fisika yang terjadi dalam tanah. Karena pengertian fisika meliputi materi dan energi, maka fisika tanah membahas pula status dan pergerakan material serta aliran dan transformasi energi dalam tanah. Kimia tanah adalah cabang dari ilmu tanah yang membahas sifat-sifat kimia tanah. Biologi tanah adalah ilmu yang mempelajari peristiwa-peristiwa biologi yang terjadi dalam tanah, menyangkut kehidupan biota tanah dan peranannya dalam penguraian serta menjaga kesuburan tanah. 3.2. Saran Berdasarkan makalah diatas maka kami sebagai penyusun makalah ini mohon maaf sebesar-besarnya jika ada kesalahan kata-kata terhadap tulisan makalah ini olehnya itu kami meminta kritik dan sarannya terimakasih.
  • Alnursa

    Apr. 13, 2016

Views

Total views

6,017

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

1

Actions

Downloads

119

Shares

0

Comments

0

Likes

1

×