Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ANATOMİ solunum sistemi

14,057 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

ANATOMİ solunum sistemi

  1. 1. ÜNİTE 6Solunum SistemiAmaçlarBu üniteyi çalıştıktan sonra,■ Üst solunum yollarını,■ Alt solunum yollarını,■ Akciğerleri,■ Gögüs boşluğunu öğrenmiş olacaksınız.İçindekiler■ Üst Solunum Yolları: ■ Burun ■ Yutak (Pharynx)■ Alt Solunum Yolları ■ Larynx ■ Trachea ■ Akciğer (Pulmo)■ Göğüs Boşluğu, Mediastinum ve Pleura■ Özet■ Değerlendirme Soruları■ Sözlük ve Kavram Dizini Öneriler■ Lise yıllarında görmüş olduğunuz anatomi ders notlarını gözden geçirmeniz, konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır.■ Ünite sonundaki soruları lütfen yardımcısız cevaplamaya çalışınız. Eğer cevaplayamı- yorsanız üniteyi tekrar çalışınız.
  2. 2. 1. SOLUNUM SİSTEMİSolunum sistemini oluşturan organlar içerisinde, burun (boşluğu), pharnyx, laraynx, tranc-hea, bronchuslar ve her iki akciğer vardır. Bu sistem aşağıdaki gibi ikiye ayrılır.■ Üst solunum yolları = Burun (boşluğu) Pharynx (Yutak)■ Alt solunum yolları = Larynx Trachea Bronchuslar Pulmo (Akciğer)Solunum, dışarıdan alınan hava içindeki oksijen ile, vücuttaki karbondioksitin karşılıklı ola-rak değiştirilmesidir. Bu değişim akciğerlerin alveollerinde meydana gelir. Dışarıdan alınanhava, geçmiş olduğu yollar içinde ısıtılır, temizlenir ve gereği kadar da nemlendirilerek ak-ciğerlere kadar gelir. Ancak; bu solunum yolları içerisinde yer almış bir organ daha vardır ki(larynx), aynı zamanda sesin oluşumu ile ilgili önemli bir yapıyı da oluşturur. Öte yandan,burun boşluğu ise sadece dışarıdan alınan havanın ısıtılması veya temizlenmesi ile ilgili ol-mayıp, aynı zamanda koku alma işleminin de yapıldığı yer olarak fonksiyon görür.Ağız boşluğu (cavum oris) sindirim sisteminin bir başlangıcı olmasına rağmen, aynı zaman-da insanlarda solunum sisteminde de faydalanılan bir organdır. Ayrıca konuşma fonksiyo-nunu, bir başka deyişle sesin oluşması görevini üstlenen bir organdır. ? Solunum sistemini özetleyin.2. ÜST SOLUNUM YOLLARI2.1. Burun (Nasus)Burun dış yüzden; burun kökü (radix nasi), burun sırtı (dorsum nasi), burun ucu (apex nasi)ve burun kanatları (alae nasi) olmak üzere ayrılarak incelenir.Burun iskeletinin bir bölümü kıkırdak, diğer kısmıda kemik yapıdan oluşmuştur.Burun boşluğu önde armut şeklindeki bir açıklık ile dışarıya irtibatlıdır. Apertura piriformis - 116 -
  3. 3. denilen bu açıklık, üst çene kemiğinin (maxilla) frontal çıkıntıları tarafından (processus fron-talis) alttan ve yanlardan oldukça güzel bir şekilde kuşatılmıştır. Bu şekilde oluşan açıklığı,yukarıdan burun sırtını oluşturan burun kemikleri (os nasale) tamamlar ve bir bütün halinegetirir. Burun sırtının bir kısmı, burun ucu ve burun kanatları kıkırdak yapıdan oluşmuştur.Böylece burun boşluğu, önemli bir bölümü itibariyle, üç taraftan kıkırdak yapılar ile çevrilmişolur. Burnun dış yüzünü döşeyen deri, burun ön kenarlarından içeriye doğru bükülür ve bur-nun iç ve ön kısmında bulunan küçük bir çukur alana kadar (vestibulum nasi) devam eder.Bu kısımda oldukça sık bir şekilde ve kişiden kişiye değişen sayı ve yapıda kıl bulunur. Bu-run boşluğu orta kısımdan bir bölme ile iki yarıya ayrılır. Bu bölmeye septum nasi adı verilir.Septum nasi, arka-üst ve alt kısımlardan kemik, ön kısımdan büyükçe bir bölüm halinde isekıkırdak yapıdan oluşmuştur.Burun boşluğunun tabanı sert damak (palatum durum) tarafından meydana getirilir.Boşluğun dış duvarının iç yüzünde ve her iki burun yarısında olmak üzere, üst üste lokalizeolmuş kemik çıkıntılar bulunur. Conchae nasales adı verilen bu kemik oluşumlar, sanki birdondurma külahı gibi bükülmüş tarzda yapı gösterirler. Üzerleri burun mukozası ile döşen-miş haldedir. Bu yapılar; concha nasali superior, media ve inferior olmak üzere (üst, orta vealt) adlandırılır. Bazen en üstte dördüncü bir konkaya daha rastlanır ki, bunada o zamanconcha nasalis suprema denir. Üst ve orta konkanın kemik yapısı, burun sırtının arka ve de-rinliklerinde yer alan, çok küçük boşluklu kemik yapıdaki os ethmoidalenin yan bölümlerineaittir. Halbuki en alt konka ise, müstakil bir kemik yapı halinde burun içerisinde yer bul-muştur ve önde maxilla arkada ise palatin kemiklerin iç yüzlerindeki kemik çıkıntıya tutun-muştur (crista conchalis).Birbirlerinin üstünde yer bulmuş olan bu konkaların aralarında ise dar geçitler oluşur. Bu ge-çitlere ise meatus nasi superior, medius ve inferior isimleri verilir. Geçitlerden en alttakinegözyaşı kanalı (ductus nasolacrimalis) açılır ve göz yaşı bu yol ile, burun boşluğunda bura-ya kadar nakledilir. Orta açıklığa (meatus nasi medius) ise, sifonoid kemiğin ön ve ortabölüm boşlukları (sinüs) ile, sinüs frontalis ve sinüs maxillaris açılırlar. Üst açıklığa da, sinüssphenoidalisin arka hücreleri açılır. Burun boşluğunu döşeyen ince örtü (mukoza) burun ileilişkili bütün boşluklara da uzanır ve buraları da döşer. Bu bakımdan burundan kaynağınıalan bazı iltihabi vakalar, rahatlıkla sinüslere kadar ulaşabilir.Burun boşluğunun çevresinde, burası ile yakından komşulukta bulunan kemiklerin içindeyer almış birtakım önemli boşluklar (sinüs) bulunur. Bunlara paranasal sinüs adı verilir(sinüs paranasales). Bu boşlukların hacimleri, hem aynı kişide ve hemde değişik kişilerdefarklılıklar gösterir. Bunlar aşağıdaki adları alırlar. Bu adlandırmalar, ilgili oldukları kemikle-re göre yapılır. - 117 -
  4. 4. ■ Sinus maxillaris■ Sinus frontalis■ Sinus ethmoidalis■ Sinus sphenoidalisBurun boşluğunu döşeyen ince örtü, çok katlı yassı epitel yapısındadır. Hücreler aynı za-mada titrek tüylüdürler. Özellikle alt konka bölümünde zengin bir damar ağı bulunur. Örtüyümeydana getiren hücreler arasında çok sayıda çanak şeklinde salgı hücreleri de vardır. Da-mar (ven) ağının bu derecede yoğun olması nedeni ile, burada meydana gelen iltihabi birdurum kısa sürede sinüslere kadar yayılabilir. Çeşitli hastalıklarda buradaki damarlarınşişmesi ile burun boşluğu daralır ve bu bakımdan nefes alma işlemi ve aynı zamada koku al-ma olayı da son derecede kısıtlanır.Burun boşluğunun üst kısımları, burun tavanından hemen hemen orta kısımlara kadar, ayrıyapıda bir epitel ile döşenmiştir. Bu bölüm koku ile ilgilidir ve burada koku almakla görevlihücreler bulunur. Bu bakımdan buraya regio olfactoria adı verilir. Halbuki burun boşlugunundiğer bölümleri solunum ile ilgili olduğu için bu bölümlere regio respiratoria adı verilir. Solu-num ile ilgili bölümde, yukarıda da belirtildiği gibi, dışarıdan alınan hava temizlenir, ısıtılır vegereği kadar nemlendirildikten sonra akciğerlere kadar sevkedilir. Burun boşlukları en arka-da geniş bir açıklık ile yutağa bağlanır. Buraya ise chonae adı verilir.2.2. Pharynx (Yutak)Pharynx yanlardan ve arkadan kapalıdır. Önden ise yukarıdan burun boşluğu, aşağıdan daağız boşluğu ile bağlantılı organdır. Kas ve zarlardan yapılmıştır. Esas olarak iki önemlifonksiyonu vardır. Buna göre; hem solunum sisteminin ve hem de sindirim sisteminin birbölümü olarak fonksiyon görür. Yukarıda ve önde burun ve ağız boşlukları ile bağlantılı olanbu yapı, aşağıda ise doğrudan doğruya sindirim borusu (özofagus) ile devam eder. Ancak,aşağıda ön tarafta, solunum sisteminin bir bölümü olan larynx ile de bağlantılıdır. Diğer birdeyişle, pharnyx içinde sindirim ve solunum yolları birbirlerini çaprazlayan bir durum göste-rirler. Yukarı kısımlarda solunum sistemini oluşturan bölüm, sindirim sistemini arkadan önedoğru çaprazlar ve öne geçer. Bu durumda pharynxin (yutak) devamı olan yemek borusuda (özofagus) artık solunum yollarının arkasında olmak üzere aşağıya doğru devam eder.Pharynx bütünlüğü içinde üç önemli bölüme ayrılır. Bu ayırım, pharynxin komşuluk yaptığıorganlara göre aşağıdaki şekilde adlandırılır. - 118 -
  5. 5. ■ Burun bölümü (pars nasalis)■ Ağız bölümü (pars oralis)■ Larenks bölümü (pars laryngea)2.2.1. Burun bölümü (Pars nasalis)Bu bölüm chonae adı verilen açıklıklar aracılığı ile önde burun boşluğu ile bağlantı kurar. Altsınırı yumuşak damaktır. Bu bölümde pharynxin yan duvarlarına, orta kulağın bağlatı ka-nalı (Östaki borusu = tuba auditiva) açılır. Böylece orta kulak ile dış ortam hava ilişkisisağlanmış olur.Bu bölümün arka, üst duvarında ise, limfoid bir organ olan bademcikler (tonsilla pharyngea)bulunur. Küçük çocuklarda bazen bu yapı oldukça büyür ve bu bakımdan nefes alma da zor-luklar ortaya çıkar.2 . 2 . 2 . Ağ ız b ö l ü m ü ( P a r s o r a l i s )Bu bölüm, yumaşak damaktan larynxe kadar olan kısımdır. Önde ısthmus faucium denilenaçıklık ile, ağıza irtibat sağlar. Pars oralisin başlangıç kısmına yakın olmak üzere yan taraf-larda, kendilerine ait küçük boşluklarda (fossa tonsillaris) oturan bademcikler (tonsilla pala-tina) yer almıştır. Bu yapı bir bakıma vücudun hastalıklara karşı, kapısı durumundadır. Ba-demciklerin şişmesi ve aşırı derecede büyümesi, nefes almada zorluk doğurduğu gibi, ge-lişim sırasında yüz ve çenenin normal anatomik sınırlar içinde yapılaşmasını da engeller.Bu bakımdan önemli organlar olarak görülürler.2 . 2 . 3 . L a r e n k s b ö l ü m ü ( P a r s l a r y n g e a ) : Bu bölüm, önden laraynx ile yakın arka-daşlık halindedir ve yemek borusunun başlangıç kısmını oluşturur. Bu bölümde solunum veyemek yolları birbirlerini çaprazlar. Yemeğin buradan geçmesi sırasında larenks öne ve yu-karıya doğru yükselir ve bu sırada larenksin kapağı da açıklığı kapatır. Böylece, gıda mad-deleri hava yollarına kaçmadan, arkadaki yemek borusuna nakledilir.Pharynxin uzunluğu boyunca yan taraflarında ve arka kısmında, gevşek bağ ve yağ dokusuile doldurulmuş, içinden değişik damar ve sinirlerin geçtiği önemli boşluklar vardır (spatiumparapharyngeum ve spatium retropharyngeum). Bu boşluklar üzerinden, çevreden kay-nağı-nı alan iltihap etkenleri thoraxda arka boşluğa (mediastinum posterior) kadar ilerle-yebilir. - 119 -
  6. 6. ? Üst solunum yollarını özetleyin3. ALT SOLUNUM YOLLARI3.1. LarynxSolunum yollarının en önemli kısmını oluşturan ve fonksiyonel olarak çok kompleks biryapıya sahip bulunan larynx, üçü çift, üçü de tek olmak üzere dokuz kıkırdaktan meydanagelmiştir. Bu kıkırdaklar birbirleri ile birtakım bağlar (ligament) ve kaslar ile bağlantılı olup,ses apereyi olarak fonksiyon görürler. Yukarıya doğru larynx, yassı ve geniş bir ligament(bağ) ile hyoid kemiğe tutunmuştur. Bu sıkı ilişkiden dolayı, yutma hareketinde, hyoid kemikile birlikte larynxde yukarıya doğru hareket eder.Larynxin yapısında yer alan kıkırdaklardan bazıları diğerlerine göre oldukça büyük ve kuv-vetli bir yapıya sahiptir. Büyük larynx kıkırdakları şu adları alırlar.■ Cartilago cricoidea■ Cartilago thyroidea■ Cartilago arytaenoidea■ Epiglottis3 . 1 . 1 . C a r t i l a g o c r i c o i d e a ( Y ü z ü k ş e k l i n d e kık ır d a k )Şövalye yüzük şeklinde oluşmuş bir yapıya sahiptir. Yüzüğün halka kısmı önde, taş kısmıise arkada olmak üzere, larynx bütününde yerini alır. Oldukça kuvvetli bir yapıdadır. Bukıkırdağın taşsı kısmı üzerine larynxin önemli küçük kıkırdakları oturarak birbirleri ile eklemyaparlar.3 . 1 . 2 . C a r t i l a g o t h y r o i d e a ( K a l k a n ş e k l i n d e kık ır d a k )Bu kıkırdak, yanlarda bulunan ve dört köşeli olan iki kıkırdak lamina ile karakterizedir. Ol-dukça düzgün yapıdaki bu kıkırdak plaklar, önde birbirleri ile, açıklığı arkaya bakan bir açıyapacak şekilde birleşirler. Bu birleşme yerinin ön ve ortalarında ileriye doğru meydana ge-len çıkıntıya ise "Adam elması" (prominentia laryngea) adı verilir. Bu çıkıntı, kişilere göreyapısal farklılık gösterir ve hatta erkeklerde kadınlara göre biraz daha belirgindir. Deri altı- - 120 -
  7. 7. ndan göz ile rahatlıkla görülebilir. Cartilago thyroideanın yan kıkırdak plakları (lamina dext-ra ve sinistra) arkada birbirleri ile birleşmezler ve bir açıklık bırakırlar. Herbir laminanın yu-karıya ve aşağıya doğru birer boynuz şeklinde çıkıntıları vardır ile (cornu superius ve cornuinferius). Bu büyük larynx kıkırdağı, larenksin bütünü içinde, kuvvetli yapıya sahip olan kri-koid kıkırdak üzerine oturur ve aşağıya doğru uzanan alt uzantılar (cornu inferius) sanki birözengi gibi krikoid kıkırdağı heriki yandan sararak eklem oluşturur. Bu birleşme gerçek oy-nar bir eklem yapısındadır ve burada horizontal bir eksene göre baskül hareketleri ile, kısıtlımiktarda öne ve arkaya doğru kayma hareketleri ortaya çıkar.Bu kıkırdağın yan laminalarının dış yüzünde aşağıya uzanan çıkıntılı (kabarık) kısma (lineaobliqua) larenksin önemli kasları tutunurlar. Laminaların üst kenarlarından başlayan ve yu-karıya doğru yükselen kuvvetli bir membran, yukarıda hyoid kemiğin alt kenarına tutunaraksonlanır. Yan taraflarda bu membran üzerinde görülen küçük deliklerden ise, larenksinönemli sinir ve damarları geçer.3.1.3. Cartilago arytaenoideaBir çift kıkırdak olup tepeleri yukarıda ve tabanı aşağıda olmak üzere, krikoid kıkırdağın arkataraftaki laminası üzerine oturarak eklem oluştururlar. Bu kıkırdakların sivri üst uçlarına isedaha küçük yapıda sanki, bir kapşon şeklinde görülen diğer bir çift kıkırdak oturur (cartilagocorniculata). Bu konumları ile üç yüzlü ve üç çıkıntılı bir durum ortaya koyarlar. Yukarıyadoğru olan çıkıntı, kıkırdağın tepesini meydana getirir (apex cartilaginis). Önde içe doğruolan çıkıntılara Processus vocalis, arkada birbirlerine doğru meydana gelen çıkıntılara ise,pocessus muscularis adı verilir. Processus vocalisler sesin oluşumu ile ilgili bir bölüm ola-rak önem kazanırlar. Bu çıkıntıya ligamentum vocale adı verilen bağ tutunur. Çıkıntı elastikikıkırdaktan yapılmış olup, hiçbir zaman kemikleşmez. Bu özelliği ise sesin oluşması bakım-ından önemlidir.Cartilago arytaenoideaların ön çıkıntılarından (processus vocalis) başlayan bağlar, önedoğru uzanarak kalkan şeklindeki büyük kıkırdağın (cartilago thyroidea) içi kısmına tutuna-rak sonlanırlar. Bu ligamentlerin üzeri mukoza örtüsü ile döşenmiştir. Aynı zamanda bu mu-koza örtüsü içinde, musculus vocalis adı verilen ses kası da yer almıştır. Buna göre, rimaglottis denilen ve havanın geçmesine yarayan açıklığın bir bölümü kıkırdak arasında, dahabüyük kısmı da kas ve bağın bulunduğu yerden (plica vocalis) meydana gelmiş olur.Larynxin iskeletini oluşturan kıkırdaklar, etraftan değişik kas ve bağlar ile birbirlerinebağlanmışlardır. Aynı zamanda bu bağlantı diğer komşu yapılar ile de mevcuttur. Bu saye- - 121 -
  8. 8. de, larynxin boru şeklindeki formunun devamı sağlanmış olur. Larynx dıştan ve içtendeğişik kaslar ile kuvvetlendirilmiştir. Dış kaslar, larynxi kaldırır, indirir veya fikse ederler.Çünkü, yukarılarda da açıklandığı gibi, larynx kıkırdakları birbirleri ile önemli eklemler yapa-rak çeşitli hareketleri oluştururlar. Bu bakımdan serbest hareket yapabilecek bir yapıya sa-hip olması larynx için şarttır. İç kasların esas görevi ise cartilago arytaenoideanın hareketinive bu vasıta ile, sesin oluştuğu aralığın (rima glottis) daraltıp-açılmasını sağlamaktır.Larynx kıkırdakları içinde bir diğer büyük kıkırdak ise epiglottistir. Karşıdan görünüşü sankibir bisiklet selesine benzer veya bir tenis raketine de benzetilebilir. Sap kısmı aşağıya doğruinip, kalkan kıkırdağın arka iç yüzüne tutunur. Buna karşılık geniş olan bölümü ise, yukarıyadoğru dil köküne kadar devam eder. Epiglotun üzerinde çok sayıda küçük deliklere de rast-lanır ki, bu deliklerden damar ve sinirler geçer. Bu kıkırdak elastiki fibröz yapıdadır veyaşlanma ile kemikleşmez. ? Alt solunum yollarını özetleyiniz.3.2. Trachea (Hava Borusu)Yaklaşık olarak 10-12 cm kadar olan trachea, larynx kıkırdaklarından olan cartilago cricoi-deanın alt kısmından başlar. Aşağıya doğru uzanışı sırasında yemek borusunun önündeyer alır. Aşağıda ise, yeri zaman zaman değişmekle birlikte, ortalama olarak 4. - 5. göğüsvertebrası hizasına kadar devam eder ve burada iki önemli kola ayrılır (bifurcatio tracheae).Bu ayrılma yerinden itibaren her kol ( bronchus), daha da ilerleyerek ve de ayrılarak dahaküçük hava yolları oluşturur. Ayrılma yeri sırtta iki kürek kemiğinin (scapulae) yaklaşık ola-rak üst iç köşelerini, birleştiren çizgiye (linea interscapularis) uyar.Tracheanın yapısında yarım ay (veya atnalı) şeklinde kıkırdak yapılar bulunur. Sayıları 16-20 arasında olan bu hyalin kıkırdak yapısındaki oluşumlar, tracheanın lümeninin devamlıaçık olarak bulunmasını sağlar. Atnalı şeklindeki bu kıkırdakların açık olan (eksik) kısımlarıtracheanın arka yüzüne isabet eder ve bu kısımda ise bağ dokusu ve düz kas liflerindenmeydana gelmiş bir membran bulunur. Kıkırdaklar arasındaki boşlukları elastik liflerdenzengin sağlam bir bağ örtüsü kapatır ve aynı zamanda bu tabaka tracheanın dış tabakasınımeydana getirir. Tracheanın lümeni hem enine ve hemde uzunluğuna açıktır. Bu durum,fonksiyonu için önemlidir ve bu da duvar yapısının özelliği ile sağlanır. Havanın kolayca so-lunum yoluna girmesi ve akciğerlere kadar ulaşması bu yolun devamlı açık kalmasını zo-runlu kılar. - 122 -
  9. 9. Trachea, uzunluğu içinde iki bölümde incelenir. Birinci bölüm yukarı kısımdır ki, buraya bo-yun kısmı da denir. Başlangıcından, yaklaşık olarak altıncı boyun omuru hizasına kadarolan kısmı kapsar. Tracheanın alt kısmı ise göğüs parçası (pars thoracica) olarak ad-landırılır ve burasının alt sınırı da ikiye ayrılma yeridir (beşinci göğüs omuru hizası).Tracheanın ikiye ayrılmasından sonra, sağa ve sola doğru devam eden bronchus principa-lis dexter ve sinisterlerin durumları klinik bakımdan önemlidir. Çünkü, sağ bronchus solagöre daha dik durumdadır ve aynı zamada daha kısa olup, biraz daha geniştir. Bu nedenlesolunum yollarına kaçan cisimler, genellikle sağ bronchusa giderler (%70 - 75). Bazı ak-ciğer hastalıkları da yine sağ akciğerlerde yüzde olarak daha fazladır (pneumonie). ? Tracheayı özetleyin.3.3. Pulmo (Akciğer)Göğüs boşluğunda (thorax) çift olarak bulunan akciğerler, oldukça yumuşak ve yoğurulabi-lir bir yapı gösterirler. Burada solunum işinin en önemli safhası yapılır ve tamamlanır. Göğüsboşluğunda, sağ ve solda yer alan akciğerlerin, dış görünüşleri itibariyle yapıları, bulunduk-ları boşluğun, duvarlarına uyacak bir durum gösterir.Akciğerlerin tepesi, önde köprücük kemiğinin üzerine doğru taşmıştır. Aynı zamanda 3-5cm kadarda thoraxı dışarıya doğru aşar. Buradan akciğerlerin tepeleri kolaylıkla muayeneedilebilir. Tabanları ise, konkav bir durum gösterir ve doğrudan diaphragma üzerine oturur.Ön, yan ve arka yüzler, her taraftan göğüs kafesini meydana getiren kaburgalar tarafındankuşatılmıştır. Nitekim bu yüzlerde sıkı şekilde komşuluk yapan ve oturan kaburgaların izleri-ni de bulmak mümkündür. Akciğerlerin birbirlerine bakan yüzleri, facies medialis adını alır.Bu yüzler arasında kalp oturur. Aynı zamanda medial yüzlerde bu organlara giren ve çıkanoluşumların (damarlar, sinirler ve hava yolları) içeriye sokuldukları geniş açıklıklar bulunur(hilus pulmonis).Akciğerler birtakım derin yarıklar ile loblara ayrılmıştır. Heriki akciğer de, hilus pulmonisekadar uzanan yarıklar ile önce üst ve alt olmak üzere ayrılırlar (lobus superior ve inferior).Daha sonra sağ akciğer, transverse yakın gidiş gösteren ikinci bir derin yarık ile (fissura ho-rizontalis = transversalis) iki loba ayrılır. Böylece sağda üç, solda ise iki akciğer lobu oluşur.Buna göre, sağda lobus superior, lobus medius ve lobus inferior; solda ise sadece lobus su-perior ve lobus inferior olmak üzere ana bölünmeler meydana gelir. Bu lob yapısına göre - 123 -
  10. 10. bakıldığında, akciğer tabanlarının diaphragma ile olan ilişkisi değişik bir durum gösterir.Solda, her iki akciğer lobu diaphragma ile doğrudan bağlantı kurarken, sağda sadece alt veorta loblar böyle bir ilişki içindedir. Bu komşuluk dolayısı ile, diaphragmanın altında yeralmış olan karın organları ile akciğerlerin ilişkileri ve dolayısı ile iltihap ve tümoral durumlar-da, vakanın intikal yerleri değişmiş olur.Ana bölümler halinde oluşan akciğer lobları daha sonra segmental bir durum göstererektekrar ayrılmalara tabi olur. Böylece akciğerlerde segmental durum ortaya çıkar. Segmen-tasyonun izlenmesinde asıl ölçü bronşial dallar ve akciğerlerin içerisine giren arterlerin dal-lanma şekilleridir. Bu segmentasyon özelliği klinik bakımdan son derece önemlidir. Çünkü,herbir segment içinde, dallanan akciğer arter ve hava yolları sadece buraya ait olarak kalır-lar ve diğer segment elemanları ile bir birleşme göstermezler. Bu bakımdan akciğerlerin içe-risinde oluşan bir hastalık özellikle sadece ilgili segmente has olma özelliğini korur. Bu özel-lik cerrahide de önemlidir. Büyük kanamalar olmadan ilgili akciğer segmentini çıkarmakmümkün olabilir (bronchopulmonal segment). Yapılan araştırmalara göre herbir akciğer 10bronchopulmonal segmente ayrılmaktadır.Bronkuslardan itibaren hava yollarının akciğerler içerisinde dallanmaları aşağıdaki sıra içe-risinde meydana gelir.■ Bronchus■ Bronchiolus■ Bronchiolus respiratorius■ Ductulus alveolaris■ Sacculus alveolaris■ Alveoller (alveoli pulmonis)Yukarıda verilen sistem bir ağacın dallanmasına benzer özellik göstererek akciğer dokusuiçerisinde dağılır. Bu yapı, akciğer dokusunun kendine has özelliği olarak ortaya çıkar.Akciğer alveolları, içinde elastik lif ihtiva eden tek katlı yassı epitelden meydana gelmiş birduvara sahiptir. Bu duvar içinde çok zengin kapiller ağı vardır. Bu suretle gaz alış-verişi ko-laylıkla yapılabilir.Akciğerlerin limfa damarları ayrı bir öneme sahiptirler. Bunlar, alveollarin duvarında ortayaçıkan ve solunum ile gelen yabancı cisimleri, toz partiküllerini alırlar ve naklederler. Akciğerkapısında (hilus pulmonis) bulunan limfa düğümleri (hilus limfa düğümleri), filtre istasyonuolarak adlandırılır. Torakal hastalıklarda, bu limfa düğümleri, ortaya koydukları değişikliklerile röntgen resimlerinde açıkça görülürler ve teşhis için önemli rol oynarlar. Bu morfolojik - 124 -
  11. 11. değişim olayı, sadece limfa düğümleri için değil, aynı zamanda damarlar için de söz konu-sudur. Azalan veya çoğalan damar görüntüleri belirli hastalıklarda önemli işaretler olarakkabul edilir (kalbin rahatsızlıklarında).Alveollarda bulunan havadan dolayı, akciğerlerin özel ağırlıkları, sudan daha azdır. Bu du-rum, özellikle adli tıpda önem kazanır. Ölü doğmuş bir çocuk daha henüz solunum yap-madığı için, akciğer dokusu ağırdır. Bu özellikten yararlanılarak, bir çocuğun ölü doğup-doğmadığının belirlenmesi için adli tıpda "yüzdürme deneyleri" yapılır. Ölü doğan çocuktaakciğerlerden alınan bir parça suya bırakıldığında dibe batar. Canlı doğan ve solunum ya-pan canlıda ise batmayacaktır. ? Akciğeri özetleyiniz.4. GÖĞÜS BOŞLUĞU, MEDİASTİNUM VE PLEURA (PLEVRA)Önden göğüs kemiği (sternum), arkadan torakal omurlar, yanlardan ise kaburgalar (costae)ile çevrilmiş ve alttan diaphragma ile kapatılmış olan boşluğa thorax (göğüs boşluğu) adı ve-rilmektedir. Boşluğu çevreleyen duvarları iç yüzden döşeyen ince örtü pleura parietalis,boşluk içindeki önemli organları saran kısım ise pleura visseralis adını alır. Akciğerlergöğüs boşluğunun büyük ve önemli oluşumlarıdır. Heriki akciğer arasında ise kalp yer alır.Burada, akciğerleri örten pleura organın her tarafını sıkıca döşedikten sonra, hilus pulmo-niste (akciğer kapısı) bu organa giren ve çıkan oluşumların üzerine atlayarak devam eder.Akciğer lobları arasındaki yarıkların da bu ince örtü ile döşenmesi, solunum sırasında lob-ların birbiri üzerinden kaymasını ve hareteki kolaylaştırır.Pleura yaprakları arasında kapiller bir boşluk bulunur. Bu boşluk normal olarak seröz bir sıvıihtiva eder. Sıvının adezyonu dolayısı ile akciğerler göğüs boşluğunda devamlı gergin ola-rak durumlarını muhafaza ederler. Halbuki akciğerlerin elastik lifleri bu durumun aksinefonksiyon görürler. Herhangi bir neden ile, pleura boşluğuna hava girecek olursa veya buboşluktaki sıvı artacak olursa; parietal ve visseral pleura yapraklar birbirlerinden uzak-laşırlar. Bu durum röntgen plaklarında çok güzel görülür. Olayın bu şekilde gelişmesi, solu-num üzerinde negatif tesir yapar. Solunum ileri derecede engellenir.Thorax üç esas (primer) boşluğa ayrılır : - 125 -
  12. 12. ■ Sağ pleura boşluğu (içinde sağ akciğer yer alır)■ Sol pleura boşluğu (içinde sol akciğer yer alır)■ MediastinumMediastinum kendi içerisinde, ön ve arka mediastin boşluk olmak üzere tekrar ayrılır. Önboşlukta kalp ve timus; arka mediastinumda ise yemek borusu, damarlar ve sinirler yer alır.Belirtilen organlar arasındaki boşluklar ise gevşek bağ dokusu tarafından doldurulmuştur.Mediastinumda bulunan organların çok sıkı komşuluklarından dolayı, bir organda ortayaçıkan patolojik değişiklik, komşu oluşumlar ve organlar üzerinde kolayca kendini hissettirir.Bu bakımdan mediastinumda meydana gelen iltihabi bir durum, ağır hastalıklara yol açabi-lir. ? Göğüs boşluğu, mediastinum ve pleurayı özetleyin.ÖzetSolunum canlı organizma için önemli olaylardan birisidir. Bu yol ile; bir yandan gaz transpor-tu yapılırken, öteyandan biyolojik oksidasyon sağlanır. Gaz transportunda; oksijenden zen-gin havanın akciğerlere kadar gönderilmesi ve nihayet oksidasyon sonucu ortaya çıkan za-rarlı gazların (karbondioksit vb.) dışarıya atılması söz konusudur. Bunun için solunum ilealınan hava, belirli yolları (organları) aşarak akciğerlerde alveollere kadar ulaşır. Buradahava ile gelen oksijen kana, kandaki karbondioksit ise havaya geçer.Gaz transportunu sağlayan organlar, birbirlerini tamamlayan yapılar halinde; burunboşluğu, yutak, larynx, büyük ve küçük hava yolları ve akciğerler tarafından fonksiyonel birsistem oluştururlar. Buna "Solunum Sistemi" adı verilir. Ancak, bazen ağız yolu ile de solu-num yapıldığı ve larynx bölümünde ise sesi oluşturan çok özel mekanizmaların yer aldığıunutulmamalıdır. - 126 -
  13. 13. Değerlendirme Soruları1. Aşağıdakilerden hangisi üst solunum yollarına (organlarına) dahildir? A) Larynx B) Pharynx C) Trachea D) Akciğerler E) Bronchus2. Hangisi apertura piriformisi üstten sınırlar? A) Os nasale B) Os lacrimale C) Maxilla D) Os ethmoidale E) Concha nasalis inferior3. Hangisi paranasal sinus değildir? A) Sinus frontalis B) Sinus maxillaris C) Sinus ethmoidalis D) Sinus sphenoidalis E) Sinus coronarius4. Hangisi Pars nasalis pharyngiste bulunur? A) Tonsilla palatina B) Tonsilla lingualis C) Tonsilla pharyngea D) Epiglottis E) Cartilago cricoidea5. Trachea hangi seviyede ikiye ayrılır? A) 4. - 5 ci göğüs omurları seviyesinde B) 4. - 5 ci boyun omurları seviyesinde D) 1. - 2 ci bel omurları seviyesinde E) 10. - 11 ci göğüs omurları seviye- sinde6. Hangisi akciğer yapısı içinde bulunmaz? A) Bronchiolus B) Sacculus alveolaris C) Ductulus alveolaris D) Bronchiolus respiratorius E) Regio respiratoria - 127 -
  14. 14. Sözlük ve Kavram DiziniAla : KanatAlveolus (alveol) : Küçük oyuk, küçük boşlukApex : Tepe, uç, zirveBifurcatio : Ayrılma, çatallanmaBronchus : Hava yollarının akciğer kapısında ikiye ayrılan ana kollarından birisiDiaphragma : Göğüs ve karın boşluklarını birbirinden ayıran kas yapı, bölme.Dorsum : Sırt, sırt tarafDuctus : Boru, kanal, geçitEpiglottis (epiglot) : Larynxn tek kıkırdaklarından birisi. Gırtlağı kapatan kapak.Hilus : Küçük çökük kısım. İç organlarda damar ve sinirlerin giriş-çıkış yeri.Larynx : GırtlakMeatus : Yol, geçitMediastinum : Göğüs boşluğunda her iki akciğer arasında kalan boş alan. Önden sternum, arkadan omurga ve aşağıdan ise diaphragma tarafından kapatılır. Burada önemli göğüs organları bulunur.Oesophagus (özofagus) : Yemek borusuPleura (plevra) : Göğüs zarı. Göğüs duvarı iç yüzünü ve burada bulunan organları örten ince zar.Pharynx (Farenks) : YutakPulmo : AkciğerRadix : KökRetro : Geride, arkada, arkasında (öntakı)Sacculus : KesecikSinus : Boşluk, girintiSpatium : Ara, aralıkTonsilla : BademcikTrachea : Hava (nefes) borusuTuba : Boru, tüpTuba auditiva : Kulak borusu - 128 -

×