btk-Thsgelismeler2010

1,456 views

Published on

btk

Published in: Technology, Business
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

btk-Thsgelismeler2010

  1. 1. BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU SEKTÖREL ARAŞTIRMA VE STRATEJİLER DAİRESİ BAŞKANLIĞI Yunus Şevki Kibar Talat Güçlü Mehmet Emin Ulaşanoğlu Ramazan Yılmaz İstatistiki Veriler Işığında Dünyada ve Türkiye’deElektronik Haberleşme Sektörü Eylül 2010 Müberra Güngör Yunus Şevki Kibar Mehmet Emin Ulaşanoğlu Talat Güçlü Ramazan Yılmaz ANKARA
  2. 2. ii
  3. 3. YÖNETĠCĠ ÖZETĠBu raporda, dünyada ve Türkiye’de elektronik haberleşme sektöründekaydedilen gelişmeler incelenerek, Türkiye elektronik haberleşme pazarıbüyüklükleri ve büyüme oranlarına yönelik temel bir analiz yapılmış ve genelgörünüm ortaya konulmuştur. Elektronik haberleşme sektörüne genel birbakıştan sonra, Türkiye’deki sabit ve mobil telefon hizmetleri ayrıntılı olarakincelenmiş, internet ve genişbant konuları da ayrıca ele alınmıştır.Türkiye elektronik haberleşme pazarında son yıllarda düzenlemelerinetkisiyle işletmeci sayısı artmış, özellikle mobil ve genişbant abone sayısındaönemli bir boyuta ulaşılmıştır. Toplam gelirlerin yıllar itibariyle gelişiminebakıldığında özellikle mobil telekomünikasyon hizmetlerinden elde edilengelirler başta olmak üzere artış yaşandığı görülmektedir. Bu kapsamda, TürkTelekom ve mobil işletmecilerin toplam net satış gelirleri 2009 yılı sonuitibariyle, bir önceki yıla göre %1,5 oranında artarak yaklaşık 20,7 milyar TLolarak gerçekleşmiştir.Elektronik haberleşme sektöründe, 1998 yılında GSM işletmecileri ileimzalanan imtiyaz sözleşmelerinden itibaren mobil abone sayısında çok hızlıbir artış görülmüştür. Haziran 2010 itibariyle yaklaşık 61,5 milyon mobilabonesi bulunmaktadır. Daha önceki dönemlerde sürekli artış eğiliminde olanmobil abone sayısı ve penetrasyon oranının 2009 yılı başından itibaren artışeğiliminin durduğu görülmektedir. Söz konusu durgunluğun numarataşınabilirliği ile birlikte işletmeciler tarafından sunulan “her yöne” tarifelerinedeni ile kullanıcıların ikinci aboneliklerini iptal ettirmesi sonucugerçekleştiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte; Temmuz 2009’da 3Ghizmet sunumuna başlanmış ve Haziran 2010 itibariyle 3G abone sayısı 11,4milyonu aşmıştır. 3G hizmetiyle birlikte mobil internet hizmeti alan kullanıcısayısı da 640.580’den 832.321’e yükselmiştir. iii
  4. 4. Sabit hat penetrasyonu, mobil telefon kullanımındaki artışın da etkisiyledüşme eğilimindedir. 2010 yılı Haziran ayı sonu itibariyle yaklaşık 16,3 milyonsabit telefon abonesi bulunan Türkiye’de penetrasyon oranı yaklaşık %23seviyelerine düşmüştür. Bununla birlikte; Türkiye’de ortalama hanehalkıbüyüklüğünün 3,97 olduğu göz önünde bulundurulduğunda, sabit telefonhizmetleri pazarında Türkiye’nin önemli bir kesimine ulaşıldığını söylemekmümkündür.Toplam (sabit ve mobil) telefon abone sayısı Haziran 2010 itibariyle yaklaşık77,8 milyondur ve penetrasyon oranı % 100’ün üzerindedir. İnternet abonesayısı ise son yıllarda DSL teknolojilerine yapılan yatırımlar ve 3G mobilhizmetlerin yetklendirilmesi ile mobil genişbant hizmetlerinin sunulmayabaşlanması sonucu önemli oranda artarak Haziran 2010 itibariyle 7,7 milyonuaşmıştır. 2003 yılında yaklaşık 18 bin olan genişbant abone sayısı daHaziran 2010 itibariyle 7,6 milyonu aşmış durumdadır.Türkiye’nin nüfusu, stratejik konumu ve ekonomik dinamikleri dikkatealındığında, küresel dalgalanmaların sektör üzerinde ancak geçicidurgunluğa neden olabileceği, sahip olunan sektörel potansiyelin makroekonomideki uzun vadeli büyümeyi destekleyeceği değerlendirilmektedir. iv
  5. 5. İÇİNDEKİLER SayfaYÖNETİCİ ÖZETİ ............................................................................................................. iiiÇİZELGELERİN LİSTESİ................................................................................................ viiŞEKİLLERİN LİSTESİ .................................................................................................... viiiSİMGELER VE KISALTMALAR ...................................................................................... x1. ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ ............................ 1 1.1. Dünya Elektronik Haberleşme Sektöründeki Gelişmeler .................................. 1 1.2. Türkiye Ekonomisine İlişkin Temel Büyüklükler ............................................... 9 1.3. Türkiye Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Büyüklükler ..................... 12 1.4. Sabit Telefon ve GSM Hizmetleri Dışındaki Hizmetler ve Pazar Yapısı ....... 15 1.4.1. Uydu işletmecileri........................................................................................ 15 1.4.2. GMPCS mobil telefon hizmeti veren işletmeciler ................................... 16 1.4.3. İnternet servis sağlayıcılığı hizmeti veren işletmeciler .......................... 16 1.4.4. Mobil sanal şebeke hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler ..................................................................................................................... 17 1.4.5. Sabit telefon hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler ... 17 1.4.6. Ortak kullanımlı telsiz hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler .............................................................................................................. 17 1.4.7. Kablolu yayın hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler..... 18 1.4.8. Altyapı işletmeciliği hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler .............................................................................................................. 18 1.4.9. Rehberlik hizmeti işletmeciliği sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler .............................................................................................................. 182. SABİT TELEFON HİZMETİ ....................................................................................... 19 2.1. Türk Telekom .......................................................................................................... 19 2.1.1. Abone sayısı ................................................................................................. 19 2.1.2. Trafik ............................................................................................................. 20 2.1.3. Ankesörlü telefon ........................................................................................ 23 2.1.4. Gelirler........................................................................................................... 23 2.1.5. Yatırım ........................................................................................................... 25 2.2. Sabit Telefon Hizmetleri (Alternatif İşletmeciler) .............................................. 25 2.2.1. STH işletmecileri trafik bilgileri................................................................. 26 2.2.2. STH işletmecileri gelir bilgileri .................................................................. 313. MOBİL TELEFON HİZMETİ ..................................................................................... 33 3.1. Türkiye’deki süreç .................................................................................................. 33 3.2. Abone sayısı ............................................................................................................. 35 3.3. Altyapı büyüklükleri .............................................................................................. 41 v
  6. 6. 3.4. Yatırım ..................................................................................................................... 42 3.5. Trafik hacmi ............................................................................................................. 43 3.6. SMS .......................................................................................................................... 43 3.7. Gelirler ...................................................................................................................... 45 3.8. Abone başına aylık ortalama gelir ........................................................................ 46 3.8. Rekabet ..................................................................................................................... 47 3.9. Cep telefonu satış miktarı ...................................................................................... 484. İNTERNET VE GENİŞBANT ..................................................................................... 51 4.1. Türkiye’de İnternet ve Genişbant ......................................................................... 51 4.2. Dünyada ve OECD Ülkelerinde Genişbant ve İnternet .................................... 545. DİĞER HİZMETLER ................................................................................................... 64 5.1. Uydu Platform Hizmeti ......................................................................................... 64 5.2. Uydu Telekomünikasyon Hizmeti ....................................................................... 64 5.3. Rehberlik Hizmeti ................................................................................................... 65 5.4. Kablolu Yayın Hizmeti........................................................................................... 65KAYNAKLAR..................................................................................................................... 67 vi
  7. 7. ÇİZELGELERİN LİSTESİ SayfaÇizelge 1.1. Telekomünikasyon Gelirleri (Yıllık Net Satış Gelirleri) .......................... 14Çizelge 1.2. Yetkilendirme ve Hizmet Türüne Göre İşletmeci Sayıları ....................... 15Çizelge 2.1. Türk Telekom Trafik Dağılımı (milyon dakika) ........................................ 22Çizelge 2.2. STH – TT Çağrı Başlatma (Şehiriçi) Trafiği Kıyaslaması.......................... 26Çizelge 3.1. 3G Hizmeti Kullanıcı Verileri....................................................................... 36Çizelge 3.3. Cep telefonu ithalatı (adet) ........................................................................... 50Çizelge 4.1. Genişbant İnternet Erişim Hizmetlerinde Piyasa Payları ........................ 53Çizelge 5.1. Uydu telekomünikasyon hizmetleri kurumsal abone sayısı ................... 65Çizelge 5.2. Kablo TV abone sayısı ................................................................................... 66 vii
  8. 8. ŞEKİLLERİN LİSTESİ SayfaŞekil 1.1. Bölgelere Göre Toplam Telefon Abone Sayısı (2009, milyon) ........................ 2Şekil 1.2. Bölgelere Göre Mobil Telefon Abone Sayısı (2009, milyon) ........................... 2Şekil 1.3. Bölgelere Göre Sabit Telefon Abone Sayısı (2009, milyon) ............................. 3Şekil 1.4. Bölgelere Göre Mobil Telefon Penetrasyonu (2009, %) ................................... 4Şekil 1.5. Bölgelere Göre Sabit Telefon Penetrasyonu (2009, %)..................................... 4Şekil 1.6. Dünya genelinde sabit ve mobil telefon, internet kullanıcıları ile sabit ve mobil genişbant penetrasyonlarının değişimi (1998-2009) ..................................... 5Şekil 1.7. Bölgelere Göre İnternet Kullanıcı Sayısı (2009, milyon) ................................. 7Şekil 1.8. Bölgelere Göre İnternet Kullanıcı Penetrasyonu (2009, %)............................. 7Şekil 1.9. Bölgelere Göre Genişbant Abone Sayısı (2009, milyon) ................................. 8Şekil 1.10. Bölgelere Göre Sabit Genişbant Penetrasyonu (2009, %) ............................. 8Şekil 1.11. Bölgelere Göre Mobil Genişbant Penetrasyonu (2009, %) ............................ 9Şekil 1.12. GSMH’daki değişimler (ABD$) ...................................................................... 10Şekil 1.13. Yıllar İtibariyle Büyüme Oranları .................................................................. 10Şekil 1.14. Ulaştırma, Depolama ve Haberleşmenin GSMH İçindeki Payı (%) .......... 11Şekil 1.15. 2002-2010 Yılları Arasında Gerçekleşen TÜFE oranları (%) ....................... 12Şekil 1.16. Sabit, mobil ve genişbant internet penetrasyonu (2010, milyon)............... 13Şekil 1.17. Yıllara göre mobil işletmecilerin ve Türk Telekom’un yatırımları ............ 14Şekil 2.1. Sabit telefon abone sayısı ve penetrasyon....................................................... 20Şekil 2.2. Türk Telekom telefon trafik dağılımı............................................................... 21Şekil 2.3. Sabit MoU ............................................................................................................ 22Şekil 2.4. 1000 kişiye düşen ankesörlü telefon sayısı (adet) .......................................... 23Şekil 2.5. Yıllar itibariyle Türk Telekom gelirleri............................................................ 24Şekil 2.6. Türk Telekom’un gelir ve kâr durumu (milyar TL) ...................................... 25Şekil 2.7. STH – TT Çağrı Başlatma (Şehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması ..................... 26Şekil 2.8. STH – TT Çağrı Başlatma (Mobile Doğru) Trafiği Kıyaslaması................... 27Şekil 2.9. STH – TT Çağrı Başlatma (Yurtdışına doğru) Trafiği Kıyaslaması ............. 28Şekil 2.10. STH – TT Sabitte Sonlandırılan Uluslararası Çağrı Trafiği Kıyaslaması .. 29Şekil 2.11. STH – TT Mobilde Sonlandırılan Uluslararası Çağrı Trafiği Kıyaslaması 29Şekil 2.12. Transit Trafik ..................................................................................................... 30Şekil 2.13. STH-TT Sabitten Başlatılan Toplam Trafikteki Payları ............................... 31Şekil 2.14. STH-TT İlgili Hizmet Gelirlerine Göre Pazar Payları (%) .......................... 32Şekil 2.15. STH-TT Telefon Hizmetleri Gelirlerine Göre Pazar Payları (%) ................ 32Şekil 3.1. Mobil abone sayısı ve penetrasyon oranı ....................................................... 35Şekil 3.2. Türkiye ve Bazı Avrupa Ülkelerinin Mobil Penetrasyon Oranları (%) ..... 36Şekil 3.3. Yıllara Göre Türkiye ve AB Ülkeleri Mobil Penetrasyon Oranları (%)..... 37Şekil 3.4. Bölgelere gore mobil penetrasyon oranları (%) ............................................ 38 viii
  9. 9. Şekil 3.5. Önödemeli ve faturalı abone sayısı ve oranı (%) ......................................... 39Şekil 3.6. Batı Avrupa’da Abone Sayılarına Göre İlk 10 İşletmeci ile Türkiye’deki Mobil İşletmecilerin Abone Sayıları (Eylül 2008, milyon) .................................... 40Şekil 3.7. Batı Avrupadaki Abone Sayısına Göre İlk 10 İşletmecinin ve Ülkemizdeki Mobil İşletmecilerin ARPU Değerleri (Eylül 2008, ABD Doları) ......................... 41Şekil 3.8. Mobil baz istasyonu sayısı ve mobil penetrasyon oranları (%) ................... 42Şekil 3.9. Yıllık Mobil Yatırım (milyon TL)...................................................................... 42Şekil 3.10. Yıllara göre mobil trafik hacmi (milyar dakika)........................................... 43Şekil 3.11. SMS sayısı (milyon adet) ve yüzdesel değişim ............................................ 44Şekil 3.12. Abone başına SMS sayısı (adet) ...................................................................... 44Şekil 3.13. Mobil işletmecilerin net satış gelirleri toplamı (milyar TL) ........................ 45Şekil 3.14. Mobil işletmecilerin net satış gelirleri toplamı (milyar ABD doları)......... 46Şekil 3.15. Abone başına aylık ortalama gelir (ARPU, ABD Doları) ............................ 46Şekil 3.16. Abone başına aylık ortalama gelir (TL) ......................................................... 47Şekil 3.17. Türkiye GSM pazarı rekabet göstergesi: Herfindahl-Hirschman Endeksi ....................................................................................................................................... 48Şekil 3.18. 2008 ve 2009 yıllarında dünya genelindeki mobil telefon satışları (milyon)........................................................................................................................ 49Şekil 4.1. Toplam Genişbant Abone Sayısı ...................................................................... 51Şekil 4.2. Genişbant internet erişim türlerine göre aboneliklerin dağılımı (%) .......... 52Şekil 4.3. ADSL abonelerinin internet hızlarına göre dağılımı (%) .............................. 54Şekil 4.4. Dünya genelinde internet kullanıcı sayısı ve genişbant penetrasyonu (%) 55Şekil 4.5. Bölgelere göre internet kullanıcı penetrasyonu (2009, %) ............................ 56Şekil 4.6. Ülkelere göre toplam genişbant abone sayısı (Aralık 2009, milyon)........... 57Şekil 4.7. Teknoloji türlerine göre OECD ülkelerinde genişbant penetrasyonu ........ 57Şekil 4.8. Fiber erişimin genişbant erişim içerisindeki oranı (%) (Aralık 2009) .......... 58Şekil 4.9. OECD Ülkelerinde Genişbant Abone Dağılımı (Aralık 2009) ...................... 59Şekil 4.10. Genişbant Penetrasyonu Net Artışı ............................................................... 60Şekil 4.11. OECD Genişbant Penetrasyonu ve Kişi Başına Düşen Milli Hasıla.......... 61Şekil 4.12. Genişbant veri indirme hızları (Mbit/s) (Aralık 2009) ................................ 62Şekil 4.13. OECD ülkelerinde yerleşik işletmecilerin en yüksek veri indirme hızları (Mbit/s, Ekim 2009) ................................................................................................... 63 ix
  10. 10. SĠMGELER VE KISALTMALARBu çalışmada bazı kısaltmalar, açıklamaları ile birlikte aşağıda sunulmuştur.Kısaltmalar AçıklamaBDT Bağımsız Devletler TopluluğuCDMA Code Division Multiple Access (Kod Paylaşımlı Çoklu Erişim)DECT Digital Enhanced Cordless Telephone (Sayısal Geliştirilmiş Telsiz Telefon)DSL Digital Subscriber Line (Sayısal Kullanıcı Hattı)FTTH Fiber to the Home (Eve Kadar Fiber)FWA Fixed Wireless Access (Sabit Telsiz Erişim)GPRS General Packet Radio Services (Paket Anahtarlamalı Telsiz Hizmetleri)GSM Global System for Mobile Communications (Mobil İletişim için Küresel Sistem)HFC Hybrid Fiber Coaxial (Hibrid Fiber Koaksiyel)HSCSD High Speed Circuit Switched Data (Yüksek Hızlı Devre Anahtarlamalı Veri)ISDN Integrated Services Digital Network (Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi)ITU International Telecommunication Union (Uluslararası Telekomünikasyon Birliği)ĠSS İnternet Servis SağlayıcıLLU Local Loop Unbundling (Yerel Ağın Ayrıştırılması)LMDS Local Multipoint Distribution Service (Yerel Çok Noktalı Dağıtım Hizmeti) x
  11. 11. Kısaltmalar AçıklamaMVNO Mobile Virtual Network Operator (Sanal Mobil Operatörlük)OECD Organisation for Economic Co-operation and Development (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü)OFCOM Office of Communications (İngiltere Telekomünikasyon Kurumu)PSTN Public Switched Telephone Network (Kamu Anahtarlamalı Telefon Şebekesi)UMTS Universal Mobile Telecommunications System (Küresel Mobil Telekomünikasyon Sistemi)VDSL Very High Rate Digital Subscriber Line (Çok Yüksek Hızlı Sayısal Kullanıcı Hattı)VoDSL Voice over Digital Subscriber Line (Sayısal Kullanıcı Hattı Üzerinden Ses İletimi)VoIP Voice over İnternet Protocol (İnternet Protokolü Üzerinden Ses İletimi)VSAT Very Small Apperture Terminal (Çok Küçük Taşınabilir Terminal)WLL Wireless Local Loop (Telsiz Yerel Ağ) xi
  12. 12. 1. ELEKTRONĠK HABERLEġME SEKTÖRÜNE GENEL BAKIġ1.1. Dünya Elektronik HaberleĢme Sektöründeki GeliĢmelerEkonomik kalkınmanın en önemli itici güçlerinden birisi olan elektronik haberleşmesektöründe, son yıllarda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. GSYİH (Gayri Saf YurtiçiHasıla), eğitim, kalifiye insan gücü, dış ticaret hacmi, teşvikler, ulusal stratejiler gibibirçok parametrenin etkili olduğu elektronik haberleşme sektöründe, ülkeler vebölgeler arasında elektronik haberleşme altyapısı ve elektronik haberleşmehizmetlerinin kullanımında önemli farklılıklar görülmektedir.2009 yılı sonunda dünya nüfusu 6,85 milyarı aşarken, toplam sabit (1,2 milyar) vemobil abone sayısı (4,63 milyarı) 5,8 milyarı aşmıştır ve mobil abone sayısı sabitabone sayısının yaklaşık 4 katıdır. Asya Pasifik Bölgesi, aşağıdaki Şekil 1.1., Şekil1.2. ve Şekil 1.3.’den de görülebileceği üzere, 2009 yılı sonu itibariyle toplam 2,7milyar sabit ve mobil telefon abonesiyle, dünyanın en çok telefon (mobil ve sabit)abonesine sahip bölgesidir1.1 ITU, http://www.itu.int/ITU-D/icteye
  13. 13. ġekil 1.1. Bölgelere Göre Toplam Telefon Abone Sayısı (2009, milyon) 3000 2.707 2500 2000 1500 987 1.114 1000 307 426 285 500 0 Afrika Arap Ülkeleri Asya Pasifik Bağımsız Avrupa Amerika Devletler Topluluğu Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı ġekil 1.2. Bölgelere Göre Mobil Telefon Abone Sayısı (2009, milyon) 2.500 2.161 2.000 1.500 836 1.000 731 295 354 500 251 0 Afrika Arap Ülkeleri Asya Pasifik Bağımsız Avrupa Amerika Devletler Topluluğu Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı 2/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  14. 14. ġekil 1.3. Bölgelere Göre Sabit Telefon Abone Sayısı (2009, milyon) 546 600 500 400 256 278 300 200 72 100 12 34 0 Afrika Arap Ülkeleri Asya Pasifik Bağımsız Avrupa Amerika Devletler Topluluğu Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) VeritabanıDünyanın bütün bölgelerinde, mobil penetrasyon sabit penetrasyonun oldukçaüzerindedir. Bilhassa Afrika’da mobil telefon penetrasyonu, sabit telefona göreyaklaşık 25 kat daha fazladır. Aşağıdaki Şekil 1.4. ve Şekil 1.5.’ten de görüleceğiüzere mobil penetrasyonun en yüksek olduğu bölge Bağımsız Devletler Topluluğu(BDT) bölgesidir ve penetrasyon oranı %127,8’dir. BDT’yi Avrupa ve Amerika takipetmektedir. Sabit telefon penetrasyonu en yüksek bölge ise Avrupa’dır ve Avrupa’yıAmerika ve BDT takip etmektedir.Mobil penetrasyonun sabit penetrasyona oranının en düşük olduğu bölge Avrupaolmakla birlikte, bu bölgede de mobil penetrasyon sabit penetrasyonun yaklaşık 2,85katıdır. Bu nedenle, bilgi ve iletişim teknolojilerinde en dengeli şekilde gelişenbölgenin de Avrupa olduğu söylenebilir. 3/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  15. 15. ġekil 1.4. Bölgelere Göre Mobil Telefon Penetrasyonu (2009, %) 140 127,8 118,9 120 100 90,4 80 72,1 60 56,0 37,5 40 20 0 Afrika Arap Ülk. Asya Pas. BDT Avrupa Amerika Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı ġekil 1.5. Bölgelere Göre Sabit Telefon Penetrasyonu (2009, %) 45 41,6 40 35 30,1 30 26,0 25 20 14,2 15 9,8 10 5 1,5 0 Avrupa Amerika BDT Asya Pasifik Arap Ülkeleri Afrika Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) VeritabanıITU (International Telecommunication Union, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği)verilerine göre, 2009 yılı sonu itibariyle dünyadaki mobil telefon abonesi sayısı 4,62milyar civarındadır. Söz konusu değer, dünya nüfusunun yaklaşık %68’ine karşılık 4/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  16. 16. gelmektedir. Sabit telekomünikasyon altyapısının sınırlı olduğu Afrika’da, mobilhizmetlerde kaydedilen gelişmeler sayesinde bireylerin telekomünikasyon altyapısınaerişimi artmıştır. 2009 yılı sonu itibariyle Afrika’da sadece 12 milyon sabit telefonabonesi bulunmakta iken, mobil abone sayısı 295 milyona yükselmiştir.Mobil telefon penetrasyonunda dikkat çeken bir husus da gelişmiş ülkelerde bir mobiltelefon abonesinin birden fazla mobil telefon hattına sahip olabilirken az gelişmişülkelerdeki bir mobil telefonun birden fazla abone/kullanıcı tarafındankullanılabilmesidir.ġekil 1.6. Dünya genelinde sabit ve mobil telefon, internet kullanıcıları ile sabit ve mobil geniĢbant penetrasyonlarının değiĢimi (1998-2009)Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) VeritabanıYukarıdaki Şekil 1.6. incelendiğinde mobil telefon penetrasyonunun çok büyük birivme ile, internet kullanıcılarının da önemli bir ivme ile arttığı göze çarpmaktadır.Mobil telefon penetrasyonuna paralel olarak mobil genişbant hizmetlere olan ilgininde önemli bir ivme kazandığı gözlemlenmektedir. 5/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  17. 17. Dünyada elektronik haberleşme sektöründe son yıllarda kaydedilen gelişmeler ile,2006 yılında %41,9 olan mobil penetrasyon oranı 2009 yılı sonunda yaklaşık %68,2’ye, %17,4’e olan internet kullanıcı penetrasyonu % 26,8’e yükselmiştir.Genişbant internet abone penetrasyonu ise %7’ler civarında bulunmaktadır. Bunakarşın 2006 yılında %19,3 olan sabit telefon penetrasyonu hafif bir düşüş kaydederek2009 sonu itibariyle yaklaşık %17,8’e gerilemiştir1. Yıllar itibariyle tüm hizmetlerdepenetrasyon oranında bir artış görülürken, sabit telefon penetrasyonundaki azalmadikkat çekmektedir. Sabit telefon penetrasyonundaki azalma penetrasyonun artıkdoyum noktasına ulaştığına dair sinyaller vermektedir. Ancak mobil abone ve internetkullanıcı penetrasyonlarında hâlâ yukarı yönlü seyir devam etmektedir. Mobilpenetrasyondaki kuvvetli artış, orta ve uzun vadede de mobil sektörün cazibesinikoruyacağını ve bilhassa gelişmekte olan ülkelerde sayısal uçurumun azaltılmasındaönemli bir görev üstleneceğini düşündürmektedir. İnternet kullanıcı penetrasyonundada artış devam etmekte olup, söz konusu penetrasyon sabit telefon penetrasyonuaşmıştır.Şekil 1.7.’den görüldüğü üzere en çok internet kullanıcı sayısı, sahip olduğu nüfusada bağlı olarak Asya Pasifik bölgesindedir. Bununla beraber, Şekil 1.8.’de gösterileninternet kullanıcı penetrasyonunda başı Avrupa çekerken, Avrupa’yı Amerika ve BDTizlemektedir.1 İnternet aboneliği penetrasyonu ise yaklaşık % 9,5 civarındadır. 6/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  18. 18. ġekil 1.7. Bölgelere Göre Ġnternet Kullanıcı Sayısı (2009, milyon) 744 800 700 600 447 500 387 400 300 200 69 99 64 100 0 Afrika Arap Ülkeleri Asya Pasifik Bağımsız Avrupa Amerika Devletler Topluluğu Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı ġekil 1.8. Bölgelere Göre Ġnternet Kullanıcı Penetrasyonu (2009, %) 70 62,9 60 48,3 50 35,7 40 30 18,4 19,3 20 8,8 10 0 Afrika Arap Ülk. Asya Pas. BDT Avrupa Amerika Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı 7/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  19. 19. ġekil 1.9. Bölgelere Göre GeniĢbant Abone Sayısı (2009, milyon) 400 350 Sabit 177 Genişbant 300 138 Mobil 250 132 Genişbant 200 150 207 203 100 18 149 50 1 6 53 17 20 0 Afrika Arap Ülk. Asya Pas. BDT Avrupa Amerika Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) VeritabanıŞekil 1.10. ve 1.11.’de gösterilen sabit ve mobil genişbant penetrasyon oranlarınınher ikisinde de Avrupa en önde görünmektedir. Şekil 1.12.’de gösterilen interneterişimine sahip hane oranları da dikkate alındığında, Afrika için mobiltelekomünikasyon hizmetlerine erişimin ne denli önemli olduğu daha açık bir biçimdeanlaşılabilmektedir. ġekil 1.10. Bölgelere Göre Sabit GeniĢbant Penetrasyonu (2009, %) 25 22,4 20 14,3 15 10 6,5 4,6 5 1,7 0,1 0 Afrika Arap Ülk. Asya Pas. BDT Avrupa Amerika Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı 8/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  20. 20. ġekil 1.11. Bölgelere Göre Mobil GeniĢbant Penetrasyonu (2009, %) 33,0 35 30 25 19,1 20 16,1 15 10 5,7 5,4 5 2,2 0 Afrika Arap Ülk. Asya Pas. BDT Avrupa Amerika Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı1.2. Türkiye Ekonomisine ĠliĢkin Temel BüyüklüklerÜlkemizin GSMH’sı 1991, 1994, 1999, 2001 ve 2009 yılları dışında 1990 ile 2009arasında sürekli artmıştır. Özellikle 2001 yılında yaşanan ekonomik dalgalanmanınertesinde ekonomide genel olarak çok yüksek büyüme oranları kaydedilmiştir. 2009yılında da küresel ekonomik krizin etkisiyle bir miktar küçülme yaşanmıştır. 2009 yılısonu itibariyle Türkiye’nin GSMH’sı 600 milyar ABD dolarının üzerindegerçekleşmiştir.Şekil 1.12.de 1998-2009 yılları arasında GSMH’deki değişimlere ABD dolarıcinsinden yer verilirken, aşağıdaki Şekil 1.13.’te ise yıllar itibariyle 1998 sabitfiyatlarıyla büyüme oranlarına yer verilmiştir. 9/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  21. 21. ġekil 1.12. GSMH’daki değiĢimler (ABD$) 1998-2009 yılları arasında GSMH’daki değişimler ve reel artış oranları. 800 742,1 700 648,6 617,6 600 526,4 481,5 500 390,4 400 304,9 270,9 300 247,5 265,3 230,5 196,7 200 100 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Ekonomik Göstergeler1 ġekil 1.13. Yıllar Ġtibariyle Büyüme Oranları 1998-2009 yılları arasında 1998 Sabit Fiyatlarıyla Büyüme Oranları 4,7 0,7 6,9 -4,7 8,4 9,4 5,3 -3,4 6,8 -5,7 6,2 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Ekonomik Göstergeler1 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Ekonomik Göstergeler, http://www.hazine.gov.tr/stat/e-gosterge.htm 10/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  22. 22. Ulaştırma, Depolama ve Haberleşmenin GSMH içindeki payına ilişkin veriler Şekil1.14.’te gösterilmektedir. Buna göre, Ulaştırma ve Haberleşmenin GSMH içindekipayının 1998 ile 2009 yılları arasında %11 ila %14,2 arasında seyrettiğigörülmektedir. ġekil 1.14. UlaĢtırma, Depolama ve HaberleĢmenin GSMH Ġçindeki Payı (%) 1998 ve 2009 yılları arasında ulaştırma,depolama ve haberleşmenin GSMH içerisindeki payı 16,0 13,3 13,8 13,7 13,9 14,0 14,2 13,3 11,6 14,0 13,6 13,7 12,0 12,2 10,0 11,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Ekonomik GöstergelerŞekil 1.15.’den de görüldüğü üzere, son yıllarda TÜFE oranlarında büyük düşüşyaşanmıştır. 2001 mali krizinden sonra 2002 yılında %29,75 olarak gerçekleşenTÜFE oranı, 2009 yılı sonunda % 6,53’e kadar düşmüştür. 11/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  23. 23. ġekil 1.15. 2002-2010 Yılları Arasında GerçekleĢen TÜFE oranları (%) 35 30 29,75 25 20 18,36 15 9,32 9,65 10,06 10 8,33 5 7,72 8,39 6,53 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Ağu.10 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu, İstatistik Göstergeleri1.3. Türkiye Elektronik HaberleĢme Sektörüne ĠliĢkin BüyüklüklerTürkiye elektronik haberleşme sektöründe, 1998 yılından itibaren mobil abonesayısında görülen hızlı artış sonucunda, toplam (sabit ve mobil) telefon abone sayısıHaziran 2010 itibariyle 77,8 milyon olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam % 100’ünüzerinde bir penetrasyon seviyesi anlamına gelmektedir. Ağustos 2010 itibariyle 61,5milyona ulaşan mobil abone sayısı sayesinde, toplam telefon penetrasyonu olumluyönde ilerlemektedir. Daha önceki dönemlerde sürekli artış eğiliminde olan mobilabone sayısı ve penetrasyon oranının 2009 yılı başından itibaren artış eğiliminindurduğu görülmektedir. Söz konusu durgunluğun numara taşınabilirliği ile birlikteişletmeciler tarafından sunulan “her yöne” tarifeleri nedeni ile kullanıcıların ikinciaboneliklerini iptal ettirmesi sonucu gerçekleştiği değerlendirilmektedir. Bununlabirlikte; Temmuz 2009’da 3G hizmet sunumunun başlamasıyla Haziran 2010itibariyle 3G abone sayısı 11,4 milyonu aşmıştır.Sabit telefon, 1998 yılında toplam nüfusa göre ulaştığı %26’lık penetrasyonoranından % 23 seviyelerine gerilemiştir. Bununla birlikte; Türkiye’de ortalamahanehalkı büyüklüğünün 3,97 olduğu göz önünde bulundurulduğunda, sabit telefon 12/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  24. 24. hizmetleri pazarında Türkiye’nin önemli bir kesimine ulaşıldığını söylemekmümkündür.İnternet kullanıcı sayısı ise son yıllarda DSL teknolojilerine yapılan yatırımlar ve 3Gmobil hizmetlerin yetklendirilmesi ile mobil genişbant hizmetlerinin sunulmayabaşlanması sonucu önemli oranda artarak Haziran 2010 itibariyle 7,7 milyonuaşmıştır. 2003 yılında yaklaşık 18 bin olan genişbant abone sayısı da Haziran 2010itibariyle 7,6 milyonu aşmış durumdadır. ġekil 1.16. Sabit, mobil ve geniĢbant internet penetrasyonu (2010, milyon) 2004 ve 2010 yılları arasında sabit, mobil ve genişbant internet penetrasyonu 70,00 65,80 62,80 60,00 62,00 61,50 52,70 50,00 43,60 40,00 Sabit Telefon 34,70 30,00 Mobil Telefon 19,13 18,98 18,83 18,20 17,49 20,00 16,53 16,27 Genişbant İnternet 10,00 5,99 6,78 2,86 4,60 7,62 0,50 1,59 0,00 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Haz.10 Kaynak: BTKMobil telefon işletmecileri ve Türk Telekom’un yıllara göre gelirleri Çizelge 1.1.’degösterilmiştir. Çizelge 1.1. incelendiğinde, sabit telefon gelirlerinin 2006 yılındaazaldığı ancak diğer yıllarda az da olsa artış gösterdiği görülmektedir. Bununlaberaber mobil işletmecilerin gelirlerinin genellikle artış gösterdiği gözlenmektedir. 13/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  25. 25. Çizelge 1.1. Telekomünikasyon Gelirleri (Yıllık Net SatıĢ Gelirleri) Net satış (TL) 2005 2006 2007 2008 2009 T.Telekom 7.410.569.000 7.103.207.243 7.524.286.818 7.734.891.747 7.700.260.858 Turkcell 5.858.383.080 6.417.661.108 7.483.035.848 8.016.051.327 8.025.025.000 Vodafone 1.413.023.000 1.380.263.980 2.614.000.000 2.633.828.191 2.539.717.435 Avea 1.065.827.838 1.239.577.125 1.655.490.115 1.973.025.289 2.407.982.430 TOPLAM 15.747.802.918 16.140.709.456 19.276.812.781 20.357.796.554 20.672.985.723*İşletmecilerin Kurumumuza gönderdiği kesinleşmiş yıllık gelir tabloları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Kaynak: BTKMobil ve sabit pazarlara yapılan yatırımlar Şekil 1.17.’de gösterilmektedir. Mobilyatırımlar 2005 yılından itibaren düzenli olarak artmakla birlikte, 3G hizmetlerinsunulmaya başlandığı 2009 yılında bir önceki yıla göre 2,3 kat artarak 4,5 milyarTL’ye ulaşmıştır. 2005-2008 yılları arasında Türk Telekom’un yatırımları da önemliartışlar göstermiş, ancak 2009 yılındaki yatırım bir önceki yılda yapılan yatırımdeğerinin altında kalmıştır. ġekil 1.17. Yıllara göre mobil iĢletmecilerin ve Türk Telekom’un yatırımları 2005 ve 2009 yılları arasında Türk Telekom’un ve mobil işletmecilerin telekomünikasyon yatırımları (milyon TL). 5.000,00 4.588,88 4.500,00 4.000,00 3.500,00 3.000,00 2.500,00 1.908,72 1.992,34 2.000,00 1.443,21 1.445,50 1.375,31 1.214,95 1.500,00 1.033,19 1.000,00 470,53 554,48 500,00 0,00 2005 2006 2007 2008 2009 Mobil İşletmeciler Türk Telekom Kaynak: BTK 14/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  26. 26. 1.4. Sabit Telefon ve GSM Hizmetleri DıĢındaki Hizmetler ve Pazar YapısıTürkiye telekomünikasyon pazarında Ağustos 2010 tarihi itibariyle 406 adetyetkilendirme yapılmıştır. İşletmeciler; Görev sözleşmesi, İmtiyaz Sözleşmesi,Bildirim ve Kullanım Hakkı kapsamında yetkilindirilmiştir. Yetkilendirme türlerine görehizmet yürüten işletmeci sayılarına aşağıdaki Çizelge 1.2.’de yer verilmektedir. Çizelge 1.2. Yetkilendirme ve Hizmet Türüne Göre ĠĢletmeci Sayıları ĠĢletmeci Yetkilendirme Türü Hizmetler Sayısı Görev SözleĢmesi Uydu ve Kablo TV Hizmetleri 1 GSM PAN Avrupa Mobil Telefon Sisteminin Kurulması ve İşletilmesi 3 Ġmtiyaz SözleĢmesi IMT-2000/UMTS Altyapılarının Kurulması ve İşletilmesi ile Hizmetlerinin Sunulması 3 Çeşitli Telekomünikasyon Hizmetleri 1 Uydu Haberleşme Hizmeti 20 Uydu Platform Hizmeti 3 Altyapı İşletmeciliği Hizmeti 55 Bildirim Kapsamında İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti 110 Hizmet Veren Sabit Telefon Hizmeti ĠĢletmeciler 95 Kablolu Yayın Hizmeti 11 GMPCS Mobil Telefon Hizmeti 4 Sanal Mobil Şebeke Hizmeti 20 GMPCS Mobil Telefon Hizmeti 2 Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti 61 Kullanım Hakkı Kapsamında Hizmet Altyapı İşletmeciliği Hizmeti 6 Veren ĠĢletmeciler Sabit Telefon Hizmeti 19 Rehberlik Hizmeti 7 Sanal Mobil Şebeke Hizmeti 1 TOPLAM 421 Kaynak: BTK1.4.1. Uydu iĢletmecileriUydu işletmecileri; uydu haberleşme hizmeti ve uydu platform hizmeti verenişletmeciler olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Uydu haberleşme hizmetleri, uydularve yer istasyonları aracılığıyla tek yönlü veya çift yönlü veri iletişiminin 15/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  27. 27. gerçekleştirilmesini kapsamaktadır. Ağustos 2010 itibarı ile bildirim kapsamında buhizmeti veren 20 işletmeci bulunmaktadır.Uydu Platform Hizmeti İşletmeciliği ise değişik transmisyon ortamlarından gelenanalog veya sayısal sinyallerin birleştirilip çoklanarak sayısal paketler halinde, uyduüzerinden abonelere iletilmesi şeklinde gerçekleştirilmektedir. Uydu Platformİşletmeciliğinde sunulan hizmetler arasında yüksek hızda internet erişimi, genişbantveri aktarımı, sayısal TV ve radyo yayını, çoklu ortam uygulamaları bulunmaktadır.Eylül 2010 itibarı ile bildirim kapsamında bu hizmeti veren 3 işletmeci vardır.Ayrıca Türksat A.Ş., görev sözleşmesi kapsamında uydu ve Kablo TV hizmetivermektedir.1.4.2. GMPCS mobil telefon hizmeti veren iĢletmecilerPozisyonu ve çalışma frekansları ITU tarafından belirlenmiş ve tahsis edilmişbulunan ve sabit veya mobil, genişbant veya darbant, küresel veya küresel olmayan,yere göre durağan olan veya olmayan, mevcut veya planlanan bir uydu kümesiüzerinden GMPCS MoU (Memorandum of Understanding) kapsamındaki hizmetlerikullanıcılara doğrudan veren elektronik haberleşme hizmeti olarak tanımlananGMPCS Mobil Telefon Hizmeti için Eylül 2010 tarihi itibariyle bildirim kapsamında 4,kullanım hakkı kapsamında yetklendirilmiş 2 işletmeci bulunmaktadır.1.4.3. Ġnternet servis sağlayıcılığı hizmeti veren iĢletmecilerİnternet Servis Sağlayıcılığı (İSS) hizmeti veren işletmeciler gerekli altyapı, donanımve yazılımı sağlayarak son kullanıcıya internet erişim hizmeti sağlamaktadır. BirİSS’nin yaptığı iş, kendisine ait bilgisayar donanımı ve kiraladığı hatlar aracılığı ilekullanıcıları yerel ve uluslararası internet omurgalarına taşımak olarak ifadeedilebilmektedir. İSS’ler bildirim kapsamında hizmet vermektedir ve Eylül 2010itibariyle 110 adet yetkilendirilmiş İSS bulunmaktadır. 16/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  28. 28. 1.4.4. Mobil sanal Ģebeke hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiĢ iĢletmecilerKendi şebekesini kurmaksızın, mevcut mobil şebeke sahibi işletmecilerinşebekelerinin kullanılması suretiyle mobil hizmetler sunulması anlamına gelen mobilsanal şebeke hizmeti sunmak üzere Eylül 2010 tarihi itibariyle bildirim kapsamındayetkilendirilmiş 20, kullanım hakkı kapsamında yetkilendirilmiş 1 işletmecibulunmaktadır.1.4.5. Sabit telefon hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilmiĢ iĢletmecilerSabit Telefon Hizmetleri (STH), işletmecilere ait her türlü telekomünikasyon şebekesive altyapısı üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara, iliçi, iller arasıve/veya uluslararası telefon hizmeti sunulmasını kapsamaktadır. Başka bir ifadeyle,işletmeciler istedikleri teknolojiyi kullanarak, sabit, mobil ya da gelişen başka birşebeke üzerinden kullanıcılara iliçi, iller arası ve uluslararası arama hizmetisunabilmektedir. Eylül 2010 itibariyle bildirim kapsamında 95, kullanım hakkıkapsamında 19 yetkilendirilmiş işletmeci bulunmaktadır.1.4.6. Ortak kullanımlı telsiz hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilmiĢiĢletmecilerOrtak Kullanımlı Telsiz Hizmeti (OKTH), analog ve sayısal teknolojiler kullanılarakaynı sistem içerisinden birden fazla kapalı kullanıcı grubunu barındıran, en az birtekrarlayıcı telsiz (repeater) ve yeteri kadar abone telsiz cihazından oluşan, tekve/veya çift yönlü olarak ses, veri ve optimize paket veri, mesaj, görüntü vb.hizmetlerin abonelere sunulmasını içeren, hücresel ve/veya hücresel olmayan, yerelve bölgesel bazda işletilebilen elektronik haberleşme hizmetini kapsamaktadır. Eylül2010 tarihi itibariyle bu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 61 işletmeci bulunmaktadır. 17/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  29. 29. 1.4.7. Kablolu yayın hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiĢ iĢletmecilerKablolu yayın hizmeti, kablo platform şebekesi üzerinden her türlü veri, görüntü veşifreli/şifresiz radyo/TV sinyallerinin tek yönlü/çift yönlü biçimde aboneleresunulmasını kapsayan elektronik haberleşme hizmetidir. Kablolu yayın hizmeti sunanişletmecilerin telefon hizmeti vermek istemeleri halinde Sabit Telefon Hizmetineyönelik olarak Kuruma bildirimde bulunmaları ya da Kullanım Hakkı için ayrıcabaşvuruda bulunmaları gerekmektedir. Eylül 2010 itibariyle kablolu yayın hizmetisunmak üzere 11 işletmeci yetkilendirilmiş bulunmaktadır.1.4.8. Altyapı iĢletmeciliği hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiĢ iĢletmecilerAltyapı İşletmeciliği Hizmeti, işletmecilere ve kullanıcılara telekomünikasyonhizmetleri sunulmasına imkân sağlayan transmisyon altyapısı kurulması veişletilmesidir. Eylül 2010 tarihi itibariyle söz konusu hizmeti vermekle bildirimkapsamında yetkilendirilmiş 55, kullanım hakkı kapsamında yetkilendirilmiş 6işletmeci bulunmaktadır.1.4.9. Rehberlik hizmeti iĢletmeciliği sunmak üzere yetkilendirilmiĢ iĢletmecilerBilinmeyen numara hizmetlerinin sunulmasını ifade eden rehberlik hizmetini sunmaküzere Eylül 2010 tarihi itibariyle yetkilendirilmiş 7 işletmeci bulunmaktadır. 18/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  30. 30. 2. SABĠT TELEFON HĠZMETĠ2.1. Türk TelekomAğustos 2005 tarihinde yüzde 55 hissesinin 6,55 milyar ABD dolarına Oger TelecomOrtak Girişim Grubu’na satışına ilişkin hisse satış sözleşmesi imzalanan TürkTelekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom), geçmişinden gelen yapısı ve misyonu itibariile Türkiyenin tek sabit telefon operatörü olarak örgütlenmiş ve altyapısını buna göreoluşturmuştur. Bu nedenle sahip olduğu değerler açısından bakıldığında, ülkeçapında tüm dağıtım şebekelerinin, tüm telefon santrallerinin ve transmisyonaltyapısının sahibi olan şirket, rekabetin başlaması ile yerleşik işletmeci pozisyonunagelmiştir.2.1.1. Abone sayısıŞekil 2.1.’de 2003 ile 2010 yılları arasındaki sabit telefon abone sayılarına vepenetrasyon değerlerine yer verilmektedir. 2003 yılında yaklaşık 18,92 milyon abonesayısı ile %26,7 olan sabit telefon penetrasyonu, 2004 yılında en yüksek seviyeyeulaşmış (%27), ardından düşme eğilimine girmiş, 2010 yılı Haziran ayı sonu itibari ile%23 olmuştur. Türkiye’de ortalama hane halkı büyüklüğünün 3,97 olduğu dikkatealındığında, Türkiye nüfusunun neredeyse tamamının sabit telefon hizmetineerişebildiği ve belli bir doyum noktasına ulaşıldığı söylenebilir. 19/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  31. 31. ġekil 2.1. Sabit telefon abone sayısı ve penetrasyon. Türk Telekom’un sabit telefon abone sayısı ve penetrasyonundaki değişimler 26,7 26,3 19 27,0 25,8 27,0 25,8 18 25,0 24,5 17 Yüzde,(%) 23,1 23,0 23,0 19,13 18,98 16 18,92 18,83Milyon 18,20 21,0 17,49 15 16,53 16,27 14 19,0 13 17,0 12 15,0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010- Haziran Abone Sayısı Penetrasyon Kaynak: BTK2.1.2. TrafikŞekil 2.2.’de Türk Telekom’un ses telefonu hizmetlerindeki toplam trafik dağılımınayer verilmektedir. Buna göre Türk Telekom’un şebeke içi (şehir içi, şehirler arası),uluslararası ve mobile doğru trafiğim toplam trafik içerisindeki payları 2009 ve 2010yılı Haziran ayı arasında ufak dalgalanmalar göstermiş, sonuç olarak şebeke içitrafiğin toplam trafikteki payı %0,9 azalmış, mobile doğru trafiğin toplam trafikiçerisindeki payı ise %1,4 artmıştır. Bunun yanı sıra ADSL’de yaşanan artışa bağlıolarak çevirmeli internet trafiği azalmaya devam etmiştir. 20/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  32. 32. ġekil 2.2. Türk Telekom telefon trafik dağılımı Türk Telekom telefon trafiğinde, şebeke içi, uluslararası, mobil ve çevirmeli internet bağlantısının dağılımı (%) Kaynak: BTK2009 yılı ikinci üç aylık dönemde yaklaşık 6,1 milyar dakika olan Türk Telekom’unses trafiği, 2010 yılı ikinci üç aylık döneminde yaklaşık %4 oranında azalarak 5,8milyar dakikaya inmiştir. 2010 yılının ilk çeyreği ile karşılaştırıldığında ise TürkTelekom trafiğinin %6,8 oranında arttığı görülmektedir. 21/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  33. 33. Çizelge 2.1. Türk Telekom Trafik Dağılımı1 (milyon dakika) Trafik dağılımı 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 Şebeke içi 5.376 5.346 4.587 4.618 4.841 5.108 Uluslararası 78 88 94 79 70 81 Mobil 549 584 555 507 513 610 Dial-up 53 40 35 20 16 12 Toplam 6.056 6.058 5.271 5.224 5.440 5.811Şekil 2.3.’te 2009 yılının tamamı ve 2010 yılı ilk iki üç aylık dönemi itibariyle sabittelefon abonelerine ait MoU (Minutes of Usage-Abone başına aylık ortalama kullanımmiktarı) değerleri gösterilmektedir. 2010 yılı ikinci üç aylık döneminde 208,7 dakikaolarak gerçekleşen sabit MoU2, bir önceki yılın aynı dönemine göre %21,9, bir öncekidöneme göre %7,4 oranında artmıştır. ġekil 2.3. Sabit MoU 250,0 208,7 194,3 200,0 171,1 174,5 162,6 167,0 MoU, dak. 150,0 100,0 50,0 0,0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 Kaynak: BTK1 2009 yılından bu yana yürütülen “Veri Kalitesinin Yükseltilmesi” çalışmaları kapsamında TürkTelekom’un uluslararası trafik içerisinde gösterdiği transit trafik miktarları ayrıştırılmış ve bu kapsamdaçeyrekler itibariyle veriler güncellenmiştir.2 Türk Telekom ve STH işletmecilerine ait trafikler dikkate alınmıştır. 22/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  34. 34. 2.1.3. Ankesörlü telefonMobil telefonların kapsama alanı ve abone yoğunluğundaki artış, ankesörlü telefonsayısını doğrudan etkilemektedir. Mobil telefonlardan yapılan görüşme sayısı arttıkçaankesörlü telefonların kullanım talebi de azalmaktadır. Bu nedenle OECD ülkelerindede ankesörlü telefon sayısı azalmaktadır. Ancak ankesörlü telefonun işletmecilerinevrensel hizmet sorumluluklarının bir parçası olarak görülmesi ve ankesörlütelefonlar aracılığı ile sunulan katma değerli hizmetler nedeniyle ankesörlü telefonsayısının mevcut değerini koruması beklenmektedir. 2009 yılı tibariyle Türkiye’de 811kişiye 1 adet ankesörlü telefon düşmektedir. Bu oran OECD ortalamasında 270 kişiye1 ankesörlü telefon şeklindedir. ġekil 2.4. 1000 kiĢiye düĢen ankesörlü telefon sayısı (adet) 1,25 1,23 1,24 1,22 1,20 1,16 1,15 1,10 1,10 1,05 1,00 2005 Yılı 2006 Yılı 2007 Yılı 2008 Yılı 2009 Yılı Kaynak: BTK2.1.4. GelirlerTürk Telekom’un 2005-2009 yılları arası gelirleri incelendiğinde, gelirlerde 2006yılında düşüş yaşandığı, 2007 yılından itibaren ise tekrar artış gerçekleştiğigörülmektedir (Şekil 2.5.). 2005 yılında yaklaşık 7,41 milyar TL olan gelirin 2006yılında 7,1 milyar TL’ye gerilemesine karşın, 2009 yılında 7,7 milyar TL’ye çıktığı 23/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  35. 35. görülmektedir.1. Gelirler ABD doları bazında incelendiğinde, kur değişimlerine göreen yüksek gelirin 2007 yılında 6,45 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleştiğigörülmektedir. ġekil 2.5. Yıllar itibariyle Türk Telekom gelirleri TL, ABD Doları Bazında Yıllık Net Satış Gelirleri (x milyar) 9,00 7,52 7,73 7,70 8,00 7,41 7,10 7,00 6,45 6,00 5,49 5,02 5,05 5,14 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 0,00 2005 Yılı 2006 Yılı 2007 Yılı 2008 Yılı 2009 Yılı TL ABD Doları Kaynak: BTKTürk Telekom’un gelir ve kâr ilişkisini gösteren 2005-2009 değerlerine Şekil 2.6.’dayer verilmektedir. 2005 yılında 7,41 milyar TL olan Türk Telekom geliri, 2009 yılıitibari ile 7,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Kâr olarak bakıldığında ise, 2005yılında 3,24 milyar TL olan kârın, 2009 yılında 2,75 milyar TL olarak gerçekleştiğigörülmektedir.1 İşletmecinin Kurumumuza gönderdiği kesinleşmiş yıllık gelir tabloları dikkate alınarak hazırlanmıştır. 24/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  36. 36. ġekil 2.6. Türk Telekom’un gelir ve kâr durumu (milyar TL) 9,00 7,52 7,73 7,70 8,00 7,41 7,10 7,00 6,00 5,00 4,00 3,24 3,16 2,98 2,75 3,00 2,61 2,00 1,00 0,00 2005 Yılı 2006 Yılı 2007 Yılı 2008 Yılı 2009 Yılı Net Satış Geliri, TL Net Kar, TL Kaynak: BTK2.1.5. Yatırım2005 yılında 470 milyon TL olan Türk Telekom yatırımları yıllar itibariyle artarak 2008yılında yaklaşık 1,38 milyar TL’ye yükselmiştir. 2009 yılında ise bir önceki yılakıyasla Türk Telekom yatırımları %11,7 oranında bir azalmayla 1,21 milyar TL olarakgerçekleşmiştir.2.2. Sabit Telefon Hizmetleri (Alternatif ĠĢletmeciler)Sabit Telefon Hizmetleri (STH), işletmecilere ait her türlü telekomünikasyon şebekesive altyapısı üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara şehiriçi,şehirlerarası ve/veya uluslararası telefon hizmeti sunulmasını kapsamaktadır. Başkabir ifadeyle, işletmeciler istedikleri teknolojiyi kullanarak kullanıcılara iliçi, illerarası veuluslararası arama hizmeti sunabilmektedir. 2004 yılında sabit ses hizmetleri 25/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  37. 37. pazarının serbestleşmesinin ardından pazara yeni giren işletmecilerin trafik ve gelirbilgilerine aşağıda yer verilmektedir.2.2.1. STH iĢletmecileri trafik bilgileriÇizelge 2.2.’de 2010 yılı birinci ve ikinci üç aylık dönemlerde STH işletmecileri veTürk Telekom’un şehiriçi trafiğine ait payları karşılaştırılmaktadır. 2010 yılı ikinci üçaylık dönemde STH işletmecilerinin söz konusu trafikten aldığı pay %3,6 iken, TürkTelekom’un payı %96,4 olarak gerçekleşmiştir. Çizelge 2.2. STH – TT Çağrı BaĢlatma (ġehiriçi) Trafiği Kıyaslaması 2010-1. Çeyrek 2010-2. Çeyrek Türk Telekom,% 97,3 96,4 STH,% 2,7 3,6 Kaynak: BTKŞekil 2.7.’de STH işletmecileri ve Türk Telekom’un şehirlerarası trafik miktarındakipayları 2009 yılının tamamı ve 2010 yılı ilk iki üç aylık dönemi itibariylekarşılaştırılmaktadır. Buna göre 2010 yılı ikinci üç aylık döneminde şehirlerarasıarama trafik miktarındaki STH işletmecilerinin pazar payı %9, Türk Telekom’un ise%91 olarak gerçekleşmiştir. ġekil 2.7. STH – TT Çağrı BaĢlatma (ġehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması Kaynak: BTK 26/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  38. 38. Şekil 2.8’de STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un mobile doğru başlattığı çağrıtrafiğine ait payları karşılaştırılmaktadır. STH işletmecilerinin 2009 yılının ikinci üçaylık döneminde söz konusu pazardan aldığı pay %15 iken, 2010 yılının ikinci üçaylık döneminde aldıkları pay %20 olarak gerçekleşmiştir. Türk Telekom’un pazarpayı ise, anılan dönemler için, %85’ten %80’e düşmüştür. ġekil 2.8. STH – TT Çağrı BaĢlatma (Mobile Doğru) Trafiği Kıyaslaması Kaynak: BTKŞekil 2.9’da STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un yurtdışına doğru çağrıbaşlatma1 trafiğine ait pazar payları karşılaştırılmaktadır. 2009 yılının ikinci üç ayındasöz konusu pazarın %76’sına sahip olan Türk Telekom’un payı 2010 yılı ikinci üçaylık döneminde %73’e düşerken, 2009 yılının ikinci çeyreğinde pazarın %24’ünesahip olan STH işletmecilerinin payı 2010 ikinci çeyreğinde %27’ye çıkmıştır.1 İşletmeciler (STH,TT) tarafından başlatılan uluslararası çağrılar. 27/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  39. 39. ġekil 2.9. STH – TT Çağrı BaĢlatma (YurtdıĢına doğru) Trafiği Kıyaslaması1 Kaynak: BTKŞekil 2.10.’da STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un sabit şebekedesonlandırdıkları uluslararası çağrı trafiğine ait paylarına yer verilmektedir. 2009 yılıikinci üç aylık dönem ile kıyaslandığında, 2010 yılı ikinci üç aylık dönemde TürkTelekom’un ve STH işletmecilerinin söz konusu trafiğe ait pazar paylarıdeğişmezken, Türk Telekom’un pazar payı %42, STH işletmecilerinin %58 olarakgerçekleşmiştir.1 2009 yılından bu yana yürütülen “Veri Kalitesinin Yükseltilmesi” çalışmaları kapsamında TürkTelekom’un uluslararası trafik içerisinde gösterdiği transit trafik miktarları ayrıştırılmış ve bu kapsamdaçeyrekler itibariyle veriler güncellenmiştir. 28/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  40. 40. ġekil 2.10. STH – TT Sabitte Sonlandırılan Uluslararası Çağrı Trafiği Kıyaslaması Kaynak: BTKŞekil 2.11’de STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un mobil şebekelerdesonlandırdıkları uluslararası çağrı trafiğine ait pazar payları karşılaştırılmaktadır.2009 yılı ikinci üç aylık dönemde ilgili pazardan %60 pay alan STH işletmecilerinin2010 yılı ikinci üç aylık dönemdeki pazar payı %70’e çıkmıştır. Türk Telekom’un ilgilitrafik miktarındaki pazar payı son bir yıl içerisinde %40’tan %30’a düşmüştür. ġekil 2.11. STH – TT Mobilde Sonlandırılan Uluslararası Çağrı Trafiği Kıyaslaması Kaynak: BTK 29/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  41. 41. Şekil 2.12.’de üçer aylık dönemler halinde STH işletmecilerinin transit trafik1miktarlarına yer verilmektedir. 2010 yılı ikinci üç aylık dönemde 196 milyon dakikaolarak gerçekleşen transit trafik miktarı bir önceki yılın aynı dönemine göre %70,4, birönceki döneme göre %83,2 oranında artmıştır. ġekil 2.12. Transit Trafik Kaynak: BTKŞekil 2.13.’te STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un sabit şebekede başlatılantoplam trafik miktarındaki paylarına yer verilmektedir2. 2009 yılı ikinci çeyreğinde STHişletmecilerinin söz konusu trafikteki payı %3,86 iken 2010 yılı ikinci çeyreğinde%8,45’e çıkmış, Türk Telekom’un payı ise geçen yılın aynı döneminde %96,14 iken%91,55’e gerilemiştir.1 STH işletmecilerinin diğer bir işletmeci tarafından başlatılan çağrıları alıp sonlandırılmak üzere birbaşka işletmeciye aktardığı trafik.2 2009 yılından bu yana yürütülen “Veri Kalitesinin Yükseltilmesi” çalışmaları kapsamında TürkTelekom’un uluslararası trafik içerisinde gösterdiği transit trafik miktarları ayrıştırılmış ve bu kapsamdaçeyrekler itibariyle veriler güncellenmiştir. 30/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  42. 42. ġekil 2.13. STH-TT Sabitten BaĢlatılan Toplam Trafikteki Payları Kaynak: BTK2.2.2. STH iĢletmecileri gelir bilgileriŞekil 2.14.’te STH işletmecilerinin toplam gelirleri ile Türk Telekom’un ilgili hizmetgelirlerine göre pazar paylarına yer verilmektedir1. STH işletmecilerinin ilgilihizmetlerdeki gelir bakımından 2009 yılı ikinci üç aylık dönemde pazar payları %30olurken, 2010 yılı ikinci üç aylık dönemde söz konusu pazar payları %14 olarakgerçekleşmiştir.1 Şekil 2.14.; STH işletmecilerinin Kurumumuza göndermiş olduğu üçer aylık gelir bilgileri ile TürkTelekom’un aynı dönemlerde Kurumumuza bildirmiş olduğu şehirlerarası, uluslararası ve mobile gidenaramalardan elde edilen gelir bilgileri kullanılarak elde edilmiştir. Ayrıca STH işletmecilerine iliçi telefonpazarının açılmasıyla, 2009 yılı üçüncü çeyrekten itibaren ilgili hizmet gelirlerine iliçi arama gelirleri dedâhil edilmiştir. 31/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  43. 43. ġekil 2.14. STH-TT Ġlgili Hizmet Gelirlerine Göre Pazar Payları (%) Kaynak: BTKŞekil 2.15.’te STH işletmecilerinin toplam gelirleri ile Türk Telekom’un toplam telefonhizmetlerine ait gelirlerine göre pazar paylarına yer verilmektedir. 1 Söz konusugelirlere göre STH işletmecilerinin 2009 yılı ikinci çeyreğinde %9 olan pazar payının2010 yılı ikinci üç aylık döneminde %7’ye düştüğü görülmektedir. ġekil 2.15. STH-TT Telefon Hizmetleri Gelirlerine Göre Pazar Payları (%) Kaynak: BTK1 Türk Telekom’un şehiriçi, şehirlerarası, yurtdışı ve mobil aramaları ile sabit ücret, bağlantı-nakilücretlerini içeren gelirlerini kapsamaktadır. Bununla birlikte; elektronik haberleşme sektöründe sahipoldukları diğer yetkilendirmeler kapsamında başka hizmet alanlarında da faaliyet gösteren bazı STHişletmecileri gelir kalemlerini ayrıştırılmış olarak verememekteydi. Ancak 2010 yılından itibaren STHişletmecilerine ait söz konusu ayrıştırılmış gelir bilgileri yaklaşık olarak elde edilebilmiştir. 32/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  44. 44. 3. MOBĠL TELEFON HĠZMETĠGSM (Global System for Mobile Communications), "Mobil İletişim için KüreselSistem" anlamına gelen cep telefonu iletişim protokolüdür. GSM, 1987 yılında AvrupaBirliği içinde mobil haberleşmenin entegrasyonunu sağlamak üzere geliştirilmiştir.GSM şebekeleri çoğunlukla kişisel sesli iletişim şebekeleri olarak kullanılmıştır.Ancak mobil telekomünikasyon endüstrisi artan bir hızla mobil veri hizmetleri desunmaktadır. Önceleri ETSInin "Groupe Spéciale Mobile" (Mobil İletişim Özel Grubu)isimli alt kuruluşunun ismini taşıyan GSM daha sonraları sistemin küresel bir boyutaulaşmasıyla yeni adıyla anılmaya başlanmıştır.GSM’in en kullanışlı özelliklerinden birisi, kullanıcıların aynı hat ile değişik ülkelerdengörüşme (roaming) yapabilmeleridir. Tüm GSM standartları hücresel ağ kullanmaktaolup, GSM teknolojisi, hücreler arası geçiş yapabilme kabiliyetine sahiptir.3.1. Türkiye’deki süreçTemmuz 1993 tarihinde, 500er milyon ABD doları lisans bedeli karşılığında ve lisanskoşulları uygun olduğunda lisans verilmek kaydıyla, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.(Turkcell) ve Telsim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (Telsim); Türk Telekom ilegelir paylaşımı esasına dayalı olarak bir sözleşme imzalamışlardır. 1998 yılına kadargelir paylaşımı esasına göre yürütülen projede tüm yatırım masrafları ilgili şirketlercekarşılanmıştır. Sözleşmeye göre gelir paylaşım ücretleri; konuşma ücreti, aylık sabitücret ve tesis ücretinden oluşmuştur. İlgili sözleşmedeki elde edilen gelirin %67,1iTürk Telekom’a ve %32,9u şirketlere pay edilmiştir. 27 Nisan 1998 tarihinde,Ulaştırma Bakanlığı ile ilgili şirketler arasında 500 milyon ABD doları karşılığında 25yıllık GSM lisans imtiyaz sözleşmesi imzalanmış ve ülkemizde ilk defatelekomünikasyon alanında Türk Telekom dışında alternatif işletmeciler ticari olarakfaaliyet göstermeye başlamıştır. 1998 yılında telekomünikasyon sektöründe faaliyetebaşlayan Turkcell ve Telsim, hızlı bir ivme ile tüm Türkiyede geniş bir coğrafi alandabüyük bir abone potansiyeline ulaşmıştır. 33/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  45. 45. 2001 yılında, mevcut iki GSM işletmecisine ilaveten, 1800 MHz frekans bandında,2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılan ihale sonucu İş-TimTelekomünikasyon A.Ş.ye katma değer vergisi hariç 2,5 milyar ABD doları karşılığıbir imtiyaz verilmiş ve bu firma Aria adı ile hizmet sunmaya başlamıştır. Daha sonrasermayesinin %100’nün Hazine’ye ait olduğu Türk Telekom’un şirketi AycellHaberleşme ve Pazarlama Hizmetleri A.Ş. (Aycell) ile bu banttan hizmet vermeküzere görev sözleşmesi imzalanmıştır. Böylece GSM pazarında dört adet işletmecihizmet sunmaya başlamıştır.Devam eden süreçte Aycell ve Aria şebekelerinin birleştirilmesi kararı alınmıştır.Birleşmeden sonra Aria ve Aycell markalarının TT&TİM çatısı altında devam ettiğikısa bir süreç yaşanmıştır. 23 Haziran 2004 tarihi itibariyle Avea markası, bu ikimarkayı temsilen piyasaya sunulmuştur. 15 Ekim 2004 tarihi itibariyle "TT&TİMİletişim Hizmetleri A.Ş" ticari ünvanı "Avea İletişim Hizmetleri A.Ş." olarak değişmiştir.TT&TİM, Avea adı altında üçüncü mobil işletmecisi olarak 1800 MHz bandındahizmetini sürdürmektedir.Yönetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na geçen Telsim, Bankalar Kanunu’nunilgili hükümleri gereğince, 13 Aralık 2005 tarihinde yapılan ihalede 4,55 milyar ABDdolarına Vodafone firmasına satılmıştır.Diğer yandan, üçüncü nesil (3N, 3G) mobil telekomünikasyon hizmetlerininyetkilendirme çalışmaları çerçevesinde 2008 yılı içinde gerçekleştirilen ihaleneticesinde mevcut mobil telekomünikasyon işletmecileri (Turkcell, Vodafone veAvea) IMT2000/UMTS lisansları almaya hak kazanmıştır. Üçüncü nesil mobilşebekeler yüksek veri hızı ve kapasitesi gerektiren video, görüntülü görüşme veeğlence uygulamaları gibi birçok yenilikçi hizmeti desteklemektedir. 30 Temmuz 2009tarihinden itibaren de aboneler üçüncü nesil mobil telekomünikasyon hizmetlerindenfaydalanmaya başlamışlardır 34/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  46. 46. 3.2. Abone sayısıTüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de mobil telekomünikasyon sektörü hızlı birgelişme göstermektedir. Ülkemiz sadece yerli yatırımcıların değil aynı zamandayabancı sermayenin de ilgisini çekerek önemli bir cazibe merkezi haline gelmiştir.Haziran 2010 itibariyle Türkiye’de %85 penetrasyon oranına karşılık gelen toplam61,5 milyon mobil telefon abonesi bulunmaktadır. Daha önceki dönemlerde sürekliartış eğiliminde olan mobil abone sayısı ve penetrasyon oranının 2009 yılı başındanitibaren artış eğiliminin durduğu görülmektedir. Söz konusu düşüşün numarataşınabilirliği ile birlikte işletmeciler tarafından sunulan “her yöne” tarifeleri nedeni ilekullanıcıların ikinci aboneliklerini iptal ettirmesi sonucu gerçekleştiğideğerlendirilmektedir. Bununla birlikte; Temmuz 2009’da 3G hizmet sunumununbaşlamasıyla Haziran 2010 itibariyle 3G abone sayısı 11,4 milyonu aşmıştır. Şekil3.1.’de 2G ve 3G mobil abone sayısı ile penetrasyon oranları yıllar itibariylekarşılaştırılmaktadır. ġekil 3.1. Mobil abone sayısı ve penetrasyon oranı 2004 Yılı ile Haziran 2010 arasında abone sayısı ve penetrasyon oranı (%) Kaynak: BTK 35/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  47. 47. Çizelge 3.1.’de 3G hizmetlerine ilişkin veriler yer almaktadır. 2010 yılı 1. Çeyrekte 8,7milyon olan 3G abone sayısı 2010 2. Çeyrekte 11,4 milyona ulaşırken, 3G hizmetiylebirlikte mobil internet hizmeti alan kullanıcı sayısıda 640.580’den 832.321’eyükselmiştir. Bu dönemde toplam mobil internet kullanım miktarı ise 2.568 TByteolarak gerçekleşmiştir. Çizelge 3.1. 3G Hizmeti Kullanıcı Verileri 2010- 1. Çeyrek 2010-2. Çeyrek3G Abone Sayısı 8.717.769 11.433.031Mobil İnternet Kullanıcı Sayısı 640.580 832.321Mobil İnternet Kullanım Miktarı, 2.105.643 2.629.253GbyteKaynak: BTKŞekil 3.2.’de Türkiye ve bazı Avrupa ülkelerine ait mobil penetrasyon oranlarıkarşılaştırılmaktadır. 2009 yılı sonu itibariyle AB ülkeleri içinde en yüksek mobilpenetrasyon oranına sahip ülkeler, İtalya, Finlandiya, Almanya ve İngiltere olarakgörülmektedir. AB ülkeleri ortalama mobil penetrasyon oranı ise %126’dır. ġekil 3.2. Türkiye ve Bazı Avrupa Ülkelerinin Mobil Penetrasyon Oranları (%) Kaynak: Comreg 2009 4. Çeyrek Raporu ve BTK *AB ülkeleri verileri Aralık 2009, Türkiye verisi Haziran 2010 tarihlidir. 36/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  48. 48. AB ülkeleri ortalaması ile Türkiye’de yıllara göre mobil penetrasyon oranlarındakideğişim Şekil 3.3.’te görülmektedir. 2010 yılı ikinci çeyreğinde Türkiye mobilpenetrasyon oranı bir önceki dönem ile hemen hemen aynı kalarak %85 olarakgerçekleşmiştir. ġekil 3.3. Yıllara Göre Türkiye ve AB Ülkeleri Mobil Penetrasyon Oranları (%) Kaynak: Comreg 2009 4. Çeyrek Raporu ve BTK *AB ülkeleri verileri Aralık 2009, Türkiye verisi Haziran 2010 tarihlidir.2009 yılında dünya genelinde Avrupa ve BDT yüzde 100 penetrasyon oranını geçmişdurumdadır. Amerika ve Arap ülkelerinde ise mobil abone sayısı nüfusun yarısınınüstündedir. Afrika ile Asya ve Pasifik ülkelerinde ise penetrasyon oranı henüz %50’nin altındadır. Türkiye’nin mobil penetrasyon oranı ise %85 düzeyinde olup; Afrika,Asya ve Pasifik, Arap Ülkeleri ve Amerika’nın üzerindedir (Şekil 3.4.). 37/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  49. 49. ġekil 3.4. Bölgelere gore mobil penetrasyon oranları (%) Afrika, Asya ve Pasifik, Arap Ülkeleri, Amerika, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ve Avrupa genelindeki 2009* mobil penetrasyon oranları. Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators (WTI) Veritabanı * : Tahmini değerler, 2009Ülkemizdeki faturalı ve önödemeli mobil abone sayısı ve oranlarına Şekil 3.5.’te yerverilmektedir. 2010 yılı Haziran ayı sonu itibariyle faturalı abone sayısı 17,2 milyon iletoplam abone sayısının %27,9’unu oluştururken, önödemeli abone sayısı 44,4 milyonile toplam abone sayısının %72,1’ini oluşturmuştur. 2008 yılına kadar ön ödemeli vefaturalı hatların ikisi de sayısal artış gösterirken, 2009 yılı ile birlikte ön ödemeliabonelerin sayısı azalma eğilimine girmiş ve 2008 yılında yakaladığı 52,4 milyonlukrakamdan 2010 yılı Haziran ayı itibariyle 44,4 milyona gerilemiştir. 38/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  50. 50. ġekil 3.5. Önödemeli ve faturalı abone sayısı ve oranı (%) 2006 ve 2010 yılları arasında mobil aboneler arasında önödemeli ve faturalı abone sayısı dağılımı. 60,00 81,1 81,1 79,6 90,0 74,7 73,8 72,1 80,0 50,00 52,41 50,24 70,0 46,90 45,48 40,00 42,69 44,38 60,0 Milyon 50,0 Yüzde (%) 30,00 40,0 25,30 26,20 27,88 20,00 20,37 30,0 18,93 18,94 20,0 10,00 15,88 16,15 17,16 10,0 9,97 11,74 13,41 0,00 0,0 2006 2007 2008 2.009 2010-1 2010-2 Ön ödemeli Faturalı Faturalı % Ön ödemeli % Kaynak: BTK2008 yılı Eylül ayı sonu itibariyle abone sayısına göre Batı Avrupa’daki ilk 10işletmeci ile ülkemizde faaliyet gösteren mobil işletmeciler karşılaştırıldığında,Turkcell’in anılan dönemde abone sayısı açısından sadece T-Mobile Almanya’nıngerisinde kaldığı, diğer 9 işletmeciden daha fazla aboneye sahip olduğu, VodafoneTürkiye’nin ise E-Plus Almanya’dan daha fazla aboneye sahip olduğu görülmektedir(Şekil 3.6). 39/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı
  51. 51. ġekil 3.6. Batı Avrupa’da Abone Sayılarına Göre Ġlk 10 ĠĢletmeci ile Türkiye’deki Mobil ĠĢletmecilerin Abone Sayıları1 (Eylül 2008, milyon) 38,8 40 36,3 36,2 35,3 35 30 24,5 23,4 23,2 25 19,2 19,1 18,7 17,3 17,0 20 15 11,7 10 5 0 Turkcell SFR (Fra) O2 (İng) TIM (İt) Orange (Fra) Vodafone (İng) E-Plus (Alm) Avea Vodafone (İt) T-Mobile (Alm) Vodafone TR Vodafone (Alm) Movistar (İsp)Kaynak: Business Monitor International (BMI) ve BTKBatı Avrupa’daki abone sayısına göre ilk 10 işletmecinin 2008 yılı Eylül ayı itibariyleARPU (abone başına aylık ortalama gelir) değerlerine bakıldığında, en yüksek ARPUdeğerlerine Fransa’daki mobil işletmecilerin sahip olduğu ve Almanya’daki mobilişletmecilerin Batı Avrupa’daki en düşük ARPU değerleri ile faaliyet bulunduğugörülmektedir. Buna göre, anılan dönemde Batı Avrupa’daki en yüksek ARPUdeğerine 46,26 ABD doları ile SFR’nin, en düşük ARPU değerine 20,62 ABD dolarıile E- Plus ve T-Mobile’nin sahip olduğu, ülkemizde faaliyet gösteren mobilişletmecilerin ise ilk 10 işletmeciye göre oldukça düşük ARPU değerlerine ulaşabildiğigörülmektedir.1 Ülkemizdeki mobil işletmecilerin güncel abone sayılarına raporun diğer bölümlerinde yer verilmiştir.Sağlıklı ve tutarlı bir karşılaştırılma yapılabilmesi amacıyla Batı Avrupa’daki işletmecilere ait eldekiveriler ile aynı dönem Türkiye verileri kullanılmıştır. 40/69Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı

×