Btkucaylik10 4

785 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
785
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Btkucaylik10 4

  1. 1. TÜRKİYE ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜÜç Aylık Pazar Verileri Raporu2010 Yılı 4. ÇeyrekEkim-Kasım-AralıkSayı: 12Sektörel Araştırma ve StratejilerDairesi BaşkanlığıBilgi Teknolojileri ve İletişim KurumuŞubat 2011, Ankara
  2. 2. İÇİNDEKİLER1 GENEL PAZAR VERİLERİ ........................................................................................................... 1 1.1 YETKİLENDİRME VE HİZMET TÜRLERİNE GÖRE İŞLETMECİ SAYILARI .......................................................... 1 1.2 İŞLETMECİ GELİRLERİ VE KÂRLARI ..................................................................................................... 2 1.3 İŞLETMECİ YATIRIMLARI .................................................................................................................. 3 1.4 TOPLAM TRAFİK............................................................................................................................ 5 1.5 İSTİHDAM .................................................................................................................................... 92 SABİT PAZAR VERİLERİ .......................................................................................................... 12 2.1 ABONE SAYILARI ......................................................................................................................... 12 2.2 SABİT PAZARDA GELİRLER ............................................................................................................. 13 2.3 SABİT PAZARDA YATIRIM .............................................................................................................. 15 2.4 SABİT PAZARDA TRAFİK HACMİ ...................................................................................................... 16 2.5 STH (SABİT TELEFON HİZMETLERİ) ................................................................................................. 183 İNTERNET VE GENİŞBANT VERİLERİ ....................................................................................... 264 MOBİL PAZAR VERİLERİ ......................................................................................................... 36 4.1. ABONE SAYISI VE PENETRASYON .................................................................................................... 36 4.2. MOBİL ABONE PROFİLİ ................................................................................................................ 38 4.3. MOBİL TRAFİK HACMİ.................................................................................................................. 46 4.4. MOBİL GELİR ............................................................................................................................. 52 4.5. MOBİL YATIRIM .......................................................................................................................... 595 ALTYAPI, KABLO, REHBERLİK VE DİĞER HİZMETLER ............................................................... 616 SONUÇ .................................................................................................................................. 63 i
  3. 3. ŞEKİLLER LİSTESİŞEKİL 1-1 TOPLAM YILLIK ARAMA TRAFİK MİKTARLARI ....................................................................................... 6ŞEKİL 1-2 TOPLAM ÜÇ AYLIK ARAMA TRAFİK MİKTARLARI ................................................................................. 7ŞEKİL 1-3 TRAFİK DAĞILIMI (%) ..................................................................................................................... 8ŞEKİL 1-4 TRAFİK DAĞILIMI (MİLYON DAKİKA) ................................................................................................... 8ŞEKİL 1-5 İSTİHDAM MİKTARI ........................................................................................................................ 9ŞEKİL 1-6 ÜÇ AYLIK İSTİHDAM DEĞERLERİ ...................................................................................................... 10ŞEKİL 2-1 SABİT ABONE SAYISI VE PENETRASYON ............................................................................................ 12ŞEKİL 2-2 TARİFE PAKETLERİNE GÖRE SABİT TELEFON ABONE YÜZDELERİ ............................................................. 13ŞEKİL 2-3 YILLIK SABİT GELİRLERİN DAĞILIMI, (%) ........................................................................................... 14ŞEKİL 2-4 SABİT ÜÇ AYLIK GELİRLERİN DAĞILIMI (%) ....................................................................................... 15ŞEKİL 2-5 TT’NİN YATIRIMLARI .................................................................................................................... 15ŞEKİL 2-6 ÜÇ AYLIK SABİT YATIRIM MİKTARI, (MİLYON TL) .............................................................................. 16ŞEKİL 2-7 TÜRK TELEKOM TRAFİK DAĞILIMI (%) ............................................................................................. 17ŞEKİL 2-8 SABİT MOU, (DK) ....................................................................................................................... 18ŞEKİL 2-9 STH – TT ÇAĞRI BAŞLATMA (ŞEHİRİÇİ) TRAFİĞİ KIYASLAMASI, (%) ....................................................... 19ŞEKİL 2-10 STH – TT ÇAĞRI BAŞLATMA (ŞEHİRLERARASI) TRAFİĞİ KIYASLAMASI, (%)............................................ 20ŞEKİL 2-11 STH – TT ÇAĞRI BAŞLATMA (MOBİLE DOĞRU) TRAFİĞİ KIYASLAMASI, (%) .......................................... 20ŞEKİL 2-12 STH – TT ÇAĞRI BAŞLATMA (YURTDIŞINA DOĞRU) TRAFİĞİ KIYASLAMASI, (%) ..................................... 21ŞEKİL 2-13 STH – TT SABİTTE SONLANDIRILAN ULUSLARARASI ÇAĞRI TRAFİĞİ KIYASLAMASI, (%) ............................ 22ŞEKİL 2-14 STH – TT MOBİLDE SONLANDIRILAN ULUSLARARASI ÇAĞRI TRAFİĞİ KIYASLAMASI, (%) .......................... 22ŞEKİL 2-15 TRANSİT TRAFİK, (MİLYON DK)..................................................................................................... 23ŞEKİL 2-16 STH-TT SABİTTEN BAŞLATILAN TOPLAM TRAFİKTEKİ PAYLARI, (%) ..................................................... 24ŞEKİL 2-17 STH-TT İLGİLİ HİZMET GELİRLERİNE GÖRE PAZAR PAYLARI, (%) ........................................................ 25ŞEKİL 2-18 STH-TT TELEFON HİZMETLERİ GELİRLERİNE GÖRE PAZAR PAYLARI, (%).............................................. 25ŞEKİL 3-1 GENİŞBANT İNTERNET ABONE SAYISI ............................................................................................... 26ŞEKİL 3-2 XDSL ABONE SAYISI ..................................................................................................................... 28ŞEKİL 3-3 TÜRKİYE VE AB ORTALAMA İNTERNET BAĞLANTI ÇEŞİDİ YÜZDELERİ, (%)................................................ 29ŞEKİL 3-4 HIZLARA GÖRE SABİT GENİŞBANT İNTERNET ABONELERİN DAĞILIMI, 2010 4.ÇEYREK .............................. 30ŞEKİL 3-5 GENİŞBANT ABONELERİN İŞLETMECİ BAZINDA DAĞILIMI, (%) ............................................................... 31ŞEKİL 3-6 BAZI AB ÜLKELERİ VE TÜRKİYE’DE PERAKENDE SABİT GENİŞBANT HİZMETLERİNDEKİ PAYLARI, (%) .............. 33ŞEKİL 3-7 TÜRKİYE VE BAZI AB ÜLKELERİNİN NÜFUSA GÖRE SABİT GENİŞBANT PENETRASYON ORANLARI, %) ............ 34ŞEKİL 3-8 TÜRKİYE VE BAZI AB ÜLKELERİNİN HANEHALKINA GÖRE SABİT GENİŞBANT PENETRASYON ORANLARI, (%) ... 35ŞEKİL 4-1 MOBİL ABONE SAYISI VE PENETRASYON........................................................................................... 36ŞEKİL 4-2 TÜRKİYE VE BAZI AVRUPA ÜLKELERİNİN MOBİL PENETRASYON ORANLARI, (%) ....................................... 37ŞEKİL 4-3 YILLARA GÖRE TÜRKİYE VE AB ÜLKELERİ MOBİL PENETRASYON ORANLARI, (%) ...................................... 38 ii
  4. 4. ŞEKİL 4-4 ÖN ÖDEMELİ VE FATURALI MOBİL ABONE ORANLARI, (%) ................................................................. 39ŞEKİL 4-5 BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE ÖN ÖDEMELİ/FATURALI ABONELERİN DAĞILIMI, (%) ................................... 39ŞEKİL 4-6 3G ÖN ÖDEMELİ VE FATURALI MOBİL ABONE ORANLARI, (%) ............................................................. 40ŞEKİL 4-7 BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE 2G-3G ABONELERİN DAĞILIMI, (%) ......................................................... 41ŞEKİL 4-8 İŞLETMECİ BAZINDA TOPLAM ABONE SAYILARI, (MİLYON) ................................................................. 42ŞEKİL 4-9 TOPLAM TAŞINAN NUMARA SAYILARI.............................................................................................. 42ŞEKİL 4-10 MOBİL İŞLETMECİLERİN ABONE SAYISINA GÖRE PAZAR PAYLARI, (%) .................................................. 43ŞEKİL 4-11 MOBİL İŞLETMECİLERİN ABONE KAYIP ORANLARI (CHURN RATE), (%) ................................................. 44ŞEKİL 4-12 İŞLETMECİ BAZINDA ÖN ÖDEMELİ / FATURALI ABONELERİN DAĞILIMI, (%) .......................................... 44ŞEKİL 4-13 ÖN ÖDEMELİ ABONELERİN DAĞILIMI, (%) ..................................................................................... 45ŞEKİL 4-14 FATURALI ABONELERİN DAĞILIMI, (%) .......................................................................................... 46ŞEKİL 4-15 MOBİL İŞLETMECİLERİN DÖNEMLERE GÖRE TOPLAM TRAFİK MİKTARLARI ............................................ 47ŞEKİL 4-16 MOBİL İŞLETMECİLERİN TRAFİĞE GÖRE PAZAR PAYLARI, (%) ............................................................. 48ŞEKİL 4-17 MOBİL TRAFİK DAĞILIMI, (%) ...................................................................................................... 49ŞEKİL 4-18 MOBİL TRAFİK DAĞILIMI, (MİLYON DAKİKA).................................................................................... 49ŞEKİL 4-19 DÖNEMLERE GÖRE MOBİL SMS VE MMS MİKTARI (MİLYON ADET) ................................................... 50ŞEKİL 4-20 İŞLETMECİ BAZINDA SMS SAYISI, (MİLYAR ADET) ............................................................................. 51ŞEKİL 4-21 İŞLETMECİ BAZINDA MMS SAYISI, (MİLYON ADET)........................................................................... 51ŞEKİL 4-22 YILLAR İTİBARİYLE MOBİL TELEKOMÜNİKASYON HİZMETLERİNDEN ELDE EDİLEN GELİR, (MİLYAR TL) ......... 52ŞEKİL 4-23 MOBİL TELEKOMÜNİKASYON HİZMETLERİNDEN ELDE EDİLEN ÜÇ AYLIK GELİRLER, (MİLYAR TL) ............... 53ŞEKİL 4-24 MOBİL İŞLETMECİLERİN GELİRE GÖRE PAZAR PAYLARI, (%) ............................................................... 54ŞEKİL 4-25 MOBİL İŞLETMECİLERİN GELİR DAĞILIMI, 2009, (%) ........................................................................ 55ŞEKİL 4-26 MOBİL İŞLETMECİLERİN İŞLETMECİ BAZINDA GELİR DAĞILIMI, 2009, (%) ............................................ 55ŞEKİL 4-27 MOBİL ARPU, (TL) ................................................................................................................... 56ŞEKİL 4-28 ÖN ÖDEMELİ MOBİL ARPU, (TL) ................................................................................................ 57ŞEKİL 4-29 FATURALI MOBİL ARPU, (TL) ..................................................................................................... 57ŞEKİL 4-30 YILLIK MOBİL YATIRIM (MİLYON TL) .............................................................................................. 59ŞEKİL 4-31 İŞLETMECİ BAZINDA YILLIK MOBİL YATIRIM (MİLYON TL)................................................................... 60ŞEKİL 4-32 ÜÇ AYLIK MOBİL YATIRIM (MİLYON TL) ......................................................................................... 60ŞEKİL 5-1 TÜRKİYE’DEKİ KABLO İNTERNET ABONE SAYISI................................................................................... 61 iii
  5. 5. ÇİZELGELER LİSTESİÇİZELGE 1-1 YETKİLENDİRME VE HİZMET TÜRLERİNE GÖRE İŞLETMECİ SAYILARI....................................................... 1ÇİZELGE 1-2 TÜRK TELEKOM VE MOBİL İŞLETMECİLERİN YILLIK NET SATIŞ GELİRLERİ ................................................ 2ÇİZELGE 1-3 TÜRK TELEKOM VE MOBİL İŞLETMECİLERİN ÜÇ AYLIK NET SATIŞ GELİRLERİ ........................................... 2ÇİZELGE 1-4 DİĞER İŞLETMECİLERİN 2010 YILI DÖRDÜNCÜ ÇEYREK GELİR VE YATIRIM BİLGİLERİ, TL .......................... 3ÇİZELGE 1-5 NET KÂR ................................................................................................................................. 3ÇİZELGE 1-6 TOPLAM YILLIK YATIRIM .............................................................................................................. 4ÇİZELGE 1-7 TOPLAM ÜÇ AYLIK YATIRIM ......................................................................................................... 4ÇİZELGE 2-1 TÜRK TELEKOM TRAFİK DAĞILIMI (MİLYON DAKİKA) ....................................................................... 17ÇİZELGE 3-1 İNTERNET ABONE SAYILARI ........................................................................................................ 27ÇİZELGE 3-2 YÖNTEMLER BAZINDA DİĞER İNTERNET ABONE SAYILARI ................................................................. 27ÇİZELGE 4-1 3G HİZMETİ KULLANICI VERİLERİ ................................................................................................ 37ÇİZELGE 4-2 MOBİL İŞLETMECİLERİN FİNANSAL GÖSTERGELERİ, 2010 4. ÇEYREK .................................................. 53ÇİZELGE 4-3 MOBİL İŞLETMECİLERİNİN MOU DEĞERLERİ (DAKİKA) ..................................................................... 58ÇİZELGE 4-4 AB MOU KIYASLAMASI ............................................................................................................. 59 iv
  6. 6. 1 Genel Pazar VerileriBu rapor, Türkiye elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösterenişletmecilerin Kurumumuza belirli periyotlarla göndermiş oldukları veriler esasalınarak hazırlanmıştır. Raporda 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemine(Ekim-Kasım-Aralık) ait veriler önceki dönemler ile kıyaslamalı olarakincelenmektedir.1.1 Yetkilendirme ve Hizmet Türlerine Göre İşletmeci Sayıları21 Şubat 2011 itibariyle elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösterenişletmecilere verilen yetkilendirme sayısı 459’dur. Çizelge 1-1’deyetkilendirilmiş işletmecilerin sunulan hizmetlere göre dağılımına yerverilmektedir. Çizelge 1-1 Yetkilendirme ve Hizmet Türlerine Göre İşletmeci Sayıları İşletmeci Yetkilendirme Türü Hizmetler Sayısı Görev Sözleşmesi Uydu ve Kablo TV Hizmetleri 1 GSM PAN Avrupa Mobil Telefon Sisteminin Kurulması ve İşletilmesi 3 İmtiyaz Sözleşmesi IMT-2000/UMTS Altyapılarının Kurulması ve İşletilmesi ile Hizmetlerinin Sunulması 3 Çeşitli Telekomünikasyon Hizmetleri 1 Uydu Haberleşme Hizmeti 21 Uydu Platform Hizmeti 3 Altyapı İşletmeciliği Hizmeti 62 Bildirim Kapsamında İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti 119 Hizmet Veren Sabit Telefon Hizmeti İşletmeciler 100 Kablolu Yayın Hizmeti 12 GMPCS Mobil Telefon Hizmeti 3 Sanal Mobil Şebeke Hizmeti 28 GMPCS Mobil Telefon Hizmeti 2 Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti 62 Kullanım Hakkı Kapsamında Hizmet Altyapı İşletmeciliği Hizmeti 7 Veren İşletmeciler Sabit Telefon Hizmeti 22 Rehberlik Hizmeti 9 Sanal Mobil Şebeke Hizmeti 1 TOPLAM 459 1
  7. 7. 1.2 İşletmeci Gelirleri ve Kârları Telekomünikasyon sektöründe toplam gelirlerin yıllar itibariyle gelişimine bakıldığında özellikle mobil telekomünikasyon hizmetlerinden elde edilen gelirler başta olmak üzere artış yaşandığı görülmektedir. Çizelge 1-2’de Türk Telekom ve mobil işletmecilerin 2005 yılından itibaren kesinleşmiş yıllık net satış gelir bilgilerine yer verilmektedir. 2009 yılında 20,7 milyar TL’ye yaklaşan toplam net satış gelirleri 2008 yılına göre %1,5 oranında artmıştır. Çizelge 1-2 Türk Telekom ve Mobil İşletmecilerin Yıllık Net Satış GelirleriNet satış 2005 2006 2007 2008 2009 (TL)T.Telekom 7.410.569.000 7.103.207.243 7.524.286.818 7.734.891.747 7.700.260.858 Turkcell 5.858.383.080 6.417.661.108 7.483.035.848 8.016.051.327 8.025.025.000Vodafone 1.413.023.000 1.380.263.980 2.614.000.000 2.633.828.191 2.539.717.435 Avea 1.065.827.838 1.239.577.125 1.655.490.115 1.973.025.289 2.407.982.430TOPLAM 15.747.802.918 16.140.709.456 19.276.812.781 20.357.796.554 20.672.985.723 *İşletmecilerin Kurumumuza gönderdiği kesinleşmiş yıllık gelir tabloları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Çizelge 1-3’te Türk Telekom ve mobil işletmecilerin üç aylık net satış gelirlerine yer verilmektedir. 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde Türk Telekom ve mobil işletmecilerinin net satış gelirleri yaklaşık 5,7 milyar TL’ye ulaşmıştır. Çizelge 1-3 Türk Telekom ve Mobil İşletmecilerin Üç Aylık Net Satış Gelirleri Net satış 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 (TL) T.Telekom 1.819.047.834 1.840.150.527 1.824.709.326 2.161.865.009 Turkcell 2.016.339.491 1.985.358.397 2.074.580.866 1.929.331.586 Vodafone 717.053.000 781.624.000 922.611.000 928.534.000 Avea 647.350.022 642.675.007 677.214.226 679.103.716 TOPLAM 5.199.790.347 5.249.807.931 5.499.115.418 5.698.834.311 2
  8. 8. Çizelge 1-4’te İSS, STH, altyapı ve uydu işletmecilerinin 2010 yılı dördüncüçeyrek itibariyle gelir ve yatırım bilgileri verilmektedir. Birden fazla lisansı olanve gelir/yatırım kırılımını veremeyen işletmecilerin gelir/yatırım bilgileri anafaaliyet alanında yer almaktadır.Çizelge 1-4 Diğer İşletmecilerin 2010 Yılı Dördüncü Çeyrek Gelir ve Yatırım Bilgileri, TL İSS STH ALTYAPI UYDU TOPLAM Gelir 674.489.732 161.487.194 231.733.234 62.748.940 1.130.459.100 Yatırım 11.927.692 13.088.930 290.327.629 4.029.698 319.373.949Çizelge 1-5’te ise Türk Telekom ve mobil işletmecilerin 2005-2009 yıllarıarasında elde ettikleri net kâr rakamlarına yer verilmektedir. 2009 yılı toplamnet kâr yaklaşık 2,35 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Çizelge 1-5 Net Kâr Net kâr 2005 2006 2007 2008 2009 (TL)T.Telekom 3.242.398.585 2.977.494.813 3.158.384.702 2.610.791.956 2.746.613.306 Turkcell 545.919.189 1.857.157.839 1.901.863.845 3.045.492.807 2.237.697.000 Vodafone -3.457.963.000 -371.613.230 -559.548.560 -582.206.309 -1.397.657.291 Avea -783.075.598 -732.172.622 -51.644.380 -514.343.382 -1.240.086.183 TOPLAM -452.720.824 3.730.866.800 4.449.055.607 4.559.735.072 2.346.566.832*Net kâr rakamları işletmecilerin yıllık olarak gönderdikleri kesinleşmiş gelir tabloları dikkatealınarak hazırlanmıştır.1.3 İşletmeci YatırımlarıÇizelge 1-6’da ve Çizelge 1-7’de sırasıyla Türk Telekom ve mobilişletmecilerin 2005-2009 yılları arasındaki toplam yıllık yatırım miktarlarına ve2010 yılı ilk dört çeyreğindeki üçer aylık yatırım bilgilerine yer verilmektedir.Toplam yıllık yatırım bilgilerine bakıldığında 2009 yılı sonunda bir önceki yılakıyasla Türk Telekom’un yatırımında %11,7 oranında bir azalma görülürken,mobil işletmecilerin yatırımlarında önemli bir artış görülmektedir. Turkcellyatırımlarını %210, Vodafone %248, Avea ise %26 oranında artırmıştır. Söz 3
  9. 9. konusu işletmecilerin yatırımlarının toplamının 2008 yılına göre artış oranı ise %72,3 olarak gerçekleşmiştir. Çizelge 1-6 Toplam Yıllık YatırımYatırım (TL) 2005 2006 2007 2008 2009T.Telekom 470.532.065 554.475.627 1.033.192.969 1.375.310.179 1.214.950.018 Turkcell 983.456.000 812.968.000 904.261.000 587.380.000* 1.823.087.000*Vodafone 109.755.958 502.452.516 380.979.959 446.725.928 1.556.997.971 Avea 350.000.000 593.302.533 160.257.254 958.236.891 1.208.795.929 TOPLAM 1.913.744.023 2.463.198.676 2.478.691.182 3.367.652.998 5.803.830.918 Çizelge 1-7’de yer alan üç aylık yatırım bilgilerine bakıldığında; 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde Türk Telekom ve mobil işletmecilerin toplam yatırım miktarının yaklaşık 1,5 milyar TL olarak gerçekleştiği görülmektedir. Çizelge 1-7 Toplam Üç Aylık Yatırım Yatırım (TL) 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 T.Telekom 103.180.639 231.572.012 226.058.207 538.565.912 Turkcell 180.400.157 221.295.101 142.222.755 231.879.214 Vodafone 388.457.000 147.504.000 182.703.000 324.656.000 Avea 122.443.498 240.387.032 63.351.010 412.599.034 TOPLAM 794.481.294 840.758.145 614.334.972 1.507.700.160 Çizelge 1-8’de Türk Telekom ve mobil işletmecilerin 2010 yılı dördüncü çeyreği itibariyle bazı finansal göstergelerine yer verilmektedir. 2010 yılı dördüncü çeyrekte EBIT marjları açısından sadece Avea’nın değeri negatiftir. 4
  10. 10. Çizelge 1-8 Türk Telekom ve Mobil İşletmecilerin 2010 Yılı Dördüncü Çeyrek Finansal 1 Göstergeleri Türk Avea Vodafone Turkcell TelekomROCE (Ödenmiş Sermaye Getirisi)-%(vergi ve faizden önceki net kar / toplam 28,3 -0,46 0,64 17,57ödenmiş sermaye)EBIT Marjı-% (vergi ve faiz öncesi gelirler/ faaliyet gelirleri) 43,0 -9,19 0,52 20,04*Çizelge’de yer alan değerler SPK finansal raporlama standartlarına göre hesaplanmıştır.Vodafone’un talebi üzerine Vodafone International tarafından EBITDA değerleri altı ayda biryayımlandığından, EBITDA değerleri 6 ayda bir yayımlanacaktır. ROCE VodafoneInternational tarafından yayımlanmamakta olup, Kurumumuzun talebi üzere VodafoneTürkiye tarafından hesaplanmaktadır.1.4 Toplam TrafikŞekil 1-1’de ve Şekil 1-2’de Türkiye elektronik haberleşme pazarında sabit vemobil işletmecilerin oluşturduğu toplam trafik miktarına ve dağılımına yerverilmektedir. Şekil 1-1’de 2004 yılından itibaren yıllık trafik miktarlarınabakıldığında, toplam trafiğin durağan bir trend izlediği, ancak 2008 yılındaartışa geçtiği görülmektedir. Diğer taraftan, toplam trafiğin dağılımınabakıldığında yıllar itibariyle mobil arama trafik miktarı artarken sabit aramatrafik miktarının düştüğü görülmektedir. 2010 yılında, bir önceki yıla göretoplam trafik miktarı % 12,9 artarak 149,4 milyar dakikayı geçerken, bu trafikmiktarının yaklaşık %84’ünü mobil trafik oluşturmaktadır.1 Bağlanan sermayenin getirisi anlamına gelen ROCE, faiz ve vergi öncesi kârın toplam stok tutarınaoranlanması sonucunda elde edilmektedir. ROCE sürekli olarak piyasadaki borçlanma maliyetleri ilekarşılaştırılmalıdır. ROCE’si borçlanma faizinin iki katından fazla gerçekleşen firmaların sermayeleriniverimli kullandıkları ifade edilmektedir. Diğer yandan ROCE’nin yıllar içerisindeki değişiminin izlenmesisermaye kullanımının trendini göstereceği için önem taşımaktadır. EBIT, faiz ve vergi öncesi kâranlamına gelmektedir. Şirketin yaptığı işlerden kâr edebilme gücünün ölçümü olan bu gösterge, faiz vevergi kesintileri haricindeki geliri ifade etmektedir. EBITDA ise işletmenin, faiz, vergi ve amortismanlaröncesi kârını ifade etmektedir. Bu gösterge işletmecinin gelir bildirisine dayalı olarak işletmeninyaklaşık nakit girdilerini ölçmektedir. EBITDA, sektörün finansal yapısının sağlıklı olup olmadığıkonusunda da bilgi vermektedir. Uygulamada telekom operatörleri için EBITDA değerlerinin %30-50arasında değişmesi beklenmektedir (Cullen International, 2007, Supply of Services in Monitoring ofSouth East Europe – Telecommunications Services Sector and Related Aspects.) 5
  11. 11. Şekil 1-1 Toplam Yıllık Arama Trafik Miktarları 160,0 140,0 23,6 120,0 23,9 Trafik Miktarı (Milyar dak.) 100,0 28,8 80,0 Sabit 33,2 53,1 38,5 Mobil 60,0 125,8 65,2 108,2 40,0 74,9 57,7 48,1 20,0 37,3 20,3 0,0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010Şekil 1-2’de 2009 yılı başından itibaren üçer aylık dönemler halinde elealınan trafik miktarlarına bakıldığında mobil trafikte 2009 yılı üçüncüdönemden itibaren 2010 yılı ikinci döneme kadar bir düşüş olduğu ve sabittrafiğin kısmen arttığı görülmektedir. 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde isegerek mobil trafikte gerekse sabit trafikte artış gözlenmiş, toplam mobil trafikmiktarı 33 milyar dakika olurken, sabit trafik miktarı ise 5,8 milyar dakikaolarak gerçekleşmiştir. Bir önceki üç aylık döneme göre mobil arama trafikmiktarı yaklaşık %0,6 oranında azalmış, sabit arama trafik miktarı iseyaklaşık %1,8 oranında artmıştır. 2010 yılı üçüncü çeyrekte yaklaşık 38,9milyar dakika olan toplam trafik miktarı, 2010 yılı dördüncü çeyrekte yaklaşık38,8 milyar dakika olarak gerçekleşmiştir. 6
  12. 12. Şekil 1-2 Toplam Üç Aylık Arama Trafik Miktarları 45,0 40,0 35,0 5,7 5,8 Trafik Miktarı (Milyar dak.) 6,3 5,6 5,5 5,8 30,0 6,3 25,0 6,6 Sabit 20,0 Mobil 31,0 33,2 33,0 15,0 29,3 29,0 28,7 26,9 22,9 10,0 5,0 0,0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 1-3 ve Şekil 1-4’te Türkiye telekomünikasyon pazarında sabit ve mobilişletmecilerin oluşturduğu trafiğin yönlere göre dağılımı üçer aylık dönemlerhalinde kıyaslanmaktadır. Şekilde görüleceği üzere, trafiğin büyük bir kısmını(%79,7) mobilden mobile giden trafik oluşturmaktadır. Söz konusu trafikmobil işletmecilerin kendi şebekelerinde gerçekleşen ve aynı zamanda diğermobil şebekelere doğru yapılan aramalardan oluşmaktadır. Toplam aramatrafiği üçer aylık dönemler itibariyle kıyaslandığında, 2010 yılı dördüncüdöneminde bir önceki döneme göre mobilden mobile arama trafik payı ilemobilden diğer işletmecilere doğru trafiğin toplam içindeki payının azaldığıgörülmektedir. 7
  13. 13. Şekil 1-3 Trafik Dağılımı (%) 2010-4 79,7 5,3 12,7 2,2 2010-3 80,0 5,4 12,2 2,4 2010-2 77,7 5,4 14,4 2,5 2010-1 77,7 5,4 14,7 2,2 2009-4 78,7 5,3 13,8 2,2 2009-3 79,3 4,7 13,6 2,4 2009-2 77,3 3,8 16,4 2,5 2009-1 74,9 2,9 19,2 3,1 0% 20% 40% 60% 80% 100% Mobil-mobil Mobil-diğer Sabit-sabit Sabit-diğer2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde mobilden mobile trafik miktarı bir öncekiyılın aynı dönemine göre yaklaşık %13,7 artarken, sabitten sabite aramatrafik miktarı yaklaşık %3,7 oranında artış göstermiştir. Bir önceki dönemlekıyaslandığında ise mobilden mobile trafik miktarı %0,5 oranında azalırken,sabitten sabite trafik miktarı %3,9 oranında artmıştır. Şekil 1-4 Trafik Dağılımı (milyon dakika) 2010-4 30.916 2.062 4.936 865 2010-3 31.079 2.090 4.753 945 2010-2 28.972 2.028 5.382 925 2010-1 26.809 1.863 5.067 757 2009-4 27.199 1.847 4.760 761 2009-3 27.692 1.642 4.743 825 2009-2 25.681 1.262 5.431 837 2009-1 22.071 847 5.654 902 0% 20% 40% 60% 80% 100% mobil-mobil mobil-diğer sabit-sabit sabit-diğer 8
  14. 14. 1.5 İstihdamŞekil 1-5’te2 2003 yılından bu yana yıllar itibariyle Türk Telekom, mobilişletmecileri ve sektördeki diğer işletmecilerin istihdam ettiği çalışansayılarına yer verilmektedir. 2003 yılında 61.219 kişinin istihdam edildiği TürkTelekom’da bu rakam 2010 yılında %57,7’lik azalmayla 25.891’e düşmüştür.Ancak bu düşüşe rağmen sektördeki işletmeciler içerisinde en fazla istihdamsağlayan işletmecinin Türk Telekom olduğu görülmektedir. Mobilişletmecilerin ise 2010 yılında sağladığı istihdam 7.302 olurken, 2003 yılınagöre %50,8’lik artış sağlanmıştır. Şekil 1-5 İstihdam Miktarı70.000 4.84060.000 5.187 953 6.24450.000 737 1.094 6.67440.000 7.124 937 7.100 1.165 2.55230.000 61.219 6.890 7.302 55.794 51.73720.000 40.647 37.035 29.769 27.530 25.89110.000 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Diğer işletmeciler STH İşletmecileri Mobil Türk TelekomŞekil 1-6’da 2009 ve 2010 yıllarında üçer aylık dönemler halinde TürkTelekom, mobil işletmecileri ve STH işletmecilerinin istihdam ettiği çalışansayısına yer verilmektedir. İstihdam değerleri 2010 yılından itibaren TürkTelekom, mobil işletmecileri ve diğer işletmeciler başlıkları altındaincelenmektedir. Diğer işletmeciler STH, altyapı, İSS ve uyduişletmecilerinden oluşmaktadır. 2010 yılı dördüncü üç aylık dönem sonunda2 2010 yılında STH işletmecileri istihdam bilgisi diğer işletmeciler kaleminde yer almaktadır. 9
  15. 15. sektördeki toplam çalışan sayısı 35.745 olup, 25.891 kişi Türk Telekom’da,7.302 kişi mobil işletmecilerinde ve 2.552 kişi diğer işletmecilerde istihdamedilmektedir. Şekil 1-6 Üç Aylık İstihdam Değerleri 40.000 1.052 1.072 1.106 1.165 2.230 2.465 6.865 6.849 2.396 2.552 6.857 30.000 6.890 6.954 6.898 7.130 7.302 20.000 29.862 29.889 29.338 27.530 27.290 26.858 25.700 25.891 10.000 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 Türk Telekom Mobil STH DiğerŞekil 1-7’de sektördeki toplam çalışan sayısının 2010 yılı dördüncü çeyrekitibariyle eğitim durumuna göre dağılımı verilmektedir. Buna göre sektörde enfazla lisans seviyesinde çalışan bulunmakta (%25,9), bunu diğer seviyedekiçalışanlar izlemektedir. Şekil 1-7 Toplam İstihdamın Eğitim Durumuna Göre Dağılımı Yüksek Okul; %16,9 Lisans; %25,9 Lise; %17,8 Diğer ; %18,9 Y.Lisans; %3,5 10
  16. 16. Şekil 1-8’de sektördeki toplam çalışan sayısının kadın erkek dağılımıverilmektedir. Buna göre 2010 yılı dördüncü çeyrek itibariyle sektörde toplamçalışanların %79,2’sini erkek, %20,8’ini ise kadın çalışanlar oluşturmaktadır. Şekil 1-8 Toplam İstihdamın Kadın-Erkek Dağılımı Erkek; 79,2 Kadın Erkek Kadın; 20,8 11
  17. 17. 2 Sabit Pazar Verileri 2.1 Abone Sayıları Sabit hat penetrasyonu, mobil telefon kullanımındaki artışın da etkisiyle düşme eğilimindedir. 2010 yılı Aralık sonu itibariyle yaklaşık 16,2 milyon sabit telefon abonesi bulunan Türkiye’de penetrasyon oranı yaklaşık %22,3 seviyelerine düşmüştür (Şekil 2-1). Bununla birlikte; Türkiye’de ortalama hanehalkı büyüklüğünün 3,97 olduğu göz önünde bulundurulduğunda, sabit telefon hizmetleri pazarında Türkiye’nin önemli bir kesimine ulaşıldığını söylemek mümkündür. Şekil 2-1 Sabit Abone Sayısı ve Penetrasyon 26,7 19 27,0 26,3 27,0 25,8 25,8 18 25,0 24,5 17 23,0 Yüzde,(%) 22,8 16 22,3 19,13 18,98 18,92 18,83 18,20 21,0Milyon 17,49 15 16,53 16,20 19,0 14 13 17,0 12 15,0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Abone Sayısı Penetrasyon Şekil 2-2’de Türk Telekom sabit telefon abonelerinin tercih ettiği tarife paketlerine göre dağılımına yer verilmektedir. 2010 yılı Aralık ayı itibariyle Türk Telekom sabit hat abonelerinin %38,2’si ev/iş avantaj tarifelerini tercih ederken, toplam abonelerin %35,5’i KalsikHat tarifesinde yer almaktadır. 2010 yılı sonu itibariyle StandartHat tarifesini seçen aboneler, toplam abonelerin %24,4’ünü oluştururken, diğer tarifeleri tercih eden aboneler toplam abonelerin %1,9’unu teşkil etmektedir. 12
  18. 18. Şekil 2-2 Tarife Paketlerine Göre Sabit Telefon Abone Yüzdeleri 50,0 40,0 %38,2 %35,5 30,0 Standart Hat %24,4 Klasik Hat 20,0 Ev/İş Avantaj Diğer 10,0 %1,9 0,0 2010-42.2 Sabit Pazarda GelirlerŞekil 2-3’te sabit pazarda yıllık gelirlerin dağılımına yer verilmektedir. 2005yılında toplam gelirlerin %80,1’ini oluşturan PSTN gelirlerinin, 2010 yılındatoplam gelirlerdeki payı % 60,5’e düşmüştür. Erişim gelirleri 2005 yılındatoplam gelirin %6,7’sini oluştururken, 2010 yılında toplam gelirlerdeki payı%27,1’e çıkmıştır. 2010 yılında kiralık devre gelirleri, toplam sabit gelirlerin%6,9’u iken, arabağlantı, yerel ağ paylaşımı, yurtdışı hesaplaşma ve teleks-teleteks gelirlerinin oluşturduğu diğer gelirler toplam sabit gelirlerin %5,5’inioluşturmaktadır. 13
  19. 19. Şekil 2-3 Yıllık Sabit Gelirlerin Dağılımı, (%) 2010 60,5 27,1 6,9 5,5 2009 61,4 24,3 7,6 6,8 2008 66,2 21,2 7,0 5,6 2007 71,9 16,3 6,7 5,1 2006 74,2 13,1 6,7 5,9 2005 80,1 6,7 6,1 7,1 0% 20% 40% 60% 80% 100% PSTN Erişim Kiralık Devre Diğer2009 yılı başından itibaren üç aylık dönemler halinde sabit gelirlerindağılımına yer verilen Şekil 2-4’te görüleceği üzere, bir önceki yılın aynıdöneminde toplam gelirin %58,3’ünü oluşturan PSTN gelirleri, 2010 yılıdördüncü üç aylık dönemde toplam gelirin %59,9’unu teşkil etmektedir. Birdiğer önemli gelir kalemi olan erişim gelirleri 2009 yılı dördüncü üç aylıkdönemde toplam gelirlerin %26,2’sini oluştururken, bu oran 2010 yılıdördüncü üç aylık dönemde %27,9 olarak gerçekleşmiştir. Son üç aylıkdönemde toplam gelirin %6,6’sını kiralık devre gelirleri,%3,4’ünü arabağlantıgelirleri teşkil etmiştir. 14
  20. 20. Şekil 2-4 Sabit Üç Aylık Gelirlerin Dağılımı (%) 2010-4 59,9 27,9 6,6 3,42,1 2010-3 61,4 26,7 6,5 3,42,1 2010-2 61,3 26,8 6,7 3,3 2,0 2010-1 59,4 27,1 7,9 3,5 2,1 2009-4 58,3 26,2 8,0 3,8 3,6 2009-3 60,5 25,0 8,1 3,7 2,8 2009-2 63,2 23,5 7,1 3,3 2,9 2009-1 63,4 22,5 7,1 2,6 4,4 0% 20% 40% 60% 80% 100% PSTN Erişim Kiralık Devre Arabağlantı Diğer2.3 Sabit Pazarda Yatırım2004-2010 yılları arasında Türk Telekom’un toplam yatırımlarının incelendiğiŞekil 2-5’de özellikle son dört yılda yapılan büyük yatırım miktarları dikkatçekmektedir. 2006 yılında 554 milyon TL olan yatırım miktarı, 2010 yılında%98,4 artışla 1.099 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte, 2010yılındaki toplam yatırım miktarı bir önceki yıla göre %9,5 oranında azalmıştır. Şekil 2-5 TT’nin Yatırımları 1.400 1.200 1.000 Milyon TL 800 1.375 1.214 1.099 1.033 600 400 554 526 471 200 0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 15
  21. 21. Şekil 2-6’da Türk Telekom’un üçer aylık yatırımları incelenmektedir. 2010 yılıdördüncü üç aylık dönemde 539 milyon TL olarak gerçekleşen sabit yatırımınönceki yılın aynı dönemine kıyasla %17,7, bir önceki döneme göre ise%138,5 oranında arttığı görülmektedir. Şekil 2-6 Üç Aylık Sabit Yatırım Miktarı, (Milyon TL) 600 500 400 Milyon TL 300 539 458 200 340 265 232 226 100 152 103 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-42.4 Sabit Pazarda Trafik HacmiŞekil 2-7’de ve Çizelge 2-1’de sabit telefon trafik miktarı ve oranlarındağılımına yer verilmektedir. Üçer aylık dönemlerde trafikte yaşanangelişmelerin gösterildiği aşağıdaki şekilde, bir önceki yılın aynı döneminde%88,4 olan şebeke içi trafiğin toplam trafikteki payının 2010 yılı dördüncü üçaylık dönemde %88,1 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Bununla birliktedial-up trafiğinde belirgin bir düşüş gerçekleşmiş ve toplam trafikteki payı%1’in altına düşmüştür. 16
  22. 22. Şekil 2-7 Türk Telekom Trafik Dağılımı (%)2010-4 88,1 1,4 10,4 0,12010-3 86,4 1,7 11,7 0,22010-2 87,9 1,4 10,5 0,22010-1 89,0 1,3 9,4 0,32009-4 88,4 1,5 9,7 0,42009-3 87,0 1,8 10,5 0,72009-2 88,2 1,5 9,6 0,72009-1 88,8 1,3 9,1 0,9 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95% 100% Şebeke içi Uluslararası Mobil Dial-up 2009 yılı dördüncü üç aylık dönemde yaklaşık 5,22 milyar dakika olan Türk Telekom’un ses trafiği, 2010 yılı dördüncü üç aylık döneminde hemen hemen değişmeyerek 5,24 milyar dakika olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılının üçüncü çeyreği ile karşılaştırıldığında ise Türk Telekom trafiğinin %1,2 oranında arttığı görülmektedir. Çizelge 2-1 Türk Telekom Trafik Dağılımı (milyon dakika) Trafik 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 dağılımıŞebeke içi 4.621 5.376 5.346 4.587 4.618 4.841 5.108 4.478Uluslararası 78 88 94 79 70 81 89 73 Mobil 549 584 555 507 513 610 608 544 Dial-up 53 40 35 20 16 12 10 7 Toplam 6.056 6.058 5.271 5.224 5.440 5.811 5.185 5.245 17
  23. 23. Şekil 2-8’de 2009 ve 2010 yılları için üç aylık dönemler itibariyle sabit telefonabonelerine ait MoU (Minutes of Usage-Abone başına aylık ortalamakullanım miktarı) değerleri gösterilmektedir. 2010 yılı dördüncü üç aylıkdöneminde 206,2 dakika olarak gerçekleşen sabit MoU3, bir önceki yılın aynıdönemine göre %18,2 artarken, bir önceki döneme göre %6,84 oranındaartmıştır. Şekil 2-8 Sabit MoU, (dk) 250,0 208,7 206,2 194,3 193,0 200,0 174,5 171,1 167,0 162,6 150,0 100,0 50,0 0,0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-42.5 STH (Sabit Telefon Hizmetleri)Sabit Telefon Hizmetleri (STH), işletmecilere ait her türlü telekomünikasyonşebekesi ve altyapısı üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılaraşehiriçi, şehirlerarası ve/veya uluslararası telefon hizmeti sunulmasınıkapsamaktadır. Başka bir ifadeyle, işletmeciler istedikleri teknolojiyikullanarak kullanıcılara iliçi, illerarası ve uluslararası arama hizmetisunabilmektedir.2004 yılında sabit ses hizmetleri pazarının serbestleşmesinin ardındanpazara yeni giren işletmecilerin durumu trafik ve gelir bilgileri ile ölçülmekteve incelenmektedir.3 Türk Telekom ve STH işletmecilerine ait trafikler dikkate alınmıştır. 18
  24. 24. Şekil 2-9’da 2010 yılı tamamı için üçer aylık dönemler itibariyle STHişletmecileri ve Türk Telekom’un şehiriçi trafiğine ait paylarıkarşılaştırılmaktadır. Bir önceki üç aylık dönemde söz konusu trafikten %4,4pay alan STH işletmecilerinin 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemdeki payı%4,9 olarak gerçekleşmiştir. Türk Telekom’un payı ise bir önceki üç aylıkdönemde %95,6 iken, bu üç aylık dönemde %95,1’e düşmüştür. Şekil 2-9 STH – TT Çağrı Başlatma (Şehiriçi) Trafiği Kıyaslaması, (%) 120,0 100,0 97,3 96,4 95,6 95,1 80,0 Yüzde (%) 60,0 TT STH 40,0 20,0 2,7 3,6 4,4 4,9 0,0 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 2-10’da STH işletmecileri ve Türk Telekom’un şehirlerarası trafikmiktarındaki payları 2009 yılı başından itibaren karşılaştırılmaktadır. Bunagöre 2010 yılı dördüncü üç aylık döneminde şehirlerarası arama trafikmiktarındaki STH işletmecilerinin pazar payı %10, Türk Telekom’un ise %90olarak gerçekleşmiştir. 19
  25. 25. Şekil 2-10 STH – TT Çağrı Başlatma (Şehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması, (%) 100 90 91 80 89 89 87 86 91 90 Yüzde (%) 60 TT 40 STH 20 13 14 10 11 11 10 9 9 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 2-11’de STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un başlattığı mobiledoğru çağrı trafiğine ait payları karşılaştırılmaktadır. STH işletmecilerinin2009 yılının dördüncü üç aylık döneminde söz konusu pazardan aldığı pay%17 iken, 2010 yılının dördüncü üç aylık döneminde aldıkları pay %25 olarakgerçekleşmiştir. Türk Telekom’un pazar payı ise %83’ten %75’e düşmüştür. Şekil 2-11 STH – TT Çağrı Başlatma (Mobile doğru) Trafiği Kıyaslaması, (%) 100 80 85 85 84 83 82 80 77 75 60 Yüzde (%) TT STH 40 23 25 18 20 20 15 15 16 17 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 20
  26. 26. Şekil 2-12’de STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un yurtdışına doğru çağrıbaşlatma4 trafiğine ait pazar payları karşılaştırılmaktadır. 2009 yılınındördüncü üç aylık döneminde söz konusu pazarın %76’sına sahip olan TürkTelekom’un payı 2010 yılı dördüncü üç aylık döneminde %71’e düşerken,2009 yılının dördüncü çeyreğinde pazarın %24’üne sahip olan STHişletmecilerinin payı 2010 dördüncü çeyreğinde %29’a çıkmıştır. Şekil 2-12 STH – TT Çağrı Başlatma (Yurtdışına doğru) Trafiği Kıyaslaması, (%) 100 80 76 78 76 71 75 73 75 60 67 Yüzde (%) TT STH 40 33 25 24 27 25 24 22 29 20 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 2-13’de STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un sabit şebekedesonlandırdıkları uluslararası çağrı trafiğine ait paylarına yer verilmektedir.2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde, 2009 yılı dördüncü üç aylık dönem ilekıyaslandığında, Türk Telekom’un söz konusu trafik pazarından aldığı payı%40’tan %38’e düşerken, STH işletmecilerinin söz konusu trafik payı%60’tan %62’ye çıkmıştır.4 İşletmeciler (STH,TT) tarafından başlatılan uluslararası çağrılar. 21
  27. 27. Şekil 2-13 STH – TT Sabitte Sonlandırılan Uluslararası Çağrı Trafiği Kıyaslaması, (%) 80 70 63 58 60 58 62 60 56 56 60 50 Yüzde (%) 40 44 44 42 40 42 38 TT 37 40 30 STH 20 10 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 2-14’de STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un mobil şebekelerdesonlandırdıkları uluslararası çağrı trafiğine ait pazar paylarıkarşılaştırılmaktadır. 2009 yılı dördüncü üç aylık dönemde ilgili pazardan%67 pay alan STH işletmecilerinin 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemdekipazar payı %78’e çıkmıştır. Türk Telekom’un ilgili trafik miktarındaki pazarpayı son bir yıl içerisinde %33’ten %22’ye düşmüştür.Şekil 2-14 STH – TT Mobilde Sonlandırılan Uluslararası Çağrı Trafiği Kıyaslaması, (%) 100 80 76 78 67 70 66 66 66 60 60 Yüzde (%) TT 40 40 STH 34 34 34 33 30 20 22 24 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 22
  28. 28. Şekil 2-15’de üçer aylık dönemler halinde STH işletmecilerinin transit trafik5miktarlarına yer verilmektedir. 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde 191milyon dakika olarak gerçekleşen transit trafik miktarı bir önceki yılın aynıdönemine göre %72 artmış, bir önceki döneme göre %5 oranında azalmıştır. Şekil 2-15 Transit Trafik, (Milyon dk) 240 210 180 150 Milyon dak. 120 201 196 191 90 146 115 60 111 107 99 30 0 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 2-16’da STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un sabit şebekedebaşlatılan toplam trafik miktarındaki paylarına yer verilmektedir. 2009 yılıdördüncü çeyreğinde STH işletmecilerinin söz konusu trafikteki payı %4,74iken 2010 yılı dördüncü çeyreğinde %8,88’e çıkmış, Türk Telekom’un payıise geçen yılın aynı döneminde %95,26 iken %91,12’ye gerilemiştir.5 STH işletmecilerinin diğer bir işletmeci tarafından başlatılan çağrıları alıp sonlandırılmaküzere bir başka işletmeciye aktardığı trafik. 23
  29. 29. Şekil 2-16 STH-TT Sabitten Başlatılan Toplam Trafikteki Payları, (%) 96,27 96,14 95,45 95,26 94,05 92,90 100,00 91,76 91,12 80,00 60,00Yüzde (%) 40,00 20,00 3,73 4,55 4,74 5,95 7,10 8,24 8,88 3,86 0,00 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 TT STH Şekil 2-17’de STH işletmecilerinin toplam gelirleri ile Türk Telekom’un ilgili hizmet gelirlerine göre pazar paylarına yer verilmektedir6. STH işletmecilerinin ilgili hizmetlerdeki gelir bakımından 2009 yılı dördüncü üç aylık dönemde pazar payları %20 olurken, 2010 yılı dördüncü üç aylık dönemde söz konusu pazar payları %24 olarak gerçekleşmiştir. 6 Şekil 2-17; STH işletmecilerinin Kurumumuza göndermiş olduğu üçer aylık gelir bilgileri ile Türk Telekom’un aynı dönemlerde Kurumumuza bildirmiş olduğu şehirlerarası, uluslararası ve mobile giden aramalardan elde edilen gelir bilgileri kullanılarak elde edilmiştir. Ayrıca STH işletmecilerine iliçi telefon pazarının açılmasıyla, 2009 yılı üçüncü çeyrekten itibaren ilgili hizmet gelirlerine iliçi arama gelirleri de dâhil edilmiştir. 2010 yılı ikinci çeyrek verileri 2009 yılından bu yana yürütülen “Veri Kalitesinin Yükseltilmesi” çalışmaları kapsamında güncellenmiştir. 24
  30. 30. Şekil 2-17 STH-TT İlgili Hizmet Gelirlerine Göre Pazar Payları, (%)100% 20 14 14 20 21 24 29 30 80% 60% 40% 80 86 86 80 79 76 71 70 20% 0% 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 TT STHŞekil 2-18’de STH işletmecilerinin toplam gelirleri ile Türk Telekom’un toplamtelefon hizmetlerine ait gelirlerine göre pazar paylarına yer verilmektedir. 7Söz konusu gelirlere göre STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un pazarpayları 2009 yılı dördüncü çeyreğinde ve 2010 yılı dördüncü çeyreğindedeğişmeyerek, sırasıyla %11 ve %89 olarak gerçekleşmiştir. Şekil 2-18 STH-TT Telefon Hizmetleri Gelirlerine Göre Pazar Payları, (%) 100% 8 9 7 7 9 12 11 11 90% 80% 92 91 93 93 91 88 89 89 70% 60% 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4 TT STH7 Türk Telekom’un şehiriçi, şehirlerarası, yurtdışı ve mobil aramaları ile sabit ücret, bağlantı-nakil ücretlerini içeren gelirlerini kapsamaktadır. Bununla birlikte; elektronik haberleşmesektöründe sahip oldukları diğer yetkilendirmeler kapsamında başka hizmet alanlarında dafaaliyet gösteren bazı STH işletmecileri gelir kalemlerini ayrıştırılmış olarak verememekteydi.Ancak 2010 yılından itibaren STH işletmecilerine ait söz konusu ayrıştırılmış gelir bilgileriyaklaşık olarak elde edilebilmiştir. 25
  31. 31. 3 İnternet ve Genişbant Verileri2010 yılının dördüncü çeyreği itibariyle genişbant pazarında dikkati çeken enönemli gelişmeler mobil genişbant internet ve fiber ile kablo internet abonesayılarında ikinci çeyrekte başlayan artışın hızlanarak devam etmesidir.Ayrıca DSL abone sayısındaki artışın da bu çeyrekte de devam ettiğigörülmektedir.Şekil 3-1’de 2003 yılından bugüne kadar olan süreçte Türkiye’deki toplamgenişbant abone sayılarına yer verilmektedir. 2003 yılında sadece 18.604genişbant internet abonesi bulunmaktayken, yedi yılda yaklaşık 460 katartarak 2010 yılı dördüncü çeyreği itibariyle 8,5 milyonu aşmıştır. Şekil 3-1 Genişbant İnternet Abone Sayısı 9.000.000 8.561.632 8.000.000 6.782.657 7.000.000 5.986.101 6.000.000 4.609.085 5.000.000 4.000.000 2.864.652 3.000.000 2.000.000 1.590.332 508.014 1.000.000 18.604 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010Çizelge 3-1’de Türkiye’de bağlantı çeşidine göre internet abone sayısı veyıllık artış yüzdelerine yer verilmektedir. 2010 yılı dördüncü çeyreği itibariyleTürkiye’deki toplam internet abone sayısı 8,7 milyona ulaşmıştır. Türkiyeinternet aboneliğinde 2010 yılının dördüncü çeyreğinde, bir önceki üç aylıkdöneme göre yaklaşık %6,3 artış gerçekleşmiş olup; özellikle fiber, mobil vekablo internet abonelerinin artmasıyla birlikte internet abone sayılarındaki 26
  32. 32. genel artış eğilimi de devam etmiştir. Toplam internet abone sayılarının yıllıkbüyüme oranı ise %27,9 olarak gerçekleşmiştir. Çizelge 3-1 İnternet Abone Sayıları Çeyrek Büyüme Oranı Yıllık Büyüme Oranı 2010-3 2010-4 (2010-2 - 2010-3) (2009-4 - 2010-4)xDSL 6.514.332 6.640.911 1,9% 6,8%Mobil internet 1.158.866 1.448.020 25,0% 265,3%Kablo İnternet 218.895 273.908 25,1% 86,8%Fiber 110.255 154.059 39,7% -Diğer 155.659 155.478 -0,1% 557,6%TOPLAM 8.158.007 8.672.376 6,3% 27,9%Yöntemler bazında diğer genişbant internet ve çevirmeli bağlantı erişimtürlerine Çizelge 3-2’de yer verilmektedir. Buna göre diğer genişbant interneterişim türleri ISDN, Uydu, Çerçeve Röle (Frame Relay), Metro Ethernet,ATM, elektrik hatları üzerinden genişbant (PLC, BPL), VPN ve kiralıkdevrelerdir. Ayrıca 2010 yılı sonu itibariyle Türkiye’de 110.000’den fazlaçevirmeli bağlantı yapan abone bulunmakta olup, bu abone grubundakidüşüş devam etmektedir. Çizelge 3-2 Yöntemler Bazında Diğer İnternet Abone Sayıları 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Çevirmeli Bağlantı (Dial Up) 124.121 120.385 115.450 110.744Tümleşik Hizmet Sayısal Ağı (ISDN BA ve PA) 14.237 15.422 16.737 16.556Uydu Haberleşme 9.477 9.624 10.337 10.416Metro Ethernet 3.648 3.667 4.139 4.123Kiralık Devre 1.182 1.243 723 825Elektrik Hatları Üze. Genişbant Erişimi (PLC, BPL) 662 1.434 5.865 10.914Çerçeve Röle (Frame Relay) 306 312 260 228Sanal Özel Şebeke (VPN) 139 137 138 145Eşzamanlı İletim Modu (ATM) 74 91 91 86Diğer 1.744 1.823 2.092 2.156TOPLAM 155.590 154.138 155.832 156.193 27
  33. 33. Şekil 3-2’de xDSL abone sayısının üçer aylık dönemler itibariyle gelişimineyer verilmektedir. 2010 yılı dördüncü çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre%6,3’lük ortalama büyümenin oldukça gerisinde kalarak %1,9 oranında artanxDSL abone sayısı 2010 yılı sonu itibariyle 6,6 milyonu geçmiştir. ADSLteknolojisinin xDSL teknolojisindeki pazar payı ise %99,77 seviyelerindedir.Buna ek olarak pazarda G.SHDSL ve VDSL teknolojileri üzerinden genişbantinternet hizmetleri de sunulmaktadır. Şekil 3-2 xDSL Abone Sayısı 7.000.000 6.000.000 5.000.000 6.640.911 6.514.332 6.464.418 6.373.746 6.216.028 6.057.986 6.056.519 6.000.174 4.000.000 3.000.000 2.000.000 1.000.000 2009-1 2009-2 2009-3 2009-4 2010-1 2010-2 2010-3 2010-4Şekil 3-3’de Türkiye’de ve AB ülkelerinde, mobil internet hariç olmak üzeregenişbant internet bağlantı çeşitleri dağılımına yer verilmektedir. Türkiye’de2010 sonu itibariyle genişbant abonelerinin %93,5’i xDSL teknolojisinikullanırken, AB ortalaması Ocak 2010 itibariyle %79 olarak gerçekleşmiştir.Ocak 2010 tarihi itibariyle AB ülkelerinde ortalama olarak %15,3 oranı ilekablo internet bağlantısı tercih edilirken, Türkiye’de kablo internet hizmetiningenişbant içindeki payı 2010 yılı dördüncü çeyreğinde %3,9’a çıkmıştır. 15.İzleme Raporu verilerine göre AB’de %2 olan fiber internet pazar payıTürkiye’de %2,2 olarak gerçekleşmiştir. Sonuç olarak Türkiye genişbantabone pazarında 2010 yılı dördüncü çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre fiber 28
  34. 34. ve kablonun abone pazar payları, xDSL aleyhine yüzde olarak artışgöstermeye devam etmiştir. Şekil 3-3 Türkiye ve AB Ortalama İnternet Bağlantı Çeşidi Yüzdeleri, (%) 100 93,5 79,0 80 60 Yüzde (%) xDSL 40 Kablo Fiber Diğer 20 15,3 2,0 3,7 3,9 2,2 0,5 0 AB Ort. Türkiye *Kaynak: AB 14. ve 15. İzleme Raporu **AB ortalama verisi ve fiber verisi Ocak 2010, kablo verisi ise Ocak 2009 tarihi itibariyledir. Türkiye verileri ise Aralık 2010 tarihlidir. Mobil internet dâhil değildir.2009 yılı Temmuz ayında kullanılmaya başlanan ve bu yılın dördüncü çeyreğiitibariyle birinci yılı aşan 3G hizmetleri pazarında faaliyet gösteren mobilişletmecilerden elde edilen verilere göre, 2010 yılı sonu itibariyle mobilgenişbant internet abone sayısı bir önceki döneme göre %25 artarak1.448.020 ye ulaşmıştır. Bu dönem içerisinde toplam mobil genişbant internetkullanım miktarı ise bir önceki çeyreğe göre yaklaşık %34 oranında artarak4.284 TByte olmuştur. 29
  35. 35. 2010 yılı son çeyreğinde toplam sabit genişbant internet kullanım (indirme veyükleme) miktarı yaklaşık 293.000 TByte olarak gerçekleşmiştir. Bukullanımın yaklaşık %88’i veri indirme, %12’si veri yükleme şeklindegerçekleşmiştir.Şekil 3-4’te ise sabit genişbant internet abonelerinin hızlara göre dağılımınayer verilmektedir. Buna göre Türkiye’deki sabit genişbant internet abonelerin%64’ünün 8 Mbit/s hıza kadar olan bağlantıya sahip abonelik türünü tercihettikleri görülmektedir. 1 Mbit/s hızındaki genişbant internet abonelerinyüzdesi ikinci çeyrekte %42 iken dördüncü çeyrekte %26,3’e gerilemiştir.Dördüncü çeyrekte 1 Mbit/s’den 8 Mbit/s’ye geçiş yoğunlaşmıştır. 2 Mbit/s ve4 Mbit/s hızlarındaki bağlantılar ile 8 Mbit/s’den daha hızlı olan bağlantılarınoranlarının toplamı ise %8’ye yaklaşmıştır. Şekil 3-4 Hızlara Göre Sabit Genişbant İnternet Abonelerin Dağılımı, 2010 4.Çeyrek %1,7 %1,7 %26,3 %64,3 %0,0 %1,6 %4,4 512Kdan az ( < 512 Kbit/s) 512 Kbit/s 1 Mbit/s 2 Mbit/s 4 Mbit/s 8 Mbit/s Diğer ( > 8 Mbit/s) 30
  36. 36. 2010 yılı dördüncü çeyrek itibariyle sabit genişbant internet abonelerininyaklaşık %95’i bireysel aboneliğe sahiptir. Geriye kalan %5 ise kurumsalabonelerdir.Şekil 3-5’te ise Türkiye’deki genişbant abonelerinin işletmeci bazındadağılımına yer verilmektedir. Alternatif işletmecilerin pazar payı 2010 yılıAralık sonu itibariyle %6,3 olarak gerçekleşirken, pazarda fiber ve mobilgenişbantın da etkisi ile birlikte TTNet’in pazar payındaki gerileme devamederek %71 seviyelerine inmiştir. Mobil genişbant internet hizmetlerinin pazarpayındaki artışı ise devam ederek %16,9’a yükselmiştir. Kablo internethizmeti sunan işletmecilerin pazar payı ise %3,2’ye yükselirken, fiberin pazarpayı %1,8 olarak gerçekleşmiştir. Şekil 3-5 Genişbant Abonelerin İşletmeci Bazında Dağılımı, (%)2010-4 71,3 6,3 3,2 16,9 1,8 0,42010-3 75,0 6,1 2,7 14,4 1,4 0,42010-2 78,6 6,2 2,5 10,9 1,3 0,42010-1 81,2 6,1 2,5 8,8 1,0 0,42009-4 87,5 6,5 0,0 6,0 0,02009-3 90,1 6,4 0,0 3,5 0,02009-2 91,8 6,6 1,62009-1 92,8 5,9 1,3 0,0 60,0 65,0 70,0 75,0 80,0 85,0 90,0 95,0 100,0 xDSL TTNet xDSL Diğer İSSler Kablo Mobil Fiber DiğerAlternatif işletmeciler yeniden satış, veri akışı erişimi ve yerel ağın paylaşımaaçılması gibi yöntemler aracılığı ile genişbant hizmetleri sunmaktadır. Aralık 31
  37. 37. 2010 itibariyle Yerel Ağın Paylaşıma Açılması (YAPA) ile 10.163 adetbağlantı gerçekleştirilmiştir. Bunların 569’u yerel ağa tam erişim, 9.594’ü isepaylaşımlı erişim yöntemi ile yapılan bağlantılardır. Buna göre YAPA tamerişim yöntemine göre bağlantılarda çok küçük bir artış olmasına karşın,paylaşımlı erişim yöntemine göre bağlantılarda ise azalma görülmektedir.Aynı tarih itibariyle al-sat8 (yeniden satış) yöntemiyle 39.917 adet bağlantıgerçekleştirilmiştir. Diğer genişbant bağlantıları ise Veri Akış Erişimi (VAE)yöntemi ile gerçekleştirilmiştir.Şekil 3-6’da perakende sabit genişbant internet erişim hizmetlerinin bazı ABülkelerindeki yerleşik işletmeci ve alternatif işletmeciler bazında pazar paylarıile Türkiye’deki pazar yapısının karşılaştırılmasına yer verilmektedir. ABülkelerinde genişbant hizmetlerinde yerleşik işletmecilerin ortalama payı %45iken Türkiye’de %86 seviyelerindedir. Aşağıda yer alan şekilde de görüleceğiüzere yerleşik işletmecinin pazar payının en düşük olduğu ülke İngiltere iken,Türkiye’deki yerleşik işletmecinin pazar payındaki düşüşün sürmesinerağmen AB ortalamasının hala üstünde seyretmektedir.8 ADSL, G.SHDSL ve VDSL dâhil olmak üzere 32
  38. 38. Şekil 3-6 Bazı AB ülkeleri ve Türkiye’de Perakende Sabit Genişbant Hizmetlerindeki Payları, (%)100% 14 3375% 45 43 55 54 51 61 60 59 72 69 6650% 86 6725% 55 57 45 46 49 39 40 41 28 31 34 0% İtalya Polonya İsveç Belçika Macaristan Türkiye İngiltere Bulgaristan İspanya AB 27Ort. Fransa Çek Cumh. Finlandiya Alternatif İşletmeci Yerleşik İşletmeci *Kaynak: AB 15. İzleme Raporu **AB verileri Ocak 2010, Türkiye verisi Aralık 2010 tarihlidir. Mobil internet dâhil değildir.Şekil 3-7’de ise bazı AB ülkeleri ve Türkiye’de nüfusa göre sabit genişbantpenetrasyon oranlarına yer verilmektedir. Türkiye’de nüfusa göre sabitgenişbant penetrasyon oranı %9,8 iken, AB ülkeleri penetrasyon ortalaması%24,8’dir. Ancak daha sağlıklı bir karşılaştırma yapmak için hanehalkınagöre penetrasyon oranlarının incelenmesinde fayda görülmektedir. 33
  39. 39. Şekil 3-7 Türkiye ve Bazı AB Ülkelerinin Nüfusa Göre Sabit Genişbant Penetrasyon Oranları, %)403020 37,8 37,7 31,5 30,4 30,3 29,8 29,4 29,1 24,8 22,7 22,2 21,5 20,6 19,1 18,7 18,610 13,5 13 13 9,8 0 Romanya Belçika Macaristan Türkiye Danimarka İngiltere İtalya İrlanda İspanya Portekiz Polonya Fransa Bulgaristan Hollanda İsveç Almanya AB27 Ort. Finlandiya Çek Cumh. Avusturya *Kaynak: 15. Uygulama Raporu **AB verileri Ocak 2010, Türkiye verisi Aralık 2010 tarihlidir. Mobil internet dâhil değildir.Şekil 3-8’de ise hanehalkı sayılarına göre hesaplanan sabit genişbantpenetrasyon oranları karşılaştırılmaktadır. Bu durumda 15. UygulamaRaporuna göre AB ülkeleri hanehalkı sabit penetrasyon ortalaması %48 ikenTürkiye’de 2010 yılı dördüncü çeyreği itibariyle yaklaşık %38,9 olarakgerçekleşmiştir. 34

×