Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

EEM - bijlage_1_haalbaarheidsonderzoek_(ps2018-754)

20 views

Published on

OnePlanet - een goed onderwerp, een slecht plan.

Published in: Business
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

EEM - bijlage_1_haalbaarheidsonderzoek_(ps2018-754)

  1. 1. IMPACTVERKENNING OnePlanet a health and food research center Waar hoogwaardige technologie, medische wetenschap en agro/food expertise elkaar vinden voor innovaties die direct toepasbaar zijn. Founding partners: imec international – Stichting imec Nederland Radboudumc – Radboud Universiteit Wageningen Research – Wageningen University
  2. 2. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 2
  3. 3. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 3 Inhoudsopgave 1. Inleiding OnePlanet ..............................................................................................................................................6 2. Het Gelderland van morgen..................................................................................................................................8 a. Scenario 1 ................................................................................................................................................................. 8 b. Scenario 2 ............................................................................................................................................................... 10 c. Scenario 3 ............................................................................................................................................................... 12 d. Scenario 4 ............................................................................................................................................................... 13 e. Scenario 5 ............................................................................................................................................................... 14 3. OnePlanet Gelderland ........................................................................................................................................15 a. Waarom een OnePlanet Centre?............................................................................................................................ 15 b. Samenwerkingsmodel ............................................................................................................................................ 18 a. Waarom in Gelderland? ......................................................................................................................................... 19 b. Financieringsbehoefte ............................................................................................................................................ 20 c. Haalbaarheidsstudie............................................................................................................................................... 22 d. Huidige status en planning..................................................................................................................................... 22 4. Impact ................................................................................................................................................................23 a. Economische impact............................................................................................................................................... 23 b. Maatschappelijk / Duurzaam ................................................................................................................................. 27 I. Mens, gezondheid en gedrag............................................................................................................................. 27 II. Milieu, klimaat en planeet................................................................................................................................. 28 c. Regionale impact.................................................................................................................................................... 29 d. Industriële partners ................................................................................................................................................ 31 e. Mkb-programma .................................................................................................................................................... 33 f. Beroepsonderwijs ................................................................................................................................................... 36
  4. 4. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 4 g. De burgers .............................................................................................................................................................. 37 5. Partners..............................................................................................................................................................39 a. imec international / Stichting imec Nederland....................................................................................................... 41 b. Radboudumc / Radboud Universiteit...................................................................................................................... 42 c. Wageningen Research & Wageningen University.................................................................................................. 44 d. Overheden .............................................................................................................................................................. 46 6. Organisatie.........................................................................................................................................................47 a. Governance............................................................................................................................................................. 47 b. Cultuur.................................................................................................................................................................... 49 c. Ecosysteem............................................................................................................................................................. 49 d. Toetreding/ uittreding............................................................................................................................................ 50 e. Intellectueel Eigendom ........................................................................................................................................... 52 f. Publicaties .............................................................................................................................................................. 53 g. Groeistrategie......................................................................................................................................................... 53 h. Vestiging(en) .......................................................................................................................................................... 55 7. Omgevingsanalyse..............................................................................................................................................57 a. Wetenschappelijke context..................................................................................................................................... 57 b. Economie van Gelderland....................................................................................................................................... 58 c. Politieke ontwikkelingen......................................................................................................................................... 59 d. Technologische ontwikkelingen.............................................................................................................................. 60 e. Positionering........................................................................................................................................................... 60 8. Prestatie-indicatoren en Financiën .....................................................................................................................61 9. Veelgestelde vragen ...........................................................................................................................................68 10. Annex: Inhoudelijke beschrijving van de programmalijnen .................................................................................70
  5. 5. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 5 a. Data-gedreven Voeding en Gezondheid................................................................................................................. 71 b. Gezondheid en Gedrag ........................................................................................................................................... 73 c. Precisie-productie en Verwerking........................................................................................................................... 75 d. Supply Chain op Maat............................................................................................................................................. 77
  6. 6. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 6 1. Inleiding OnePlanet Onze gezondheid, de omgeving waar we in leven en het voedsel dat we produceren en consumeren zijn essentiële factoren voor onze kwaliteit van leven. Een duurzame toekomst hangt af van hoe voedselvoorziening en gezondheidszorg op lange termijn worden gewaarborgd, terwijl ze als gevolg van demografische trends onder toenemende druk staan. Dit vraagt om baanbrekende innovaties die gezondheid en welbevinden verhogen, en daarbij ook circulariteit en duurzaamheid creëren met behoud van economische slagkracht. Alleen een multi-/interdisciplinaire samenwerking kan zulke doorbraken forceren. De ambitieuze OnePlanet samenwerking tussen de strategische partners imec international en Stichting imec Nederland (imec), Wageningen Universiteit en Wageningen Research (WUR), Radboud Universiteit en Radboudumc (Radboud) zal zich positioneren op de cross-overs tussen agri, voeding, gezondheid en Hightech met een duidelijke focus en commitment om oplossingen naar de markt te brengen. De gezamenlijke sterkten van de partners - globaal innovatief leiderschap en een bewezen vermogen om innovaties om te zetten in industrieel haalbare oplossingen - verzekeren het lange termijn succes. De impact van deze samenwerking creëert een competitief voordeel voor de regio en verbetert gezondheid, welbevinden en kwaliteit van leven van haar burgers. OnePlanet zal een groot ecosysteem creëren van lokale en globale industriële klanten rond lokale partners en onze voedsel-, gezondheids- en Hightech-agenda. Onze klanten zullen de innovatieprogramma’s onderschrijven en meefinancieren om de daaruit voortvloeiende resultaten en maatwerk oplossingen te gebruiken. Gezamenlijk wordt sociale verankering van deze oplossingen gewaarborgd. Economische haalbaarheid, duurzaamheid en ethiek zullen drijvende krachten zijn voor de te kiezen onderzoeksrichtingen. Vier innovatieprogramma’s vormen de basis van de OnePlanet samenwerking. Data-gedreven Voeding en Gezondheid, Gezondheid en Gedrag, Precisie-productie & Verwerking en Supply Chain op Maat.
  7. 7. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 7 Data science is een sleuteltechnologie voor OnePlanet. De innovaties zullen ieders persoonlijke gezondheid ondersteunen op basis van individuele data en het produceren en verwerken van voedsel verbeteren met gedistribueerde metingen in dat proces. Dit vraagt ook om vroegtijdige aandacht ten bate van maatschappelijke waardering en inzicht in de economische haalbaarheid om de ontwikkelde oplossingen daadwerkelijk naar de markt te krijgen.
  8. 8. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 8 2. Het Gelderland van morgen Hoe ziet het Gelderland van de toekomst er uit als het OnePlanet Centre er komt? Welke effecten heeft de vestiging van het kenniscentrum? De onderstaande scenario’s geven een impressie van de verdere en wat nabijere toekomst. a. Scenario 1 Verdubbeling actieve city farmers in Gelderse voedselflats Wageningen, 03-05-2028 In de laatste tien jaar is het aantal bedrijven dat gebruik maakt van kantoorpanden in de stad gehalveerd. Slimme methodes om mobiliteit te regelen door de provincie Gelderland heeft ervoor gezorgd dat er efficiënter gebruik wordt gemaakt van vervoer en de uitstoot drastisch is verlaagd. Werknemers kunnen door nieuwe digitale technologieën veel gemakkelijker vanuit huis werken of op smart working hubs op strategische plekken in de regio. Hierdoor is er veel extra ruimte beschikbaar voor nieuwe initiatieven.
  9. 9. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 9 Verscheidene gemeentes in de regio hebben leegstaande panden op een slimme manier een nieuw leven gegeven. Een aantal van de leegstaande panden wordt momenteel omgebouwd naar appartementen- complexen, maar de overgrote meerderheid zal worden getransformeerd in voedselflats. Verticale landbouw is al langer door Wageningen Universiteit onderzocht en ontwikkeld. Inmiddels zijn de onderzoekers zo ver dat zij de emissiestandaarden halen: Slechts 2-4 liter water per kg groente is er nog nodig waardoor zij 10-20 keer minder landgebruik door verticale landbouwmethodes winnen. In het OnePlanet Centre is sinds enkele jaren samen met glastuinbouw- en boerenbedrijven, kennisinstellingen en startups gewerkt aan efficiënt slimme technologie voor verticale landbouwtoepassingen. Er is sensortechnologie om kwaliteit op plantniveau te kunnen controleren, schimmels te elimineren en voedingsstoffen in het water worden gemeten en hergebruikt om zodoende de emissie zoveel mogelijk te minimaliseren. De boer van de voedselflat krijgt een seintje op zijn smartphone wanneer de groentes klaar zijn om geoogst te worden. Buurtbewoners kopen rechtstreeks van de voedselflat hun tomaten, bloemkool en aardappels. Ook hebben zij de optie om zelf ruimtes te huren in de voedselflat waarmee ze gegarandeerd hun hele familie kunnen voeden. Een app geeft hen actuele informatie over het moment dat ze hun groentes kunnen komen oogsten. Steeds meer buurtbewoners zijn zeer actieve ‘city farmers’ zoals Irene (33), moeder van 2 kinderen: “Ook al wonen wij in de stad, doordat wij onze eigen voeding kunnen verbouwen hebben onze kinderen veel meer binding met wat zij eten en wat gezonde voeding inhoudt. In alle seizoenen hebben wij beschikking over een grote variatie aan groente. De technologie stelt ons in staat om in ons drukke leven toch ons eigen voedsel te kunnen verbouwen. Wij zijn blij dat we hierdoor ons steentje kunnen bijdragen aan een beter klimaat.” De komende jaren wordt verwacht dat het aantal voedselflats en actieve city farmers blijft toenemen.
  10. 10. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 10 b. Scenario 2 Lancering eerste pilot met Digital Twin Nijmegen, 25-11-2025 Een doorbraak in de preventieve geneeskunde is gemaakt in OnePlanet Centre waar Radboudumc en Radboud Universiteit sinds de oprichting nauw samenwerken met partners om de Digital Twin te lanceren. De pilot vindt plaats in het Radboudumc in de speciaal hiervoor ingerichte poli. Het spreekt veel mensen tot de verbeelding; een digitale kloon van jezelf. Maar voor de onderzoekers en medisch personeel is dit al een tijd de realiteit. Een digitale kloon heeft veel voordelen zoals het vroegtijdig kunnen opsporen van ziektes en de behandeling te simuleren zonder hiervoor het lichaam te belasten. Mensen met gezondheidsklachten die met traditionele methodes niet op te sporen zijn, kunnen door middel van hun digital twin inzicht krijgen in de oorzaak van hun klachten. Door de nauwe samenwerking met partners uit de farmaceutica, overheden, medische apparatuur fabrikanten en onderzoeksinstellingen in het OnePlanet Centre is de digital twin versneld ontwikkeld. Volgens onderzoekers in het centrum was de wetenschap al zover om een nauwkeurige scan van het lichaam te maken. Door de inzet van sensortechnologie, de ontwikkeling van algoritmes en machine learning zijn we in staat om van iemand een gedetailleerd profiel samen te stellen. Die data worden opgeslagen in een veilige serveromgeving en de patiënt bepaalt wie er toegang krijgt tot zijn of haar gegevens. Als in noodgevallen de digitale kloon moet worden geopend, kan dit door een intelligent patiëntherkenningssysteem.
  11. 11. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 11 Wordt de mens hierdoor buitenspel gezet? Volgens de onderzoekers is er juist sprake van ‘citizen empowerment’, de bekrachtiging van de burger. Waar vroeger generieke behandelings- methodes werden gehanteerd, kan nu meteen de juiste behandeling worden geven. Dit reduceert het medicijn- gebruik aanzienlijk en wordt het zelfgenezingspotentieel van het lichaam zo min mogelijk belast. Doordat bij kinderen al de risicofactoren worden geanalyseerd in de digitale kloon kunnen veel klachten voorkomen worden door bijvoorbeeld een speciaal dieet en afgestemde beweging. Slimme horloges, brillen en kleding kunnen vervolgens de gezondheid monitoren en een digitale coach zal vroegtijdig adviseren om levensstijlveranderingen in te voeren. Natuurlijk kunnen ze niet voorkomen dat mensen ziek worden maar het zorgt er wel voor dat minder mensen in de chronische zorg terechtkomen.
  12. 12. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 12 c. Scenario 3 Sensoren brengen de gezondheid van de Hoge Veluwe in kaart Kröller-Müller, 24-10-2020 De noodzaak tot klimaatvriendelijke bosbouw gericht op het behoud en herstel van de cultuurbossen op de Hoge Veluwe is urgenter dan ooit. De uitdagingen van klimaatverandering voor het gebied (zoals droogte en bosbrandgevaar) zijn sinds enkele jaren sterk merkbaar en een enorme zorg voor het voortbestaan van het grootste natuurgebied van Nederland. Samen met het OnePlanet Centre wordt er gewerkt aan een intensivering van het kringloop bosbouwbeleid. Het plaatsen van sensoren en verzamelen van data op strategische plaatsen in het gebied, zoals waterkwaliteitssensoren in vennen en bodemkwaliteitssensoren in de grond, geeft onderzoekers een beter inzicht in de ecologische veranderingen in het gebied. Ook kunnen voorspellingen worden gedaan en simulaties worden gemaakt die een beeld geven over de invloed van klimaatverandering op de Hoge Veluwe de aankomende jaren. Bij hoge CO2 gehaltes in de lucht kan er bijvoorbeeld worden aanbevolen om meer bomen te planten. Ook het meten van de bodemkwaliteit is een indicator van het behoud en herstelvermogen van het bos in de aankomende jaren. Op basis hiervan kan natuurbeheer data onderbouwde acties ondernemen die een klimaatvriendelijk bosbeleid ondersteunen. De simulaties maken ook duidelijk voor het publiek welke uitdagingen die klimaatverandering met zich mee- brengt. Hiervoor wordt een permanente expositie ingericht in het bezoekerscentrum en provinciehuis en is er een app beschikbaar voor bezoekers waarop live de omgevingskwaliteit wordt getoond.
  13. 13. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 13 d. Scenario 4 Wil jij weten wat jij echt moet eten? Ede, 05-06-2024 In het OnePlanet Centre programma ‘voeding en technologie’ wordt er samen met voedingsproducenten en supermarkten gewerkt aan methodes om gepersonaliseerde gezonde voeding inzichtelijk en werkbaar te maken. De resultaten van pilots met gepersonaliseerde voeding zijn veelbelovend en maakt preventieve gezondheidszorg mogelijk. Het OnePlanet Centre heeft als doel om nog een stap verder te gaan en zodoende productie en consumptie beter op elkaar af te stemmen. De meeste voedingsadviezen zijn “one size fits all”, echter blijkt niet alle gezonde voeding voor iedereen even gezond te zijn. Zeker voor chronische zieken of personen met allergieën is het belangrijk dat er aan het juiste persoonlijke voedingsadvies wordt gehouden. Het OnePlanet Centre wil door middel van verzamelde gezondheidsdata via ‘wearables’ (draagbare technologie) en andere methodes, digitaal gepersonaliseerd voedingsadvies mogelijk maken en ervoor zorgen dat er automatisch wordt ingekocht bij lokale voedselproducenten en leveranciers. Zodoende wordt er automatisch de juiste voeding op maat thuisbezorgd. Sensoren in de koelkast houden bij wat er wordt geconsumeerd en communiceren naar de leverancier wat er op het boodschappenlijstje staat voor die week. Een app geeft informatie over wat iemand die dag het beste kan eten. De app stelt ook alvast recepten samen op basis van de producten die men al in huis heeft. Ook zijn er verschillende gebruikerswensen mogelijk. Zo is het mogelijk om een voorstel van een boodschappenlijstje te krijgen die men kan reviewen en aanpassen terwijl anderen juist kiezen voor een volledig automatisch profiel.
  14. 14. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 14 e. Scenario 5 Gelderse steden worden een stuk slimmer Arnhem, Apeldoorn, 03-02-2021 In de steden Arnhem en Apeldoorn zijn sinds vorig jaar al enkele pilotprojecten opgestart door het OnePlanet Centre met als doel de steden een stuk slimmer te maken. Naar het voorbeeld van de slimme stad en haven in Antwerpen zijn er projecten gestart om de kwaliteit van de lucht te meten, het verkeer en de beweging van mensen door te steden te monitoren. Door deze data aan elkaar te koppelen wordt het inzichtelijker welke acties er kunnen worden genomen om de steden gezonder, bereikbaarder en leefbaar te maken. Waarin de aanpak zich onderscheidt van reguliere smart city projecten is dat de burger een zeer proactieve rol speelt in het initiëren van oplossingen en de review van projecten. Zodoende kan blijken dat bijvoorbeeld slimme verlichting, die alleen aangaat als het nodig is, in veel gevallen anders wordt ingesteld om een gevoel van veiligheid te waarborgen. De inbreng van stadsbewoners als co-creator en co-designer van hun eigen stad maakt dat een stad niet wordt ontworpen vanachter een bestuurstafel, maar dat een slimme stad vanaf de straat ontstaat. Om deze interactie tot stand te brengen is er een app beschikbaar, zijn er op meerdere punten in de stad interactieve schermen geplaatst en worden er regelmatig on- en offline bijeenkomsten georganiseerd.
  15. 15. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 15 3. OnePlanet Gelderland a. Waarom een OnePlanet Centre? Gezond leven, gezonde voeding en een gezonde omgeving voor de toekomstige generaties zijn ernstig in gevaar. Hoe ontwerpen wij een toekomst die over tien tot dertig jaar nog steeds leefbaar is? Onze ecologische voetafdruk is momenteel 1,7 keer de beschikbare ruimte op aarde. Dat betekent dat wij 1,7 keer het biologisch productief land en water nodig hebben om alles wat we consumeren te produceren en het afval te absorberen. ‘Earth Overshoot Day’, het moment wanneer de beschikbare hulpbronnen voor het lopende jaar zijn opgebruikt en waarna de reserves van de planeet dus worden aangesproken, viel dit jaar op 1 augustus. Als wij nu al meer reserves gebruiken dan de aarde kan bieden, hoe gaan wij hier in 2050 mee om als er 10 miljard mensen op deze aardbol zijn? Het besef dat er een grootschalige verandering nodig is in onze manier van leven is voornamelijk erg groot bij jongeren die de impact van klimaatverandering in hun levens als werkelijk ervaren en hier zeer actief iets aan willen doen. Van kennis naar echte tastbare oplossingen Om het hoofd te kunnen bieden aan de enorme uitdagingen waar we als mensen voor staan om onze aardbol beter te beschermen, is niet alleen heel veel kennis nodig. Er moet een verschuiving plaatsvinden van kennisproductie naar de toepassing in concrete oplossingen en applicaties. In deze laatste fase is de samenwerking tussen kennis- en onderwijsinstellingen, bedrijfsleven, overheid en burgers cruciaal. De urgentie van de situatie vraagt van ons allen dat wij in verhoogd tempo zeer ingrijpende innovaties in voeding en gezondheid naar de maatschappij brengen.
  16. 16. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 16 Het OnePlanet Centre gaat de uitdaging aan om door intensieve samenwerking te innoveren op de cross-overs tussen agro-food, gezondheid en hightech. Hiervoor is samenwerking tussen excellente wetenschappelijke instituten van belang -waar de kennis wordt gemaakt en opgeslagen-, met de grote industriële partijen -die de kracht hebben om kennis om te zetten in producten en impactvolle innovaties. Maar dit is slechts een deel van het verhaal want innovatie gebeurt niet alleen achter de bestuurstafel of in het lab. Het mkb in de Gelderse regio, zoals voedselproducenten, de akker- en glastuinbouwers, eierproducenten en boerderijen, tot aan de lokale gezondheidszorg in de regio zullen vanaf het begin betrokken moeten worden om innovaties te verwezenlijken. Hoe kan een grondkwaliteitssensor worden ingezet in de huidige landbouwtechnologie? Is het mogelijk dat een chip of een bril vroegtijdig ziektes kan opsporen om chronische zorg te voorkomen? Ja, dat is mogelijk. Het is essentieel deze kennis snel naar de eindgebruikers te brengen in concrete bruikbare oplossingen. Dit kan niet worden geforceerd, maar moet ontstaan uit deze intensieve samenwerking tussen overheid, burgers en bedrijven.
  17. 17. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 17
  18. 18. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 18 b. Samenwerkingsmodel Het OnePlanet Centre zal zich inhoudelijk richten op de thema’s mens, voeding, gezondheid, gedrag, milieu/omgeving, productie en waardeketen voor een gezonde planeet. Vooral de cross-overs tussen de thema’s zijn van belang. Deze integrale en interdisciplinaire aanpak maakt het OnePlanet Centre uniek in de wereld, door de combinatie van hoogwaardige technische kennis, medische kunde en agro/food expertise zullen innovaties ontstaan, die direct toepasbaar zijn. De samenwerking tussen de strategische partners imec, WUR en Radboud wordt volgens het beproefde model van imec in Leuven opgezet. Omdat het OnePlanet Centre – net zoals alle founding partners – geen winstoogmerk heeft, biedt het ook de neutrale grond die nodig is om (concurrerende) partijen in open innovatie modus met elkaar samen te laten werken. De overheid is in dit samenspel de stuwende kracht. Maar ook het verzamelen van de input van een boer, een verpleger of een leraar in het voortgezette onderwijs is belangrijk om samen een toekomst te ontwerpen die voor iedereen leefbaar is. Alle inkomsten van het OnePlanet Centre worden herinvesteerd in nieuwe innovaties. De spelregels voor samenwerking worden binnen imec al sinds 1984 succesvol gehanteerd en binnen bijvoorbeeld Holst Centre in Eindhoven sinds 2005. Deze spelregels bogen sterk op de ‘gedeeld risico – gedeeld resultaat’ gedachte. Met een veelheid aan participerende partijen (van internationale corporates tot lokale mkb’s) kun je een grotere impact hebben.
  19. 19. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 19 c. Waarom in Gelderland? Gelderland bouwt al jaren intensief aan een ecosysteem voor voeding en gezondheid. Het kenniscentrum is een volgende stap voor de regio om zich verder te profileren als topregio in Food & Health innovatie. Kortom: het OnePlanet Centre zal succesvol zijn in een omgeving waar aan de volgende essentiële randvoorwaarden is voldaan: • toegang tot vooraanstaande wetenschappelijke partners met de juiste inhoudelijke complementariteit; • toegang tot voldoende talent door lokaal maar ook internationaal talent aan te trekken; • toegang tot een state-of-the-art R&D infrastructuur; • mogelijkheid om het kenniscentrum te vestigen en uit te breiden met industriële partners in de toekomst; • toegang tot startfinanciering om de programma’s met voldoende kritische massa op te kunnen bouwen. De belangrijkste reden om Gelderland te overwegen voor vestiging van het OnePlanet Centre, is de inhoudelijke match en complementaire expertise tussen imec en de al aanwezige partijen Radboud en WUR. De doelstellingen en de verwachte impact van het OnePlanet Centre sluiten bovendien naadloos aan bij de ambities die Provincie Gelderland voor zichzelf heeft gedefinieerd in bijvoorbeeld de Omgevingsvisie 2018. Het OnePlanet Centre kan als versneller werken op het bestaande economische beleid van Provincie Gelderland, waar de provincie al inzet op ondernemerschap (met o.a. StartLife), het campusbeleid, de state- of-the-art R&D infrastructuur (o.a. Shared Research Facilities op de Wageningen Campus) en innovatie (o.a. KIEMT). Ook past het OnePlanet Centre in de inhoudelijke focus van de provincie met de Slimme Specialisatie
  20. 20. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 20 Strategie (S3) en het Innovatieprofiel Oost Nederland. Gelderland heeft alle ingrediënten in huis om koploper te zijn in duurzaamheid en innovatie. Aangezien er een mogelijkheid is om aan alle randvoorwaarden te kunnen voldoen is er voor alle betrokken partijen een unieke kans om iets neer te zetten dat in de gehele wereld nog niet bestaat: een kenniscentrum van wereldfaam dat de standaard gaat bepalen rondom duurzaamheid en preventieve zorg. Tenslotte grijpen alle beoogde onderzoeksthema’s direct op elkaar in rondom onze planeet. Met de realisatie van het OnePlanet Centre in de provincie zal Gelderland een belangrijk nationaal én internationaal economisch centrum worden en naar de top 5 van de Europese economische regionale gebieden stijgen. Dit zal resulteren in een grote aantrekkingkracht voor de vestiging van bedrijven in Gelderland en een solide basis bieden voor de verdere ontwikkeling van een bloeiende MKB sector. Dit zal resulteren in het behoud van al aanwezige en aantrekken van nieuwe kenniswerkers naar deze regio. d. Financieringsbehoefte Om een OnePlanet Centre te kunnen opzetten, is een startfinanciering nodig. Het is nu eenmaal niet mogelijk om een dergelijk initiatief direct op te zetten met alleen maar financiering vanuit het bedrijfsleven. Om aan de voorkant van grensverleggende innovaties te kunnen blijven werken, zal de pijplijn consequent gevuld moeten worden met onderwerpen die uit het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek komen. Omdat die kennis vaak nog verder bewezen moet worden (na een ‘proof of principle’) en te komen tot de volgende stappen (‘proof of concept’) zal in dat stadium altijd nog overheidsfinanciering nodig zijn. Dit is een bekend fenomeen bij publiek-private initiatieven over de gehele wereld. Over heel imec is deze jaarlijkse financiering afgenomen tot ongeveer 20% van het totale budget. Daarbij kan worden opgemerkt dat deze in absolute waarde in Vlaanderen de laatste jaren juist weer is toegenomen op basis van het behaalde succes waarmee imec impact in de regio creëert.
  21. 21. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 21 Het is belangrijk te vermelden dat de gevraagde financiering over 8 jaar in tranches zal worden uitgekeerd op basis van het succesvol behalen van de prestatie-indicatoren. Minimaal 1 maal jaarlijks wordt overlegd met Provincie Gelderland of de prestatie-indicatoren zijn behaald en of er voldoende voortgang is om een volgende tranche uit te keren.
  22. 22. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 22 e. Haalbaarheidsstudie Op het moment van publiceren van dit verkorte businessplan (september 2018), loopt een haalbaarheidsstudie om te bezien of de komst van een OnePlanet Centre naar Gelderland een realistisch haalbaar scenario is. Hierbij wordt gekeken naar de beoogde samenwerkingen met de grotere industrie, het op kunnen schalen van voldoende talent, de wijze van financieren en de vestigingsmogelijkheden. f. Huidige status en planning Inmiddels zijn er veel interacties geweest tussen de gerenommeerde partijen, die als founding partners op zullen treden in het te vormen OnePlanet Centre. Zowel op inhoudelijk vlak als op bestuursniveau is de meerwaarde van deze samenwerking overduidelijk, hetgeen resulteert in een gezamenlijke ambitie om een succes te maken van het aantrekken van industriële partijen en het creëren van lokale impact. Dit zal het gevolg zijn van wetenschappelijk inhoudelijke excellentie, de wijze van samenwerken, maar zeker ook de ambitie van het op kunnen en willen zetten van een kenniscentrum met wereldfaam. Het kenniscentrum bouwt voort op de kennis en ervaring van de founding partners, die een solide reputatie hebben in het opzetten van publiek-private consortia. In de open innovatieprogramma’s van imec nemen momenteel ruim 500 bedrijven deel, waarvan bijna 200 uit de regio. De planning van het OnePlanet Centre laat zich plooien naar de mogelijkheden die al dan niet ontstaan binnen Provincie Gelderland. Een ervaren team van kwartiermakers is in voorbereiding, zodat indien het kenniscentrum binnen Gelderland welkom is er snel geschakeld kan worden voor de opstart.
  23. 23. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 23 4. Impact a. Economische impact Het OnePlanet initiatief vraagt om een substantiële startfinanciering vanuit de Provinciale Staten van 65 miljoen Euro over de eerste 8 jaren. Hier staat echter tegenover dat het beoogde kenniscentrum in deze zelfde periode een totaal van 146,5 miljoen Euro zal genereren, dus 81,5 miljoen Euro aan externe inkomsten. Dit kan alleen maar als er voldoende kritische massa opgebouwd wordt om op wereldniveau mee te kunnen doen. Alleen dan zullen industriële partijen zich aan het kenniscentrum willen verbinden. Het is belangrijk te benadrukken, dat er van regionale impact geen sprake kan zijn zonder internationale samenwerking. Met de excellente reputatie van de stichtende partijen kan het OnePlanet Centre op de gekozen onderzoeksdomeinen demonstreren aan de wereldtop te staan en hierdoor samenwerkingen met grote internationale bedrijven aantrekken. Samen met de grote topspelers worden technologie-platformen gecreëerd en tot maturiteit gebracht. De lokale industrie bouwt hierop voort met oplossingen voor hun specifieke innovatie-vraagstukken. Vroegtijdig inzicht in nieuwe mogelijkheden geeft een competitief voordeel om wereldwijd marktaandeel te veroveren. Naast de externe inkomsten zal het kenniscentrum ook nog andere vormen van economische impact hebben: • het opbouwen van een goed functionerend ecosysteem rondom de OnePlanet thema’s, waar expertise op de crossovers tussen agro-food, gezondheid en hightech bij elkaar wordt gebracht. Het bij elkaar brengen van de bestaande ecosystemen in de regio en van de OnePlanet partners in de verschillende domeinen is hiervoor essentieel. Deze vorm van kennisclustering brengt met zich mee, dat partijen gezamenlijk een aantrekkingskracht hebben voor de Provincie Gelderland. Hierdoor wordt het vestigingsklimaat aantrekkelijker;
  24. 24. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 24 • directe bestedingen bij bedrijven in de regio van maaltijden en conferentiezalen tot het uitbesteden van werkzaamheden. • bij voldoende kritische massa zullen ook spin-offs en startups gecreëerd gaan worden. In het begin zal meer worden gefocusseerd op technologie transfers omdat het uitvloeien van personeel naar een nieuwe startup dan nog een te grote impact heeft op de groei van de organisatie en behoud van haar expertise. • toegang tot Europese financiering (Horizon2020 / EFRO / Interreg etc.); De OnePlanet partners zullen samen nieuwe onderzoeksvoorstellen indienen om additionele financiering voor nieuwe activiteiten te verkrijgen. Deze zullen zich richten op de gezamenlijke programmalijnen als beschreven in hoofdstuk 10. • betrekken van mkb bij de adoptie van de meer ‘mature’ technologie (die bewezen genoeg is om producten en diensten te creëren). Op de afbeelding hiernaast wordt inzichtelijk gemaakt wat na 35 jaar de impact is van imec in Vlaanderen. Daarbij moet opgemerkt dat het terugvloeien van de fiscale return in Gelderland niet in directe lijn zal gebeuren. Voor elke baan worden er 2,7 extra banen gecreëerd. Voor elke euro subsidie wordt er 8 euro aan toegevoegde waarde gecreëerd. Voor elke euro subsidie wordt er 4 euro fiscale return gecreëerd.
  25. 25. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 25 Holst Centre in Eindhoven is de eerste samenwerking die imec buiten Vlaanderen heeft opgezet, en is tot op zekere hoogte te vergelijken met het OnePlanet initiatief. Sindsdien zijn ook initiatieven in Taiwan (service centre) en meer recent in Orlando Florida (Focus op Non-Visible Imaging) opgezet. De visie van imec en TNO bij oprichting van Holst Centre was gericht op het samenbrengen van laag- energetische chips en functionaliteit op grote oppervlakken folie, zogenaamde ‘hybride elektronica’. Deze hoogwaardige technologie is zeer kostbaar om te ontwikkelen, waardoor het open innovatie concept van gedeelde kosten ook hier kon worden toegepast. Met de vlucht van het Internet of Things en het volwassen worden van deze technologie zijn de activiteiten de laatste paar jaar, zoals in Gelderland direct de bedoeling is, naar het ontwikkelen van applicaties verschoven. Hiermee zien we ook een toenemende interesse van het mkb en de creatie van start-ups in de regio.
  26. 26. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 26 In onderstaande afbeelding wordt inzichtelijk gemaakt, welke meetbare waarden in de regio ontstonden.
  27. 27. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 27 b. Maatschappelijk / Duurzaam I. Mens, gezondheid en gedrag De effecten op gezondheid en duurzame inzetbaarheid vanuit de onderzoeksprogramma’s zullen onder andere zijn: • Preventie: meer jaren in goede gezondheid door beter en sneller inzicht te krijgen in de zaken die onze gezondheid beïnvloeden en daarmee aandoeningen voorkomen. Minder uitval als gevolg van ziekte en bijwerkingen van voedingsproducten en medicijnen. Meer inzicht en controle over eigen gezondheid en effecten van leefstijl, voedsel en omgevingsfactoren. Verlagen van gezondheidsrisico’s door ontwikkeling van meetbare biomarkers die inzicht geven in de invloed van omgevingsfactoren op de gezondheid. Verandering en meer eigen invloed op het gedrag in termen van actieve leefstijl, mentale gezondheid, mantelzorg oplossingen en ecologisch verantwoord gedrag. • Genezing: betere en gezondere op het individu afgestemde voedingsmiddelen die bijdragen aan sneller herstel bij ziekte. Op maat op het individu afgestemde medicijnen zonder of met significant minder bijwerkingen. Sneller kunnen ingrijpen in eventuele bijwerkingen of andere effecten in het genezingsproces. • Groter welbevinden en langduriger inzetbaarheid: door de verbetering van de gezondheid stijgt de kwaliteit van leven, is er minder ziekteverzuim en een hogere arbeidsproductiviteit. Mensen zullen immers steeds langer doorwerken en de gemiddelde leeftijd op de werkvloer stijgt. De oplossingen uit de programma’s bieden zowel werknemers als werkgevers mogelijkheden om verbeteringen te realiseren in de gezondheid, betrokkenheid, het werkplezier, ontwikkeling en fysieke belasting van mensen. Dit verbetert de duurzame inzetbaarheid van mensen, maar met name de kwaliteit van leven en het gezonder ouder kunnen worden.
  28. 28. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 28 II. Milieu, klimaat en planeet Het rendement van de programma’s Precisie-productie & Verwerking en Supply Chain op Maat hebben vooral impact op het milieu en het klimaat betreffen onder meer: • Mondiale voedselzekerheid: via meer (IT-)technologie in de productie, logistiek, verwerking, retail en consumptie, waardoor hoge opbrengsten worden gerealiseerd, lagere verliezen in de keten en een hogere (gezondere) kwaliteit bij de consument; • Reductie in verbruik grondstoffen: door de ontwikkeling van nieuwe state-of-the-art sensortechnologiëen zijn er betere meetgegevens en inzichten in de groei en ontwikkeling van plant en dier. Hierdoor kan een enorme verbetering worden gerealiseerd in de hoeveelheid benodigde grondstoffen. Door oplossingen te realiseren die het mogelijk maken lokaal, dichtbij de consument het voedsel circulair te produceren, wordt het verlies van maar liefst 40% van voedselproductie sterk teruggedrongen en vermindert de ecologische voetafdruk; • Diergezondheid en welzijn: Door betere monitoring en data-analyse wordt de gezondheid en het welzijn van dieren sterk verbeterd. Het resultaat is een diervriendelijkere productie, hogere efficiency, betere kwaliteit en betere controle op voedselveiligheid. • Eiwittransitie: de noodzakelijke transitie naar andere eiwitbronnen vergt technologie, zoals 3D- printen en replicatie van voedsel waardoor de eiwittransitie mogelijk en acceptabel worden gemaakt voor de consument. Het wordt mogelijk exacte hoeveelheden voor maaltijden te maken en daarmee het verlies verder te reduceren. • Voedselmonitoring: betere meet- en monitoring methodes maken het mogelijk om de uitstoot van stoffen die schadelijk zijn voor mens en milieu te beperken. Hierdoor reduceert de uitstoot van methaan, ammoniak, fijnstof e.d. Ook komt het de kwaliteit en houdbaarheid van voedselproducten ten goede en zullen minder infecties door bijvoorbeeld Salmonella of Listeria voorkomen. Een betere
  29. 29. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 29 monitoring van diergezondheid resulteert vervolgens in een lager risico op overdracht van dierziektes naar mensen, zoals bijvoorbeeld de Q-koorts. c. Regionale impact Het beoogde OnePlanet Centre: • brengt relevante wetenschap naar de praktijk en betrekt daarbij zowel de burger als bestuurders. ‘Citizen Science’ is een vorm van bottom-up innovatie waarbij de burger ook zelf met gezondheidsdata en energiedata aan de slag gaat en hier actief bij wordt betrokken. Zie als voorbeeld het imec City of Things project in Antwerpen waar een intensieve samenwerking met stadsbewoners plaatsvindt. • zorgt voor kortere ‘time-to-market', met andere woorden de belangrijke oplossingen komen als eerste door samenwerking met mkb en de industrie in Gelderland op de markt en bieden daarmee Gelderse bedrijven en de bevolking een zogenaamd trendsetter voordeel; • is een onafhankelijk non-profit kenniscentrum, een stichting zonder winstoogmerk of aandeelhouders waar alle inkomsten terugvloeien naar nieuw relevant onderzoek; • versterkt de Gelderse kennisinfrastructuur op ambities die Gelderland reeds heeft gedefinieerd rondom bijvoorbeeld ‘Concepts for a Healthy Life’ en ‘smart en sustainable industries’. • doet onderzoek en creëert oplossingen die Gelderland helpen de eigen klimaatdoel-stellingen te halen en andere regio’s deze kennis aan te bieden; • sluit aan bij de ‘grand challenges’ van de EU, de NWA en de verscheidene topsectoren; • biedt een platform voor samenwerking en kennisdeling op alle niveaus van (v)mbo tot universitair. Het is een kweekvijver voor talent en voor kennisontwikkeling die noodzakelijk is om te kunnen blijven voldoen aan de vraag naar voldoende gekwalificeerd personeel voor de Gelderse bedrijven in
  30. 30. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 30 de sterk veranderende toekomst. De concrete thema’s hebben een grote aantrekkingskracht voor de jonge generatie studenten en starters. Buiten de grensverleggende impact op de wijze waarop we ons als mens verhouden tot onze voeding, gezondheid en onze planeet en de pioniersrol van de regio wereldwijd, biedt het OnePlanet Centre nog vele andere maatschappelijke relevante invloeden op de regio: • Minimaal 75 directe banen in de eerste drie jaren, en circa 120 na acht jaar (op het opleidingsniveau waar uit de discrepantie-analyse van Provincie Gelderland naar voren komt, dat er een tekort is aan banen in zowel Food Valley als in Health Valley – ofwel een overschot aan gekwalificeerde mensen); • Minimaal 200 indirecte banen voor de eerste drie jaar en 325 na acht jaar. • Werken aan high tech oplossingen en applicaties voor maatschappelijk impactvolle thema’s betekent dat wetenschappers zich hieraan willen verbinden. Dit trekt talent naar de regio, en vervolgens trekt talent ook weer talent aan; • als er een kenniscluster ontstaat, biedt dit vele mogelijkheden om talent langdurig aan de regio te verbinden. Men kan meerdere carrière-stappen binnen dezelfde regio vinden; • Opleiden van additionele Bachelors, Masters en PhD’s met aandacht voor inzicht in de crossovers tussen health, agro-food en ict/hightech zodat zij klaar zijn voor nieuwe ontwikkelingen als digitalisering, industry4.0 en Internet of Things. • betrekken van HBO- en MBO-opleidingen bij de OnePlanet thema’s om het regionale mkb ook in de toekomst van werknemers met de juiste expertise te kunnen voorzien. Nieuwe innovaties behoeven nieuwe talenten van mensen, ook verderop in de waardeketen. Dit sluit o.a. aan bij hoe WUR nu samenwerkt in diverse programma’s met verschillende instellingen van het MBO en HBO. Het is zeer belangrijk die ook met OnePlanet te verbinden, omdat daar de toekomstige medewerkers van
  31. 31. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 31 bedrijven worden opgeleid die overweg moeten kunnen met de nieuwste hightech systemen. Dit is een zeer snelle route om te dissemineren en resultaten door te laten stromen naar de bedrijven. d. Industriële partners Het betrekken van de grote internationale organisaties die interesse kunnen hebben in de onderzoeksdomeinen van het OnePlanet Centre, en deze naar Gelderland te halen, is in eerste instantie de belangrijkste opdracht aan het kenniscentrum. Gezamenlijk de eerste stappen van de waardeketen kunnen doorlopen, is van doorslaggevend belang voor innovaties die er in de toekomst echt toe doen. Dit heeft onder andere te maken met het gezamenlijke marktpotentieel dat de grote bedrijven samen creëren. PROBLEEM BEHOEFT OPLOSSING(EN) Brugfunctie - Kenniscentrum ONTWIKKELING TOEGEPAST - INDUSTRIEEL 3 banen1 baan = Universiteit ONDERZOEK FUNDAMENTEEL – STAND DER TECHNIEK HBO / MBO ONTWERP ONTWERP - MENS - INTERFACE AOC/ROC/MKB PRODUCTIE MATERIAALKENNIS Klanten / Gebruikers PRODUCT/DIENST EMPIRISCH ERVAREN DE WAARDEKETEN
  32. 32. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 32 Doordat meerdere partijen een deel van hun R&D-budget inbrengen in een open innovatie modus van ‘gedeeld risico – gedeeld resultaat’ ontstaat gezamenlijke financiering van onderzoeksonderwerpen. Over de wijze waarop het intellectueel eigendom binnen een dergelijke open modus wordt geregeld, wordt verder ingegaan in hoofdstuk 6.e. Ook hiervoor is een beproefd model beschikbaar. De wijze waarop industriële partners geïnteresseerd worden in deelname aan de programma’s gaat in eerste instantie puur op basis van inhoud. Het OnePlanet Centre deelt op hoofdlijnen de roadmap per onderzoeksthema en de grote industrie kan hieraan deelnemen. De wijze van deelname en de daarbij behorende financiële inbreng wordt per onderzoekspartner bepaald. De wijze van toetreding en uittreding wordt verder uitgelegd in hoofdstuk 6.d. Iedere 6 maanden wordt een partnermeeting georganiseerd, waarbij
  33. 33. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 33 feedback wordt gevraagd op de voortgang binnen de thema’s. Dit is ook het moment van herijken van de roadmap naar de toekomst toe. e. Mkb-programma De deelname van mkb in onderzoeksthema’s wordt typisch actueel vanaf het moment dat meer volwassen technologie beschikbaar is die dicht bij de applicatiedomeinen is ontwikkeld. De OnePlanet partners hebben veel kennis al tot hun beschikking waarmee het mkb, dat over het algemeen een kortere ‘time-to-market’ en minder R&D-budget heeft dan de grotere industrie, al in een vroegtijdig stadium kan worden aangehaakt. Zij kunnen via het OnePlanet Centre toegang krijgen tot innovatieve technologie-platformen, die hen in staat stellen nieuwe innovaties in hun nichemarkten te introduceren. Dit biedt grote kansen voor de toekomst in bijvoorbeeld procestechnologie, sensortechnologie, robotisering en technologie-productie. Vanaf dag één zal er in het One Planet centre dus nauw worden samengewerkt met de bedrijven in de regio om de behoeftes goed te begrijpen en de ontwikkeling van applicaties te begeleiden. Dit bouwt voort op de bij imec aanwezige service om bedrijven te helpen een succes te maken van nieuwe product ideeën, of verbeteringen van bestaande producten en diensten. Hierbij wordt het volledig traject van idee, design van chips en systemen, prototyping van producten, testen in realistische omgeving en productie begeleid op een manier waarbij zoveel mogelijk lokale expertise wordt ingezet. De aanwezigheid van veel slimme maakindustrie en het Industrie 4.0 beleid in Gelderland zijn hiervoor extra succesfactoren. Waar expertise ontbreekt zal deze van elders in het internationaal ecosysteem worden ingebracht, net als dat Gelderse expertise (zoals bijvoorbeeld rond packaging) voor behoeften uit andere regio’s kan worden aangehaakt.
  34. 34. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 34
  35. 35. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 35 Daarnaast is de kennis van het mkb over applicaties en eindproducten andersom ook belangrijke input voor het OnePlanet Centre. Hierin kan voor een aanpak worden gekozen om door middel van open innovatie pilot projecten de meer volwassen technologie op grote schaal uit te rollen, te testen, en verder te optimaliseren richting specifieke toepassingen. In deze projecten worden er concrete oplossingen gerealiseerd samen met partners in de regio. Het mkb krijgt hierdoor de kennis over wat de technologie kan bieden en kan dit adopteren in eigen toepassingen en vice versa krijgt het instituut beter zicht op de mogelijke eindtoepassing. Hierbij wordt actief de samenwerking opgezocht met bestaande mkb-netwerken binnen Gelderland, zoals de connectie met Oost-NL, BOOST, KIEMT en de Food Valley en Health Valley-bureaus. Maar ook met bedrijven, telers en zorginstellingen in de regio. Spin-offs en start-ups Naast de samenwerking met de grote industrie partners en mkb’s zijn er nog andere manieren waarop de oplossingen uit het OnePlanet Centre naar de markt gebracht worden en waaruit ook economische impact ontstaat. Eén van de belangrijkste en meest waardevolle is de creatie van spin-offs en start-ups die gebruik maken van de kennis, kunde en intellectuele eigendom van het OnePlanet Centre om nieuwe bedrijfsactiviteiten te starten. Hier kan geput worden uit de ervaring van imec international rondom het i- start programma’s, dat coaching, faciliteiten en financiering biedt voor nieuwe bedrijven op basis van de gecreëerde innovaties. Imec.XPand is het nieuwste initiatief waar recent 117MEuro durfkapitaal is samengebracht dat kan worden ingezet voor nieuwe innovaties die deels op imec resultaten bouwen. Begin dit jaar is in Eindhoven, in samenwerking tussen XPand en de BOM, het nieuwe bedrijf Onera van start gegaan dat zich richt op slaapstoornissen. Verder wordt voor het ondersteunen van werknemers die graag in een start-up meegaan samengewerkt met regionale accelerator en scale-up programma’s. Ook WUR en Radboud beschikken over een slagvaardig en professioneel ontwikkeld start-up ecosysteem. Zo heeft het aan WUR
  36. 36. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 36 gerelateerde StartLife in de afgelopen 6 jaar 218 startups ondersteund in het domein Agri-Food, waarbij 1215 banen gecreëerd zijn en 96 miljoen euro door derden geïnvesteerd is. Technologie transfer Kennisoverdracht en technologie transfer naar de industrie heeft vele verschijningsvormen: de nabijheid van de industrie biedt mogelijkheden tot het delen van onderzoeksresultaten en technische faciliteiten, uitwisseling van personeel, kennisoverdracht middels patenten, gezamenlijke wetenschappelijke artikelen, publicaties in vakbladen, congressen, presentaties, leerstoelen aan universiteiten, PhD en master student begeleiding, opleiding en training etc. Aan de basis voor de waardeontwikkeling van nieuwe technologie ligt een zeer solide en bewezen intellectueel eigendomsmodus dat ook toegankelijk is voor het mkb. f. Beroepsonderwijs Buiten de onderwijstaak die de WUR en de RU hebben in academische kennisoverdracht, zijn er nog meer stappen naar het onderwijs van belang. In de toepassing van academische kennis is een zeer belangrijke rol weggelegd voor Hogescholen en Middelbaar Beroepsonderwijs. De gehele keten aan scholing moet goed ingericht worden op wat er in de toekomst aan kennis nodig is voor productie, implementatie, installatie en onderhoud. Omdat het OnePlanet Centre inzicht krijgt in wat er nodig is naar de toekomst toe, is het belangrijk om opleidingsinstituten zoals de HAN, VHL, de ROC’s en de AOC’s snel aan te haken. Bijvoorbeeld bij het oprichten van startups heb je vooral behoefte aan personeel dat opgeleid is om een bedrijf te starten en te leiden. Ook bij de bestaande mkb’s heb je ‘technology minded’ jongeren nodig die heel snel en op praktische manier innovaties naar een groter publiek gaan brengen. De verzorgende die wordt
  37. 37. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 37 opgeleid om in de ouderenzorg te gaan werken zal ook met zorgtechnologie gaan werken die in het OnePlanet kenniscentrum wordt ontwikkeld. Kortom, een grote nieuwe generatie werkenden zal intensief betrokken moeten worden bij de nieuwe innovaties die er aan komen en een revolutie teweeg gaan brengen in de manier waarop wij werken. Dit kan door een stageaanbod te verzorgen maar ook actief te zijn in het organiseren van evenementen en activiteiten in het onderwijs die gericht zijn op technologische bekwaamheden en kennis die voor hen van belang is. Ook hierin is intergenerationele kennisuitwisseling belangrijk om specialistische vakkennis over te brengen en de jongeren te stimuleren hiermee het bedrijfleven en onderwijs te innoveren. g. De burgers De laatste en meest belangrijke stakeholdergroep die in beeld moet komen, is de burger. Tenslotte gaan de beoogde programma’s van OnePlanet helemaal over mens, voeding, gedrag en de wijze waarop we met onze planeet omgaan. Als de burger niet betrokken is, ontstaat er geen sociale innovatie; geen verandering van grondhouding en gedrag, die essentieel zijn voor de acceptatie van nieuwe innovaties. Immers, als de mens niet omarmt wat je als kenniscentrum doet – de technologie niet gaat gebruiken – is er geen sprake van innovatie. De burgers van Gelderland gaan als eerste baat hebben bij de komst van het OnePlanet Centre. Zij kunnen zelf deel uitmaken van de proeftuinen en betrokken worden bij het valideren van nieuwe oplossingen, de zogenaamde ‘citizen science’, die opgezet worden in de omgeving van het OnePlanet Centre. Zij krijgen hiermee direct toegang tot en hebben invloed op de oplossingen die hen en volgende generaties een gezonde toekomst bieden.
  38. 38. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 38 Het onderstaande model toont de valorisatie-route van de programma’s naar de markt. ValorisatieToegepast onderzoekFundamenteel onderzoek Cross-overs MKB adoptie Start-ups Spin-offs Tech Transfers Burgerinitiatieven Data-gedreven voeding & gezondheid Gezondheid & gedrag Precisie-productie & verwerking Supply chain op maat
  39. 39. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 39 5. Partners De WUR en de Radboud zijn zeer gerenommeerde universiteiten die Gelderland binnen haar grenzen heeft en strategische partners van het OnePlanet Centre. De derde partij, imec, is een internationaal toonaangevend onderzoekscentrum in nano-elektronica en digitale technologie. De samenkomst van deze drie wereldwijd gerenommeerde instituten is een enorme en unieke kans voor Gelderland om een kenniscentrum op te zetten, dat op wereldniveau rondom de gekozen onderzoeksdomeinen zal acteren. Ecosysteemvorming / kennisclustering Wat het OnePlanet Centre in beweging zal brengen, is de verdere uitbouw van het ecosysteem rondom het totaalconcept van: mens, gezondheid, voeding en planeet. De bestaande campussen rond Wageningen en Radboud, en de groei rond Mercator en Novio Tech maken deze regio tot een ideale locatie voor dit initiatief. We zijn in een tijdperk aangekomen waar toegang tot kennis zeker zo belangrijk is als het eigendom ervan. Organisaties realiseren zich dat ze niet langer helemaal zelfstandig kunnen innoveren, juist omdat veel disruptieve innovatie plaatsvindt op de cross-overs tussen disciplines. Interdisciplinaire samenwerking is dus cruciaal om de snelheid van innovaties hoog te houden en te voorkomen dat ze te laat op de markt komen, of dat innovaties net hun doelgroep missen. Een ecosysteem rond crossovers maakt samen innoveren toegankelijker dan ooit.
  40. 40. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 40 Nabijheid creëert vertrouwen en bevordert de uitwisseling van kennis en ervaring. Deze kennis en ervaring zit in mensen, die hun exceptionele inzichten delen in een vertrouwde omgeving. Zeker het delen van intergenerationele kennis tussen ervaren mensen met specialistische kennis en de nieuwe generatie die dit met creatief vermogen gemakkelijk met elkaar verbindt in nieuwe oplossingen die voor hen relevant zijn. Het belang van nabijheid is ook de reden voor imec om een nieuwe vestiging in Gelderland te willen opzetten, dichtbij de bestaande expertise, om die kennisuitwisseling te faciliteren.
  41. 41. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 41 De reputatie van een kenniscluster is gebaseerd op de gerenommeerde partijen die zich hierbinnen bevinden maar ook de output kenbaar kunnen maken. De samenkomst van veel kennis en kunde rondom een thema werkt versterkend voor de regionale ontwikkeling. Gezamenlijk creëren partijen de aantrekkingskracht voor talent en voor andere organisaties die zich willen vestigen dichtbij de bron van het kennisgebied. a. imec international / Stichting imec Nederland Imec international Imec is ’s werelds toonaangevende onderzoeks- en innovatiehub op het vlak van nano-elektronica en digitale technologie. De combinatie van de voortrekkersrol die zij vervullen in microchiptechnologie en in software- en ICT-expertise maakt de vereniging zonder winstoogmerk (vzw) uniek. Imec beschikt over state-of-the-art infrastructuur en een lokaal en internationaal ecosysteem van partners in diverse sectoren, waar gezamenlijk aan baanbrekende innovatie gewerkt wordt in toepassingsdomeinen zoals gezondheidszorg, slimme steden, mobiliteit, logistiek, Industrie 4.0, energie en onderwijs. Imec is een vertrouwde partner van bedrijven, start-ups en universiteiten en brengt ruim 4.000 topwetenschappers uit meer dan 88 landen samen. Imec heeft naast de hoofdvestiging in Leuven een aantal R&D-groepen die verspreid zijn over universiteiten in Vlaanderen, Nederland, Taiwan, de VS en China, en kantoren in India en Japan. Stichting imec Nederland In Nederland werkt binnen Stichting imec Nederland een team van 133 onderzoekers van 22 verschillende nationaliteiten samen met industriële partners zoals Philips, Samsung, Panasonic en Sony aan de laatste technologische innovaties op het gebied van bijvoorbeeld draadloze sensoren. Het imec model is in 2005
  42. 42. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 42 samen met TNO in Eindhoven uitgerold in het Holst Centre. Hier worden innovatieve ideeën naar bruikbare technologieën vertaald in de gezondheidszorg, dunne film- elektronica en Internet of Things. Op deze wijze kunnen op basis van wetenschappelijke en technologische innovaties totaal nieuwe markten bediend worden. b. Radboudumc / Radboud Universiteit Radboud Universiteit De Radboud Universiteit is een brede, internationaal georiënteerde onderzoeksuniversiteit. Samen met het Radboud Universitair Medisch Centrum ontstaat een intellectueel klimaat dat medewerkers en studenten inspireert om een stevige bijdrage te leveren aan belangrijke maatschappelijke thema’s. De Radboud Universiteit heeft bijna 21.000 studenten (13.500 bachelor, 7.500 master). De RU stimuleert haar afgestudeerden om verantwoordelijke posities in een steeds internationaler wordende samenleving in te nemen. Het maatschappelijke profiel van de universiteit is dynamisch en gericht op belangrijke ontwikkelingen in de maatschappij. Huidige kernthema’s zijn o.a.: Diagnostiek en behandeling op maat, Europa en zijn werelden, Gedrag en opvoeding, Moleculen en materialen, Ontwikkeling van de samenleving en haar inrichting, Taal en communicatie, Water en wetlands. De wetenschappelijke staf heeft een internationale samenstelling. Al het onderzoek in de volle breedte van de Radboud Universiteit voldoet aan hoge internationale kwaliteitsstandaarden. De RU behoort tot de top van een aantal wetenschappelijke kerndisciplines: Antropogenetica, Astrofysica, Cognitieve Neuroscience, Cyber security, Infectieziekten en immunologie, Microbiologie, Ondernemersgericht recht, Organische chemie, Taalwetenschappen en Vastestoffysica.
  43. 43. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 43 De European Research Council (ERC) geeft beurzen aan de beste onderzoekers van Europa en geeft een stimulans aan sterk vernieuwend onderzoek. De RU staat in de top 25 van Europa en is verhoudingsgewijs de grootste Nederlandse ontvanger van deze beurzen. Verder scoort de Radboud Universiteit als beste Universiteit binnen het prestigieuze vernieuwingsimpuls programma van het NWO, een subsidieprogramma voor talentvolle, creatieve onderzoekers die vernieuwend onderzoek doen. De Radboud Universiteit kan zich meten met de topuniversiteiten van de wereld en behoort tot de top 1% van universiteiten volgens de Shanghai ranking (ARWU/Shanghai ranking 2018). Radboudumc Het Radboudumc wil vooroplopen in het vormgeven van de gezondheidszorg van de toekomst met een persoonsgerichte en innovatieve benadering, en doet dat in nauwe samenwerking met zijn netwerk. Zo krijgt elke patiënt de beste zorg. Radboudumc wil zich onderscheiden met een significante impact op healthcare: samen met én voor de patiënt onderscheidend zijn in zorg, onderzoek en onderwijs. Dat waardeert de patiënt: al jarenlang is het Radboudumc het best scorend UMC op de CQ-index die de waardering van de dienstverlening bijhoudt (score 8,5 in 2017). Het Radboudumc telt ruim 11.000 medewerkers en meer dan 3.000 studenten. Het wetenschappelijk onderzoek - ondergebracht in 18 onderzoeksthema’s binnen de drie onderzoeksinstituten Radboud Institute for Molecular Life Sciences (RIMLS), Donders Center for Medical Neuroscience en Radboud Institute for Health Sciences (RHIS) - beweegt zich van moleculair niveau via mens naar populatie en terug. Daarnaast zijn diensten van negentien Technology Centra beschikbaar, zoals een Biobank, 3D lab en Stamcel Faciliteit.
  44. 44. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 44 De impact van het onderzoek zit in de lift. In de lijst van CWTS is het Radboudumc in de periode van 2005 tot 2015 gestegen van de zesde naar de vierde plek van de acht Nederlandse UMC’s. Wat betreft aantal wetenschappelijke publicaties neemt het Radboudumc de derde plaats in. Het toponderzoek van het Radboudumc wordt geïllustreerd door onder andere de Spinozaprijs voor Mihai Netea (2016), de Huijbregtsenprijs voor Jolanda de Vries (2017), de vele VENI, VIDI, VICI, Rubicon en ERC beurzen en de hoge positie (2e van alle UMC’s) in het Europese Horizon 2020 subsidieprogramma over de jaren 2014-2016. Waar mogelijk wordt onderzoek ook gevaloriseerd. Enkele voorbeelden zijn TropIQ Health Sciences (malaria), Atro Medical (kunstmeniscus), Soteria Medical (AI), Screenpoint Medical (AI), MindAffect (Brain Computer Interface voor ALS-patiënten), Xenikos (reset van het afweersysteem) en beursgenoteerde bedrijven als MDxHealth (moleculaire diagnostiek) en ProQR (genetische therapie tegen blindheid). c. Wageningen Research & Wageningen University Wageningen University & Research is een samenwerkingsverband van Wageningen University en Stichting Wageningen Research. “To explore the potential of nature to improve the quality of life”, dat is de missie. Ruim 6.500 medewerkers en 12.000 studenten uit meer dan honderd landen werken in het domein ‘gezonde voeding en leefomgeving’ overal ter wereld, zowel voor overheden als voor het bedrijfsleven. De kracht van Wageningen University & Research ligt in de bundeling van gespecialiseerde onderzoeksinstituten en de universiteit in de samenwerking vanuit verschillende natuur-, technologische en maatschappijwetenschappelijke disciplines. Daardoor kunnen wetenschappelijke doorbraken snel in de praktijk en in het onderwijs worden vertaald. Het domein van Wageningen University & Research bestaat uit drie samenhangende kerngebieden: • voeding en voedselproductie
  45. 45. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 45 • leefomgeving • gezondheid, leefstijl en levensomstandigheden Wageningen University & Research en haar onderzoekers behoren tot de internationale top van hun vakgebied. Dat blijkt onder meer uit de toppositie van internationale ‘university rankings’, zoals een nummer één positie in de landbouw, milieu en ecologie ranking van de Universiteit van Taiwan (NTU Ranking) en een nummer één positie voor ‘Agricultural Sciences’ en ‘Food Science & Technology’ in de Shanghai Ranking 2018. Kortom, Wageningen University & Research is een wereldspeler in voedings- landbouw- en milieutechnologie. Maar hoe kunnen we in de toekomst voldoende hoogwaardige producten blijven leveren in een tijd dat de wereldbevolking groeit en energie, water en grondstoffen geleidelijk aan schaars worden. Hoe kunnen we bijdragen aan voedselzekerheid in de toekomst, en tegelijkertijd inspelen op de wensen en behoeften van de consument van nu? Die wil gezond en lekker eten en vraagt steeds vaker om gepersonaliseerde producten die aansluiten bij leeftijd, gezondheidsstatus of leefstijl. Aan fabrikanten de uitdaging dit alles te vertalen naar tastbare voedselinnovaties. Wageningen University & Research biedt bedrijven door de hele keten - van primaire producent, grondstofleverancier en voedingsmiddelenfabrikant tot apparatenbouwer en supermarktketen - de kennis die nodig is om zowel nu als in de toekomst hoogwaardige producten te kunnen leveren. Dat gebeurt vanuit een multidisciplinaire benadering: experts uit verschillende vakgebieden werken nauw met elkaar samen. Het fundamenteel onderzoek dat plaatsvindt bij de universiteit en het toegepast wetenschappelijk onderzoek bij de diverse kennisinstellingen liggen bovendien in elkaars verlengde. Door onderzoekers en bedrijven te verenigen in publiek-private samenwerkingsverbanden worden wetenschappelijke inzichten direct vertaald naar de praktijk.
  46. 46. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 46 d. Overheden Zonder de betrokkenheid van de provinciale en lokale overheden kan een kenniscentrum als OnePlanet niet opgestart worden of blijven bestaan. De overheid heeft als partner van het centrum een rol die zowel verbindend is maar krijgt daar ook veel voor terug. In het geval van OnePlanet heeft de Provincie haar rol als verbinder uitstekend opgepakt door de partijen nader tot elkaar te brengen. Men heeft de kans geboden elkaar te leren kennen en te zien hoeveel excellent werk er in alle drie de organisaties plaatsvindt. Het inzicht in de combinatie van de drie founding partners kan de doorbraak zijn naar een centrum van wereldformaat. De wijze waarop imec in Leuven in 1984 heeft kunnen starten, is mede ingegeven door het toenmalige kabinet, die een groot stuk overheidsbudget bij de jonge organisatie neer durfde te leggen om een totaal nieuw model centrum in te richten. Inmiddels is imec wereldleider in een uiterst competitieve markt. Maar de overheid is ook een zeer belangrijke partner voor het centrum op andere manieren. De rol van de overheid is constant aan het evolueren en in een veranderende wereld waarin data en technologie een steeds grotere rol gaat spelen dient zij een voorsprong te hebben op alle innovaties die eraan komen. De regulering van data en technologie zal een toenemende rol van de overheid worden. Het OnePlanet Centre is erop ingericht om de overheid als duidelijke partner mee te nemen in projecten om zodoende die kennisoverdracht te faciliteren.
  47. 47. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 47 6. Organisatie Om een kenniscentrum als OnePlanet op te zetten, is een organisatiestructuur nodig die recht doet aan de open innovatie-modus van samenwerking en het ecosysteem op een efficiente manier bij de activiteiten betrekt. Gezamenlijk brengen de founding partners een reputatie van wereldfaam (naar Gelderland). Zij dienen derhalve goed vertegenwoordigd te zijn in de governance. Deze vertegenwoordiging wordt aangevuld met voldoende neutrale inbreng. Er moet immers op alle niveaus gewerkt worden in de geest van deze samenwerking. OnePlanet is voor een deel van de stakeholders een nieuw model met een brugfunctie tussen wetenschappelijk onderzoek en industriële research & development. Het behartigen van de verschillende belangen van stakeholders en partners is essentieel en alleen een neutrale partij of persoon – zonder directe belangen in de organisatie - kan deze rol op zich nemen. a. Governance De governance van het OnePlanet Centre is gebaseerd op de gelijkwaardigheid van de drie stichtende partijen in het initiatief. Gezamenlijk dragen zij zorg voor de aansturing en de formele goedkeuring van de strategie en de verdeling van middelen. Minstens zo belangrijk is dat de founding partners een gezamenlijk gedragen commitment afgeven op het behalen van de prestatie-indicatoren (zoals opgenomen in Hoofdstuk 9) rekening houdend met de rol van elke partij.
  48. 48. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 48
  49. 49. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 49 b. Cultuur Omdat het kenniscentrum OnePlanet een nieuwe vorm van samenwerken zal opzetten, waarbij de uitwisseling van kennis aan de basis ligt, is extra aandacht nodig voor de mindsets van nieuw aan te werven teamleden. De cultuur van een organisatie bestaat uit gedeelde waarden en de wijze van interacteren. OnePlanet is geen nieuwe universiteit en geen nieuwe industriële R&D-organisatie. Het vormt juist de brugfunctie tussen deze twee werelden. Hiervoor heb je mensen nodig, die begrijpen hoe ze kennis vanuit de fundamentele wetenschap over kunnen brengen naar de industrie en met name ook naar het mkb. Binnen deze verschillende werelden wordt andere taal gebezigd en gelden andere verwachtingen. Wanneer we de opvolgende onderwijsniveaus meekoppelen, wordt het ecosysteem nog complexer. Alleen teamleden die ervoor openstaan om dit te begrijpen, zullen de kennis goed voort kunnen brengen. c. Ecosysteem OnePlanet zal een groot ecosysteem creëren van lokale en wereldwijde industriële klanten rond lokale partners en onze voedsel-, gezondheid- en High-Tech-agenda. Klanten zullen de innovatieprogramma’s onderschrijven en meefinancieren om de daaruit voortvloeiende resultaten en maatwerk oplossingen te gebruiken. Gezamenlijk wordt sociale verankering van deze oplossingen gewaarborgd. Economische haalbaarheid, duurzaamheid en ethiek zullen drijvende krachten zijn voor de te kiezen onderzoeksrichtingen. Het ecosysteem kent twee vormen van deelname: • Klanten: bedrijven en entiteiten die financieel bijdragen aan de innovatieprogramma’s, en die de resultaten absorberen en gebruiken in hun producten. Dit zijn zowel lokale grote en mkb-partijen, als globale spelers uit agri&food verwerkings-industrie, voedselindustrie, food service, zorginstellingen, groothandel, logistiek, detailhandel, verpakkingsindustrie, e-commerce, consumentenproducten en elektronica-fabrikanten, sensortechnologie leveranciers, IT en data science industrie, med-tech industrie, e-health services industrie, coaching and fitness bedrijven, verzekeraars en herverzekeraars;
  50. 50. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 50 • Partners: bedrijven en entiteiten die vroegtijdig inzicht en toegang krijgen tot de innovaties in ruil voor validatie. Dit zullen voornamelijk lokale spelers zijn en worden gezien in de voedselverwerkende industrie, telers, boeren, hardware producenten, ziekenhuizen, primaire en informele zorg, burgers, stads-/regiobestuur en onderwijsinstellingen. d. Toetreding/ uittreding Één belangrijke set voorwaarden die geschapen moet worden in het type open innovatieprogramma dat het OnePlanet Centre beoogt, is de toetreding en de uittreding tot de onderzoeksprogramma’s. Hoe kan een partij aansluiten bij een reeds lopend programma? En indien de roadmap niet dat oplevert wat men ervan verwacht (waar men overigens zelf impact op heeft), hoe is dan de uittreding geregeld? Het zou het doel voorbijschieten een te sterk juridische verhandeling op te nemen. De basisregels van samenwerking zijn als volgt: • Partijen blijven altijd eigenaar van hun eigen achtergrond intellectueel eigendom; • Partijen die vanaf het begin aansluiten in een programma of project, betalen een deelnamebedrag voor toegang tot de te creëren onderzoeksresultaten; • Partijen die later aansluiten, betalen een toetredingsbedrag om toegang te krijgen tot de benodigde resultaten die al gecreëerd zijn. Vanaf dat moment betalen ze eveneens een deelnamebedrag voor toegang tot de nog te creëren onderzoeksresultaten; • Partijen die uittreden, behouden toegang tot de resultaten waar zij toegang toe hebben verkregen tot het moment van uittreding.
  51. 51. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 51 Onderstaand is dit model kort schematisch weergegeven: Op programmaniveau en onderzoeksonderwerp ziet dit er als volgt uit:
  52. 52. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 52 e. Intellectueel Eigendom De opbouw van intellectueel eigendom is één van de routes tot valorisatie van de gecreëerde kennis. Het OnePlanet Centre zal per programma de intellectueel eigendom regeling vastleggen, zodat voor partners de condities helder geschetst worden bij toetreding en uittreding. Afhankelijk van de mate van deelname in het programma, ontstaan er verschillende niveaus van rechten op het intellectueel eigendom: 1. De basisregel is, dat er alleen sprake is van ge-co-creëerd (gedeeld) intellectueel eigendom, indien de partner een of meerdere resident-onderzoekers inbrengt in het programma. Bij gedeeld eigendom hebben partners ook het recht op sublicentiëren; 2. Partners die actief middels residenten hebben meegewerkt, krijgen het eerste recht op afwijzing om al dan niet deel te nemen in het vastleggen van patenten; 3. Partners die meefinancieren, maar geen residenten inbrengen, zullen recht hebben op een licentie van de kennis, maar geen gedeeld eigendom of recht op sublicentiëren; 4. Een deel van het intellectueel eigendom zal exclusief (dedicated) gecreëerd worden voor partners; 5. In het geval van het creëren van spin-offs, zullen ook exclusieve intellectueel eigendom rechten aan de spin-off verstrekt kunnen worden.
  53. 53. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 53 f. Publicaties Naast patenteren vormt publiceren een belangrijk deel van de reputatie van een kenniscentrum van wereldfaam. De zogenaamde ‘citation index’ waarop de wetenschappelijke papers worden gemeten, geven veel houvast in hoe de impact is op het wereldtoneel van een onderzoeksdomein. Deelnemende partners in de onderzoeksprogramma’s maken gezamenlijk afspraken over de publicatie van de resultaten en de wijze van afstemming vooraf. Ook hier geldt dat het OnePlanet Centre de neutrale rol vervult, zodat aan de belangen van alle deelnemende partijen recht wordt gedaan. Voor het vergroten van de impact zijn ook publieksvriendelijke publicaties van belang; voor zowel gebruikers van de innovaties als voor de samenleving als geheel. Om de werkzaamheden van OnePlanet toegankelijk te maken, worden presentaties en workshops gegeven. g. Groeistrategie Impact op de lokale economie vanuit het OnePlanet Centre kan alleen dan bereikt worden, als er in eerste instantie impact op wereldniveau gecreëerd kan worden. Hiervoor is voldoende kritische massa nodig om op de onderzoeksgebieden excellente resultaten te bereiken. De planning van het OnePlanet Centre is om 100 – 120 directe banen te creëren in de eerste 8 jaar. Bij de start van Holst Centre in 2005 is wetenschappelijk onderzoek gedaan naar arbeidsmobiliteit onder Kennistalent. Hierbij zijn de invloedsfactoren in kaart gebracht, die zullen helpen om de beoogde kritische massa van een toegepasts onderzoeksinstituut internationaal op te kunnen bouwen.
  54. 54. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 54 Op macroniveau (landsniveau) kijkt internationaal kennistalent in hun keuzes naar: • De kennisreputatie van het land (universiteiten, publicaties, financiering van onderzoek); • De mate van welvaart en de economische stabiliteit; • De sociaal-culturele factoren; • Het aanbod aan talent binnen een geografisch gebied; • De wet-/regelgeving rondom bijvoorbeeld immigratie en acceptatie van diploma’s. Om aan de groeistrategie van OnePlanet te kunnen voldoen, zijn de volgende meso-factoren op kenniscluster van invloed: • De aanwezigheid van een excellente gereputeerde universiteit; • De mate van kennisclustering, om langere tijd binnen een kenniscluster te kunnen blijven (m.a.w. van baan te kunnen veranderen zonder te hoeven verhuizen); • OnePlanet dient binnen het kenniscluster onderscheidend te zijn van andere deelnemers; • Maximaal gebruik maken van de bestaande corporate en employer branding van RU, RUMC, WUR en imec; • Bij de arbeidsmarktpositionering duidelijk onderscheiden t.o.v. organisaties die fundamenteel onderzoek en industrieel onderzoek bieden (universiteiten en bedrijfsleven); • De financiële stabiliteit verduidelijken om onzekerheid over de opstartfase weg te kunnen nemen; • Voortborduren op de netwerken met de universiteiten, bedrijfsleven, onderzoeksinstellingen en onderwijsinstellingen.
  55. 55. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 55 Op microniveau (persoonsniveau) hebben de onderstaande factoren een positieve invloed: • De reputaties van de deelnemende organisaties binnen OnePlanet; • De inhoud van de onderzoeksprogramma’s op wetenschappelijk en toepassingsniveau; • Het aantrekken van rolmodellen (talent trekt talent aan); • Geboden onderzoeksfaciliteiten, hoogwaardige uitstraling; • Het model van OnePlanet biedt een natuurlijke ‘stepping stone’ tussen wetenschap en industrie, ook voor talent dat vanaf de universiteit komt. De sprong over de oceaan is anders erg groot; • Toegang tot ‘dual career’ mogelijkheden (kan de levenspartner ook een baan in de regio vinden?); • Organisatiestrategie – het blijven sturen op een baanbrekende kennisreputatie; • HRM-strategie – het sturen op zowel teamresultaat als individueel resultaat; • Geboden arbeidsvoorwaarden (mogen niet minderwaardig zijn aan andere aanbieders, met name op gebied van contractduur en salariëring); • Toegang tot het kunnen begeleiden van studenten en leerlingen. h. Vestiging(en) De locatie van OnePlanet gaat van groot belang zijn, vanwege de koppeling met een gereputeerde universiteit. In Gelderland zijn er twee logische mogelijkheden om te komen tot vestiging. In Nijmegen kan de verbinding gelegd worden met de health-tech clustering, zoals de RU, Radboudumc, NovioTech Campus en Health Valley. In Wageningen kan direct aangesloten worden bij de voedselclustering, met de aanwezigheid van de WUR en Food Valley. Idealiter wordt in Wageningen een hoofdvestiging gecreëerd en een substantiële nevenvestiging in Nijmegen, zodat de cross-overs in voedsel, gezondheid en technologie consequent opgezocht kunnen worden binnen de bekende spelregels van open innovatie. Dit betekent tevens dat het OnePlanet Centre vanaf meerdere plekken in Gelderland directe impact zal hebben op de regio.
  56. 56. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 56
  57. 57. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 57 7. Omgevingsanalyse Een kenniscentrum als OnePlanet dient middenin de maatschappij te staan, niet alleen op de ecologische en klimaatveranderingen die raken aan de inhoud van de programma’s. Wanneer het gaat over ontwikkelingen en trends op gebied van demografische, economische, politieke en technologische factoren is belangrijk de invloed hiervan op het OnePlanet Centre te begrijpen en de relevantie van de vier gekozen onderzoekprogramma’s. a. Wetenschappelijke context Tot 2040 groeit de bevolking van Gelderland met ruim 79.000 inwoners waarna vanaf 2040 de daling van het aantal inwoners zal worden ingezet. Naast de initiële bevolkingsgroei neemt ook het aantal huishoudens de komende jaren sterk toe, doordat huishoudens kleiner worden. Mede door buitenlandse migratie is deze groei recent nog naar boven bijgesteld. Het aantal inwoners ouder dan 65 jaar zal in de komende 10 jaar groeien tot boven de 25%, waarbij de groep 75 jaar en ouder een verdubbeling laat zien in de periode 2015 tot 2040. De vergrijzing zal een grote invloed hebben op de zorgvraag en de economie van Gelderland. In het bijzonder voor de innovatieprogramma’s Data-gedreven Voeding & Gezondheid en Gezondheid & Gedrag is de vergrijzing een belangrijk element. De onderzoeksrichtingen die nu in het programma staan, sluiten naadloos aan bij de groeiende behoefte voor oplossingen die extramurale zorg, eigen regie en zelfmanagement mogelijk maken. Voorbeelden van concrete vraagstukken: • Jaarlijks sterven meer dan 1000 mensen door ziekenhuisfouten en door fouten in de eerstelijnszorg nog een aantal meer (Bron NIVEL). Veel van deze gevallen kunnen vermeden worden door betere afspraken en door betere controles op allergieën, zwangerschappen en bijvoorbeeld infectierisico’s.
  58. 58. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 58 • Jaarlijks telt Nederland ruim 45.000 sterfgevallen door kanker (Bron CBS / IKNL). Meer dan 1/3 kan voorkomen worden door een betere leefstijl, maar daarvoor zijn innovaties vereist. Ook van betere vroegdiagnostiek wordt verwacht dat het 1/3 van de gevallen kan voorkomen. • We hebben in Nederland nu al 750.000 mensen die mantelzorg verlenen. Dit aantal zal sterk moeten groeien gezien de vergrijzing en het feit dat mensen langer zelfstandig moeten blijven wonen maar de gelijktijdige ontgroening zit deze groei in ernstig in de weg. Innovaties nodig om mantelzorg te vereenvoudigen. • De stijgende trend in obesitas is enorm, zoals de onderstaande grafiek laat zien. Dit heeft grote gevolgen voor de volksgezondheid. Te verwachten valt dat de trend niet zomaar gaat veranderen. Innovaties voor gedragsverandering (voeding, beweging) maar ook innovaties in productaanbod zijn hard nodig. De meerwaarde van de samenwerking die het OnePlanet Centre op zal zetten, komt met name voort uit de complementariteit van de founding partners die zal leiden tot doorbraken op de genoemde uitdagingen. Door de verschillende invalshoeken die de partners met zich meebrengen, zullen zij vraagstukken vanuit meerdere richtingen belichten en resultaten genereren, die ver uitkomen boven de som der delen. b. Economie van Gelderland De economie in Gelderland zal, net als in de rest van de westerse wereld, sterk veranderen door verdere ontwikkelingen van technologie zoals robotisering, digitalisering, 3D printing, big data en het Internet der Dingen. Daarboven kunnen duurzaamheid en circulariteit niet meer weggedacht worden in het creëren van innovaties. Om concurrerend te kunnen blijven, zullen bedrijven in Gelderland deze transities op de voet moeten volgen en innovaties/oplossingen brengen die op antwoord geven op deze ontwikkelingen. Dit zal ook effect hebben op de inhoud van werk, dat sterk verandert in de zogenaamde ‘gig-economie’. Een leven
  59. 59. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 59 lang persoonlijk ontwikkelen en leren zullen hierin doorslaggevend zijn. Vanuit het innovatieprogramma Precisie-productie & Verwerking en in Supply Chain op Maat wordt onderzoek gedaan naar de noodzakelijke oplossingen die bedrijven in Gelderland gaat helpen om hun concurrentiepositie te behouden en versterken. c. Politieke ontwikkelingen Uit de rijksbrede trendverkenning komen een aantal relevante kansen en bedreigingen naar voren rondom de nieuwe scheidslijnen in de samenleving en hun impact op de politieke ontwikkelingen. De nieuwe technologie, media- en beeldcultuur bieden mogelijkheden voor gelijkgezinden om zich op nieuwe wijzen te organiseren. Men vindt elkaar makkelijker en kan meer uitwisselen op fora en impactgroepen, zoals bijvoorbeeld ‘Patients like Me’. Dit biedt tevens de kans tot sociale innovatie en maatschappelijke participatie van mensen. De (nieuwe) scheidslijnen in de samenleving kunnen leiden tot sociale conflicten en protest. Dit levert nieuwe vraagstukken op over de wijze waarop de maatschappelijke stabiliteit en de weerbaarheid van mensen geborgd kunnen worden. Solidariteit is gebaseerd op de gedachte dat we bereid zijn een offer te brengen voor anderen waarmee wij ons verbonden voelen. Door een versterking van maatschappelijke tegenstellingen komt de vraag op of wij deze solidariteit nog weten op te brengen. Welke nieuwe solidariteitsmodellen zijn dan denkbaar? Door nieuwe media zullen de waardeoriëntaties van mensen steeds meer publiek worden en onderdeel uitmaken van de maatschappelijke discussie. Dit alles zal invloed gaan krijgen op de behoefte aan oplossingen die komen uit alle 4 genoemde innovatieprogramma’s. Het zal ook zijn weerslag krijgen in de behoefte aan zichtbaarheid van impact van dergelijke onderzoeken op het dagelijks leven van burgers in Gelderland. Er is begrijpelijk veel behoefte aan zeer concrete resultaten en een directe vertaling van de onderzoeken in oplossingen waar de gemiddelde inwoner van Gelderland baat bij heeft.
  60. 60. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 60 d. Technologische ontwikkelingen In de rijksbrede trendverkenning wordt technologie gezien als een centrale drijvende kracht achter maatschappelijke veranderingen. Om ontwikkelingen te kunnen duiden, is het perspectief van technologische convergentie essentieel. Het gaat daarbij om het convergeren van vier sleuteltechnologieën: • nanotechnologie (N), • biotechnologie (B), • informatica (I), • cognitieve technologieën (C). Men spreekt daarom ook wel van NBIC-convergentie. Technologische convergentie maakt vernieuwing mogelijk en is daarom van cruciaal belang voor de topsectoren van Nederland. In dit verband zijn zeker ook aanknopingspunten voor samenwerking met onder andere de Universiteit van Twente en TNO. Al deze ontwikkelingen zijn ook zeker van invloed op Gelderland met haar sterke, slimme maakindustrie. Naast de enorme economische potentie en de potentie om grote maatschappelijke vraagstukken op te lossen, vraagt deze ontwikkeling wel om een voldoende ingericht wetenschaps- en innovatiebeleid op het stimuleren van interdisciplinaire samenwerking om de kansen van NBIC-convergentie te grijpen. Daarnaast zullen er naar verwachting reacties uit de maatschappij komen vanuit zorgen over de ethische en morele aspecten. e. Positionering De holistische benadering van de vier innovatieprogramma’s van OnePlanet sluiten naadloos aan bij deze verwachte toekomstige ontwikkelingen en vragen. Echter, als de impact van deze programma’s niet direct of op afzienbare termijn zichtbaar wordt voor de gemiddelde Gelderse burger dan heeft dit rechtstreekse consequenties voor de acceptatie en haalbaarheid van de programma’s.
  61. 61. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 61 8. Prestatie-indicatoren en Financiën Bij de start van een nieuw initiatief als OnePlanet zijn de basisafspraken tussen de founding partners onderling en naar Provincie Gelderland van groot belang. Onderstaand wordt een impressie gegeven van de prestatie-indicatoren waarop het OnePlanet Centre zal sturen. Voordat een finale beslissing van Provinciale Staten gevraagd wordt, zullen deze prestatie-indicatoren definitief gemaakt zijn en onderschreven door de Raden van Bestuur van imec international, imec Nederland, Wageningen Universiteit en Research, Radboudumc en Radboud Universiteit. Ook zal een ritme van meting afgesproken worden, waarop het behalen van de prestatie-indicatoren gewogen wordt in samenspraak met Provincie Gelderland om de voortgang van het kenniscentrum te waarborgen.
  62. 62. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 62
  63. 63. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 63 Een kenniscentrum als het OnePlanet Centre kan alleen worden opgericht, groeien en zulke indicatoren bereiken als er een basisfinanciering beschikbaar is vanuit het Rijk en/of de Provincie. Het is de bedoeling om een startimpuls te krijgen vanuit de Provincie die in de loop der jaren afneemt tot een minimale basisfinanciering die aangevuld wordt met inkomsten uit andere bronnen. Er is voor de eerste 8 jaren een financieel plan samengesteld (zie volgende pagina voor de grafiek) waarin de verschillende inkomen- en uitgavenstromen per jaar zijn weergegeven. Definitie van de inkomenstromen: • Contract research: Private samenwerkingen met bedrijven in de lopende programma’s; • Grants (funded): Inkomsten uit PPS projecten zoals Horizon 2020, Ecsel, Interreg, etc.; • PPS: Publiek Private Samenwerking. (bijv. Horizon 2020, Ecsel, Interreg, contracten met bedrijven); • NWO: inkomsten afkomstig van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek; • TKI toeslag: PPS programmatoeslag (bedraagt 30% van private samenwerking van het voorgaande jaar).
  64. 64. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 64 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Total Amountsx1.000€ Revenue Contractresearch - 1.500 3.000 4.700 5.800 7.100 8.600 10.500 41.200 Grants(funded) - 500 1.100 1.700 1.800 2.000 2.000 2.000 11.100 Bijdrage Prov. Gldkickstart 1.000 1.000 - - - - - - 2.000 Bijdrage Prov. Gld 5.171 8.976 11.302 11.251 9.459 7.601 4.620 4.620 63.000 PPS - 780 1.665 2.290 2.340 2.510 2.710 2.705 15.000 NWO - 230 555 780 780 840 910 905 5.000 TKI toeslag - - 450 900 1.410 1.740 2.130 2.580 9.210 Other - - - - - - - - - Total revenue 6.171 12.986 18.072 21.621 21.589 21.791 20.970 23.310 146.510 Totaloverview
  65. 65. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 65 De volgende grafiek geeft de evolutie weer van de bijdrage uit Provincie Gelderland ten opzichte van de overige inkomsten. - 5000.0 10000.0 15000.0 20000.0 25000.0 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 bedragenx€1.000,- Financial Plan Contract PPS Grants NWO TKI Bijdrage Prov.Gld
  66. 66. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 66 Toelichting op aannames Personele lasten: De begroting van de personeelskosten is gebaseerd op de ervaringscijfers van de WUR, de Radboud en Stichting imec Nederland (gemiddelde salariskosten per fte) die terug te vinden zijn in de respectievelijke jaarverslagen van de organisaties. De som van de personele lasten en alle overige kosten per jaar minus de investeringslasten gedeeld door het aantal fte’s, levert de gemiddelde full cost tarief per fte per jaar op. De berekening van de full-cost tarieven per jaar voor het OnePlanet Centre laat zien dat het hier marktconforme tarieven betreft voor onderzoeksorganisaties als de WUR, Radboud en imec. Operationele lasten: Hieronder vallen alle directe operationele kosten die noodzakelijk zijn om het onderzoekwerk te kunnen doen. Denk hierbij aan huisvestingskosten, reiskosten, kosten van verbruiksgoederen, uitbestede werkzaamheden, telefoonkosten, etc. Investeringskosten: Uitgaven voor benodigde laboratoriumapparatuur, inventaris, computers etc. Bijdrage voor kickstart: In de eerste 2 jaren wordt een bedrag van 1 miljoen Euro per jaar gereserveerd zodat de universiteiten direct een aantal phd-ers en researchers op een aantal cross-over topics kunnen laten werken. Er moet namelijk zo snel mogelijk kennis in de nieuwe domeinen worden opgebouwd.
  67. 67. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 67 Contractresearch: De begroting is gebaseerd op ervaringscijfers van imec, rekening houdend met de omvang van de organisatie en ervan uitgaande dat de gemiddelde contractgrootte in de agro/food sector kleiner is dan in de health sector. Grants (funded)- en PPS inkomsten zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de samenwerkende partijen en de grootte van de organisatie (aantal fte’s) in de loop der jaren. Patenten: Bij andere onderzoekslijnen is gebleken dat met 1 patent per jaar per 7 onderzoekers een goede balans wordt verkregen tussen bescherming van de resultaten en de kosten die hieraan verbonden zijn. Publicaties: Het aantal publicaties komt overeen met ongeveer 0.75 publicaties per onderzoeker per jaar. Dit is een redelijk gemiddelde voor groeiende teams. Spin-offs: In de eerste paar jaar heeft een spin-off, en het daarbij horende verlies van expertise en mankracht een grote invloed op de groeiende teams. De verwachting is daarom dat dit over de jaren toe zal nemen en er in de beginjaren meer focus zal zijn op technologie transfers.
  68. 68. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 68 9. Veelgestelde vragen • Hoe is het idee ontstaan? De connectie rondom OnePlanet tussen Provincie Gelderland en imec is ontstaan uit de University Partner Challenge, waarna de Provincie de verbinding heeft gelegd naar de universitaire partners RU, RUMC en WUR. • Wordt het OnePlanet Centre een bedrijf? Nee, het OnePlanet Centre wordt een stichting zonder winstoogmerk, zoals ook alle founding partners werken zonder winstoogmerk. • Wat kan het OnePlanet Centre dat de 2 universiteiten nu niet kunnen? Het OnePlanet Centre creëert een brugfunctie tussen de wetenschap en de industriële R&D en het mkb middels een open innovatie-modus. Hier wordt hoogwaardige technische expertise, medische kennis en agro/food gecombineerd met elkaar. De meerwaarde van de samenwerking die het OnePlanet Centre op zal zetten, komt met name voort uit de complementariteit van de founding partners. Door de combinatie van verschillende sectoren, netwerken en kennisdisciplines die de partners met zich meebrengen, zullen zij vraagstukken vanuit meerdere richtingen belichten en unieke resultaten kunnen genereren. Innovatie ontstaat veelal op de snijvlakken van verschillende disciplines. • Wat is het beoogde doel van deze hub? Het creëren van excellente praktische kennis, die de waardeketen verder kan doorlopen. Daarnaast wordt de actieve koppeling gemaakt met het onderwijs om de beroepen van de toekomst goed voor te kunnen bereiden rondom gezondheid, voedsel, gedrag en planeet.
  69. 69. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 69 • Wat merkt de Gelderse burger van het OnePlanet Centre? Een groot aantal directe vacatures op wetenschappelijk niveau, een drievoud aan toegevoegde vacatures op MBO en (V)MBO niveau; veel uitgaven in Gelderland en direct toepasbare innovaties voor de eigen gezondheid en welzijn. • Hoe ver staat de samenwerking; in welke fase? De inhoudelijke voorbereidingen zijn gereed; de innovatieprogramma’s gedefinieerd; een team van kwartiermakers is in voorbereiding voor het geval het Centre in Gelderland kan starten. • Het doel is om in november akkoord te krijgen van de Provinciale Staten. Lukt het om in zo’n korte tijd zoveel info aan te leveren? Omdat er al zoveel inhoudelijk is uitgewisseld, is een uniek samenwerkingsprogramma samengesteld. Dit programma klopt voor de initiërende partijen al op inhoud, ambitie en samenwerkingsprincipes. • Wordt deze hub een fysieke vestiging in Gelderland? Ja, minimaal 1 hoofdvestiging, wenselijk is 2 vestigingen in Wageningen en Nijmegen. Dit zal de uitwisseling van kennis zeer ten goede komen. • Stel dat dit initiatief mocht stranden, wat dan? Dan worden er andere regio’s in de wereld onderzocht om de samenstelling met gerenommeerde universiteiten en bedrijfsleven op te zoeken. Het totaalconcept is zeer veelbelovend. Gelderland biedt wel echt alle mogelijkheden om deze unieke kennisinfrastructuur dieper te doen landen en voort te borduren op alles wat er al gebeurt. • Kan het initiatief ook kleinschaliger beginnen (met minder financiering van de Provincie)? Niet als je een kenniscentrum met wereldfaam met een groeiende kennisinfrastructuur wilt bouwen, waar ook voldoende impact ontstaat op de lokale economie, maatschappij, mkb en onderwijs.
  70. 70. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 70 10. Annex: Inhoudelijke beschrijving van de programmalijnen Zoals beschreven vooraan in dit document vormen vier innovatieprogramma’s de basis van de OnePlanet samenwerking, die elk meehelpen om een duurzame circulaire samenlevin te creëren: Data-gedreven Voeding & Gezondheid, Gezondheid & Gedrag, Precisie-productie & Verwerking en Supply Chain op Maat. De activiteiten in deze programma’s bouwen voort op de bij de partners aanwezige kennis, oplossingen en infrastructuur.
  71. 71. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 71 a. Data-gedreven Voeding en Gezondheid Dit innovatieprogramma heeft een holistische kijk op gezondheid. Het verzamelt gegevens rond het menselijk fenotype (de verzameling van alle waarneembare kenmerken van een persoon), dat wordt bepaald door onze genetische aanleg en de invloed daarop van omgevingsfactoren als gedrag, voeding en microbiële informatie. In het voeding- en gezondheidsdomein zullen nieuwe sensortechnologieën en modellen worden ontwikkeld, die de verkregen data vertalen naar preventieve en curatieve acties. Deze geven burgers het vermogen om zelf beter om te gaan met sociale, fysieke en emotionele uitdagingen. Het onderzoek omvat de realisatie van zogenoemde ‘digital twins’ waarmee de reactie van ons lichaam op omgevingsfactoren kan worden getest. Dit zal leiden tot nieuwe biomarkers voor het voorspellen en voorkomen van allerlei gezondheidsrisico’s. Zulke technologie is al toegepast in andere sectoren en zal naar verwachting ook voor voeding en gezondheid voor doorbraken zorgen. Het creëren van zulke geavanceerde voorspellende modellen bouwt voort op bestaande technologie voor het monitoren van fysiologie, milieu en context. Het vraagt ook om nieuwe innovaties zoals objectieve analyse van voeding en - biomarkers met nieuwe sensorconcepten. “De kosten van de gezondheidszorg en de gevolgen van medicatie- en voedinggerelateerde allergieën zijn enorm. Over tien jaar kan dit worden voorkomen met een nauwkeurig digitaal model van mijzelf dat ontwikkeld wordt op basis van continue metingen. Met dit model kunnen de effectiviteit en bijeffecten van medicatie en voeding helemaal op mij worden afgestemd en op mijn persoonlijke behoeften. Zulke inzichten op basis van grote hoeveelheden data zijn noodzakelijk om de behoefte aan dure medische zorg te verlagen.”
  72. 72. Concept-aanpak OnePlanet Centre – vertrouwelijk 72 Activiteiten die passen in dit programma: • ‘Digital twin’ concept: o Begrijpen en meten van de parameters die invloed hebben op onze gezondheid (fysiologie, genetisch profiel, dieet en voeding, leefstijl, kinematica, metabolisme, mentale staat, omgevingsfactoren, etc) o Analyse: markers identificeren en modellen creëren ten behoeve van preventie, interceptie, diagnose van ziekte, persoonlijk voeding en leefstijl advies op basis van digitale data en gebruik makend van data-science technieken. • Sensorinnovaties voor voeding en gezondheid: o Ontwikkelen van handzame sensorsystemen voor voedselsamenstelling, voedselinname, fysiologische respons en voedselveiligheid: bijvoorbeeld: elektronische tong/neus, inslikbare sensoren en niet-invasieve sensoren voor analyse van adem, zweet en speeksel voedselscanners. o Ontwikkelen van sensorsystemen voor metingen rond gezondheid (Bijv. microbiome gerelateerd) en leefstijl (gedrag, mentale toestand, context) • Burgerwetenschap (“Citizen science”): Data verzamelen en interpretatie op grote schaal: o Door het betrekken van burgers in het op grote schaal verzamelen van gegevens ontstaan inzichten, waar zowel het onderzoek als de burger zelf beter van wordt. Bovendien leidt dit tot intensievere betrokkenheid en bewustzijn binnen de samenleving.

×