Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

The intelligent-optimist-mindfulness-nl

47 views

Published on

Artikel in The Optimist over mindfulness in het recht

Published in: Law
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

The intelligent-optimist-mindfulness-nl

  1. 1. 58 THEOPTIMIST.NL WINTER 2015 Juristen die mediteren, hebben minder stress, zijn effectiever en vindingrijker. Bovendien maken ze het rechtssysteem humaner en rechtvaardiger. ‘Mindfulness brengt wijsheid terug in de rechtszaal.’ DOOR MAARTEN VAN DER SCHAAF ‘Mindfulness heeft juristen veel te bieden’ Leven E EN TIJDJE GELEDEN MOEST STRA- fadvocate Klaartje Freeke een zaak overnemen van een collega die met verlof ging. De eerste rechtszitting had al plaatsgevonden. Daarin had de man die verdacht werd van autorijden onder in- vloed, de rechter verteld dat niet hij maar zijn vrouw achter het stuur had gezeten. De man loog kennelijk zo doorzichtig dat de rechter de man een leugenaar had genoemd. Voorafgaand aan de tweede zitting gaf Freeke haar cliënt een ongebruikelijk advies. Natuurlijk kon de man zijn vrouw laten ge- tuigen dat zij had gereden, maar waarom, vroeg Freeke, zou hij niet gewoon toegeven dat hij had gelogen? De man besloot haar advies op te volgen. De rechter reageerde opgelucht op de onverwachte ommezwaai en oordeelde vervolgens milder dan ver- wacht: de verdachte kreeg slechts een voor- waardelijke straf. Het onconventionele advies van de Am- sterdamse advocate, die destijds voor het gerenommeerde advocatenkantoor De Roos & Pen werkte maar inmiddels haar eigen kantoor runt, kwam niet uit de lucht vallen. In een lunchroom aan een van de Amster- damse grachten vertelt de 38-jarige advocate hoe ze mindfulness als uitgangspunt neemt voor de uitoefening van haar beroep. ‘Mijn mindfulness-oefeningen – voornamelijk yoga en meditatie – helpen me om empathie
  2. 2. WINTER 2015 THEOPTIMIST.NL 59 DE ADVOCATEN KLAARTJE FREEKE (RECHTS) EN WIKKE MONSTER BESTEDEN VEEL AANDACHT AAN MINDFULNESS IN HUN PRAKTIJK. EEN RESULTAAT DAARVAN IS BIJVOORBEELD DAT ZIJ HUN CLIËNTEN BEWUST MAKEN VAN DE MOGELIJKHEID VAN VERGEVING. FOTO’S: PIETER DE SWART
  3. 3. 60 THEOPTIMIST.NL WINTER 2015 Vergeving en vergelding IN HET LITERAIRE TIJDSCHRIFT DE GIDS schreef Geert Corstens als president van de Hoge Raad onlangs dat vergeving vaak een heilzamere werking heeft dan vergelding. In het artikel ‘De kracht van vergeving’ stelt Corstens dat niet vergeven verlammend kan werken, terwijl verge- ven ‘de keten van wraak, vergelding en rancune kan doorbreken en ruimte kan maken voor de toekomst van de ander en van onszelf’. In de week dat Corstens zijn betoog publiceer- de, was er toevallig een workshop met dezelfde titel als zijn artikel. De docent: strafrechtadvocaat en mediator Wikke Monster, die samen met Klaartje Freeke het advocatenkantoor Freeke & Monster runt. ‘Als advocaat probeer ik mijn cli- enten bewust te maken van de mogelijkheid van vergeving’, vat Monster haar opdracht samen. Laatst had de advocate een zaak van een al- leenstaande bijstandsmoeder die werd verdacht van diefstal met geweld. De vrouw was op heterdaad betrapt en had, toen ze werd ingere- kend door de beveiliger, om zich heen getrapt, gestompt en geschreeuwd. De beveiliger was zichtbaar aangedaan door haar agressie. Monster: ‘Meestal wordt in zo’n geval door advocaten een beroep gedaan op verzachtende persoonlijke om- standigheden en kijken ze niet meer om naar het slachtoffer, want ja, dan had ie maar geen bevei- liger moeten worden. De cliënte had bovendien bekend, dus wat voor moeite zou je verder nog in zo’n zaak steken? Ik vind dat onbegrijpelijk. Hoezo komen we in een welvarend land niet verder dan zo’n schrale benadering van conflict en misdaad?’ Monster pakte het anders aan. Toen ze merkte dat haar cliënt zich schaamde voor wat ze had gedaan, stelde ze voor dat de vrouw de beveiliger een brief zou kunnen schrijven. Zo geschiedde. In de brief vroeg de vrouw niet letterlijk om ver- geving, maar ze bood wel oprecht haar excuses aan. Bovendien opperde de vrouw of ze iets voor de beveiliger kon doen om het goed te maken. Monster: ‘Vergeving is heel persoonlijk, maar als advocate kun je, als een cliënt daarvoor open- staat, wel toenadering zoeken, een handreiking doen en onderzoeken of je de situatie kunt helen.’ Monster benadrukt dat vergeving niet in de plaats van vergelding moet komen, maar dat het een verrijkende aanvulling kan zijn van het recht. ‘Het is mijn missie om ervoor te zorgen dat slachtoffers en verdachten in de toekomst stan- daard worden geïnformeerd over de mogelijkheid tot vergeving. De tijd is er rijp voor.’ | M.V.D.S. te hebben voor anderen’, zegt ze. ‘In de rechtszaal is dat ongebruikelijk: de advocaat en de openbaar aanklager staan traditioneel als vijanden tegenover elkaar. Ze focussen zich alleen op de wet. Dat leren ze tijdens hun studie.’ Aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) werd Freeke zelf ook zo opgeleid. Van de Amerikaanse jurist Charles Halpern, de man die op deze mooie Hollandse herfst- dag tegenover haar zit, leerde ze dat het ook anders kan. Freeke stuitte op Halpern toen ze op een dag ‘mindful law’ intikte op Google. Bovenaan prijkte de website van het in 2011 door Halpern opgerichte Berkeley Initiative for Mindfulness in Law aan de ge- renommeerde Berkeley School of Law van de Universiteit van Californië. Freeke nam contact op met de Amerikaan en ontwikkel- de daarop de introductiecursus Mindfulness in het Recht, die in september van start ging aan de rechtenfaculteit van de UvA. Halpern zou daar een dag na onze ontmoeting een gastcollege geven onder grote belangstelling van studenten, docenten en praktiserende ju- risten. ‘Mindfulness heeft juristen veel te bie- den’, zegt Halpern. Met zijn 75 jaar is hij een nog opmerkelijk vitale man met vriendelijke ogen en een gesoigneerde witte baard. Hij wijst op de stapels met wetenschappelijke onderzoeken van gerenommeerde Ameri- kaanse universiteiten zoals Harvard, die heb- ben aangetoond dat meditatie helpt om stress te verminderen, ziekte helpt voorkomen en het concentratievermogen verbetert. Aangezien uit een recent onderzoek on- der advocaten in Nederland blijkt dat ruim een derde van hen stressklachten heeft en lijdt onder een hoge werkdruk, kunnen mindfulness-oefeningen veel voor hen be- tekenen. Niet voor niets adviseerde Advo- catenblad, dat in oktober een coververhaal publiceerde rondom de vraag waarom advo- caten zo ongelukkig zijn, lezers om mindful- ness-oefeningen te doen. Halpern, die zelf elke ochtend twintig mi- nuten mediteert, wijst erop dat mindfulness de emotionele intelligentie vergroot. In zijn cursussen op Berkeley laat hij studenten rol- lenspellen spelen waarin de advocaat met volledige aandacht naar zijn cliënt moet luis- teren, zonder hem of haar te onderbreken. In de praktijk hebben advocaten daar grote moeite mee, weet Halpern, die zelf jarenlang als advocaat werkte voordat hij decaan werd aan de rechtenafdeling van de Stadsuniversi- teit van New York. ‘Advocaten zijn meestal razenddruk en hebben nauwelijks aandacht voor het persoonlijke verhaal van hun cliën- ten’, vindt Halpern. ‘Ze richten zich direct op de juridische kant van de zaak. Wist je dat advocaten hun cliënten tijdens het eerste gesprek gemiddeld al na dertig seconden on- derbreken? Daardoor missen ze belangrijke informatie.’ Als advocaten minder stress hebben en beter luisteren, zijn ze effectiever en vinding- rijker, stelt Halpern. ‘Innerlijke rust helpt ad- vocaten bijvoorbeeld tijdens een betoog voor de rechtbank. Daarnaast zullen ze minder eenzijdig gefocust zijn op hun eigen verhaal en beter luisteren naar het betoog van de op- ponent.’ Volgens Freeke helpt mindfulness ook om elke nieuwe zaak weer fris te bena- deren. ‘Met een beginner’s mind kom je tot creatievere oplossingen.’ Terwijl mindfulness advocaten veel te bieden heeft, is het daarnaast misschien nog wel belangrijker dat rechters medite- ren. Net als advocaten hebben zij het vaak razenddruk en staan ze onder flinke tijds- druk. Begin dit jaar bleek uit een onder- zoek van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) dat de helft van de rechters vreest voor ‘mogelijke dwalingen of pijnlijke fouten’ als gevolg van de hoge werkdruk. ‘Mindfulness kan rechters helpen om alle partijen in een zaak aan te horen zonder meteen een oordeel te vellen’, stelt Halpern. ‘Zo kan worden voorkomen dat tunnelvisie ontstaat, met juridische missers tot gevolg.’ Mediterende advocaten, officieren van justitie en rechters functioneren niet alleen beter, ze maken het rechtssysteem ook recht- vaardiger en humaner. Halpern: ‘Mediteren- de juristen gebruiken behalve hun verstand ook hun hart. Ze verruimen het juridische vocabulaire met universele waarden zoals empathie, compassie, liefde, vriendelijkheid en vergeving. Daardoor keert de wijsheid, traditioneel de hoogste waarde in het recht, terug in de rechtspraak.’ Hoewel mindfulness in het recht nog in de kinderschoenen staat, is het gedach- tegoed wel al verankerd in het herstelrecht, dat internationaal aan een opmars bezig is. Het herstelrecht, ook wel restorative justice genoemd, is een relatief nieuwe stroming
  4. 4. WINTER 2015 THEOPTIMIST.NL 61 Wat is mindfulness? MINDFULNESS, WAT ‘ACHTZAAM- heid’ of ‘opmerkzaamheid’ betekent, komt oorspronkelijk uit het boeddhisme. Omdat er allerlei verschillende manieren zijn om opmerkzaamheid te oefenen − zoals meditatie, yoga, tai chi en qi gong − lijkt mindfulness soms wel een container- begrip. Toch draaien al die technieken uiteindelijk om hetzelfde: je aandacht naar binnen keren. Charles Halpern mediteert sinds de jaren tachtig elke ochtend twintig minuten. ‘Ik zit dan rechtop en richt mijn aandacht op mijn ademhaling. Alle gedachten die opdoemen, probeer ik voorbij te laten gaan, zonder daarover te oordelen. Dat klinkt heel eenvoudig, maar in de praktijk blijkt het niet zo gemak- kelijk.’ Meditatie is geen tovermiddel, benadrukt Halpern. ‘Geduld en regelmatig oefenen is belangrijk. Het is beter om elke dag vijf minuten te mediteren dan zo nu en dan een uur.’ | M.V.D.S. ‘MEDITERENDE JURISTEN GEBRUIKEN BEHALVE HUN VERSTAND OOK HUN HART’, ZEGT CHARLES HALPERN, PIONIER OP HET GEBIED VAN MINDFULNESS IN HET RECHT. binnen het strafrecht waarbij alle betrokken partijen samen actief op zoek gaan naar een oplossing voor een conflict. Behalve naar schuld, straf en vergelding, wordt daarbij ook gekeken naar de behoefte van de da- der, zijn of haar toekomstige terugkeer in de maatschappij en de gevolgen van een straf voor de omgeving van de dader.Als bijvoor- beeld de kostwinner van een gezin de cel in gaat, zorgt dat immers voor nieuwe maat- schappelijke problemen. ‘De Maori’s in Nieuw-Zeeland pakken dat traditioneel zo aan’, vertelt Freeke. ‘Uit de overtuiging dat iedereen met elkaar ver- bonden is, ontmoeten de families van de dader en het slachtoffer elkaar om samen tot een oplossing te komen waarmee recht wordt gedaan.’ Mediation, een vorm van herstelrecht, is sinds 1 januari 2012 opgenomen in het Ne- derlandse strafrecht. Wanneer de verdachte en het slachtoffer ervoor kiezen om met be- hulp van een mediator in gesprek te gaan om tot een oplossing te komen, moet de rechter daarmee rekening houden bij zijn oordeel. In de Verenigde Staten vormt herstelrecht al langer onderdeel van het strafrecht. In 2011 diende daar een spraakmakende her- stelrechtszaak waarin een 19-jarige man uit Florida zijn vriendin had doodgeschoten. De dader kon de doodstraf krijgen, maar de ouders van het slachtoffer verzetten zich daartegen. Onder leiding van Sujatha Baliga – een van oorsprong Indiase strafadvocate en mediator die al jarenlang mediteert – ont- moetten de dader, de ouders van de dader en de ouders van het slachtoffer elkaar, in de hoop om samen tot een rechtvaardige straf te komen. Uiteindelijk kwamen ze samen overeen dat een gevangenisstraf van twintig jaar voldoende was. Daarnaast spraken ze af dat de dader in zijn proeftijd zijn verhaal zal gaan vertellen op middelbare scholen. Hoewel een rechtssysteem dat is geba- seerd op mindfulness, humaner en recht- vaardiger is, wil dat niet zeggen dat mensen niet meer worden gestraft of opgesloten. Dat blijft altijd nodig, concludeert Halpern terwijl hij een laatste slok neemt van zijn gember-citroenthee. ‘We moeten mensen alleen niet meer straffen uit haat, maar als sociale verantwoordelijkheid om de rust en rechtvaardigheid in de samenleving te her- stellen.’ Mocht MAARTEN VAN DER SCHAAF ooit op het slechte pad raken, dan hoopt hij een mindful rechter te treffen.

×