Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Entypo gia internet d14 capacity building

323 views

Published on

Entypo gia internet d14 capacity building

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Entypo gia internet d14 capacity building

  1. 1. Σε συνεργασία µεΦορέας υλοποίησης Α Κ Τ Α Ι Α www.mentalhelpnet.grwww.mentalhelpnet.gr ορέας Ο∆ΗΓΟΣ ∆ΙΚΤΥΩΣΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗΣ Έργο "∆ΕΣΜΟΙ: Ενδυνάµωση και ∆ικτύωση Φορέων Ψυχικής Υγείας για Βελτίωση Υπηρεσιών στην κοινότητα"
  2. 2. Η παρούσα έκδοση αποτελεί μέρος του έργου «Δεσμοί: Ενδυνάμωση & Δικτύωση Φορέων Ψυχικής Υγείας για Βελτίωση Υπηρεσιών στην Κοινότητα» , το οποίο υλοποιεί η ΜΚΟ Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας με επιχορήγηση από το Πρόγραμμα Επιχορήγησης ΜΚΟ στην Ελλάδα «Είμαστε όλοι Πολίτες», που εντάσσεται στον Χρηματοδοτικό Μηχανισμό του Ευρωπαϊκού Οικο- νομικού Χώρου Περιόδου 2009 – 2014 και χρηματοδοτείται από την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. Διαχειριστής Επιχο- ρήγησης του Προγράμματος είναι το Ίδρυμα Μποδοσάκη. Οι απόψεις που εκφράζονται στην παρούσα έκδοση είναι των συγγραφέων και δεν απηχούν απαραίτητα τις απόψεις του Χρηματοδοτικού Μηχανισμού του ΕΟΧ ή του Ιδρύματος Μποδοσάκη. Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας Μελετίου Πήγα 22, 11636 Αθήνα Τηλ.: 210 9221739, 210 92227611 Fax: 210-9231210 e-mail: ekpsath@otenet.gr www. ekpse.gr Κοινωνικές Συνεταιριστικές Δραστηριότητες Ευπαθών Ομάδων (Κ.Σ.Δ.Ε.Ο) - «ΕΔΡΑ» Κεντρικά γραφεία: Αισχύλου 5-7, Τ.Κ. 12134 Περιστέρι Τηλ: 210 5913826 Fax: 210 5762861 Ε-mail: info@edra-coop.gr, mko.edra@gmail.com www.edra-coop.gr AKTAIA Ραγκαβά 9, Πλάκα 10558 Αθήνα Τηλ.: +306934421370 E-mail: info@aktaia.org www.aktaia.org Πανελλαδική Ένωση για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση και την Επαγγελματική Επανένταξη (ΠΕΨΑΕΕ) Ηπείρου 41, Αθήνα, Τ.Κ 104 39 Τηλ.: 210 8818946 Fax: 210 5245302 E-mail: info@pepsaee.gr www.pepsaee.gr Πανελλήνια Ομοσπονδία Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (Π.Ο.Κοι.Σ.Π.Ε) Μακεδονίας 8 , Αθήνα, ΤΚ 10433 Τηλ.: 210 3417908 E-mail: pokoispe@gmail.com www.pokoispe.gr
  3. 3. Εταιρικό Σχήμα σελ 1 Χαιρετισμοί σελ 6 Εισαγωγή σελ 9 Η πραγματικότητα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε σελ 7 Η σημερινή πραγματικότητα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης σελ 9 Το έργο σελ 13 Ο πρώτος πυλώνας του έργου: δικτύωση σελ 16 Ο δεύτερος πυλώνας του έργου: Πρόγραμμα επιμόρφωσης (capacity building) των φορέων σελ 17 Ορισμός υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας σελ 18 Βασικές ευρωπαϊκές και διεθνείς προσεγγίσεις - Κείμενα αναφοράς σελ 18 Το σύστημα ψυχιατρικής περίθαλψης στην Ελλάδα σελ 21 Ψυχική Υγεία και Ανθρώπινα Δικαιώματα σελ 24 Σε διεθνές επίπεδο σελ 24 Σε εθνικό επίπεδο σελ 26 Δίκτυα - Τοπικά Δίκτυα σελ 28 Ανάγκη δημιουργίας δικτύων στην Ψυχική Υγεία σελ 28 Επίπεδα δικτύων σελ 28 Κατηγορίες εμπλεκόμενων φορέων σελ 30 Παράγοντες που καθορίζουν τη λειτουργία ενός δικτύου σελ 31 Εργαλεία Δικτύωσης και Μεθοδολογία σελ 32 Δικτύωση-αγωγή κοινότητας και σχέση με τα ΜΜΕ σελ 34 Τοπικά Δίκτυα σελ 35 Σχέσεις Άτυπων και Τυπικών Δικτύων σελ 36 Ανάπτυξη συμμαχιών σελ 37 Άτυπα δίκτυα σελ 37 περιεχόμενα
  4. 4. 79 Δικτύωση και συλλογικότητες ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας σελ 38 Από τη δικτύωση σε τοπικό επίπεδο, στη δικτύωση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο σελ 39 Προσπάθειες επιρροής στα κέντρα λήψης αποφάσεων σελ 40 Συνεργασία οργανισμών σελ 41 Συνεργασία εντός δικτύου σελ 41 Προσδιορισμός Περιεχομένου συνεργασίας σελ 42 Διαδικασία δικτύωσης σελ 44 Το μοντέλο «ΑΚΕΣΩ» σελ 44 Χαρτογράφηση και κατηγοριοποίηση φορέων και οργανισμών σελ 45 Εργαλεία Δικτύωσης που αξιοποιήθηκαν στο έργο μας σελ 46 ΣΕΠΥΨΥ-Ε σελ 47 Καλές πρακτικές σελ 49 Εισαγωγικό Κείμενο σελ 49 i.Η περίπτωση των «Γραφείων Διαμεσολάβησης» σελ 50 ii.Ολοκληρωμένη Φροντίδα - Προβληματισμοί από το Αγγλικό Σύστημα Παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας σελ 52 iii.Παράδειγμα καλής πρακτικής δικτύωσης Π.Ο.Κοι.Σ.Π.Ε. σελ 59 Προκρινόμενο Μοντέλο/Πρότυπο σελ 64 Εργαλεία Δημοσιότητας των Δικτύων του Έργου σελ 65 Επίλογος σελ 67 Οι προτάσεις μας για ένα ολοκληρωμένο σύστημα ψυχικής υγείας σελ 68 Παραρτήματα σελ 70 Βιβλιογραφία σελ 79 περιεχόμενα
  5. 5. ΦΟΡΕΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ Η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής & Ψυχικής Υγείας είναι ένα επιστημονικό, μη κερδοσκοπικό σωματείο που ιδρύθηκε το 1981 από τον καθηγητή Ψυχιατρικής–Παιδοψυχιατρικής, Παναγιώτη Σακελλαρόπουλο που έβαλε τις ρίζες της από το 1964. H Εταιρία έχει συμβάλει στην Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση της χώρας βασιζόμενη στις αρχές της Κοινωνικής – Κοινοτικής Ψυχιατρικής με στόχο την αποτελεσματική και πλήρη κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού και έμφαση στην παροχή φροντίδας. Η Ε.Κ.Ψ.&Ψ.Υ. έχει αναπτύξει και υλοποιεί μια σειρά δραστηριοτήτων για την προαγωγή της ψυχικής υγείας, όπως: • Ίδρυση και Λειτουργία Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας για την παροχή υπηρεσιών πρόληψης, διά- γνωσης, θεραπείας και ευαισθητοποίησης του πληθυσμού μέσα στην τοπική κοινότητα σε Φωκίδα και Θράκη. Στο πλαίσιο της λειτουργίας των Κινητών Ψυχιατρικών Μονάδων εφαρμόζεται η Ψυχιατρική Περί- θαλψη στο Σπίτι του Αρρώστου. • Λειτουργία οικοτροφείων και προστατευμένων διαμερισμάτων στην Αθήνα, Άμφισσα, Αλεξανδρούπολη και Λαμία, για την αποασυλοποίηση των ασθενών από τα μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία, τη φροντίδα και την κοινωνική ενσωμάτωσή τους. • Λειτουργία ενός Κέντρου Ημέρας για την ψυχολογική υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των οικογε- νειών τους, Αττική. • Λειτουργία ενός Κέντρου Ημέρας Ενηλίκων για τη συνέχεια στη φροντίδα (follow-up) ατόμων με ψυχο- κοινωνικά προβλήματα που διαβιούν στην κοινότητα (Αττική). • Λειτουργία ενός Κέντρου Ημέρας για παιδιά, εφήβους και ενήλικες με ψυχοκοινωνικά προβλήματα που διαβιούν στην κοινότητα, Ν. Φωκίδας. • Δραστηριότητες Αγωγής Κοινότητας για την ευαισθητοποίηση του πληθυσμού αναφορικά με την ψυχική νόσο και την αλλαγή της στάσης του απέναντι σε αυτή. Τα τελευταία χρόνια οι δράσεις Αγωγής Κοινότητας αποσκοπούν στην προαγωγή της ψυχικής υγείας όλου του πληθυσμού, ιδίως των ευάλωτων ομάδων (με- τανάστες, μειονότητες, φύλακες φυλακών, πυροσβέστες, στρατός, αστυνομία κ.λ.π.). • Εκπαιδευτικά Προγράμματα στελεχών ψυχικής υγείας, με στόχο τη δημιουργία στελεχών υψηλής εξει- δίκευσης, τα οποία θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Ψυχοεκπαίδευση και ενίσχυση ομάδων αυτοβοήθειας από τους ίδιους τους πολίτες. • Σχεδιασμός και υλοποίηση προγραμμάτων επαγγελματικής αποκατάστασης των ατόμων με ψυχοκοινω- νικά προβλήματα –και όχι μόνο- που περιλαμβάνουν τη δημιουργία κέντρων προεπαγγελματικής και επαγ- γελματικής εκπαίδευσης και αποκατάστασης, τη λειτουργία προστατευμένων εργαστηρίων, τη δημιουργία κοινωνικών συνεταιρισμών (ΚοιΣΠΕ, Κοινωνικές Επιχειρήσεις) και την τοποθέτηση ατόμων με ψυχοκοι- νωνικά προβλήματα στην ελεύθερη αγορά εργασίας. εταιρικό σχήμα 1
  6. 6. • Συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς ψυχικής υγείας (MHE, ASKLEPIOS, European Health Man- agement Association, European Disability Forum-EDF, Social Firms Europe–CEFEC, Santé Mentale et Exclusion Sociale-SMES Europa, European Coalition for Community Living–ECCL). Οι υπηρεσίες της Εταιρίας παρέχονται δωρεάν στον πληθυσμό και στοχεύουν στην πρόληψη των προβλη- μάτων ψυχικής υγείας και την έγκαιρη παρέμβαση σε αυτά. ΕΔΡΑ Ο φορέας Κοινωνικές Συνεταιριστικές Δραστηριότητες Ευπαθών Ομάδων (Κ.Σ.Δ.Ε.Ο) - «ΕΔΡΑ» είναι ένας Μη Κερδοσκοπικός Οργανισμός που δραστηριοποιείται στο χώρο της Ψυχικής Υγείας και Νοητικής Υστέρησης από το 2001, με στόχο την προαγωγή της ψυχικής υγείας, την προάσπιση των δικαιωμάτων των ευπαθών και μη ευνοημένων ομάδων, την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση. Η «ΕΔΡΑ» διαθέτει Διαχει- ριστική Επάρκεια, είναι πιστοποιημένη με ISO 9001, εγγεγραμμένη στο Εθνικό Μητρώο Φορέων Ιδιωτικού τομέα Μη Κερδοσκοπικού Χαρακτήρα που παρέχουν υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας και στο Ειδικό Μη- τρώο Εθελοντικών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Παράλληλα εποπτεύεται από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Δ/νση Ψυχικής Υγείας) στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη μεταρ- ρύθμιση των ψυχιατρικών υπηρεσιών της χώρας (δημιουργία και λειτουργία δύο οικοτροφείων). Η ΕΔΡΑ αποτελεί μία μοναδική στο είδος της στην Ελλάδα οργάνωση όσον αφορά στην πολυμορφία των δραστηριοτήτων, παρέχοντας υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης, φιλοξενίας σε οικοτροφεία, νομικών συμβουλών, έγκυρης και επιστημονικής πληροφόρησης και άλλων υπηρεσιών τόσο σε άτομα με προβλή- ματα ψυχικής υγείας, όσο σε οικογένειες με παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Ο φορέας «ΕΔΡΑ» λειτουργεί τις ακόλουθες δομές: •δύο οικοτροφεία («Ιπποκράτης Ι» & «Ιπποκράτης ΙΙ» σε Ίλιον και Περιστέρι), φιλοξενίας 25 ατόμων. •μία Στέγη Υποστηριζόμενης Διαβίωσης “ΝΕΦΕΛΗ’’, φιλοξενίας 4 ατόμων ηλικίας 18-30 ετών με νοητική υστέρηση •δύο Προστατευόμενα Διαμερίσματα, μια εναλλακτική δομή διαμονής 8 ατόμων, στα πλαίσια ενός ευρύτε- ρου προγράμματος ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης με μικρό βαθμό υποστήριξης από πολυκλαδική θε- ραπευτική ομάδα •ένα Κέντρο Εναλλακτικής Απασχόλησης και Θεραπευτικών Δράσεων («Διαδρομή») στο Δήμο Ιλίου ανοιχτό προς την κοινότητα. •13 Ψυχοπαιδαγωγικά Κέντρα Για Παιδιά Με Μαθησιακές Δυσκολίες στους δήμους Ιλίου, Ηλιούπολης, Δάφνης-Υμηττού, Αγίων Αναργύρων-Καματερού, Φυλής-Άνω Λιόσια-Ζεφυρίου, Ν. Ηρακλείου Αττικής, Χαϊδαρίου, Κηφισιάς καθώς και Περιστερίου. 2
  7. 7. Επίσης: •αποτελεί Φορέα αποστολής και υποδοχής ελλήνων και ξένων εθελοντών στο πλαίσιο του Προγράμματος «Ευρωπαϊκή Εθελοντική Υπηρεσία» – ΕΕΥ (European Voluntary Service – EVS). Κωδικός πιστοποίησης: 2007-gr-47 •Είναι ο συντονιστής Εταίρος του έργου «Networking European FEstivals for Mental Life Enhancement (N.E.F.E.L.E.)», το οποιο χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα CREATIVE EUROPE/ Subprogram: Culture. Υπό το έργο θα διεξαχθεί το 1ο Ευρωπαϊκό Φεστιβάλ Τέχνης & Ψυχικής Υγείας στην Αθήνα το φθι- νόπωρο του 2016. Το εταιρικό σχήμα συμπληρώνουν οργανισμοί από την Ιρλανδία, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Λιθουανία •Είναι εταίρος στο σχήμα του διακρατικού προγράμματος 100Mirrors Extended (http://100mirrors.eu/) •Λειτουργεί το Κοινωνικό Ηθικό Παντοπωλείο, σε συνεργασία με το Δήμο Ηλιουπόλεως έχοντας ως σκοπό την κάλυψη με τρόφιμα, ρούχα ή άλλα είδη οικιακής χρήσης των οικονομικά αδύναμων κατοίκων του Δήμου •Λειτουργεί την Παιδική Πολιτιστική Λέσχη «ΕΚΦΡΑΣΗ» στο Δήμο Ιλίου •Υλοποιεί προγράμματα ΤΟΠΣΑ και ΤΟΠΕΚΟ για Κοινωνικά Ευάλωτες Ομάδες •Λειτουργεί στο Δήμο Περιστερίου Κέντρο Κοινωνικής – Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας •Αποτελεί φορέα διεξαγωγής πρακτικής άσκησης φοιτητών ΤΕΙ (λογοθεραπείας, εργοθεραπείας κτ.) και καταρτιζομένων προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης (ΚΕΚ) •Υλοποιεί το ετήσιο διεθνές φεστιβάλ τέχνης “Art4More”, αφιερωμένο στην ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με την Ψυχική Υγεία που πραγματοποιείται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10η Οκτωβρίου). Το Φεστιβάλ Art4More εστιάζοντας σε νέο κάθε φορά θεματικό άξονα πάνω στον οποίο ανα- πτύσσει το πρόγραμμά του (κοινωνικά ευαίσθητο design, διαφορετικότητα κτλ.), συνδέει την Τέχνη με καί- ριους κοινωνικούς προβληματισμούς. Το φεστιβάλ συγκεντρώνει σε τρεις καλλιτεχνικές ζώνες (εικαστική, κινηματογραφική, θεατρική) σύγχρονα διεθνή έργα και φιλοξενεί συναυλίες γνωστών καλλιτεχνών/συγ- κροτημάτων. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί εννέα διοργανώσεις. •Υλοποιεί την ετήσια Παναττική αθλητική διοργάνωση ΑμΕΑ, η οποία διοργανώνεται για παιδιά, νέους και ενήλικες με ψυχικές διαταραχές και νοητική υστέρηση, έχοντας ως στόχο και την ευαισθητοποίηση του ευρύ κοινού σε θέματα ΑμεΑ. Η εκδήλωση, αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα ΑΜΕΑ (3η Δεκεμβρίου), συνδιοργανώνεται με τη συμμετοχή του Πανελλήνιου Συλλόγου Προσαρμοσμένων Δραστηριοτήτων και τη στήριξη του Αθλητικού Οργανισμού του Δήμου Περιστερίου (ΑΟΔΗΠ). Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποι- ηθεί οκτώ διοργανώσεις. ΑΚΤΑΙΑ Η Ακταία είναι μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρία που δημιουργήθηκε από ειδικούς ψυχικής υγείας με σημαντική εμπειρία στην κοινοτική ψυχιατρική. Στόχος της είναι η δημιουργία καινοτόμων και επιστημονικά τεκμηριωμένων (evidence-based) δράσεων τόσο για την προαγωγή όσο και την αντιμετώπιση ζητημάτων ψυχικής υγείας παιδιών, εφήβων και ενηλίκων τόσο σε αστικά περιβάλλοντα όσο και σε απομονωμένες γεωγραφικά περιοχές της χώρας. 3
  8. 8. ΠΕΨΑΕΕ Η ΠΕΨΑΕΕ ιδρύθηκε το 1997. Είναι Επιστημονικό - Μη Κερδοσκοπικό Σωματείο και στοχεύει στον συντο- νισμό των ενεργειών, δραστηριοτήτων και πολιτικών για την εξασφάλιση καλυτέρων συνθηκών στην πραγ- ματοποίηση της κοινωνικο-οικονομικής ενσωμάτωσης και επαγγελματικής απασχόλησης των ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Η ΠΕΨΑΕΕ είναι ενταγμένη στο Εθνικό Μητρώο φορέων ιδιωτικού τομέα μη Κυβερνητικού Χαρακτήρα που παρέχουν υπηρεσίες Κοινωνικής Φροντίδας, Αριθ. Μητρώου: 09110ΣΥΕ21094Ο67Ν/0904 και στο Ειδικό Μητρώο Εθελοντικών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, Αριθ. Μητρώου: 09110ΣΥΕ21094067Ν/00824. Στοπλαίσιουλοποίησηςτωνστόχωντης,ηΠ.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.λειτουργείτρειςδομέςαποκατάστασηςκαιεπανένταξης: • Κέντρο Ημέρας στο κέντρο της πόλης • Οικοτροφείο «ΑΘΗΝΑ» • Εξειδικευμένο Κέντρο Ημέρας – «Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου (ΚΚΔ)» • Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης • Γραφείο Υποστήριξης της Απασχόλησης και της Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας Η ΠΕΨΑΕΕ από την ίδρυσή της υλοποιεί δράσεις υποστήριξης της απασχόλησης και έχει συμμετάσχει σε forum, ημερίδες και συνέδρια σχετικά με την απασχόληση και την κοινωνική οικονομία (π.χ. 2006: “Θεω- ρητικές Συνεκδοχές ΚοιΣΠΕ & Πρακτικές Υλοποίησης”, 2003: 16ο Συνέδριο CEFEC, Αθήνα "Κοινωνική Οι- κονομία, Ευρωπαϊκοί Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί και Επιχειρήσεων. Τι, Πώς, Γιατί”, 1998: 11ο Συνέδριο CEFEC, Αθήνα “Η πραγματικότητα των Ευρωπαϊκών Κοινωνικών Συνεταιρισμών και Επιχειρήσεων: Η οπτική γωνία ενός εργοδότη”) ενώ παράλληλα συμμετέχει και ως μέλος σε εθνικά και ευρωπαϊκά / δια- κρατικά δίκτυα σχετικά με την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη. Το 2011 η ΠΕΨΑΕΕ πραγματοποίησε, σε συνεργασία με την Πανελλαδική Ομοσπονδία των Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (Π.Ο-Κοι.Σ.Π.Ε.), το Συνέδριο με τίτλο «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ: Επενδύοντας στο κοινωνικό και αλληλέγγυο επιχειρείν», στο πλαίσιο της ενταγμένης πράξης «Προπαρα- σκευαστικές Ενέργειες και Δράσεις δημοσιότητας για τη σύσταση του δευτεροβάθμιου οργάνου Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (Κοι.Σ.Π.Ε.)». Το 2000 ίδρυσε μια καινοτόμο εναλλακτική δομή ψυχικής υγείας: το Εξειδικευμένο Κέντρο Ημέρας «Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» (ΕΚΗ – ΚΚΔ), η οποία προσανατολίζεται στην επαγγελματική ένταξη ανθρώπων με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες και την πραγματοποίηση εναλλακτικών και καινοτόμων δράσεων για την κοι- νωνική ενσωμάτωση των ευπαθών ομάδων. Στο πλαίσιο λειτουργίας του ΕΚΗ – ΚΚΔ και προκειμένου να καλυφθεί το έλλειμμα της υποστήριξης και της απασχόλησης των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, η ΠΕΨΑΕΕ λειτουργεί το Γραφείο Υποστήριξης της απασχόλησης και της Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας που αναλαμβάνει δράσεις για τη βελτίωση των υπηρεσιών υποστήριξης της απασχόλησης των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, καθώς και της παραμονής τους στην ελεύθερη ή στην προστατευμένη αγορά εργασίας, αλλά και την συμβουλευτική υποστήριξη στην ίδρυση νέων Κοινωνικών Συνεταιρισμών. Σε αυτό το πλαίσιο το Γραφείο Υποστήριξης της απασχόλησης και της Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας συ- νεργάζεται με τους ΚοιΣΠΕ ακολουθώντας συγκεκριμένη μεθοδολογία για την υποστήριξη των ληπτών, προκειμένου να ενταχθούν ομαλά σε αυτούς ως εργαζόμενοι και να προσαρμοστούν στις ανάγκες της θέσης εργασίας τους. 4
  9. 9. 5 Επίσης, η ΠΕΨΑΕΕ έχει αναλάβει την υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων έργων στο πλαίσιο του Ε.Π. «Ανά- πτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού» (ΕΣΠΑ 2007-2013). Ενδεικτικά αναφέρουμε τα παρακάτω: • Προπαρασκευαστικές Ενέργειες και Δράσεις δημοσιότητας για τη σύσταση του δευτεροβάθμιου οργάνου Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (Κοι.Σ.Π.Ε.) • Πρόγραμμα Ολιστικής παρέμβασης για την απασχόληση ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην αγορά εργασίας - “Γέφυρες Απασχόλησης” • Πιλοτική δράση ψυχοκοινωνικής παρέμβασης για την υποστήριξη των μακροχρόνια ανέργων • Ενίσχυση κοινωνικού κεφαλαίου για την απασχόληση ανέργων από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες μέσω δράσεων αλληλέγγυας επιχειρηματικότητας. Π.Ο.Κοι.Σ.Π.Ε (Πανελλήνια Ομοσπονδία Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης) Οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης (Κοι.Σ.Π.Ε.) είναι Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δι- καίου, με περιορισμένη ευθύνη των μελών τους. Θεσπίστηκαν με το Ν. 2716/1999 του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης για την «Ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών ψυχικής υγείας». Αποτελούν μονάδες ψυχικής υγείας με επιχειρηματική δραστηριότητα και η ανάπτυξη και εποπτεία τους ανήκει στο Υπουργείο Υγείας και ασκείται από τη Διεύθυνση ψυχικής Υγείας. Οι Κοι.Σ.Π.Ε. αποτελούν το παράδειγμα μίας νέας, συλλογικού χαρακτήρα, νομικής μορφής κοινωνικής επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα, η οποία αποτελεί για το Υπουργείο Υγείας αλλά και για τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) σημαντικότατο στοιχείο των ενεργειών πρόληψης, της ενίσχυσης της κοινω- νικής αλληλεγγύης και της κοινωνικοοικονομικής επανένταξης των ψυχικά ασθενών. Τα παραπάνω συμ- περιλαμβάνονται και στα Σύμφωνα μεταξύ των Ελληνικών Κυβερνήσεων και της Ε.Ε. που περιέχουν δεσμεύσεις της Ελλάδας στην κατεύθυνση ολοκλήρωσης της μεταρρύθμισης και του εκσυγχρονισμού των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Η ευκαιρία απασχόλησης και η σταδιακή μετάβαση σε οικονομικά ανεξάρτητη διαβίωση είναι το τελευταίο απαραίτητο στάδιο του αποϊδρυματισμού των πρώην ασυλικών ασθενών, αλλά και των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας που διαβιούν στην κοινότητα, για την αποκατάσταση και πλήρη κοινωνική ενσωμάτωσή τους. Οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί προσφέρουν μοναδικές ευκαιρίες υποστηριζόμενων θέσεων απασχό- λησης στα άτομα αυτά με ταυτόχρονη παροχή θεραπευτικών υπηρεσιών. Παράλληλα αποτελούν ποιοτικό μοχλό για την ολοκλήρωση του δικτύου υποστηρικτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε τοπικό και περι- φερειακό επίπεδο αλλά και βασικό συστατικό της διαδικασίας αποκατάστασης των ψυχικά ασθενών που φτάνει στην πλήρη εργασιακή και κοινωνική ένταξή τους. Η οικονομική δραστηριότητα των Κοι.Σ.Π.Ε. έχει συμπληρωματικό χαρακτήρα και αποτελεί εργαλείο στον κύριο στόχο τους ο οποίος είναι η κοινωνική ένταξη. Χαρακτηριστικό είναι ότι το σύνολο των όποιων κερδών επανεπενδύεται σε δραστηριότητες αποκατάστασης και κοινωνικής ένταξης ή νέα παραγωγική δραστηριό- τητα και δημιουργία νέων θέσεων. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία των Κοι.Σ.Π.Ε. (Π.Ο.Κοι.Σ.Π.Ε.), αποτελεί το δευτεροβάθμιο επίπεδο οργάνωσης και εκπροσώπησης των είκοσι τεσσάρων Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (Κοι.Σ.Π.Ε.) σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Σκοπός της ΠΟ.Κοι.Σ.Π.Ε. είναι η εδραίωση του θεσμού των Κοι.Σ.Π.Ε., η ενδυνάμωση του θεσμού της Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα και η κοινωνική και οικο- νομική στήριξη των ατόμων με σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα, τα οποία είναι μέλη των Κοι.Σ.Π.Ε.
  10. 10. ΦΟΡΕΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ: ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, δύσκολους για όλους μας, αλλά προπάντων για όλους τους πιο ευάλωτους ανθρώπους τους οποίους στηρίζουμε με τη δουλειά μας, μια είναι η λύση: να ενώσουμε τις δυ- νάμεις μας όλοι οι φορείς, οι υπηρεσίες, η τοπική αυτοδιοίκηση, η πολιτεία, οι κοινότητες… Η έννοια της δικτύωσης και της καλλιέργειας συμμαχιών βρίσκεται στην καρδιά της φιλοσοφίας και στις πρακτικές μας από την αρχή της λειτουργίας μας και για τους σκοπούς του έργου προσεγγίσθηκαν και οι εταίροι που λειτουργούν πολύ κοντά σε αυτήν την κουλτούρα και την φιλοσοφία μας. Η ΕΚΨ&ΨΥ λειτουργεί με την φιλοσοφία του δικτύου σε όλα τα επίπεδα: • Σε τοπικό επίπεδο, ξεκινώντας από τις ανάγκες του πληθυσμού, την δημιουργία άτυπων δικτύων, την στενή συνεργασία με την κοινότητα, την τοπική αυτοδιοίκηση και τα πρόσωπα – κλειδιά της κοινότητας • Σε εθνικό επίπεδο είναι από τα ιδρυτικά μέλη δικτύων, όπως η Ομοσπονδία Φορέων Ψυχικής Υγείας «Αργώ», η Πανελλήνια Ομοσπονδία Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (ΠΟΚοιΣΠΕ) • Σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο: είναι το Εθνικό Σημείο Εστίασης του Mental Health Europe στην Ελλάδα και μέλος του ΔΣ, εκπροσωπεί το Social Firms Europe CEFEC στο European Disability Forum, είναι ιδρυτικό μέλος του Δικτύου «Ασκληπιός» κτλ. • Σε πιο εξειδικευμένο κεφάλαιο παρακάτω θα αναπτύξουμε τις προσπάθειες για άσκηση επιρροής στα κέντρα λήψης αποφάσεων ως μέρος της καλλιέργειας συμμαχιών. Εύχομαι, είμαι θα έλεγα σχεδόν σίγουρη, πως μετά το πέρας του έργου μας "ΔΕΣΜΟΙ: Ενδυνάμωση και Δικτύωση Φορέων Ψυχικής Υγείας για Βελτίωση Υπηρεσιών στην κοινότητα" θα συνεχίσουμε και θα βα- θύνουμε περισσότερο τους δεσμούς μας με τους εταίρους μας, με τις υπηρεσίες που φέραμε κοντά μας και κυρίως με τις κοινότητες και τους ανθρώπους που μας έχουν ανάγκη. Αθηνά Φραγκούλη Αντιπρόεδρος ΔΣ ΕΚΨ&ΨΥ (Κ.Σ.Δ.Ε.Ο) - «ΕΔΡΑ» Το παρόν εγχειρίδιο αποτελεί το επιστέγασμα μιας σπουδαίας προσπάθειας και το τέλος ενός σύντομου, πλην όμως όμορφου ταξιδιού. Ένα τέλος που δίνει παράλληλα το έναυσμα για το ξεκίνημα μιας νέας πορείας , η οποία θα χαρακτηρίζεται από συναδελφικότητα, αλληλεγγύη και επιθυμία να πράξουμε από κοινού κάτι καλό. χαιρετισμοί 6
  11. 11. Το έργο "ΔΕΣΜΟΙ: Ενδυνάμωση και Δικτύωση Φορέων Ψυχικής Υγείας για Βελτίωση Υπηρεσιών στην κοι- νότητα", αποτέλεσε, για όλους όσους έλαβαν μέρος, ένα σπουδαίο μάθημα, το οποίο ήρθε την κατάλληλη στιγμή να μας θυμήσει ότι, στους καιρούς της εσωστρέφειας που διανύουμε, όχι μόνο σε επίπεδο οργανι- σμών και φορέων αλλά και των ίδιων των πολιτών, οι δεσμοί που μας ενώνουν πρέπει να σφυρηλατηθούν και να παραμείνουν δυνατοί. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει πραγματικότητα μόνο αν δουλεύουμε σκληρά και σε καθημερινή βάση προσηλωμένοι στους στόχους μας. Για το λόγο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά όλους όσους εργάστηκαν για την υλοποίηση του έργου αυτού καθώς και όσους συμμετείχαν στα εκπαιδευτικά σεμινάρια που διοργανώθηκαν στα πλαίσια των δράσεων του έργου. Τα τελευταία μας έδωσαν ακόμη ένα λόγο για να είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι καθώς, εκτός από τα στελέχη των οργανισμών, συμμετείχαν με επιτυχία και λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, γεγονός που ανοίγει διάπλατα νέους δρόμους για τους ανθρώπους αυτούς στο μέλλον. Κλείνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους εταίρους μας για την αληθινά ουσιαστική συνεργασία και να δηλώσω ότι, στον αγώνα για την ψυχική υγεία, θα είμαστε πάντα δίπλα σε όποιον παλεύει για ένα καλύ- τερο αύριο. Μαρία Κερασόγλου Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου Κ.Σ.Δ.Ε.Ο. «ΕΔΡΑ» ΑΚΤΑΙΑ Το εγχειρίδιο αυτό αποτελεί μια συλλογική προσπάθεια ανεξάρτητων φορέων παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας που κλήθηκαν να συνεργαστούν σε μία πιλοτική δράση δικτύωσης υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε διαφόρους νομούς στην Ελλάδα. Η ΑΚΤΑΙΑ από πλευράς της ανέλαβε να δημιουργήσει ένα δίκτυο υπηρεσιών σε μία ιδιαίτερα δύσκολη, τόσο στην πρόσβαση, όσο και στη διαθεσιμότητα βασικών υπηρεσιών υγείας περιοχή, τα Δωδεκάνησα. Η τομεοποίηση ψυχικής υγείας δείχνει να αγνοεί πως κάθε νησί δεν συνδέεται με τα άλλα και αντιμετωπίζει τα ζητήματα ψυχικής υγείας των πολιτών προτείνοντας τη μετακίνησή τους από το ένα νησί στο άλλο ή και στην Αθήνα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν η απώλεια χρημάτων, χρόνου και συμμόρφωσης σε οποιαδήποτε μακρόχρονη θεραπεία. Στο εγχειρίδιο αυτό θα αναφερθούμε και στις ιδιαίτερες αυτές συνθήκες και ευελ- πιστούμε μέσα από τη σύντομη αυτή παρέμβαση να αναδείξουμε το μονόδρομο της ανάγκης που υφίσταται για τη δημιουργία μιας κινητής μονάδας ψυχικής υγείας που θα παρέχει ποιοτικές και αξιόπιστες υπηρεσίες στους συμπολίτες μας στα νησιά. Καλλιόπη Σκορδέλη, Πρόεδρος ΑΚΤΑΙΑ 7
  12. 12. ΠΕΨΑΕΕ Το έργο με τίτλο "ΔΕΣΜΟΙ: Ενδυνάμωση και Δικτύωση Φορέων Ψυχικής Υγείας για Βελτίωση Υπηρεσιών στην κοινότητα" ήρθε για να θυμίσει πως σε καιρό κρίσης συνεχίζουν να δημιουργούνται και να διατηρούν- ται δίαυλοι επικοινωνίας και δεσμοί υποστήριξης μεταξύ φορέων του Δημοσίου, υπηρεσιών και πολιτών με σκοπό το κοινό καλό και την εξυπηρέτηση αιτημάτων υποστήριξης και αλληλοβοήθειας προσανατολι- σμένα στον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω το φορέα χρηματοδότησης για την ευκαιρία αυτή της συνεργασίας, το Συντονιστή, τους εταίρους και τους συναδέλφους που εργάστηκαν για το σκοπό αυτό τόσο κατά την υλο- ποίηση του έργου συμπεριλαμβανομένων και των εκπαιδευτικών σεμιναρίων όσο και κατά τις προπαρα- σκευαστικές ενέργειες. Σημαντικό ήταν ότι το έργο αυτό παρείχε και τη δυνατότητα και την ενεργό συμμετοχή ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας μέσα από τη διεξαγωγή των εκπαιδευτικών σεμιναρίων, γεγονός που ενθάρρυνε σημαντικά την ενίσχυση της παρουσίας τους και την ανάπτυξη των δεξιοτήτων τους. Σε μια εποχή εσωστρέφειας αλλά και διάθεσης για υπέρβαση, αποδείχθηκε από όλους τους εμπλεκόμενους ότι ακόμα και σε στενά περιθώρια όλοι μπορούν να βρουν κοινό τόπο και τρόπο επικοινωνίας προσπερ- νώντας τα εμπόδια της μη πρόσβασης σε υπηρεσίες. Μενέλαος Θεοδωρουλάκης Πρόεδρος ΠΕΨΑΕΕ ΠΟΚοιΣΠΕ Η συμμετοχή της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας των Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (ΠΟ- ΚοιΣΠΕ) στο έργο της Δικτύωσης αποτέλεσε μία μεγάλη πρόκληση. Πρόκληση διότι η επιθυμία μας ήταν να δώσουμε στη συνεργασία μία άλλη διάσταση και μία άλλη δυναμική. Η διάσταση αφορούσε στην διαφο- ρετική αντίληψη των αναγκών των ατόμων που εκπροσωπούμε. Πέρα από την θεραπευτική και ιατρική διάσταση η Ομοσπονδία αναδεικνύει την εργασιακή και αποκαταστασιακή διεργασία. Η δυναμική μας είναι η διαφορετικότητα μας σε σχέση με όλες τις υπόλοιπες δομές και υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Οι ΚοιΣΠΕ ως μονάδες ψυχικής υγείας με επιχειρηματική δραστηριότητα δημιουργήθηκαν για να καλύψουν τις ανάγ- κες σε εργασιακή ένταξη ατόμων με σοβαρά ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Για το λόγο αυτό κατέχουν έναν κομβικό ρόλο σε οποιαδήποτε διεργασία δικτύωσης επιχειρηθεί εντός των Τομέων Ψυχικής Υγείας. Ευ- χόμαστε ολόψυχα η θετική ενέργεια που συσσωρεύτηκε από την παρούσα δράση να αποτελέσει την κινη- τήριο δύναμη για την ολιστική αντιμετώπιση των αναγκών των πολιτών και για την βελτίωση του επιπέδου της ψυχικής υγείας τους. Σωτήριος Α. Κουπίδης Πρόεδρος ΠΟΚοιΣΠΕ 8
  13. 13. Η πραγματικότητα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση - Πρόγραμμα "Ψυχαργώς" Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση (ΨΜ) αφορά στη διαδικασία αλλαγής του τρόπου παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με μετάθεση του κέντρου βάρους από την παροχή ασυλικού τύπου περίθαλψης, στην κοινοτική φροντίδα. Κύριος στόχος είναι η δημιουργία ενός δικτύου κοινοτικών δομών και υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ώστε κάθε άτομο με προβλήματα ψυχικής υγείας να βρίσκει απαντήσεις στα προβλήματά του στον τόπο που ζει και εργάζεται, μέσα στην κοινότητα, με τις ελάχιστες δυνατές επιπτώσεις στιγματισμού, περι- θωριοποίησης και αποκλεισμού. Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση, η οποία εφαρμόζεται μέσα από το πρόγραμμα «ΨΥΧΑΡΓΩΣ», στοχεύει στη δημιουργία Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης στεγαστικού τύπου (Ξενώνες, Οικοτροφεία, Προ- στατευμένα Διαμερίσματα) για τον αποϊδρυματισμό των χρονίων ασυλικών ασθενών που ζούσαν στα Ψυ- χιατρεία και ταυτόχρονα, αναπτύσσει κοινοτικές δομές παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας (Κέντρα Ημέρας, Κινητές Μονάδες, Κέντρα Ψυχικής Υγείας, Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα κ.ά). Μέσα από τη δημιουργία και λειτουργία του δικτύου κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας, διασφαλίζεται η παροχή υπηρεσιών, σε όλα τα επίπεδα πρόληψης και θεραπείας των ψυχικών διαταραχών (πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία, περίθαλψη, ψυχοκοινωνική αποκατάσταση, κοινωνική επανένταξη, εργασιακή αποκατάσταση και ευαισθητοποίηση του γενικού πληθυσμού σε θέματα ψυχικής υγείας). Παρακάτω παραθέτουμε μια ιστορική αναδρομή για την πορεία της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης όπως πε- ριγράφεται στην ιστοσελίδα που έχει αναπτυχθεί από το Μηχανισμό Υποστήριξης και Παρακολούθησης Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Ιστορική Αναδρομή http://www.psychargos.gov.gr/Default.aspx?ID=26188&nt=18&lang=1 "Μετά την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε. υιοθετήθηκε ο Κανονισμός του Συμβουλίου 815/84 στις 26 Μαρτίου 1984, ο οποίος προέβλεπε έκτακτη οικονομική στήριξη που αφορούσε τη μεταρρύθμιση του συστήματος ψυ- χιατρικής περίθαλψης σε όλη την Ελλάδα. Σχεδιάστηκε ένα πρόγραμμα δράσης για την ανάπτυξη νέων δομών και υπηρεσιών με στόχο την κοινωνική ενσωμάτωση και επαγγελματική επανένταξη των ψυχικώς ασθενών και των ατόμων με νοητική καθυστέρηση, καθώς και τη βελτίωση των συνθηκών περίθαλψης των ασθενών στα δημόσια ψυχιατρεία. Σημαντικό αποτέλεσμα του προγράμματος Ε.Ο.Κ. 815/84 για την ψυχιατρική μεταρ- ρύθμιση στην Ελλάδα ήταν η εμφανής μείωση του αριθμού των χρονίων ασθενών στα δημόσια ψυχιατρικά νοσοκομεία. Εμφανίστηκε μια νέα μορφή υπηρεσιών ψυχικής υγείας με την ανάπτυξη εξωτερικών ιατρείων, εισαγωγή 9
  14. 14. κέντρων ψυχικής υγείας, ψυχιατρικών μονάδων στα γενικά νοσοκομεία, προγραμμάτων προ-επαγγελματικής και επαγγελματικής κατάρτισης σε κέντρα αποκατάστασης και τη δημιουργία ξενώνων και προστατευμένων διαμερισμάτων στην κοινότητα. Προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχιση των σημαντικών αυτών πρωτοβου- λιών μεταρρύθμισης μετά το πέρας της ειδικής χρηματοδοτικής στήριξης από την Ε.Ε. στα τέλη του 1995, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας ανέλαβε μια πιο μακροπρόθεσμη δέσμευση για τη συνέχιση της μεταρρύθμισης των ψυχιατρικών υπηρεσιών σε όλη την Ελλάδα. Έτσι, αναπτύχθηκε ένα δεκαετές πρόγραμμα για την περίοδο 2000-2009, με την ονομασία «Ψυχαργώς», το οποίο στόχευε στη συνέχιση του ρυθμού και της δυναμικής της μεταρρύθμισης με μεγαλύτερη έμφαση στη σημασία της κοινωνικής επανένταξης και της εισόδου στον εργα- σιακό χώρο για τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας. Η πρώτη φάση του Προγράμματος τέθηκε σε εφαρ- μογή κατά την περίοδο 2000-2001, στο πλαίσιο συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του Υπουργείου Εργασίας με στόχο την καταπολέμηση του αποκλεισμού από την αγορά εργασίας για τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας. Επικεντρώθηκε στη συνέχιση της διαδικασίας αποϊδρυματισμού των ασθενών που νοσηλεύονται στα μεγάλα δημόσια ψυχιατρεία της Ελλάδας. Η δεύτερη φάση του Προγράμματος ΨΥΧΑΡΓΩΣ ολοκληρώνεται το 2009. Κατά την ολοκλήρωση της Β΄ φάσης, το 2009, υπογράφτηκε Σύμφωνο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ελληνικής Κυβέρνησης προ- κειμένου να διασφαλιστεί η προσήλωση στη συνέχιση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και να δοθεί έμφαση σε συγκεκριμένα πεδία παρέμβασης του τομέα ψυχικής υγείας. Η τρίτη φάση του Προγράμματος ΨΥΧΑΡΓΩΣ αφορά την περίοδο 2010-2020. Για τη νέα φάση, συστάθηκε ομάδα εργασίας προκειμένου να εκπονήσει Σχέδιο Αναθεωρημένου Προγράμ- ματος «Ψυχαργώς 2011-2020». Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης Ψυχαργώς Γ΄ (2011 – 2020) διαρθρώνεται σε τρεις άξονες δράσης. Ο πρώτος άξονας αναφέρεται στον προγραμματισμό των δράσεων για την ανάπτυξη δομών στην κοινότητα, για την κάλυψη του συνόλου των αναγκών του τομέα της Ψυχικής Υγείας και διαμορφώνεται σε περιφερειακή βάση, ενώ εξειδικεύεται σε επίπεδο νομού και τομέα. Ο δεύτερος άξονας αναφέρεται στο σχεδιασμό των δράσεων για την προαγωγή της ψυχικής υγείας του γενικού πληθυσμού και την πρόληψη της κακής ψυχικής υγείας. Ο τρίτος άξονας αναφέρεται σε δράσεις που αφορούν την οργάνωση του συστήματος ψυχιατρικής περίθαλψης (τομεοποίηση, παρακολούθηση, αξιολόγηση) και τις δράσεις έρευνας και επιμόρ- φωσης του προσωπικού. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη αξιολόγηση κατά τη διάρκεια εφαρμογής του προ- γράμματος ΨΥΧΑΡΓΩΣ. Βασικό στόχο της αξιολόγησης αποτελεί η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων σε σχέση με τους επιλεγέντες στόχους, όπως εξειδικεύονται στη γενικότερη στρατηγική και την εφαρμοζόμενη πολιτική του Υπουργείου Υγείας για την επίτευξη της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα, στα πλαίσια του Ν.2716/99." http://www.psychargos.gov.gr/Default.aspx?ID=26188&nt=18&lang=1 10
  15. 15. Η σημερινή πραγματικότητα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης Καθυστέρησητομεοποίησηςκαιέλλειψησυντονισμούυπηρεσιών Παρόλα αυτά, μετά από μια πορεία 30 ετών, η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, βρίσκεται ακόμα σε κρίσιμο σημείο. Παρά το έργο που έχει επιτευχθεί και τις αξιόλογες προσπάθειες που έχουν γίνει, δεν έχουν αντιμετωπιστεί μέχρι σήμερα επαρκώς τα εμπόδια και οι δυσλειτουργίες του συστήματος. Η ασταθής πολιτική για την ψυχική υγεία που εφαρμόζεται, έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζονται προβλήματα στην οργάνωση και τον σχεδιασμό των παρεχομένων υπηρεσιών, με συνέπεια όλοι οι εμπλεκόμενοι (ειδικοί, πάσχοντες, οικογένειες) να βρίσκονται «χαμένοι» μέσα σε ένα κατακερματισμένο σύστημα ψυχικής υγείας. Επιπλέον, η έλλειψη συντονισμού των υπηρεσιών, οι δυσκολίες συνεργασίας ανάμεσα στο δημόσιο και στον τρίτο τομέα αλλά και η απουσία ενός εμπεριστατωμένου συστήματος αξιολόγησης με την συμμετοχή των ίδιων των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και των οικογενειών τους, οδηγούν σε πισωγυρίσματα, εγείρουν αμφισβητήσεις και μπορεί να ακυρώσουν στην πράξη τις προσπάθειες για μετάβαση από την ιδρυ- ματική περίθαλψη στην κοινοτική φροντίδα. Πλευρές αυτής της πραγματικότητας αποτυπώνει και η «Έκθεση Αξιολόγησης των παρεμβάσεων εφαρμο- γής της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης έτους 2014», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου: «Αξιο- λόγηση κατά την διάρκεια (ongoing) της εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης “ΨΥΧΑΡΓΩΣ” από το 2011 μέχρι και το 2015», και δόθηκε στη δημοσιότητα το Μάρτιο του 2015. Στην έκθεση αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι η πολιτική ηγεσία δεν έχει αναλάβει δράση τόσο για την εξειδίκευση της πολιτικής για την ΨΜ στη χώρα, όσο και σε θέματα σχετικά με την νομοθεσία, την έρευνα και τη διατομεακή συνεργασία. Επιπλέον αναφέ- ρεται ότι η τομεοποίηση δεν υλοποιείται και αυτό εμποδίζει τη συνέχεια στην φροντίδα, οι λήπτες υπηρεσιών έχουν πρόσβαση στο σύστημα κατά το δοκούν και σύμφωνα με την κρίση, την ανάγκη και τις προσωπικές τους επαφές (Έκθεση Αξιολόγησης των παρεμβάσεων εφαρμογής της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης έτους 2014). Με τον όρο Τομεοποίηση νοείται η δημιουργία και η παροχή υπηρεσιών σε συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ο Τομέας Ψυχικής Υγείας πρέπει να περιλαμβάνει 70.000 έως 150.000 κατοίκους, ενώ η απόσταση του κατοίκου της κοινότητας από το Κέντρο Ψυχικής Υγείας πρέπει να κυμαίνεται από 1 έως 15 λεπτά. Η παροχή υπηρεσιών σε τομεοποιημένο πληθυσμό έχει τα εξής πλεονεκτήματα: • καθορισμένη υπευθυνότητα για κάθε άτομο που ζητά βοήθεια • δίκτυο τοπικών διασυνδέσεων μεταξύ των φορέων και ανάπτυξη διασυνδετικής • ξεκαθάρισμα των λειτουργιών των τοπικών ομάδων • δυνατότητα σύγκρισης και αξιολόγησης των υπηρεσιών • ενίσχυση της ταυτοποίησης των μελών της ομάδας με την κοινότητα11
  16. 16. • καλύτερη διαφάνεια στον προϋπολογισμό • ενίσχυση της θεραπείας στο σπίτι ή της παροχής ημερήσιας φροντίδας • δυνατότητα θεραπείας και φροντίδας από διαφορετικούς φορείς στον ίδιο τομέα • δυνατότητα ενσωμάτωσης των υγειονομικών, κοινωνικών και εθελοντικών υπηρεσιών στο δίκτυο Η καθυστέρηση στη σχεδιασμένη -από τη δεκαετία του ’90- τομεοποίηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας (Πρόγραμμα ΨΥΧΑΡΓΩΣ, Ν. 2716/ 1999) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα για τη διαρθρωτική αλλαγή του συστήματος. Έχει δε, ως αποτέλεσμα την προβληματική εξυπηρέτηση του πολίτη όταν χρειάζεται να ενημερωθεί για τις διαθέσιμες υπηρεσίες στη περιοχή του και να καλύψει τις ανάγκες του. Παράλληλα, το κράτος, ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο των σκληρών περικοπών, δεν ανταποκρίνεται πλήρως στον ρόλο του στον τομέα υγείας και πρόνοιας, δημιουργώντας έτσι ένα συνεχώς αυξανόμενο πεδίο δράσης για τους μη κερδοσκοπικούς φορείς και την ανάγκη να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες ανάγκες των ευά- λωτων ομάδων αξιοποιώντας στο μέγιστο τους περιορισμένους πόρους και λειτουργώντας αλληλοσυμ- πληρωματικά. Εν κατακλείδι, λήπτες, οικογένειες και επαγγελματίες ψυχικής υγείας βιώνουμε το ίδιο πρόβλημα: οι ανάγ- κες των πολιτών για υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και πρόνοιας αυξάνονται συνεχώς, ενώ το σύστημα ψυχικής υγείας, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες των πολιτών. Παράλληλα, παρατηρούμε όλοι το φαινόμενο να προσπαθούμε με λίγους υλικούς και ανθρώ- πινους πόρους να εξασφαλίσουμε την πρόσβαση των ανθρώπων σε υπηρεσίες που έχουν ανάγκη. Αυτή η πρόσβαση δεν είναι πάντα ισότιμη, αλλά δυσχερής και άνιση. Έτσι προκύπτει έντονα η αναγκαιότητα δικτύωσης φορέων σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. 12
  17. 17. Ο πρώτος πυλώνας του έργου: δικτύωση Ωθούμενοι από τις ανάγκες που περιγράψαμε παραπάνω, προτείναμε την υλοποίηση του παρόντος έργου που έχει ως κέντρο βάρους την ανάπτυξη της τοπικής δικτύωσης και συμμαχίας μεταξύ εταίρων και άλλων οργανισμών ψυχικής υγείας, πρόνοιας, εργασιακής και κοινωνικής αποκατάστασης ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας. Ο στόχος του έργου είναι διττός: αμεσότερη και αποτελεσματικότερη πληροφόρηση, πα- ραπομπή και τελικά κάλυψη των αιτημάτων των πολιτών. Συνεπακόλουθη θα είναι και η αποφόρτιση των ίδιων των υπηρεσιών μέσω της δικτύωσης και της ανάπτυξης συμμαχιών. Η λειτουργία του δικτύου περιλαμβάνει: • Δημιουργία πλαισίου, εντός του οποίου μπορούν να καλύπτονται ανάγκες και αιτήματα • Δημιουργία δεσμών / σχέσεων με τα άλλη μέρη του δικτύου • Παροχή υποστήριξης στα μέρη που το αποτελούν σε συναισθηματικό, ψυχικό, κοινωνικό & υλικό επίπεδο και σε επίπεδο πληροφόρησης • Ολοκληρωμένη/σφαιρική κάλυψη αναγκών των ληπτών των υπηρεσιών • Εφαρμογή κοινών προγραμμάτων πρόληψης και αποκατάστασης • Διαμόρφωση κοινής αντίληψης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων • Γνώση των χαρακτηριστικών και των παρεχόμενων υπηρεσιών των «άλλων» μερών του δικτύου • Σταθερή και συστηματική συνεργασία • Ενδυνάμωση του όλου συστήματος και των επιμέρους μερών του και τέλος • Δημιουργία καλών πρακτικών Αποτελέσματα Τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα του έργου αφορούν: • στην έγκυρη και έγκαιρη πληροφόρηση και ενημέρωση • στην έγκαιρη και στοχευμένη παραπομπή - άμεση εξυπηρέτηση αναγκών του πολίτη • στην καλλιέργεια της συνεργασίας και κουλτούρας δικτύωσης των υπηρεσιών • στην ανάδειξη και τεκμηρίωση των κενών του συστήματος • στη μείωση χρόνου ικανοποίησης αιτημάτων • στη μείωση των ανικανοποίητων αιτημάτων • στην ενίσχυση της στάσης εμπιστοσύνης των ληπτών απέναντι στους φορείς • στις απαιτούμενες ενέργειες για κάλυψη των κενών το έργο 13
  18. 18. Ο δεύτερος πυλώνας του έργου: πρόγραμμα επιμόρφωσης (capacity building) των φορέων Το πρόγραμμα εκπαίδευσης ανέλαβε η 360 ACTION Παρακάτω παραθέτουμε κομμάτια από την συνολική αξιολόγηση που μας παρέδωσε η 360 ACTION Άννα Τσιμπουκλή, Ph.D. Εκπαιδευτική ψυχολόγος Το πρόγραμμα επιμόρφωσης πραγματοποιήθηκε βάσει αναγκών κάθε συμμετέχουσας ΜΚΟ σε θέματα ορθής διακυβέρνησης και περιελάμβανε σχέδιο επιμορφωτικής παρέμβασης βάσει της εκτίμησης αναγκών και των προτεραιοτήτων 50 στελεχών των ΜΚΟ που μετείχαν στο έργο. Η συγκεκριμένη εκπαίδευση έδωσε τη δυνατότητα όχι μόνο να εκπαιδευτούν 50 στελέχη αλλά να δημιουργηθεί ένας πυρήνας εκπαιδευτών της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας και των φορέων υλο- ποίησης του έργου για άμεση εφαρμογή της αποκτηθείσας τεχνογνωσίας. Για αυτό το λόγο τα 50 στελέχη χωρίστηκαν σε δυο ομάδες, στις οποίες έλαβαν θεωρητική και βιωματική εκ- παίδευση. Η συγκεκριμένη εκπαίδευση αφορούσε δύο μέρη: • Tην εκπαίδευση 10 έως 12 εκπαιδευτών που υπέδειξαν οι Φορείς Υλοποίησης • Την εκπαίδευση 38-40 στελεχών για την επιμόρφωση εκ των οποίων 8-10 άτομα προέρχονταν από τους Λήπτες υπηρεσιών των Φορέων του έργου. Το πρόγραμμα εκπαίδευσης Εκπαιδευτών πραγματοποιήθηκε σε ένα τριήμερο εργαστήριο Βιωματικής Μά- θησης Δράσης όπου δόθηκε στους συμμετέχοντες το απαραίτητο εκπαιδευτικό υλικό και συγκεκριμένες δρα- στηριότητες που αφορούσαν το χώρο εργασίας, την ανάπτυξη ολοκληρωμένου σχεδίου παρέμβασης καθώς και στην κατάθεση προτάσεων για την ανάπτυξη της εσωτερικής και εξωτερικής δικτύωσης. Στη συνέχεια οι Εκπαιδευτές υποστηρίχθηκαν προκειμένου να εφαρμόσουν πέντε διήμερα εργαστήρια στα οποία λειτούργησαν ως Διευκολυντές στην εφαρμογή του προγράμματος. Βιωματική Μάθηση Δράσης Στα πέντε διήμερα εργαστήρια συμμετείχαν 50 άτομα και με την μέθοδο της έρευνας δράσης έγινε η εκτίμηση των αναγκών και προτεραιοτήτων, καθώς και ο σχεδιασμός για το κάθε εργαστήριο εντός της θεματολογίας που αναφέρεται στον παρακάτω πίνακα και αφορά τα θέματα ενδυνάμωσης των στελεχών και ορθής διακυ- βέρνησης των ΜΚΟ. Η 360 ACTION ενέταξε στο πρόγραμμα τα παρακάτω θέματα, τα οποία διαμορφώθηκαν σε συνεργασία με τους συμμετέχοντες σύμφωνα με τις δικές τους προτεραιότητες. 14
  19. 19. -Εκπαίδευση εκπαιδευτών -Εκτίμηση αναγκών και διερεύνηση προβλημάτων -Έρευνα Δράσης -Σχεδιασμός και Μεθοδολογία του εκπαιδευτικού προγράμματος -Δυναμική των ομάδων και αλλαγή στους οργανισμούς -Βελτίωση δεξιοτήτων -Αρχική Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευόμενων (Γνώσεις, Δεξιότητες, Στάσεις) -Χαρτογράφηση και εκτίμηση αναγκών -Ταυτότητα, Όραμα και Αποστολή -Κτίσιμο ομάδων -Στοχοθεσία -Στρατηγικός σχεδιασμός -Ανάληψη ευθύνης -Επικοινωνία -Διαχείριση άγχους -Εργασία με ομάδες -Δικτύωση -Διοίκηση -Ηγεσία -Πρόληψη burn out -Επίλυση προβλημάτων στις ομάδες -Συστήματα υποστήριξης -Θεσμοί -Πολιτικές Εκπροσώπησης -Χρηματοδότηση -Λογοδοσία -Διαφάνεια -Δυσλειτουργίες των ομάδων στους οργανισμούς -Δικτύωση με το εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον -Ανάπτυξη -Καινοτομία -Μετάβαση ΜΚΟ από Κλειστό σε Ανοικτό Σύστημα -Αυτό- αξιολόγηση Εκπαιδευομένων για τη Βελτίωση Γνώσεων, Δεξιοτήτων και Στάσεων -Αξιολόγηση εκπαιδευτικού Η 360ACTION ανέλαβε τον σχεδιασμό του προγράμματος καθώς και την εκπαίδευση και την εποπτεία των εκπαιδευτών τους οποίους επέλεξε η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας σε συνεργασία με τους άλλους Φορείς υλοποίησης του έργου. 20 Ώρες 16 Ώρες 16 Ώρες 16 Ώρες 16 Ώρες 16 Ώρες 15
  20. 20. Σκοπός και στόχοι Στη διάρκεια του προγράμματος εκπληρώθηκαν οι παρακάτω στόχοι • Ενίσχυση Δικτύωσης-Επικοινωνίας • Ανάπτυξη κοινού οράματος, αξιών, στόχων στο πρόγραμμα δικτύωσης • Διερεύνηση τρόπων ανάπτυξης και αλλαγής • Σχεδιασμός προγράμματος ενδυνάμωσης στελεχών σύμφωνα με τη μέθοδο Action Research • Κατανόηση νέων μεθόδων και πρακτικών Πρόγραμμα Το αναλυτικό πρόγραμμα περιελάμβανε θέματα όπως: • Χαρτογράφηση: οι συμμετέχοντες σε ατομικό επίπεδο σχεδίασαν τον οργανισμό, τη θέση τους μέσα σε αυτόν αλλά και την σχέση του με το εξωτερικό περιβάλλον. • Δικτύωση: διερευνήθηκαν τα εμπόδια δικτύωσης, επικοινωνίας και συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων στους οργανισμούς αλλά και ζητήματα που προέκυψαν κατά το πρώτο διήμερο. • Δυναμική Ανάπτυξης στους οργανισμούς: Έγινε σύντομη περιγραφή των δυναμικών που καθορίζουν την ζωή στους οργανισμούς, τον τρόπο λειτουργίας τους, την κουλτούρα και την συμπεριφορά τους συχνά με ασυνείδητο τρόπο/ δόθηκαν σχετικά παραδείγματα από οργανισμούς. • Οργανωσιακή κουλτούρα: Διερευνήθηκε πως η κουλτούρα κάθε οργανισμού διαμορφώνει τη δυναμική και την συμπεριφορά των ατόμων μέσα σε αυτόν. Επίσης αναδείχθηκε η παθολογία ως εμπόδιο που προκύπτει από τους εργασιακούς ρόλους στους οργανισμούς αλλά και από άλλα συναφή φαινόμενα. • Εμπόδια στην Αλλαγή: παρουσιάστηκαν οι κύριοι παράγοντες που εμποδίζουν την αλλαγή και ανάπτυξη των οργανισμών με παραδείγματα από αντίστοιχους οργανισμούς. Τι εμποδίζει την ανάπτυξη των οργανισμών: συνειδητά και ασυνείδητα εμπόδια στην εξέλιξη και ανάπτυξη των οργανισμών. • Επαγγελματική Εξουθένωση (Burnout): Παρουσίαση του φαινομένου - Μελέτες περίπτωσης και παραδείγματα από φαινόμενα επαγγελματικής εξουθένωσης σε οργανισμούς. • Ηγεσία, Ισχύς, Ευθύνη και Εξουσία -Εποπτεία στους οργανισμούς – πραγματοποιήθηκε παρουσίαση των ζητημάτων στους οργανισμούς και στις ομάδες. • Οργανισμοί Μάθησης και Έρευνα Δράσης: αξιοποιήθηκε ως εργαλείο στην ανάλυση των θεμάτων και στους τρόπους παρέμβασης. Παρουσιάστηκαν τα στοιχεία ενός οργανισμού μάθησης (learning organization) όπως και της θεωρίας του μοντέλου της αλλαγής (‘Theory of Change) για προαγωγή κοινού οράματος, στόχων και προσδοκιών. • Ενισχύοντας την αλλαγή: Έγινε σύντομη παρουσίαση της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης (trans- formative learning) και των προσωπικών διλημμάτων αλλαγής. Οι μετέχοντες ανέλυσαν τα τρέχοντα εμπόδια 16
  21. 21. στην αλλαγή και τρόπους για την υπέρβασή τους αξιοποιώντας τη μέθοδο των 10 βημάτων της μετασχηματί- ζουσας μάθησης (transformative learning). Η ομάδα συζήτησε για το βασικό δίλημμα στην πορεία της αλ- λαγής. Αξιολόγηση του προγράμματος - Συνολική εκτίμηση • Το σύνολο των εκπαιδευομένων ήταν πολύ ικανοποιημένο από την γενική οργάνωση του εκπαιδευτικού προγράμματος. Παράλληλα, μεγάλο ποσοστό των ερωτηθέντων δήλωσαν αρκετά ικανοποιημένοι από τις Ομά- δες Διερεύνησης, από τη συμμετοχή ληπτών στο πρόγραμμα, από τα θέματα του εκπαιδευτικού, από τη συμ- μετοχή συναδέλφων από άλλους φορείς και από άλλους τομείς, από το γενικό κλίμα, καθώς και από την αξιοποίηση των βιωματικών εργαστηρίων. • Επιπρόσθετα, αναφορικά με τις ενότητες που διαχειρίστηκαν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το μεγαλύτερο ποσοστό των ερωτηθέντων έκρινε αρκετά βοηθητική την ενότητα για την Επικοινωνία, για τα Δικαιώματα. Εξί- σου, μεγάλο ποσοστό των ερωτηθέντων έκρινε βοηθητική την ενότητα για τη Δικτύωση, για την Εργασία σε ομάδες και την Επίλυση προβλημάτων, για την Ηγεσία και την Ανάπτυξη, για την Κατάχρηση εξουσίας, για τον Εκφοβισμό, για τις Διακρίσεις, για την Πρόληψη και αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξουθένωσης (burn out), για την Ταυτότητα, το όραμα και την αποστολή, για τη Διαφάνεια και τη λογοδοσία, για την Ανάπτυξη και την καινοτομία. Ακόμη, αρκετοί ερωτώμενοι έκριναν αρκετά βοηθητική την ενότητα για την Ηθική ανεύρεση πόρων, τη Στρατηγική και τον σχεδιασμό, καθώς και την Εκτίμηση αναγκών και τη χαρτογράφηση. • Παράλληλα, μεγάλος αριθμός των ερωτηθέντων έκρινε πολύ βοηθητικές τις διαλέξεις και τις παρουσιάσεις, τις ασκήσεις δικτύωσης, τη μέθοδο διεξαγωγής, το υλικό, τις ομάδες συμβουλευτικής και τις ομάδες κοινών ενδιαφερόντων, καθώς και τις αφηγήσεις. Επίσης, αρκετοί συμμετέχοντες έκριναν αρκετά χρήσιμο το πρό- γραμμα για το αντικείμενο εργασίας τους και οι εκπαιδευτές του προγράμματος κρίθηκαν αρκετά ικανοί. • Επιπλέον, πολλοί συμμετέχοντες έκριναν ικανοποιητική τη συνολική διάρκεια του προγράμματος, ακόμη δήλωσαν ότι θα σύστηναν σε συναδέλφους τους να συμμετάσχουν σε ανάλογο πρόγραμμα, καθώς το πρό- γραμμα κάλυψε πλήρως τις ανάγκες και τις προσδοκίες τους. Αναφορικά, όμως, με την χρήση στην εργασία τους όσων διδάχτηκαν, οι ερωτώμενοι δεν παρουσίασαν ξεκάθαρη άποψη. • Αναφορικά με τις ερωτήσεις ανοικτού τύπου, οι εκπαιδευόμενοι έμειναν αρκετά ικανοποιημένοι κυρίως από την γνωριμία και τη δικτύωση με άλλους συναδέλφους, από την ομαδική δουλειά που έγινε, καθώς και από την βιωματική εκπαίδευση. Αντιθέτως, οι εκπαιδευόμενοι έμειναν λιγότερο ικανοποιημένοι από κάποια θέματα ανάπτυξης του περιεχομένου, από την ασυνέπεια κάποιων εκπαιδευομένων, από την σύνθεση των ομάδων, καθώς και με την χρονική διάρκεια του εκπαιδευτικού, γεγονός που τους δυσκόλεψε. Παράλληλα, κατά την διάρκεια του εκπαιδευτικού οι συμμετέχοντες δυσκολεύτηκαν να προσαρμοστούν και να συμμετέχουν στο εκπαιδευτικό, καθώς και από τα εκπαιδευτικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν στο εκπαιδευτικό. Τέλος, οι ερωτώμενοι παρουσίασαν διάφορες προτάσεις σχετικά με το περιεχόμενο του εκπαιδευτικού, τον τρόπο εκπαίδευσης, τον χρόνο διεξαγωγής, όπως και για την συνέχιση του προγράμματος. 17
  22. 22. Βασικές ευρωπαϊκές και διεθνείς προσεγγίσεις - Κείμενα αναφοράς Όπως προαναφέρθηκε, η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση αφορά στη δημιουργία ενός δικτύου υπηρεσιών ψυχικής υγείας, που λειτουργούν μέσα στην κοινότητα στην οποία ζει ο ενδιαφερόμενος, λήπτης των υπηρεσιών. Ένα ολοκληρωμένο δίκτυο υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα περιλαμβάνει υπηρεσίες: • πρόληψης και πρώιμης παρέμβαση • διαγνωστικής εκτίμησης και εκτίμησης αναγκών • συμβουλευτικής • θεραπευτικών παρεμβάσεων • ημερήσιας φροντίδας και ψυχοκοινωνικής στήριξης • υποστήριξης των οικογενειών • στεγαστικής κάλυψης στην κοινότητα • επαγγελματικής κατάρτισης και αποκατάστασης • ευαισθητοποίησης του πληθυσμού σε θέματα ψυχικής υγείας και καταπολέμησης του στίγματος της ψυχικής ασθένειας • προαγωγής της ψυχικής υγείας Γενικά, η ψυχιατρική φροντίδα στην κοινότητα είναι συνδεδεμένη με έννοιες, όπως: • ολοκληρωμένη παροχή υπηρεσιών (comprehensiveness) • πολυδιάστατη προσέγγιση • συνέχεια της φροντίδας • συντονισμός των μονάδων Σταχυολογούμε από το «The WHO mental health policy and service guidance package» (2003, και στα ελληνικά μεταφρασμένα) τις βασικές κατευθύνσεις για την οργάνωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας. http://www.who.int/mental_health/policy/essentialpackage1/en/ Οργάνωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) • Κλείσιμο των μεγάλων ψυχιατρείων και δημιουργία ολοκληρωμένου φάσματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων ψυχιατρικών μονάδων σε γενικά νοσοκομεία, με στόχο την βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας ορισμός υπηρεσιών ψυχικής υγείaς 18
  23. 23. • Προτεραιότητα στην ένταξη των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και στα γενικά νοσοκομεία • Μείωση του χάσματος στην παροχή υπηρεσιών ανάμεσα σε αστικές και αγροτικές περιοχές με την διεύρυνση των κοινοτικών υπηρεσιών υγείας • Αξιολόγηση αναγκών για εκπαίδευση του προσωπικού με στόχο να περιλαμβάνονται και οι ψυχοκοινωνικές παράμετροι της φροντίδας, πέραν των γνώσεων και των δεξιοτήτων για την χορήγηση της κατάλληλης θεραπείας • Ενίσχυση της συμμετοχής των οργανώσεων των ληπτών υπηρεσιών και των οικογενειών τους στον σχεδιασμό και στην παροχή υπηρεσιών • Ενίσχυση των άτυπων μορφών φροντίδας της ψυχικής υγείας, όπως η φροντίδα που παρέχει η οικογένεια, οι ομάδες αυτοβοήθειας ή οι εθελοντές, καθώς επίσης και ενίσχυση των ομάδων στήριξης και εκπαίδευσης των οικογενειών και των φροντιστών των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας • Τεκμηριωμένη και βάσει στοιχείων, κριτηρίων και αναγκών φροντίδα • Παροχή μιας συνεχούς φροντίδας και όχι μόνον αντιμετώπιση του επεισοδίου • Οι πολιτικές για την ψυχική υγεία πρέπει να ενσωματώνουν την βελτίωση της ποιότητας και να δημιουργηθούν κριτήρια και διαδικασίες για την παρακολούθηση των υπηρεσιών με απώτερο στόχο να εφαρμοστούν και μέθοδοι συνεχούς βελτίωσης της ποιότητας Ένα άλλο βασικό ευρωπαϊκό κείμενο αναφοράς αποτελούν οι “Κοινές ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για τη μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας”. Οι κατευθυντήριες γραμμές δίνουν μια καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή και υποστήριξη μιας βιώσιμης με- τάβασης από την ιδρυματική φροντίδα σε εναλλακτικές λύσεις φροντίδας σε επίπεδο οικογένειας και τοπικής κοινότητας για τα παιδιά, τα άτομα με αναπηρία, τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας και τους ηλικιωμένους στην Ευρώπη. http://deinstitutionalisationguide.eu/wp-content/uploads/2013/04/Common-European-Guidelines_Greek-ver- sion_EDITED.pdf Ένα επίσης σημαντικό εργαλείο αποτελεί το “Joint Action for Mental Health and Well – being” Το πρόγραμμα Joint Action for Mental Health and Well-being (JA MH-WB), ξεκίνησε το 2013, και στοχεύει στην δημιουργία ενός πλαισίου δράσης σχετικά με τις πολιτικές για την ψυχική υγεία στην Ευρώπη και αποτελεί εξέλιξη της προσπάθειας που αναπτύχθηκε στα πλαίσια του European Pact for Mental Health and Well-being. Οι στόχοι του προγράμματος είναι: • Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας στον χώρο της εργασίας • Προαγωγή της Ψυχικής Υγείας στα σχολεία 19
  24. 24. • Δράση ενάντια στην κατάθλιψη και στην αυτοκτονία με ταυτόχρονη εφαρμογή των τηλεματικών υπηρεσιών υγείας • Ανάπτυξη Κοινοτικής Φροντίδας και μέριμνας για την κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με σοβαρές ψυχικές διαταραχές • Ενσωμάτωση της διάστασης των ψυχικής υγείας σε όλες τις σχετικές πολιτικές http://ec.europa.eu/health/ph_determinants/life_style/mental/docs/pact_en.pdf http://www.mentalhealthandwellbeing.eu/ http://ec.europa.eu/health/mental_health/eu_compass/index_en.htm Επίσης σημαντικό εργαλείο αποτελεί το “Mental Health Gap Action Programme” του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Το πρόγραμμα Mental Health Gap Action Programme (mhGAP) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στοχεύει στην δημιουργία "μιας κλίμακας" υπηρεσιών για την ψυχική υγεία, τις νευρολογικές παθήσεις και την χρήση ου- σιών σε χώρες κυρίως με μέτριο και χαμηλό εισόδημα. Στην ουσία προτείνει σε πρώτο επίπεδο την ενσωμάτωση υπηρεσιών ψυχικής υγείας και στις υπηρεσίες γενικής υγείας, ιδιαίτερα για χώρες που δεν έχουν την δυνατότητα για εξειδικευμένες υπηρεσίες. http://www.who.int/mental_health/mhgap/en/ Τέλος, τις βασικές κατευθύνσεις και αναγκαιότητες θέτει το “Mental Health Action Plan 2014 -2020” του Παγ- κόσμιου Οργανισμού Υγείας http://www.who.int/mental_health/publications/action_plan/en/ Η 66η World Health Assembly, αποτελούμενη από τους Υπουργούς Υγείας 194 Χωρών Μελών, υιοθέτησε το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Δράσης για την Ψυχική Υγεία του ΠΟΥ 2013-2020, τον Μάιο του 2013. Το πρόγραμμα δράσης αναγνωρίζει τον αναγκαίο ρόλο που παίζει η ψυχική υγεία στην υγεία των ανθρώπων. Βασίζεται σε μια προσέγγιση που αφορά όλη τη διάρκεια της ζωής και δίνει έμφαση στην πρόληψη, ενώ βάζει και την διάσταση της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες. Τέσσερις είναι οι βασικοί στόχοι: Αποτελεσματικότερη Ηγεσία και Διοίκηση, Ολοκληρωμένο σύστημα υπηρεσιών ψυχικής υγείας και κοινωνικών υπηρεσιών στην κοινότητα, εφαρμογή στρατηγικών πρόληψης και προαγωγής ψυχικής υγείας, και ενίσχυση της έρευνας και των συστημάτων πληροφόρησης και τεκμηρίωσης. 20
  25. 25. Το σύστημα Ψυχιατρικής Περίθαλψης στην Ελλάδα Μετά την περιγραφή των βασικών Ευρωπαϊκών και Διεθνών κατευθύνσεων σχετικά με τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, θα περιγράψουμε το σύστημα των υπηρεσιών στην Ελλάδα, το οποίο εποπτεύεται σχηματικά όπως περι- γράφεται παρακάτω. - Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (εποπτεύει τα ΝΠΙΔ και τα ΝΠΔΔ που παρέχουν υπηρεσίες σχετικές με την ψυχική υγεία) - Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας - Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (συμβουλευτικό όργανο) - Τομεακή Επιτροπή Ψυχικής Υγείας - Υγειονομικές περιφέρειες, που διαιρούνται σε τομείς ψυχικής υγείας. Το Πρόγραμμα «Ψυχαργώς» διαμόρφωσε το σύστημα υπηρεσιών ψυχικής υγείας της χώρας. Οι υπηρεσίες που παρέχονται αφορούν στους εξής βασικούς παρόχους: 1. Δημόσιες Υπηρεσίες: Ψυχιατρικά Νοσοκομεία (πρωτοβάθμιες υπηρεσίες, μονάδες ενδονοσοκομειακής και εξωνοσοκομειακής νοσηλείας, εξειδικευμένα κέντρα). Γενικά Νοσοκομεία (Ψυχιατρικά Τμήματα). 2. Ιδιωτικοί Μη - Κερδοσκοπικοί Φορείς (ΚΨΥ, Κινητές Μονάδες, Κέντρα Ημέρας, Οικοτροφεία, Προστατευμένα Διαμερίσματα, Ξενώνες, Ειδικά Κέντρα Κοινωνικής Επανένταξης, και Ειδικές Μονάδες Αποκατάστασης και Επαγγελματικής Επανένταξης). 3. Ιδιωτικοί Φορείς (Ιδιωτικές Ψυχιατρικές Κλινικές, Ιδιώτες Ψυχίατροι και Ψυχολόγοι). 4. Λοιποί Πάροχοι Υπηρεσιών: ΟΤΑ, ΜΨΥ Ενόπλων Δυνάμεων, Εκκλησία και κατά τόπους οργανώσεις). Επιπλέον, αξίζει να αναφερθεί ότι στην Ελλάδα το σύστημα ψυχικής υγείας ορίζεται από ένα ευρύ νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο κατοχυρώνει τις διαδικασίες και τις παρεμβάσεις. Ενδεικτικά αναφέρουμε (ακολουθεί ειδικό κεφάλαιο για τα δικαιώματα στην ψυχική υγεία): • Νόμος 2071/1992, «Περί εκσυγχρονισμού και οργάνωσης του συστήματος υγείας» (ΦΕΚ 123 Α΄ 15.07.1992), ο οποίος θέτει τις βάσεις της τομεοποιημένης φροντίδας ψυχικής υγείας • Νόμος 2447/1996, ο οποίος μεταρρύθμισε και αναμόρφωσε το Οικογενειακό Δίκαιο και εισήγαγε τον θεσμό της δικαστικής συμπαράστασης • Νόμος 2519/1997 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οργάνωση των υγειονομι- κών υπηρεσιών, ρυθμίσεις για το φάρμακο και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 165 Α΄ 21.08.1997), με τον οποίο θεσπίστηκε η Εθνική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών, στο πλαίσιο της οποίας λειτουργεί η Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές • Νόμος 2716/1999 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 96 Α΄ 17.05.1999), ο οποίος αναφέρεται, εξ ολοκλήρου, στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας, τις οποίες σχεδιάζει σύμ- φωνα με τις αρχές της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης. 21

×