Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Michał Kosakowski IP UAM
michal.kosakowski.pl@gmail.com
zaozi.blogspot.com
© Lubos Plný
Michał Kosakowski IP UAM
dlaczego wierzymy w zjawiska paranormalne
michał kosakowski
© Lubos Plný
Michał Kosakowski IP UAM
Michał Kosakowski IP UAM
I wprowadzenie II rzeczy na niebie i ziemi III zakończenie
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: wczoraj, dziś i jutro
Michał Kosakowski IP UAM
←← © Luboš Plný; ← Grafika w domenie publicznej – Thelemagos; © Gallup
wiara w nadprzyrodzone: US...
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: USA, 2001
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: Polska, 2011
CBOS (2011). Polacy wobec niektórych poglądów New Age
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: Polska, 2011
CBOS (2011). Polacy wobec niektórych poglądów New Age
Michał Kosakowski IP UAM
CC BY ND gfpeck
wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda
mózg można oszukać
Michał Kosakowski IP UAM
© Cochrane Collaboration, użyto w dobrej wierze
wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej niepra...
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda
nadzwyczajne twierdzenia wymagają nadzwyczaj...
Michał Kosakowski IP UAM
← CC BY SA NC xkcd #808; → CC BY SA Terabyte
wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda...
Michał Kosakowski IP UAM
CC BY Matt Brown
wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda
Do wzięcia jest też:
- fort...
Michał Kosakowski IP UAM
CC BY SA OckRaz
wiara w nadprzyrodzone: ekonomia myślenia
William Ockham
Nie wolno przyjąć niczeg...
Michał Kosakowski IP UAM
autor(ka) nieznany(a), grafika dostępna w domenie publicznej
wiara w nadprzyrodzone: dlaczego wie...
Michał Kosakowski IP UAM
CC BY – Saarlouis; CC BY Just Chaos, © David Dunning et al.
wiara w nadprzyrodzone: intuicyjna fi...
Michał Kosakowski IP UAM
CC BY – Saarlouis; CC BY Just Chaos, © David Dunning et al.
wiara w nadprzyrodzone: intuicyjna fi...
Michał Kosakowski IP UAM
CC BY – Saarlouis; CC BY Just Chaos, © David Dunning et al.
wiara w nadprzyrodzone: intuicyjna fi...
Michał Kosakowski IP UAM
grafiki z materiałów dystrybutora i reżysera
wiara w nadprzyrodzone: motywowane rozumowanie
Kumar...
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: siła sugestii
To, co słyszymy wpływa na to, co widzimy.
W badaniu rzekome...
Michał Kosakowski IP UAM
wiara w nadprzyrodzone: nie chce się nie wierzyć
Michał Kosakowski IP UAM
legendy miejskie
Michał Kosakowski IP UAM
(ang. urban legends), znane też jako
współczesne legendy, makroplotki i
miejskie mity
opowieści w...
Michał Kosakowski IP UAM
miejskie legendy: znajoma znajomego
Słyszeliście, że… (Ale to prawda, mój znajomy...)
● kradzież ...
Michał Kosakowski IP UAM
miejskie legendy: dobór naturalny memów
Heath, C., Bell, C., & Sternberg, E. (2001). Emotional se...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: czytanie w myślach
Przekaz myśli lub uczuć pomiędzy dwoma lub
więcej osobami bez użyci...
Michał Kosakowski IP UAM
Nie udało się bezsprzecznie wykazać istnienia
zdolności telepatycznych
Metaanalizy nie wykazują i...
Michał Kosakowski IP UAM
percepcja pozazmysłowa: The Mind Machine
Eksperyment z ogromną liczbą uczestników (N=27
856, licz...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: intuicyjne rozumienie prawdopodobieństwa
Panel 1:
Lot na lotni, noszenie kapelusza, cz...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: intuicyjne rozumienie prawdopodobieństwa
Panel 1:
Lot na lotni, noszenie kapelusza, cz...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: zimny odczyt
Metoda ta opiera się na uzyskiwaniu informacji o
danej osobie poprzez for...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: zimny odczyt
Metoda ta opiera się na uzyskiwaniu informacji o
danej osobie poprzez for...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: efekt pewności wstecznej
Wiedziałem, że tak będzie!
Uczestnicy badań nad telepatią sku...
Michał Kosakowski IP UAM
telepatia: złudzenie kontroli
Ludzie nie rozumieją losowości. Gdy mają do
czynienia z przypadkiem...
Michał Kosakowski IP UAM
astrologia
Michał Kosakowski IP UAM
astrologia: wzięte z kosmosu
Sztuka wróżbiarska polegająca na
przewidywaniu przyszłości lub opisy...
Michał Kosakowski IP UAM
astrologia: wzięte z kosmosu
Sztuka wróżbiarska polegająca na
przewidywaniu przyszłości lub opisy...
Michał Kosakowski IP UAM
astrologia: wzięte z kosmosu
http://psz.praca.gov.pl/rynek-pracy/bazy-danych/klasyfikacja-zawodow...
Michał Kosakowski IP UAM
astrologia: wzięte z kosmosu
Gwiazdozbiory które widzimy na niebie to w gruncie
rzeczy tylko złud...
Michał Kosakowski IP UAM
astrologia: wzięte z kosmosu
Astrologowie nie tylko nie potrafili przypisać
osoby do daty urodzen...
Michał Kosakowski IP UAM
Znany też jako efekt Forera lub efekt horoskopowy
– tendencja to uznawania za bardzo trafne opisó...
Michał Kosakowski IP UAM
Znany też jako efekt Forera lub efekt horoskopowy
– tendencja to uznawania za bardzo trafne opisó...
Michał Kosakowski IP UAM
pech
Michał Kosakowski IP UAM
pech: niektórzy tak mają
autor(ka) nieznany(a), grafika w domenie publicznej
Niepomyślny zbieg ok...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: klątwa „Sports Illustrated”
Pojawienie się na okładce magazynu „Sports Illustrated” niechyb...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: pomijanie regresji do średniej
Po znakomitym skoku skoczka narciarskiego
powszechne jest oc...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: post hoc ergo propter hoc
Błąd polegający na wyciąganiu związków
przyczynowo-skutkowych ze ...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: post hoc ergo propter hoc
Błąd polegający na wyciąganiu związków
przyczynowo-skutkowych ze ...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: post hoc ergo propter hoc
Błąd polegający na wyciąganiu związków
przyczynowo-skutkowych ze ...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: samospełniające się proroctwo
Niektórzy ludzie sami przynoszą sobie pecha (lub
szczęście), ...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: teoria zarządzania błędami
Michał Kosakowski IP UAM
pech: teoria zarządzania błędami
Niektóre błędy są bardziej kosztowne niż inne -
dobór naturalny ...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: heurystyka zarażenia
grafika w domenie publicznej– Adolf Hitler (1913)
Michał Kosakowski IP UAM
pech: heurystyka zarażenia
Ludzie bardziej skłonni byliby włożyć nieuprany
sweter umazany psimi o...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: heurystyka zarażenia
Prawdopodobnie działa tu tzw. behawioralny
układ odpornościowy, mechan...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: efekt nocebo
Niepożądane efekty pojawiające się w wyniku
oczekiwania ich wystąpienia
Ludzie...
Michał Kosakowski IP UAM
pech: pozorna mentalna przyczynowość
Mamy tendencję do wiązania naszych myśli z
następującymi po ...
Michał Kosakowski IP UAM
szczęście
Michał Kosakowski IP UAM
szczęście: iluzja kontroli
Prawdopodobnie odwołanie się do
nadprzyrodzonej pomocy łagodzi lęk i p...
Michał Kosakowski IP UAM
szczęście: iluzja kontroli
Rybacy z Trobiandów łowiący na mniej poznanych
wodach mają więcej zwią...
Michał Kosakowski IP UAM
szczęście: warunkowanie sprawcze
Przesądy powstają za pomocą wzmocnień
negatywnych
Zachowanie zwi...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: Antonio Villas Boas
W 1957 roku autor serii opowiadań SF o
napaściach obcych ...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: Betty i Barney Hill
W 1961 roku, jadąc nocą samochodem,
Betty i Barney Hill z...
Michał Kosakowski IP UAM
Betty od dłuższego czasu rozprawiała o UFO,
w późniejszych latach często opowiadała o
kolejnych s...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: bliskie spotkania
kadry z komiksu Buck Rogers in the 25th Century
Thomas Bull...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: bliskie spotkania
CC BY – CGP Grey
Jak wyglądają obcy?
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: bliskie spotkania
51 52
33 23
23 14
Bullard, Thomas E. "The Variety of Abduct...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: paraliż senny
stan występujący podczas zasypiania lub
budzenia się, objawiają...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: hipoteza medyczna
- pozbawione nosa i ust istoty o wielkich
czołach i głowach...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia
Upływ czasu znacząco wpływa na nasze
wspomnienia a nasza...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia
Upływ czasu znacząco wpływa na nasze
wspomnienia a nasza...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia
W zależności od tego, jak brzmi pytanie o nasze
wspomnie...
Michał Kosakowski IP UAM
porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia
Ludziom można zaszczepić fałszywe wspomnienia
całych zda...
Michał Kosakowski IP UAM
Wbrew obiegowym opiniom, pamięć nie ma
charakteru reprodukcyjnego a rekonstrukcyjny –
hipnoza nie...
Michał Kosakowski IP UAM
Out-of-body experience
Michał Kosakowski IP UAM
eksterioryzacja: poza ciałem
Eksterioryzacja (ang. out-of-body experience –
OBE, OBE, doświadczen...
Michał Kosakowski IP UAM
eksterioryzacja: poza ciałem
W 1968, Charles Tart przeprowadził badanie OBE z
udziałem osoby znan...
Michał Kosakowski IP UAM
eksterioryzacja: habituacja sensoryczna
Nieustanna ekspozycja na określony bodziec
sprawia, że st...
Michał Kosakowski IP UAM
eksterioryzacja: skrzyżowanie frontowo-ciemieniowe
Temporalparietal junction (TPJ) odpowiada za
i...
Michał Kosakowski IP UAM
Uwaga na wyjaśnienia odwołujące się do neuronauki – badania pokazują, że
Jesteśmy bardziej skłonn...
Michał Kosakowski IP UAM
eksterioryzacja: iluzja gumowej ręki
Poczucie swojego ciała może zostać
przeniesione na inny obie...
Michał Kosakowski IP UAM
Doświadczenia bliskie śmierci
Michał Kosakowski IP UAM
NDE: gdzieś pomiędzy
odczucia zmysłowe doświadczane przez osobę, która
niemal umarła lub była w s...
Michał Kosakowski IP UAM
NDE: gdzieś pomiędzy
Pracom Moody'ego zarzucano dużą selektywność w
publikowaniu opisów doświadcz...
Michał Kosakowski IP UAM
NDE: gdzieś pomiędzy
Pracom Moody'ego zarzucano dużą selektywność w
publikowaniu opisów doświadcz...
Michał Kosakowski IP UAM
NDE: gdzieś pomiędzy
Bardzo mało wiadomo na temat neurologicznych
mechanizmów powstawania NDE
W g...
Michał Kosakowski IP UAM
duchy
Michał Kosakowski IP UAM
duchy: życie po życiu
Demertzi i inn, (2009). Ann. N.Y. Acad. Sci.1157:1–9
← ← © Hubert Prowand, ...
Michał Kosakowski IP UAM
duchy: pareidolia
Pareidolia polega na dopatrywaniu się znanych
kształtów w przypadkowych szczegó...
Michał Kosakowski IP UAM
duchy: pareidolia
Michał Kosakowski IP UAM
duchy: pareidolia
Michał Kosakowski IP UAM
duchy: siła sugestii
Im bardziej wierzymy w duchy i im bardziej
spodziewamy się w ich miejscu, ty...
Michał Kosakowski IP UAM
spirytyzm
Michał Kosakowski IP UAM
spirytyzm: umarli mówią
Popularne zwłaszcza na początku XX w. seanse
kontaktów ze zmarłymi za pom...
Michał Kosakowski IP UAM
spirytyzm: siła sugestii
W czasie seansów ogromną rolę odgrywa
siła sugestii i oczekiwań uczestni...
Michał Kosakowski IP UAM
spirytyzm: zjawiska ideomotoryczne
Zjawiska ideomotoryczne mogą
powodować rzeczywiste przemieszcz...
Michał Kosakowski IP UAM
istoty nadprzyrodzone
Michał Kosakowski IP UAM
Podczas channelingu medium udostępnia swoje ciało
niematerialnym istotom mogącym przemawiać za ic...
Michał Kosakowski IP UAM
ludzie przejawiają tendencję do przypisywania
sprawstwa i intencjonalności prawie wszystkiemu,
w ...
Michał Kosakowski IP UAM
ludzie przejawiają tendencję do przypisywania
sprawstwa i intencjonalności prawie wszystkiemu,
w ...
Michał Kosakowski IP UAM
istoty nadprzyrodzone: minimalnie kontrintuicyjne przekonania
Przekonania dotyczące zjawisk paran...
Michał Kosakowski IP UAM
Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of l...
Michał Kosakowski IP UAM
Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of l...
Michał Kosakowski IP UAM
Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of l...
Michał Kosakowski IP UAM
Kelemen, D., & Rosset, E. (2009). The human function compunction: Teleological explanation in adu...
Michał Kosakowski IP UAM
Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of l...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: ręce, które nie pomagają
Terapeutyczny dotyk (Therapeutic Touch) to
techni...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: kłujący problem
Akupunktura - technika lecznicza polegająca na
nakłuwaniu ...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: efekt placebo
Substancja nie mająca wpływu na stan pacjenta,
podawana mu j...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: efekt placebo
Przez kilkadziesiąt lat dusznicę bolesną
leczono za pomocą z...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
Asch, S. E. (1956). Studies of independence and...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
Belle zmyśliła historię swojej choroby nowotwor...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: efekt konfirmacji
Nieświadoma tendencja do preferowania
informacji, które ...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: efekt konfirmacji
Nieświadoma tendencja do preferowania
informacji, które ...
Michał Kosakowski IP UAM
medycyna alternatywna: iluzoryczne korelacje
Skłonność do dostrzegania związków czy
korelacji mię...
Michał Kosakowski IP UAM
spiskowe teorie dziejów
Michał Kosakowski IP UAM
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: ukryta prawda
Grupa, działająca w tajemnicy, w celu
osiągnięcia własnej korzyści...
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: apofenia
brak kontroli nad dziejącymi się
dookoła nas wydarzeniami
powoduje, iż ...
Michał Kosakowski IP UAM
brak kontroli nad dziejącymi się
dookoła nas wydarzeniami
powoduje, iż stajemy się
przesądni
widz...
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: łączenie przeciwieństw
Bez użycia ewidentnej formy humoru nie
można stworzyć żad...
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: prostota poznawcza
Konspiracyjne spojrzenie na świat niekoniecznie
musi być wyra...
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: przynależność grupowa
Przynależność do grupy, która wyznaje
określonej poglądy r...
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: naruszanie własnych interesów
Jesteśmy bardziej skłonni by odrzucać takie
przeko...
Michał Kosakowski IP UAM
teorie spiskowe: zaburzenia
Darwin, Hannah, Nick Neave, and Joni Holmes. 2011. Belief in conspira...
Michał Kosakowski IP UAM
zakończenie
zakończenie
Michał Kosakowski IP UAM
← CC BY SA Ruy Lestrade; © Numerphile; → grafika w domenie publicznej,NASA
Michał Kosakowski IP UAM
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Dlaczego wierzymy w zjawiska paranormalne?

895 views

Published on

Opis: Z pewnością nie ze względu na dowody na ich prawdziwość. O te trudno. Mimo tego, wielu ludzi gotowych jest przysiąc, że doświadczyło czegoś, czego nie potrafi racjonalnie wyjaśnić. Mimo, że żyjemy w wieku cudów nauki i techniki, wiara w telepatię, jasnowidzenie, pecha i szczęście, przesądy, teorie spiskowe i medycynę alternatywną ma się dobrze. Spróbujemy odpowiedzieć sobie dlaczego.

Published in: Education
  • My brother found Custom Writing Service ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ and ordered a couple of works. Their customer service is outstanding, never left a query unanswered.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • You can ask here for a help. They helped me a lot an i`m highly satisfied with quality of work done. I can promise you 100% un-plagiarized text and good experts there. Use with pleasure! ⇒ www.WritePaper.info ⇐
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • This is your last chance to grab all 16,000 plans at this discount price. I've been told that Ted will only extend this offer until midnight tonight and this offer will NOT be repeated again. ★★★ https://url.cn/ktFCrsHZ
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Unlock The Universe & Get Answers You Seek Today In Your FREE Tarot Reading. DO THIS FIRST... To get the most out of your tarot reading, I first need you to focus your intention - this concentrates the energy on the universe to answer the questions that you most desire the answers for. Take 10 seconds to think of your #1 single biggest CHALLENGE right now. (Yes, stop for 10 seconds, close your eyes, and focus your energy on ONE key problem) Ready? Okay, let's proceed. =>> https://url.cn/y1xfVrp6
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

Dlaczego wierzymy w zjawiska paranormalne?

  1. 1. Michał Kosakowski IP UAM michal.kosakowski.pl@gmail.com zaozi.blogspot.com © Lubos Plný
  2. 2. Michał Kosakowski IP UAM dlaczego wierzymy w zjawiska paranormalne michał kosakowski © Lubos Plný
  3. 3. Michał Kosakowski IP UAM
  4. 4. Michał Kosakowski IP UAM I wprowadzenie II rzeczy na niebie i ziemi III zakończenie
  5. 5. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: wczoraj, dziś i jutro
  6. 6. Michał Kosakowski IP UAM ←← © Luboš Plný; ← Grafika w domenie publicznej – Thelemagos; © Gallup wiara w nadprzyrodzone: USA, 2005 percepcja pozazmysłowa 41% nawiedzone domy 37% duchy zmarłych 32% telepatia 31% jasnowidzenie 26% astrologia 25% mediumizm 21% czarownice 21% reinkarnacja 20% channeling 9% Moore, D. W. (2005). Three in four Americans believe in paranormal. Gallup News Service.
  7. 7. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: USA, 2001
  8. 8. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: Polska, 2011 CBOS (2011). Polacy wobec niektórych poglądów New Age
  9. 9. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: Polska, 2011 CBOS (2011). Polacy wobec niektórych poglądów New Age
  10. 10. Michał Kosakowski IP UAM CC BY ND gfpeck wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda mózg można oszukać
  11. 11. Michał Kosakowski IP UAM © Cochrane Collaboration, użyto w dobrej wierze wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda nauka w gruncie rzeczy działa
  12. 12. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda nadzwyczajne twierdzenia wymagają nadzwyczajnych dowodów
  13. 13. Michał Kosakowski IP UAM ← CC BY SA NC xkcd #808; → CC BY SA Terabyte wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda zakład Randiego (1 000 000 $ do wzięcia)argument ekonomiczny
  14. 14. Michał Kosakowski IP UAM CC BY Matt Brown wiara w nadprzyrodzone: dlaczego to raczej nieprawda Do wzięcia jest też: - fortepian Tima Minchina - jedna z jego nóg - ...i jego żona Tim Minchin - If You Open Your Mind Too Much Your Brain Will Fall Out (Take My Wife)
  15. 15. Michał Kosakowski IP UAM CC BY SA OckRaz wiara w nadprzyrodzone: ekonomia myślenia William Ockham Nie wolno przyjąć niczego bez uzasadnienia, że ono jest, musi ono być oczywiste albo znane na mocy doświadczenia, albo zapewnione przez autorytet Pisma Świętego Nie należy mnożyć bytów ponad potrzebę John Punch
  16. 16. Michał Kosakowski IP UAM autor(ka) nieznany(a), grafika dostępna w domenie publicznej wiara w nadprzyrodzone: dlaczego wierzymy zasadniczo trudniej jest nie wierzyć ● raz przyswojone przekonania trudno jest zmienić; ● nie rozróżniamy tego, co subiektywne i tego, co obiektywne; ● większość mózgów ma ku temu skłonności ● niektóre mózgi mają szczególne predyspozycje ● nie ufamy nauce i jej nie rozumiemy ● media zniekształcają informacje i szukają sensacji ● jeśli nie chcemy zmienić zdania to raczej go nie zmienimy
  17. 17. Michał Kosakowski IP UAM CC BY – Saarlouis; CC BY Just Chaos, © David Dunning et al. wiara w nadprzyrodzone: intuicyjna fizyka Intuicyjne rozumienie mechanizmów funkcjonowania otaczającego nas świata fizycznego, często sprzeczne z rzeczywistym Mimo tego, że w wyniku edukacji posiadamy wiedzę potrzebną by zrozumieć tego pewne zjawiska, przegrywa ona z intuicyjnym rozumieniem – wrodzonym lub wynikającym z doświadczenia Champagne, A. B. (1979). Factors influencing learning of classical mechanics.
  18. 18. Michał Kosakowski IP UAM CC BY – Saarlouis; CC BY Just Chaos, © David Dunning et al. wiara w nadprzyrodzone: intuicyjna fizyka Intuicyjne rozumienie mechanizmów funkcjonowania otaczającego nas świata fizycznego, często sprzeczne z rzeczywistym Mimo tego, że w wyniku edukacji posiadamy wiedzę potrzebną by zrozumieć tego pewne zjawiska, przegrywa ona z intuicyjnym rozumieniem – wrodzonym lub wynikającym z doświadczenia Champagne, A. B. (1979). Factors influencing learning of classical mechanics.
  19. 19. Michał Kosakowski IP UAM CC BY – Saarlouis; CC BY Just Chaos, © David Dunning et al. wiara w nadprzyrodzone: intuicyjna fizyka Intuicyjne rozumienie mechanizmów funkcjonowania otaczającego nas świata fizycznego, często sprzeczne z rzeczywistym Mimo tego, że w wyniku edukacji posiadamy wiedzę potrzebną by zrozumieć tego pewne zjawiska, przegrywa ona z intuicyjnym rozumieniem – wrodzonym lub wynikającym z doświadczenia Champagne, A. B. (1979). Factors influencing learning of classical mechanics. A B
  20. 20. Michał Kosakowski IP UAM grafiki z materiałów dystrybutora i reżysera wiara w nadprzyrodzone: motywowane rozumowanie Kumaré był przybyłym z Indii oświeconym guru nauczającym w stanie Phoenix. Zgromadził tam grupę kilkudziesięciu oddanych wyznawców. W rzeczywistości nazywał się Vikram Gandhi i przygotowywał film dokumentalny. Przez cały czas mówił swoim słuchaczom, że nie jest tym, za kogo się podaje i wszystko to jest sztuczką. Po ujawnieniu mistyfikacji, niektórzy z jego wyznawców nadal twierdzili, że Sri Kumaré posiada nadprzyrodzone moce.
  21. 21. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: siła sugestii To, co słyszymy wpływa na to, co widzimy. W badaniu rzekomej telekinezy (zginanie klucza) badanych podzielono na dwie grupy. Obie oglądały nagranie PK na którym klucz został odłożony na stół gdzie pozostał nieruchomy. Część OB usłyszała sugestię, że „klucz wciąż się zgina”. W tej grupie aż 40% uwierzyło, że PK rzeczywiście miała miejsce, w dodatku OB były o tym bardziej przekonane Kadr z filmu Matrix (1999( Wiseman, R., & Greening, E. (2005). It's still bending: Verbal suggestion and alleged psychokinetic ability. British Journal of Psychology, 96(1), 115-127.
  22. 22. Michał Kosakowski IP UAM wiara w nadprzyrodzone: nie chce się nie wierzyć
  23. 23. Michał Kosakowski IP UAM legendy miejskie
  24. 24. Michał Kosakowski IP UAM (ang. urban legends), znane też jako współczesne legendy, makroplotki i miejskie mity opowieści współczesnego folkloru, rozpowszechniane ustnie lub drogą elektroniczną, zwłaszcza za pośrednictwem mediów społecznościowych CC0 – DL24 miejskie legendy: znajoma znajomego Pewna właścicielka węża dusiciela ze zdziwieniem odkryła jego nagłe upodobanie do przytulania się do niej, które, po konsultacji w zoo okazało się być przymierzaniem do połknięcia jej
  25. 25. Michał Kosakowski IP UAM miejskie legendy: znajoma znajomego Słyszeliście, że… (Ale to prawda, mój znajomy...) ● kradzież nerki ● stalowe linki na szyi motocyklistów ● diabeł pyta o to, która godzina ● narkotyki w tatuażach ● raktowórcza guma turbo ● jadowity pająk w chińskim markecie ● jadowite pająki w rosnącym kaktusie ● egzaminator alfons ● Szymborska nie zdaje matury z Szymborskiej ● egzamin z odwagi ● gimnazjaliści bawią się w gwiazdę ● nagi narciarz ● koty mordujące śpiące dzieci ● niewysłany kupon totolotka ● dziewczyna napadnięta podczas wrzasku szczęśliwych studentów grafika znaleziona w Internecie, autor(ka) nieznany(a)
  26. 26. Michał Kosakowski IP UAM miejskie legendy: dobór naturalny memów Heath, C., Bell, C., & Sternberg, E. (2001). Emotional selection in memes: the case of urban legends. Journal of personality and social psychology, 81(6), 1028. ludzie mają większą skłonność do przekazywania dalej opowieści niosących ze sobą silne emocje, np. wstręt. gdy „memy” rywalizują o naszą uwagę i miejsce w naszych mózgach, wygrywają te, które lepiej do nich pasują – człowiek jest zwierzęciem społecznym a emocje stanowią dla niego źródło informacji i wyznacznik postępowania jeśli coś wzbudza silne emocje, musi być ważne i warto podzielić się tym z innymi; stąd na przykład badani tym chętniej dzielą się z innymi opowieściami, im więcej w nich rzeczy, które wywołują obrzydzenie np. zanieczyszczenie pokarmu, naruszenie tabu seksualnego lub kontakt z wydzielinami ciała kadr z filmu Poranek kojota
  27. 27. Michał Kosakowski IP UAM telepatia
  28. 28. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: czytanie w myślach Przekaz myśli lub uczuć pomiędzy dwoma lub więcej osobami bez użycia tradycyjnych środków komunikacji Metoda Ganzfeld polega na odizolowaniu odbiorcy od świata (słuchawki, piłeczki na oczach, biały szum) i przekazywaniu mu obrazów przez nadawcę; Czasami tłumaczymy sobie w ten sposób niezwykłe zbiegi okoliczności, gdy ktoś zadzwoni do nas w momencie, gdy o nim/niej myślimy. ← ← grafika w domenie publicznej; grafika w domenie publicznej - Nelparr
  29. 29. Michał Kosakowski IP UAM Nie udało się bezsprzecznie wykazać istnienia zdolności telepatycznych Metaanalizy nie wykazują istotnych statystycznie efektów; opisy przedstawiane przez odbiorców są często niejasne i to od badacza zależy jak je zinterpretuje Badacze wierzący w TP zachęcają badanych do rozwijania swoich opisów, czym zwiększają szansę, że ktoś „trafi” telepatia: czytanie w myślach Przypadki posiadania mocy nadprzyrodzonych potwierdzone obalone przez eksperyment przez eksperyment Milton, J., & Wiseman, R. (1999). Does Psi exist? Lack of replication of an anomalous process of information transfer. Psychological bulletin, 125(4), 387. CC BY NC SA – xkcd #373
  30. 30. Michał Kosakowski IP UAM percepcja pozazmysłowa: The Mind Machine Eksperyment z ogromną liczbą uczestników (N=27 856, liczba prób wynosiła 110 959) wykazał, że zwykli ludzie nie są w stanie przewidywać przyszłości ani nie posiadają ESP Objazdowa maszyna generowała liczby pseudolosowe, wszelkie instrukcje wyświetlane były na monitorze (standardyzacja), badani nie mieli możliwości oszustwa. Znaczenia dla wyników nie miała wiara/niewiara w ESP czy płeć osób biorących w badaniu Wiseman, R., & Greening, E. (2001). The mind machine. The Parapsychological Association Proceedings of Presented Papers, 377-392. © BBC News
  31. 31. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: intuicyjne rozumienie prawdopodobieństwa Panel 1: Lot na lotni, noszenie kapelusza, czekanie na autobus, potknięcie się o buta, bycie w pracy, wąchania kwiatów, kłótnia na tematy polityczne, bycie kowbojem, branie ślubu, pływanie w oceanie, seks z moją dziewczyną, bycie w zoo, wyniki egzaminu, wizyta u dentysty, bycie uwięzionym pod ziemią, jedzenie burgera, sterowiec... Panel 2: PÓŹNIEJ: - O mój Boże! - Co? - Śniło mi się to zeszłej nocy! © SMBC #2252
  32. 32. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: intuicyjne rozumienie prawdopodobieństwa Panel 1: Lot na lotni, noszenie kapelusza, czekanie na autobus, potknięcie się o buta, bycie w pracy, wąchania kwiatów, kłótnia na tematy polityczne, bycie kowbojem, branie ślubu, pływanie w oceanie, seks z moją dziewczyną, bycie w zoo, wyniki egzaminu, wizyta u dentysty, bycie uwięzionym pod ziemią, jedzenie burgera, sterowiec... Panel 2: PÓŹNIEJ: - O mój Boże! - Co? - Śniło mi się to zeszłej nocy! Ile osób w pokoju potrzeba, żeby szansa na to, że znajdą się dwie osoby urodzone w tym samym dniu (dzień i miesiąc), wynosiła ok. 0,5? © SMBC #2252
  33. 33. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: zimny odczyt Metoda ta opiera się na uzyskiwaniu informacji o danej osobie poprzez formułowanie odpowiednio wieloznacznych pytań i uważne obserwowanie odpowiedzi Trafność odczytu może wzmocnić dodatkowo wykorzystując gorący odczyt, poprzez uważne analizowanie mowy ciała badanego, jego wyglądu czy odwoływanie się do powszechnej wiedzy i ogólnych prawidłowości (a myślimy o sobie, że jesteśmy wyjątkowi) ● zdania horoskopowe ● ostrzeliwanie ● rainbow ruse Widzę problemy z sercem u seniora rodu, ojca, dziadka, może wuja… Widzę ból w klatce piersiowej u starszego mężczyzny w twojej rodzinie W Twoim domu znajduje się pudełko, być może po butach, w którym pełno jest nieposortowanych fotografii… W dzieciństwie lubiłeś_aś chodzić po płytkach chodnikowych tak, aby nie nadepnąć krawędzi... Dutton, D. L. (1988). The cold reading technique. Experientia, 44(4), 326-332. grafika w domenie publicznej – Kartezjusz; CC BY – Aaron „tango” Tang
  34. 34. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: zimny odczyt Metoda ta opiera się na uzyskiwaniu informacji o danej osobie poprzez formułowanie odpowiednio wieloznacznych pytań i uważne obserwowanie odpowiedzi Trafność odczytu może wzmocnić dodatkowo wykorzystując gorący odczyt, poprzez uważne analizowanie mowy ciała badanego, jego wyglądu czy odwoływanie się do powszechnej wiedzy i ogólnych prawidłowości (a myślimy o sobie, że jesteśmy wyjątkowi) ● zdania horoskopowe ● ostrzeliwanie ● rainbow ruse Dutton, D. L. (1988). The cold reading technique. Experientia, 44(4), 326-332. Widzę problemy z sercem u seniora rodu, ojca, dziadka, może wuja… Widzę ból w klatce piersiowej u starszego mężczyzny w twojej rodzinie grafika w domenie publicznej – Kartezjusz; CC BY – Aaron „tango” Tang
  35. 35. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: efekt pewności wstecznej Wiedziałem, że tak będzie! Uczestnicy badań nad telepatią skuteczniej „odbierają” kolor wybranej przez nadawcę karty gdy o wyniku informują po fakcie. Badani, którzy najpierw zapisywali swoją odpowiedź uzyskiwali wyniki zbliżone do przypadku. Efekt był tym silniejszy, im bardziej badani wierzyli w zjawiska paranormalne Rudski, J. M. (2002). Hindsight and confirmation biases in an exercise in telepathy. Psychological reports, 91(3), 899-906 grafika w domenie publicznej – Friedrich Eduard Bilz
  36. 36. Michał Kosakowski IP UAM telepatia: złudzenie kontroli Ludzie nie rozumieją losowości. Gdy mają do czynienia z przypadkiem postępują tak, jakby to była kwestia umiejętności („nie umiesz tasować”). Sprawia to, że gdy poczują, że mają wpływ na bieg zdarzeń są przekonani o własnej skuteczności. Uczestnicy badania mieli za zadanie komunikować się telepatycznie w parach, tj., przekazywać odbiorcy wizerunek na jednej z kart Zenera. Nie osiągnęli wyników lepszych niż wynikałoby to z przypadku (ok. 20%). Zazwyczaj przeszacowywali swoje rezultaty. Dotyczyło to zwłaszcza par, które przed badaniem miały okazję porozmawiać o technikach jakie stosują i samodzielnie wybrały karty. Ayeroff, F., & Abelson, R. P. (1976). ESP and ESB: Belief in personal success at mental telepathy. Journal of Personality and Social Psychology, 34(2), 240. kadr z filmu X-Men; © Jeremy Dean
  37. 37. Michał Kosakowski IP UAM astrologia
  38. 38. Michał Kosakowski IP UAM astrologia: wzięte z kosmosu Sztuka wróżbiarska polegająca na przewidywaniu przyszłości lub opisywaniu osobowości np. ludzi, na podstawie położenia ciał niebieskich na nieboskłonie w momencie ich narodzin Jej przejawem są np. horoskopy w prasie, niekiedy pisywane przez samych dziennikarzy, przez zawodowych astrologów uważane za niepoważne Z drugiej strony, np. w Indiach wiele decyzji, w tym życiowych i biznesowych, konsultuje się z astrologami, podobnie jak w Japoni (→) ← CC BY SA NC – Magro_kr; © CBOS; grafika w domenie publicznej - Demmo Tanaka, C. M., & Iwasa, Y. (2012). Cultural evolution of a belief controlling human mate choice: Dynamic modeling of the hinoeuma superstition in Japan. Journal of theoretical biology, 309, 20-28.
  39. 39. Michał Kosakowski IP UAM astrologia: wzięte z kosmosu Sztuka wróżbiarska polegająca na przewidywaniu przyszłości lub opisywaniu osobowości np. ludzi, na podstawie położenia ciał niebieskich na nieboskłonie w momencie ich narodzin Jej przejawem są np. horoskopy w prasie, niekiedy pisywane przez samych dziennikarzy, przez zawodowych astrologów uważane za niepoważne Z drugiej strony, np. w Indiach wiele decyzji, w tym życiowych i biznesowych, konsultuje się z astrologami, podobnie jak w Japoni (→) ← CC BY SA NC – Magro_kr; © CBOS; grafika w domenie publicznej - Demmo Tanaka, C. M., & Iwasa, Y. (2012). Cultural evolution of a belief controlling human mate choice: Dynamic modeling of the hinoeuma superstition in Japan. Journal of theoretical biology, 309, 20-28.
  40. 40. Michał Kosakowski IP UAM astrologia: wzięte z kosmosu http://psz.praca.gov.pl/rynek-pracy/bazy-danych/klasyfikacja-zawodow-i-specjalnosci/wyszukiwarka-opisow- zawodow/-/klasyfikacja_zawodow/zawod/516101
  41. 41. Michał Kosakowski IP UAM astrologia: wzięte z kosmosu Gwiazdozbiory które widzimy na niebie to w gruncie rzeczy tylko złudzenie. Co więcej, zmieniają się w czasie i kiedyś wyglądały inaczej. Nie znamy mechanizmu, z pomocą którego planety mogłyby wpływać na nasze życie. Ludzka osobowość jest zbyt złożona, by opisywać ją za pomocą tylko dwunastu typów ...oczywiście ta „prawdziwa” astrologia nie jest tak banalna, jednakowoż... © Astrosociety; grafika w domenie publicznej - NASA
  42. 42. Michał Kosakowski IP UAM astrologia: wzięte z kosmosu Astrologowie nie tylko nie potrafili przypisać osoby do daty urodzenia na podstawie opisu jej osobowości ale też i nie zgadzają się ze sobą co do tego do jak interpretować dany diagram urodzeniowy. W ramach eksperymentu, 500 osobom przysłano opis ich osobowości przygotowany przez komputer na podstawie ich diagramu urodzeniowego. Ze 150 osób, które odesłały odpowiedź, 95% uznało opis za prawdziwy. Rzecz w tym, że wszyscy otrzymali taki sam opis, przygotowany w oparciu o diagram dr. Marcela Petiot, masowego mordercy. Carlson, S. (1985). A double-blind test of astrology. Nature, 318(6045), 419-425. © Rudolf H. Smit
  43. 43. Michał Kosakowski IP UAM Znany też jako efekt Forera lub efekt horoskopowy – tendencja to uznawania za bardzo trafne opisów osobowości, które w rzeczywistości są jedynie bardzo ogólnymi twierdzeniami B. Forer dał studentom do wypełnienia test osobowości, a następnie przedstawił im opis ich osobowości rzekomo bazujący na wynikach tego testu. Studenci mieli ocenić trafność opis w skali 0-5; średnia ocen wyniosła 4,26.W rzeczywistości wszyscy studenci otrzymali tę samą analizę. astrologia: efekt Barnuma Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: a classroom demonstration of gullibility. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118. Masz pewne wady, ale na ogół potrafisz skompensować je pozytywnymi aspektami swojej osobowości, w dodatku masz pewne pokłady niewykorzystanych możliwości Chociaż na ogół wiesz jak postępować z ludźmi, zdarza się, że czujesz się niepewnie, zwłaszcza w obecności osób których nie znasz zbyt dobrze. Z zewnątrz wyglądasz na kogoś zdecydowanego, jednakże zdarza się, iż trapią Cię wątpliwości odnośnie słuszności podjętych decyzji grafika w domenie publicznej - Zachariel
  44. 44. Michał Kosakowski IP UAM Znany też jako efekt Forera lub efekt horoskopowy – tendencja to uznawania za bardzo trafne opisów osobowości, które w rzeczywistości są jedynie bardzo ogólnymi twierdzeniami B. Forer dał studentom do wypełnienia test osobowości, a następnie przedstawił im opis ich osobowości rzekomo bazujący na wynikach tego testu. Studenci mieli ocenić trafność opis w skali 0-5; średnia ocen wyniosła 4,26.W rzeczywistości wszyscy studenci otrzymali tę samą analizę. astrologia: efekt Barnuma grafika w domenie publicznej - Zachariel Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: a classroom demonstration of gullibility. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118.
  45. 45. Michał Kosakowski IP UAM pech
  46. 46. Michał Kosakowski IP UAM pech: niektórzy tak mają autor(ka) nieznany(a), grafika w domenie publicznej Niepomyślny zbieg okoliczności, można na niego wpływać, można go spowodować, można go po prostu mieć Bogactwo przesądów związanych z przedmiotami czy cechami, które przynoszą pecha, spotkać można w środowisku aktorów, sportowców czy żeglarzy
  47. 47. Michał Kosakowski IP UAM pech: klątwa „Sports Illustrated” Pojawienie się na okładce magazynu „Sports Illustrated” niechybnie spowoduje pecha i koniec dobrej passy Najświeższy przykład: kwiecień 2015, męska drużyna koszykarska Kentucky Wildcats trafiła na okładkę mając na koncie niemal idealny sezon, idąc na wynik 40–0, w kwietniu przegrała z drużyną z Wisconsin
  48. 48. Michał Kosakowski IP UAM pech: pomijanie regresji do średniej Po znakomitym skoku skoczka narciarskiego powszechne jest oczekiwanie, że jego następny skok będzie jeszcze lepszy, mimo że spełnienie takich oczekiwań prowadziłoby do tego, że skoczek musiałby poprawiać swoje rekordy w nieskończoność. W tę pułapkę wpadamy gdy mamy poczucie, że nasze pochwały sprawiły, że nasi podopieczni stali się „rozpuszczeni”. Efekt regresji do średniej może odpowiadać również za tzw. sophomore slump: gorsze wyniki na drugim roku studiów, gorszy sequel, gorszy drugi album, gorszy drugi sezon… Dziecko bardzo wysokich rodziców prawdopodobnie będzie nieco mniej bardzo wysokie niż oni sami. CC BY SA – Dmcq; © Dave Studeman; CC BY SA – Googie Man
  49. 49. Michał Kosakowski IP UAM pech: post hoc ergo propter hoc Błąd polegający na wyciąganiu związków przyczynowo-skutkowych ze zwykłego następstwa dwóch zdarzeń w czasie Nasz mózg lubi widzieć świat uporządkowanym a w takim świecie rzeczy dzieją się grzecznie od przyczyny do skutku, poza tym zauważanie zależności w środowisku jest kluczem skutecznego w nim funkcjonowania ...skoro grzmot następuje po błyskawicy to znaczy, że błyskawica jest powodem grzmotu (a pchły powstają z brudu)! grafika w domenie publicznej – Robert Hooke; © jasonp44
  50. 50. Michał Kosakowski IP UAM pech: post hoc ergo propter hoc Błąd polegający na wyciąganiu związków przyczynowo-skutkowych ze zwykłego następstwa dwóch zdarzeń w czasie Nasz mózg lubi widzieć świat uporządkowanym a w takim świecie rzeczy dzieją się grzecznie od przyczyny do skutku, poza tym zauważanie zależności w środowisku jest kluczem skutecznego w nim funkcjonowania ...skoro grzmot następuje po błyskawicy to znaczy, że błyskawica jest powodem grzmotu (a pchły powstają z brudu)! grafika w domenie publicznej – Robert Hooke; © jasonp44
  51. 51. Michał Kosakowski IP UAM pech: post hoc ergo propter hoc Błąd polegający na wyciąganiu związków przyczynowo-skutkowych ze zwykłego następstwa dwóch zdarzeń w czasie Nasz mózg lubi widzieć świat uporządkowanym a w takim świecie rzeczy dzieją się grzecznie od przyczyny do skutku, poza tym zauważanie zależności w środowisku jest kluczem skutecznego w nim funkcjonowania ...skoro grzmot następuje po błyskawicy to znaczy, że błyskawica jest powodem grzmotu (a pchły powstają z brudu)!
  52. 52. Michał Kosakowski IP UAM pech: samospełniające się proroctwo Niektórzy ludzie sami przynoszą sobie pecha (lub szczęście), nieświadomie dążąc do spełnienia swoich oczekiwań CC BY SA - Chrisobyrne Rosenthal R, & Jacobson L (1966). Teachers' expectancies: determinants of pupils' IQ gains. Psychological reports, 19 (1), 115-8 Jeśli uważasz, że coś potrafisz lub że czegoś nie potrafisz, na pewno masz rację. Nauczyciele poinformowani o (zmyślonych) wynikach testów IQ swoich uczniów potwierdzają je końcowymi postępami swoich uczniów
  53. 53. Michał Kosakowski IP UAM pech: teoria zarządzania błędami
  54. 54. Michał Kosakowski IP UAM pech: teoria zarządzania błędami Niektóre błędy są bardziej kosztowne niż inne - dobór naturalny promował te osobniki, które popełniały błędy mniej kosztowne. Stąd, rozsądny organizm jest raczej przezorny. W wyniku tego, w niektórych dziedzinach można u ludzi zaobserwować określone skrzywienia w podejmowaniu decyzji – vide niechęć do potraw, które już kiedyś nam zaszkodziły. Jeśli coś okazało się dla nas niekorzystne – lepiej tego unikać! Haselton, M. G., & Nettle, D. (2006). The Paranoid Optimist: An Integrative Evolutionary Model of Cognitive Biases. Personality and Social Psychology Review, 10(1), 47–66.
  55. 55. Michał Kosakowski IP UAM pech: heurystyka zarażenia grafika w domenie publicznej– Adolf Hitler (1913)
  56. 56. Michał Kosakowski IP UAM pech: heurystyka zarażenia Ludzie bardziej skłonni byliby włożyć nieuprany sweter umazany psimi odchodami niż czysty, ale taki, który wcześniej należał do seryjnego mordercy Jesteśmy skłonni by przypisywać przedmiotom osobistym pewną „esencję” („aurę”, „wibracje”) wynikającą z natury posiadacza W USA, osoby sprzedające dom mają obowiązek złożyć oświadczenie, że nie jest on nawiedzony przez duchy i nikogo w nim nie zamordowano Hood, B. (2010). Szósty zmysł. Niewiarygodne a prawdziwe. Warszawa: Świat Ksiązki grafika w domenie publiczne od 1.01.2016 – Adolf Hitler
  57. 57. Michał Kosakowski IP UAM pech: heurystyka zarażenia Prawdopodobnie działa tu tzw. behawioralny układ odpornościowy, mechanizm mający za zadanie powstrzymywanie nas przed kontaktem ze źródłami zakażenia Ponieważ rzeczywiste źródła niebezpieczeństwa (zła lub choroby) są niewidoczne, reakcja ta często nie występuje w oparciu o racjonalne przesłanki - reagujemy na pewne cechy skojarzone z zanieczyszczeniem. Zło moralne i brud są przez nasz mózg postrzegane w podobnych kategoriach Rozin, P., Millman, L., & Nemeroff, C. (1986). Operation of the laws of sympathetic magic in disgust and other domains. Journal of personality and social psychology, 50(4), 703. CC BY – Bradley Gordon
  58. 58. Michał Kosakowski IP UAM pech: efekt nocebo Niepożądane efekty pojawiające się w wyniku oczekiwania ich wystąpienia Ludzie doświadczają bólu głowy w wyniku przepływu prądu, którego nie ma; częściej doświadczają bólu brzucha jeśli przeczytali o nim w ulotce (niż ci, którzy dostali ulotkę bez tej informacji. Osoby przekonane, że zetknęły się z toksyczną substancją opisują liczne objawy, wreszcie – część dolegliwości związanych z chemoterapią wynika z warunkowania (przyzwyczajenia i oczekiwania określonych objawów). Atak astmy można wywołać obecnością kurzu zamkniętego w słoiku... grafika w domenie publicznej - Mikael Häggström; CC BY SA – Malcolm Lidbury Cannon, W. (1942). Voodoo Death. American Anthropologist, 44. s. 169–181. Barsky, A. J., Saintfort, R., Rogers, M. P., & Borus, J. F. (2002). Nonspecific medication side effects and the nocebo phenomenon. Jama, 287(5), 622-627.
  59. 59. Michał Kosakowski IP UAM pech: pozorna mentalna przyczynowość Mamy tendencję do wiązania naszych myśli z następującymi po nich wydarzeniach; zakładamy że mogą być ich przyczyną Badanych przekonano, ze uczestniczą w badaniu nt. skuteczności klątw wudu i następnie przydzielano do ról rzucających klątwę i „ofiar” (podział był ukartowany) U części badanych przed eksperymentem wywoływano „złe myśli” względem ofiary – druga osoba prezentowała się jako antypatyczna. W takiej sytuacji badani byli bardziej przekonani o skuteczności klątwy i jej związku z bólem głowy „ofiary”. grafiki w domenie publicznej – The Evil Eye, John Philip; autor(ka) nieznany(a) Pronin, E., Wegner, D. M., McCarthy, K., & Rodriguez, S. (2006). Everyday magical powers: the role of apparent mental causation in the overestimation of personal influence. Journal of personality and social psychology, 91(2), 218.
  60. 60. Michał Kosakowski IP UAM szczęście
  61. 61. Michał Kosakowski IP UAM szczęście: iluzja kontroli Prawdopodobnie odwołanie się do nadprzyrodzonej pomocy łagodzi lęk i podnosi poczucie własnej skuteczności Staruszkowie mogący wybierać kiedy odwiedzą ich wolontariusze czuli się ponadto bardziej szczęśliwi i optymistyczni, mniej samotni, znudzeni, bardziej potrzebni innym, poprawił się ich stan psychiczny, zahamowaniu uległy niekorzystne zmiany w stanie zdrowia ← CC0 – Unsplah; CC BY SA – Sobebunny; CC BY SA Chris Booth Schulz, R. (1976). Effects of control and predictability on the physical and psychological well-being of the institutionalized aged. Journal of personality and social psychology, 33(5), 563.
  62. 62. Michał Kosakowski IP UAM szczęście: iluzja kontroli Rybacy z Trobiandów łowiący na mniej poznanych wodach mają więcej związanych z tym rytuałów niż rybacy łowiący na dobrze poznanych wodach płytkich. Brak poczucia kontroli nad sytuacją sprawia, że stajemy się przesądni. Zabranie ze sobą talizmanów lub amuletów może faktycznie poprawiać wyniki zadań poznawczych (amuletów). ...lepsi baseballiści są bardziej przesądni. CC BY SA – Jordan Meete Damisch, L., Stoberock, B., & Mussweiler, T. (2010). Keep your fingers crossed! How superstition improves performance. Psychological Science, 21(7), 1014-1020.
  63. 63. Michał Kosakowski IP UAM szczęście: warunkowanie sprawcze Przesądy powstają za pomocą wzmocnień negatywnych Zachowanie związane z przesądem powoduje redukcję napięcia wskutek czego jest wzmacnianie i mamy tendencję do jego powtarzania. U gołębi doszło do wzmocnienia przypadkowych zachowań związanych z otrzymywaniem przez nie pokarmu Skinner, B. F. (1948). 'Superstition'in the pigeon. Journal of experimental psychology, 38(2), 168.
  64. 64. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO
  65. 65. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: Antonio Villas Boas W 1957 roku autor serii opowiadań SF o napaściach obcych przybyszy na ludzi poprosił czytelników o nadsyłani swoich doświadczeń. Odpisał mu wówczas Antonio Villas Boas, 23-letni farmer, po wymianie kilku listów został zaproszony do Rio de Janeiro gdzie zbadał go lekarz, historia została uznana za zbyt fantastyczną; w 1962 sprawa nabrała rozgłosu w kraju, w 1965 na świecie Villas Boas miał zostać zaciągnięty do statku siłą i potraktowany toksycznym gazem; tam poddano go badaniom i nakłoniono do odbycia stosunku z kosmitką Do statku wszedł po sznurowej drabince
  66. 66. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: Betty i Barney Hill W 1961 roku, jadąc nocą samochodem, Betty i Barney Hill zatrzymali się, by obejrzeć dziwne światła na niebie - ocknęli się siedem godzin później. Tajemnicze światła widoczne były na ekranach radarów pobliskich jednostek wojskowych. Przed następne dwa tygodnie Betty doświadczała koszmarów w których widziała swoje uprowadzenie; przez dwa lata próbowała przypomnieć sobie jak najwięcej ze swojej historii by wreszcie poddać się sesji hipnotycznej
  67. 67. Michał Kosakowski IP UAM Betty od dłuższego czasu rozprawiała o UFO, w późniejszych latach często opowiadała o kolejnych spotkaniach z UFO których opisy zebrała w książce (na dziesięć nocnych podróży, podczas 9 dochodziło do spotkań) Jej opowieść przypomina scenariusz odcinka The Outer Limits emitowanego dwa tygodnie przed jej sesją hipnotyczną, podobnie jak filmu The Invaders from Mars Dostarczony przez nią szkic trójwymiarowej mapy trudno traktować poważnie kadr z serialu The Outer Limits © ABC; CC BY Gregors porwania przez UFO: Betty i Barney Hill
  68. 68. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: bliskie spotkania kadry z komiksu Buck Rogers in the 25th Century Thomas Bullard opisał CE5 jako typowo przebiegające według następującego schematu (i) schwytanie, (ii) badania, (iii) wyjaśnienia, (iv) oprowadzanie, (v) podróże pozaziemskie, (vi) objawienie, (vii) powrót, (viii) następstwa.
  69. 69. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: bliskie spotkania CC BY – CGP Grey Jak wyglądają obcy?
  70. 70. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: bliskie spotkania 51 52 33 23 23 14 Bullard, Thomas E. "The Variety of Abduction Beings." In: Pritchard, Andrea & Pritchard, David E. & Mack, John E. & Kasey, Pam & Yapp, Claudia. Alien Discussions: Proceedings of the Abduction Study Conference. Cambridge: North Cambridge Press. Pp. 90-91.
  71. 71. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: paraliż senny stan występujący podczas zasypiania lub budzenia się, objawiający się porażeniem mięśni przy jednoczesnym zachowaniu pełnej świadomości. towarzyszy mu wrażenie niemożności otworzenia oczu, wykonania ruchu i mówienia; jak również nieprzyjemne doznania psychiczne, dzwonienie w uszach, bezwładnego spadania, wykręcania ciała lub przygniatania klatki piersiowej – możliwe jest występowanie halucynacji Zjawiskiem tym tłumaczy się występowanie w kulturach całego świata opowieści o demonach dręczących ludzi podczas snu Szacuje się, że ISP doświadczać może przynajmniej raz w życiu około 50-60% osób domena publiczna – Henry Fuseli, Zmora; Fritz Schwimbeck, My Dream, My Bad Dream McNally, R. J., & Clancy, S. A. (2005). Sleep paralysis, sexual abuse, and space alien abduction. Transcultural psychiatry, 42(1), 113-122.
  72. 72. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: hipoteza medyczna - pozbawione nosa i ust istoty o wielkich czołach i głowach - inwazyjne zabiegi medyczne wykonywane z zimnym profesjonalizmem - jasne światła płynące z góry - brak możliwości poruszenia się, leżenie nago - nowoczesna aparatura medyczna ...czyżby wspomnienia dotyczące porwania przez UFO to zniekształcone wspomnienia wybudzeń śródoperacyjnych? Forrest, D. V. (2008). Alien Abduction: A Medical Hypothesis. Journal Of The American Academy Of Psychoanalysis & Dynamic Psychiatry, 36(3), 431-442. kadr z filmu Fire in the Sky (1993); grafika w domenie publicznej – US NAVY, Kevin S. O'Brien
  73. 73. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia Upływ czasu znacząco wpływa na nasze wspomnienia a nasza pewność co do ich trafności jest zupełnie nieuzasadniona Tuż po katastrofie promu kosmicznego Challenger uczestnicy badani pamięci spisywali swoje relacje odnośnie tego, gdzie byli, gdy się o niej dowiedzieli Dwa i pół roku później przypominali sobie ten moment. Relacje ok. 30% były znacząco rozbieżne Lilienfeld, S. O., (i in.). (2011). 50 wielkich mitów psychologii popularnej. Warszawa: Wydawnictwo CIS., s.121 Neisser, U., & Harsch, N. (1992). Phantom flashbulbs: False recollections of hearing the news about Challenger, [w:] E. Winograd & U. Neisser (Eds.), Affect and accuracy in recall: Studies of “flashbulb” memories (Vol. 4, pp. 9–31). New York: Cambridge University Press. grafika w domenie publicznej – Kennedy Space Center ● nić ● szpilka ● nawlekanie ● szycie ● ostry ● szpic ● ukłucie ● naparstek ● ból ● ścieg ● zastrzyk ● narkoman
  74. 74. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia Upływ czasu znacząco wpływa na nasze wspomnienia a nasza pewność co do ich trafności jest zupełnie nieuzasadniona Tuż po katastrofie promu kosmicznego Challenger uczestnicy badań pamięci spisywali swoje relacje odnośnie tego, gdzie byli, gdy się o niej dowiedzieli Dwa i pół roku później ponownie przypominali sobie ten moment - relacje ok. 30% były znacząco rozbieżne Lilienfeld, S. O., (i in.). (2011). 50 wielkich mitów psychologii popularnej. Warszawa: Wydawnictwo CIS., s.121 Neisser, U., & Harsch, N. (1992). Phantom flashbulbs: False recollections of hearing the news about Challenger, [w:] E. Winograd & U. Neisser (Eds.), Affect and accuracy in recall: Studies of “flashbulb” memories (Vol. 4, pp. 9–31). New York: Cambridge University Press. grafika w domenie publicznej – Kennedy Space Center
  75. 75. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia W zależności od tego, jak brzmi pytanie o nasze wspomnienia, przypominamy sobie różne rzeczy Badani poproszeni o oszacowanie prędkości z jakimi jechały samochody których zderzenie widzieli podawali tym większe wartości im bardziej wyrazistego słowa użyto Tydzień później, ci, którzy usłyszeli pytanie ze słowem smashed („roztrzaskały się”) znacznie częściej twierdzili, że widzieli na filmie rozbite szkło (którego nie było) Loftus, E. F., & Palmer, J. C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of verbal learning and verbal behavior, 13(5), 585-589. © Elizabeth Loftus
  76. 76. Michał Kosakowski IP UAM porwania przez UFO: fałszywe wspomnienia Ludziom można zaszczepić fałszywe wspomnienia całych zdarzeń, zwłaszcza, jeśli potwierdzają to informacje z otoczenia Uczestnikom eksperymentu przedstawiono po cztery krótkie opisy zdarzeń z ich dzieciństwa, dostarczone jakoby przez członków rodziny badanego. Było to prawdziwe w trzech wypadkach, czwarta historia dotyczyła rzekomego zaginięcia w centrum handlowym Badanym dano do zrozumienia, iż ich rodziny są przeświadczone o prawdziwości tych wydarzeń - 25% osób potwierdziło tę historię, część z nich opisywała nawet bardzo dokładne szczegóły zdarzenia. Loftus, E. F., & Palmer, J. C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of verbal learning and verbal behavior, 13(5), 585-589. CC BY SA – Cory Doctorow
  77. 77. Michał Kosakowski IP UAM Wbrew obiegowym opiniom, pamięć nie ma charakteru reprodukcyjnego a rekonstrukcyjny – hipnoza nie pozwala na wydobycie wiernych wspomnień Hipnoza prowadzi do bezzasadnego przeświadczenia, że czyjeś doświadczenia są wierne Sposób w jaki wielu hipnotyzerów „wydobywa wspomnienia” pozwala przypuszczać, że dużą rolę odgrywa tutaj sugestia; łatwiej jest zaszczepić nieprawdziwe wspomnienia niż wydobyć prawdziwie porwania przez UFO: sugestia hipnotyczna grafika w domenie publicznej – Richard Bergh, Hypnotic séance; Kadr z serialu The X-Files © Fox Broadcasting Copmpany Lynn, S. J., Neuschatz, J., Fite, R., & Rhue, J. R. (2001). Hypnosis and memory: Implications for the courtroom and psychotherapy, [w:] M. Eisen & G. Goodman (Eds.), Memory, suggestion, and the forensic interview. New York: Guilford Press.
  78. 78. Michał Kosakowski IP UAM Out-of-body experience
  79. 79. Michał Kosakowski IP UAM eksterioryzacja: poza ciałem Eksterioryzacja (ang. out-of-body experience – OBE, OBE, doświadczenie poza ciałem) – wrażenie postrzegania świata spoza własnego ciała fizycznego. Osoby uważające, że doświadczyły OBE, twierdziły, że mogły się poruszać, dokonywać obserwacji i komunikować z innymi istotami inteligentnymi, podczas gdy ich ciała spoczywały Wrażenie przebywania poza ciałem można osiągnąć m.in.. dzięki halucynogenom (zwłaszcza ketamina), dzięki zasypianiu bez utraty świadomości, dzięki przeładowaniu sensorycznemu lub dużym przeciążeniom (g) ← CC BY – Alessandro Bonvini; CC BY SA – Rad l Baluvar Kurt Vonnegut – Witajcie w małpiarni
  80. 80. Michał Kosakowski IP UAM eksterioryzacja: poza ciałem W 1968, Charles Tart przeprowadził badanie OBE z udziałem osoby znanej jako panna Z, obserwując jej sen przez cztery noce z rzędu. Pracę jej mózgu monitorowało EEG, jeśli wierzyć doniesieniom Tarta, za czwartym razem badanej udało się odczytać numer będący poza zasięgiem jej wzroku. Eksperymentowi zarzucono słabą kontrolę (brak kamer), zapis EEG wskazuje na to, że badana mogła wstać i podejrzeć numer. © Charles T. Tart Gardner, M. (1989). How Not to Test a Psychic. Tart, C. T. (1968). A psychophysiological study of out-of-the-body experiences in a selected subject. Journal of the American Society for Psychical Research, 62(3).
  81. 81. Michał Kosakowski IP UAM eksterioryzacja: habituacja sensoryczna Nieustanna ekspozycja na określony bodziec sprawia, że stopniowo znika on z naszej uwagi, tak, jak przestajemy czuć zapach własnego ciała Spekuluje się, że ludzie doświadczający OOBE są bardziej podatni na habituację sensoryczną – kiedy znajdują się w ciemności, leżąc bez ruchu, ich mózg traci poczucie własnego ciała i próuje to sobie zrekompensować Wykazano również, że ludzie, którzy doświadczyli OOBE mają większą skłonność do oddzielania się od swojego ciała w wyobraźni, jak również, że trudniej jest im odróżnić te obrazy od rzeczywistości CC VY SA - XenoR Blackmore, S. (1987). Where am I? Perspectives in imagery and the out-of-body experience. Journal of Mental Imagery.
  82. 82. Michał Kosakowski IP UAM eksterioryzacja: skrzyżowanie frontowo-ciemieniowe Temporalparietal junction (TPJ) odpowiada za integrację informacji płynących z różnych kanałów zmysłowych, w tym płynących z ciała. Odgrywa kluczową rolę w tworzeniu poczucia oddzielenia siebie od środowiska i w działaniu teorii umysłu. Uszkodzenia tego obszaru sprawiają, że dana osoba ma trudności z podejmowanie decyzji moralnych. Wiążą się również z większą częstością występowania OOBE. CC BY SA – Sransom2; © Alex Grey Blanke O, Mohr C (2005). "Out-of-body experience, heautoscopy, and autoscopic hallucination of neurological origin. Implications for mechanisms of corporeal awareness and self consciousness". Brain Research Reviews 50: 184–199.
  83. 83. Michał Kosakowski IP UAM Uwaga na wyjaśnienia odwołujące się do neuronauki – badania pokazują, że Jesteśmy bardziej skłonni uważać je za wiarygodne!
  84. 84. Michał Kosakowski IP UAM eksterioryzacja: iluzja gumowej ręki Poczucie swojego ciała może zostać przeniesione na inny obiekt za pomocą pewnych iluzji Ręka osoby badanej jest ukryta poza zasięgiem jej wzroku. Obserwuje ona jedynie sztuczną rękę, najczęściej włożoną np. w rękaw OB. Najpierw jednocześnieje łaskocze się obie ręce, potem tylko tą sztuczną. Zdarza się, że osoba nadal odczuwa łaskotanie Podobne efekty osiąga się za pomocą VR. grafika w domenie publicznej – Edhubbard Ehrsson, H. H., Holmes, N. P., & Passingham, R. E. (2005). Touching a rubber hand: feeling of body ownership is associated with activity in multisensory brain areas. The Journal of Neuroscience, 25(45), 10564-10573.
  85. 85. Michał Kosakowski IP UAM Doświadczenia bliskie śmierci
  86. 86. Michał Kosakowski IP UAM NDE: gdzieś pomiędzy odczucia zmysłowe doświadczane przez osobę, która niemal umarła lub była w stanie śmierci klinicznej. Szacuje się, że dotyczy 8-34%, prawdopodobnie nie więcej niż 10%. Raymond Moody na podstawie zebranych przez siebie kilkuset opisów doświadczenia wyodrębnił liczne elementy wspólne doświadczenia, które pojawiały się u różnych osób bez względu na wiek, płeć, wyznawaną religię czy narodowość. Chociaż żaden z opisów nie zawierał wszystkich wyszczególnionych elementów, wszystkie pojawiały się dość często. Kolejność etapów, przez które przechodzi dana osoba podczas doświadczenia może być różna. 1. doświadczenie spokoju 2. oddzielenie od ciała 3. wkroczenie w ciemność 4. wizja światła 5. wkroczenie w światło ← © Stefan Wojnecki, Ku Nirwanie; Domen publiczna – Hyeronymus Bosch
  87. 87. Michał Kosakowski IP UAM NDE: gdzieś pomiędzy Pracom Moody'ego zarzucano dużą selektywność w publikowaniu opisów doświadczeń. Nie ma wśród nich opisów przerażających doświadczeń i piekielnych wizji, które, jak w wynika z badań innych naukowców, były udziałem nawet do 15% osób, które doświadczyły NDE (np. bycie poddanym torturom przez elfy). Trudno też spotkać opisy doświadczeń niezgodnych z tłem kulturowym danej osoby (co może ale nie musi być argumentem przeciwko). Sensacyjne doniesienia o szczegółach zabiegów medycznych, które podają media nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości. Podobne efekty osiąga się między innymi dzięki interwencjom chirurgicznym w mózgu, jak również dzięki halucynogenom, zwłaszcza DMT. Blackmore, Susan J. Dying to Live: Near-death Experiences, (Buffalo, N.Y. : Prometheus Books, 1993).
  88. 88. Michał Kosakowski IP UAM NDE: gdzieś pomiędzy Pracom Moody'ego zarzucano dużą selektywność w publikowaniu opisów doświadczeń. Nie ma wśród nich opisów przerażających doświadczeń i piekielnych wizji, które, jak w wynika z badań innych naukowców, były udziałem nawet do 15% osób, które doświadczyły NDE (np. bycie poddanym torturom przez elfy). Trudno też spotkać opisy doświadczeń niezgodnych z tłem kulturowym danej osoby (co może ale nie musi być argumentem przeciwko). Sensacyjne doniesienia o szczegółach zabiegów medycznych, które podają media nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości. Podobne efekty osiąga się między innymi dzięki interwencjom chirurgicznym w mózgu, jak również dzięki halucynogenom, zwłaszcza DMT. Blackmore, Susan J. Dying to Live: Near-death Experiences, (Buffalo, N.Y. : Prometheus Books, 1993). Po latach chłopiec opisany w książce przyznał się, że zmyślił całą historię!
  89. 89. Michał Kosakowski IP UAM NDE: gdzieś pomiędzy Bardzo mało wiadomo na temat neurologicznych mechanizmów powstawania NDE W grę wchodzą z pewnością takie czynniki, jak: ● niedotlenienie mózgu prowadzące do uszkodzeń, np. hipokampa (zabarwione emocjonalnie wspomnienia) ● stany padaczkopodobne ● Zaburzenia snu i pnia mózgu Blanke, O., & Dieguez, S. (2009). Leaving body and life behind: Out-of-body and near-death experience. The neurology of consciousness: Cognitive neuroscience and neuropathology, 303, 325.
  90. 90. Michał Kosakowski IP UAM duchy
  91. 91. Michał Kosakowski IP UAM duchy: życie po życiu Demertzi i inn, (2009). Ann. N.Y. Acad. Sci.1157:1–9 ← ← © Hubert Prowand, Brown Lady of Raynham Hall; © Jerzy Vetulani
  92. 92. Michał Kosakowski IP UAM duchy: pareidolia Pareidolia polega na dopatrywaniu się znanych kształtów w przypadkowych szczegółach, przy zachowaniu świadomości ich iluzorycznego charakteru. Ze względu na społeczną naturę człowieka, postuluje się, że możemy być szczególnie predysponowani do odnajdywania twarzy w naszym otoczeniu ( ͡° ͜ʖ ͡°) Znalezione w Internecie
  93. 93. Michał Kosakowski IP UAM duchy: pareidolia
  94. 94. Michał Kosakowski IP UAM duchy: pareidolia
  95. 95. Michał Kosakowski IP UAM duchy: siła sugestii Im bardziej wierzymy w duchy i im bardziej spodziewamy się w ich miejscu, tym więcej ich dostrzeżemy Badani znajdujący się w teatrze dostrzegają w nim więcej paranormalnej aktywności wtedy, gdy są przekonani, że teatr jest nawiedzony (a nie remontowany) Badani odwiedzający Hampton Court Palace widzą więcej lub mniej duchów w zależności od tego, czy w nie wierzą lub nie ale też od tego, co im wcześniej powiedziano CC BY – Reeftraveler; CC BY Duncan Harris LANGE, R., & HOURAN, J. (1997). Context-induced paranormal experiences: Support for Houran and Lange's model of haunting phenomena. Perceptual and Motor Skills, 84(3c), 1455-1458. Wiseman, R., Watt, C., Stevens, P., Greening, E., & O'Keeffe, C. (2003). An investigation into alleged ‘hauntings’. British Journal of Psychology, 94(2), 195-211.
  96. 96. Michał Kosakowski IP UAM spirytyzm
  97. 97. Michał Kosakowski IP UAM spirytyzm: umarli mówią Popularne zwłaszcza na początku XX w. seanse kontaktów ze zmarłymi za pomocą mediów, osób tymczasowo użyczających im swojego ciała Harry Houdini zawarł ze swoją żoną survival pact; po jego śmierci przez 10 lat uczestniczyła ona w seansach spirytystycznych w oczekiwaniu na ustaloną wiadomość od męża - bezskutecznie ← domena publiczna – Daniel Lange; grafiki znalezione w Internecie
  98. 98. Michał Kosakowski IP UAM spirytyzm: siła sugestii W czasie seansów ogromną rolę odgrywa siła sugestii i oczekiwań uczestników W czasie zaaranżowanego seansu prowadzący go aktor stwarzał pozory lewitacji stołu, 1/3 badanych potwierdzała, że stół rzeczywiście lewitował Częściej doświadczały lewitacji stołu osoby przekonane o tym, że tego typu zjawiska istnieją Zjawiska ideomotoryczne mogą powodować rzeczywiste przemieszczanie się stołu – wyobrażanie sobie ruchu może powodowa jego nieświadome wykonywanie © André Masson Wiseman, R., Greening, E., & Smith, M. (2003). Belief in the paranormal and suggestion in the seance room. British Journal of Psychology, 94(3), 285-297.
  99. 99. Michał Kosakowski IP UAM spirytyzm: zjawiska ideomotoryczne Zjawiska ideomotoryczne mogą powodować rzeczywiste przemieszczanie się przedmiotów – wyobrażanie sobie ruchu może powodowa jego nieświadome wykonywanie Zabawy z tabliczką ouija z zawiązanymi oczami nie przynoszą rezultatów grafika w domenie publicznej; © NatGeo Faraday, M., "Experimental Investigation of Table-Moving", Athenaeum, No.1340, (July 1853), pp. 801–803.
  100. 100. Michał Kosakowski IP UAM istoty nadprzyrodzone
  101. 101. Michał Kosakowski IP UAM Podczas channelingu medium udostępnia swoje ciało niematerialnym istotom mogącym przemawiać za ich pośrednictwem; często są to przedstawiciele wysoko rozwiniętych cywlizacji Test dla osób mających kontakt z nadludzką inteligencją: proszę podać czynniki pierwsze liczby 21024+1 lub lepiej, algorytm na znalezienie takich czynników; superistoty powinny je znać, ale okazuje się, że na tak trywialne pytania nie chcą odpowiadać ... istoty nadprzyrodzone: niewidoczni towarzysze grafika w domenie publicznej - NASA Prof. Włodzisław Duch
  102. 102. Michał Kosakowski IP UAM ludzie przejawiają tendencję do przypisywania sprawstwa i intencjonalności prawie wszystkiemu, w tym np.. figurom geometrycznym znajdującym w ruchu. Ponieważ świat pełen jest sojuszników i wrogów, drapieżników i pokarmu, identyfikacja obiektów poruszających się zgodnie z określonymi regułami, właściwymi organizmom żywym jest bardzo ważna! Heider, F., Simmel, M. (1944). An Experimental Study of Apparent Behavior. The American Journal of Psychology, 57 (2), s. 243-259. istoty nadprzyrodzone: detekcja intencjonalności © F. Heider, M. Simmel
  103. 103. Michał Kosakowski IP UAM ludzie przejawiają tendencję do przypisywania sprawstwa i intencjonalności prawie wszystkiemu, w tym np.. figurom geometrycznym znajdującym w ruchu. Ponieważ świat pełen jest sojuszników i wrogów, drapieżników i pokarmu, identyfikacja obiektów poruszających się zgodnie z określonymi regułami, właściwymi organizmom żywym, jest bardzo ważna! Heider, F., Simmel, M. (1944). An Experimental Study of Apparent Behavior. The American Journal of Psychology, 57 (2), s. 243-259. istoty nadprzyrodzone: detekcja intencjonalności © F. Heider, M. Simmel; © Saygin Lab
  104. 104. Michał Kosakowski IP UAM istoty nadprzyrodzone: minimalnie kontrintuicyjne przekonania Przekonania dotyczące zjawisk paranormalnych (np. duchów) często stanowią niewielkie odstępstwo od istniejącej kategorii Spełniają one wymagania danej kategorii (np. drzewo, które wygląda i rośni e jak drzewo) ale naruszają ją w pewien sposób (np. drzewo wysłuchuje próśb). Przekonania tego typu są lepiej zapamiętywane. Duchy przodków wyobrażane są podobnie do żywych, z pewnymi różnicami, np. mają nieograniczony dostęp do informacji społecznych The Red Model - © Rene Magritte Boyer, P. (2001). Religion explained: The evolutionary origins of religious thought (No. 170). Basic Books.
  105. 105. Michał Kosakowski IP UAM Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of life. New York: Norton. istoty nadprzyrodzone: myślenie teleologiczne Pytanie 19: Podaj dwie przyczyny I wojny światowej (1) Uniwersalna funkcja falowa (2) Warunki graniczne wszechświata Fizyków nie wpuszcza się już na zajęcia z historii © SMBC Dlaczego istnieje warstwa ozonowa?
  106. 106. Michał Kosakowski IP UAM Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of life. New York: Norton. istoty nadprzyrodzone: myślenie teleologiczne Pytanie 19: Podaj dwie przyczyny I wojny światowej (1) Uniwersalna funkcja falowa (2) Warunki graniczne wszechświata Fizyków nie wpuszcza się już na zajęcia z historii © SMBC Czy pszczoły siadają na kwiatach po to, żeby je zapylać?
  107. 107. Michał Kosakowski IP UAM Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of life. New York: Norton. istoty nadprzyrodzone: myślenie teleologiczne Pytanie 19: Podaj dwie przyczyny I wojny światowej (1) Uniwersalna funkcja falowa (2) Warunki graniczne wszechświata Fizyków nie wpuszcza się już na zajęcia z historii © SMBC Czy specjacja wśród zięb Darwina zaszła po to, żeby lepiej dostosować się do środowiska?
  108. 108. Michał Kosakowski IP UAM Kelemen, D., & Rosset, E. (2009). The human function compunction: Teleological explanation in adults. Cognition, 111(1), 138-143. istoty nadprzyrodzone: myślenie teleologiczne Pytanie 19: Podaj dwie przyczyny I wojny światowej (1) Uniwersalna funkcja falowa (2) Warunki graniczne wszechświata Fizyków nie wpuszcza się już na zajęcia z historii © SMBC Małe dzieci wierzą, że wszystko na świecie ma swój cel: kamienie mają ostre krawędzi, żeby zwierzęta na nich nie siadały, noc jest po to, żeby ludzie mogli odpocząć a deszcz po to, żeby rośliny mogły rosnąć Tego typu przekonania utrzymują się w dorosłości. Gdy badani zmuszani są do udzielania odpowiedzi na pytania o celowość w krótkim czasie, częściej udzielają odpowiedzi teleologicznych – wskazujących na to, że myślą o przyrodzie jako funkcjonującej z określonymi celami
  109. 109. Michał Kosakowski IP UAM Bering, J. M. (2010). The belief instinct: The psychology of souls, destiny, and the meaning of life. New York: Norton. istoty nadprzyrodzone: egzystencjalna teoria umysłu Osoby bardziej skłonne do mają większą skłonność do empatyzowania z innymi do szukania intencji stojącej za wydarzeniami w życiu Umysłowy moduł teorii umysłu odpowiadający za interpretowanie intencji i stanów umysłu innych ludzi może odpowiadać za doszukiwanie się stanów umysłu także w świecie – w przyrodzie, wydarzeniach z życia Im większy współczynnik empatii tym większa skłonność do myślenia teleologicznego. grafika w domenie publicznej - Robert Fludd
  110. 110. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna
  111. 111. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: ręce, które nie pomagają Terapeutyczny dotyk (Therapeutic Touch) to technika uzdrawiania polegająca na manipulacji „polem energetycznym człowieka”, skuteczna jakoby w wielu zaburzeniach Emily Rosa (9 l.) przeprowadziła eksperyment, opublikowany w JAMA, w którym udało się zademonstrowć, że 21 bioenergoterapeutów nie było w stanie wykryć jej aury (wskazując nad którą ręką Emily trzyma swoją). Metaanalizy pokazują, że nie ma dowodów, że TT jest skuteczny np. w przyśpieszaniu gojenia ran Rosa, L., Rosa, E., Sarner, L., & Barrett, S. (1998). A close look at therapeutic touch. JAMA, 279(13), 1005-1010. © Russian National Tourist Office; © The Skeptic
  112. 112. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: kłujący problem Akupunktura - technika lecznicza polegająca na nakłuwaniu ciała pacjenta specjalnymi igłami w określonych miejscach, w celu przywrócenia zaburzonej równowagi energii chi Akupunktura nie jest prawdopodobnie ani chińska ani starożytna. Jej skuteczność nie jest lepsza od placebo (np. fałszywe igły). W niewielkim stopniu może pomagać w redukcji nasilenia bólu i mdłości w kilku schorzeniach (choć wyniki nie są konkluzywne) Nie ma znaczenia ani to gdzie wbijane są igły, ani to jak często i na jak długo, jak głęboko ani też, czy… w ogóle są wbijane. Lee, M. S., & Ernst, E. (2011). Acupuncture for pain: an overview of Cochrane reviews. Chinese journal of integrative medicine, 17(3), 187-189. grafika w domenie publicznej - KVDP
  113. 113. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: efekt placebo Substancja nie mająca wpływu na stan pacjenta, podawana mu jako terapia Placebo w formie zastrzyków jest skuteczniejsze niż w formie tabletek, droższe - niż tańsze. Niebieskie i zielone tabletki bardziej uspokajają, brązowe pomagają osiągnąć skupienie, żółte działają bardziej antydepresyjnie. Pomaga też nowoczesny sprzęt, nowe terapie i mądre określenia - wydaje się, że społeczny konstrukt medycyny ma duże znaczenie w procesie zdrowienia Metaanalizy pokazują, że efekt placebo zasadniczo nie ma znaczenia klinicznego w leczeniu, poza redukcją subiektywnych dolegliwości (ból, nudności, samopoczucie). Goldacre, B. (2010). Bad Science. HarperCollins Hróbjartsson, A., & Gøtzsche, P. C. (2010). Placebo interventions for all clinical conditions. Cochrane Database Syst Rev, 1(1). grafiki w domenie publicznej – Michael. J. Ermarth; Elaine i Arthur Shapiro
  114. 114. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: efekt placebo Przez kilkadziesiąt lat dusznicę bolesną leczono za pomocą zabiegu chirurgicznego który okazał się zbędny Kiedy grupie pacjentów z grupy kontrolnej pozostawiono jedynie nacięcie, bez wykonywania zabiegu operacyjnego, zaobserwowano u nich podobną poprawę. Pacjenci z wszczepionymi (ale nie włączonymi) rozrusznikami serca lepiej niż przed zabiegiem radzą sobie z codziennymi obowiązkami (gorzej jednak niż ci z włączonymi) Cobb, L. A., Thomas, G. I., Dillard, D. H., Merendino, K. A., & Bruce, R. A. (1959). An evaluation of internal-mammary-artery ligation by a double-blind technic. New England Journal of Medicine, 260(22), 1115-1118. grafiki w domenie publicznej – Michael. J. Ermarth; Elaine i Arthur Shapiro
  115. 115. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological monographs: General and applied, 70(9), 1. CC BY SA Fred the Oyster; © Cara Flanagan Natomiast jak dziecko ma kurzajkę, albo dorosły to nic nie działa lepiej jak posmarowanie… krwią miesiączkową...nie sprawdzałam, ale moja mama mówi, że działa...(?) Kiedy inni ludzie mówią nam, że coś działa, trudno jest im zaprzeczyć, zwłaszcza, gdy są to nasi bliscy Badani otrzymywali od dużej grupy osób informację sprzeczną z ich osądem. 75% OB udzieliło przynajmniej jednej niepoprawnej odpowiedzi, 5% za każdym razem (większość odpowiedzi – 75%) było poprawnych
  116. 116. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
  117. 117. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
  118. 118. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
  119. 119. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności
  120. 120. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: społeczny dowód słuszności Belle zmyśliła historię swojej choroby nowotworowej i wyleczenia
  121. 121. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: efekt konfirmacji Nieświadoma tendencja do preferowania informacji, które potwierdzają to co już wiemy, niezależnie od stanu faktycznego Lubimy potwierdzać naszą wizję świata. Podczas amerykańskich wyborów prezydenckich w 2008 roku, Valdis Krebs wykazał, analizując trendy zakupowe w sklepie Amazon wykazał, że ludzie, którzy wspierali Obamę kupowali książki, które przedstawiały go w dobrym świetle – i na odwrót. Badani zapamiętują z czytanego opisu danej osoby te informacje, których „potrzebują” by potwierdzić hipotezę. Ten sam tekst pozwala im sądzić, że dana osoba nadaje się na bibliotekarkę i sprzedawczynię nieruchomości. Snyder, M., & Cantor, N. (1979). Testing hypotheses about other people: The use of historical knowledge. Journal of Experimental Social Psychology, 15(4), 330-342. Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. Quarterly journal of experimental psychology, 12(3), 129-140. CC BY SA - Kiril Krastev Mamy ciąg liczb: 2, 4, 6. Spróbuj odgadnąć według jakiej reguły go utworzono, testując kolejne przykłady ciągów trzech liczb
  122. 122. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: efekt konfirmacji Nieświadoma tendencja do preferowania informacji, które potwierdzają to co już wiemy, niezależnie od stanu faktycznego. Lubimy potwierdzać naszą wizję świata. Testując hipotezy w zadaniu z liczbami, większość osób podaje przykłady, które potwierdzają ich hipotezy zamiast je falsyfikować co byłoby skuteczne Badani zapamiętują z czytanego opisu danej osoby te informacje, których „potrzebują” by potwierdzić hipotezę. Ten sam tekst pozwala im sądzić, że dana osoba nadaje się na bibliotekarkę i sprzedawczynię nieruchomości. Snyder, M., & Cantor, N. (1979). Testing hypotheses about other people: The use of historical knowledge. Journal of Experimental Social Psychology, 15(4), 330-342. Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. Quarterly journal of experimental psychology, 12(3), 129-140. CC BY SA - Kiril Krastev
  123. 123. Michał Kosakowski IP UAM medycyna alternatywna: iluzoryczne korelacje Skłonność do dostrzegania związków czy korelacji między zdarzeniami, które w rzeczywistości nie są ze sobą związane. Korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego ale unosi sugestywnie brwi i mówi „spójrz tutaj” Zastosowanie alternatywnej terapii i późniejsze wyzdrowienie mogą być ze sobą związane. Możliwe jednak, że wynika ono z wcześniejszej tradycyjnej terapii lub ustąpienia choroby. PANEL I: - Kiedyś myślałem, że korelacja oznacza związek przyczynowy PANEL II: - Potem zrobiłem kurs statystyki i już tak nie myślę PANEL III: - Czyli kurs pomógł - Cóż, to możliwe CC-BY-SA – xkcd #552; CC-BY-SA - RedAndr
  124. 124. Michał Kosakowski IP UAM spiskowe teorie dziejów
  125. 125. Michał Kosakowski IP UAM
  126. 126. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: ukryta prawda Grupa, działająca w tajemnicy, w celu osiągnięcia własnej korzyści, ukrycia prawdy i wpływu na bieg wydarzeń, kosztem wspólnego dobra Liberałowie wierzą, że media i partie polityczne są na usługach bogatych kapitalistów i korporacji. To głównie oni uważają, że żywność GMO jest narzędziem zniewolenia. Konserwatyści uważają, że media i partie polityczne są na usługach liberalnych elit i akademików. To głównie oni uważają, że AGW jest narzędziem zniewolenia. Uscinski, J. E., & Parent, J. M. (2014). American conspiracy theories. Oxford University Press. autor(ka) nieznany(a); © J. E. Uscinski, J. M. Parent
  127. 127. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: apofenia brak kontroli nad dziejącymi się dookoła nas wydarzeniami powoduje, iż stajemy się przesądni widzimy zależności, których nie ma - poczucie braku kontroli nad sytuacją wywołuje negatywny stan emocjonalny i prowokuje podejmowanie działań mających na celu odzyskanie tej kontroli. Whitson, J. A., Liljenquist, K. A., Galinsky, A. D., Magee, J. C., Gruenfeld, D. H., & Cadena, B. (2013). The blind leading: Power reduces awareness of constraints. Journal of Experimental Social Psychology, 49(3), 579-582. ←← grafika w domenie publicznej - NASA
  128. 128. Michał Kosakowski IP UAM brak kontroli nad dziejącymi się dookoła nas wydarzeniami powoduje, iż stajemy się przesądni widzimy zależności, których nie ma - poczucie braku kontroli nad sytuacją wywołuje negatywny stan emocjonalny i prowokuje podejmowanie działań mających na celu odzyskanie tej kontroli. Kiedy wiemy, czego szukać, znacznie łatwiej jest nam to znaleźć Co tak naprawdę kryją angielskojęzyczne piosenki? [W tym momencie puszczam fragment filmu z Youtube pt. Ukryty polski] teorie spiskowe: apofenia Whitson, J. A., Liljenquist, K. A., Galinsky, A. D., Magee, J. C., Gruenfeld, D. H., & Cadena, B. (2013). The blind leading: Power reduces awareness of constraints. Journal of Experimental Social Psychology, 49(3), 579-582.
  129. 129. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: łączenie przeciwieństw Bez użycia ewidentnej formy humoru nie można stworzyć żadnej parodii ekstremizmu czy fundamentalizmu w taki sposób, aby ktoś nie wziął tego za prawdziwy ekstremizm Wychodząc z założenia, że prawda jest ukrywana, w większym stopniu skłonni jesteśmy uznać za prawdopodobne wersje wydarzeń zgodne z tym założeniem, nawet wtedy, kiedy były one ze sobą sprzeczne. Te same osoby gotowe są uznać poniższe twierdzenia za równie prawdziwe. 1) Usama ibn Ladin został zabity w wyniku interwencji Amerykanów 2) Usama ibn Ladin wciąż żyje 3) Gdy interwencja Amerykanów miała miejsce, Usama już nie żył 4) Działania administracji Obamy wskazują, iż ma miejsce próba ukrycia pewnych istotnych lub kompromitujących informacji dotyczących akcji. Wood, M., Douglas, K., & Sutton, R. (2012). Dead and Alive: Beliefs in Contradictory Conspiracy Theories Social Psychological and Personality Science © autor(ka) nieznany(a); znaleziono na PostSecret
  130. 130. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: prostota poznawcza Konspiracyjne spojrzenie na świat niekoniecznie musi być wyrazem ekstremistycznych poglądów politycznych (choć idzie z nimi w parze) ani wynikiem niedoinformowania (choć niższy poziom edukacji jest z nimi skorelowany) Dla wielu ludzi skomplikowane i pełne niuansów wyjaśnienia wydarzeń są zbyt wymagające i mało atrakcyjne. Spiskowa narracja może im dostarczyć obraz o wiele bardziej przystępny i przekonujący. Osoby o ekstremistycznych poglądach częściej wierzą w teorie spiskowe prawdopodobnie dlatego, że preferują prostsze wyjaśnienia zdarzeń i prostsze rozwiązania problemów. van Prooijen, J. W., Krouwel, A. P., & Pollet, T. V. (2015). Political Extremism Predicts Belief in Conspiracy Theories. Social Psychological and Personality Science, 1948550614567356. © autor(ka) nieznany(a)
  131. 131. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: przynależność grupowa Przynależność do grupy, która wyznaje określonej poglądy również ma znaczenie W pewne teorie spiskowe wierzą częściej np. osoby o niższym statusie socjoekonomicznym. Afroamerykanie częściej są przekonani, że CIA celowo rozprowadza crack w czarnych dzielnicach i że AIDS stworzono w celu ich eliminacji. Biali Amerykanie są częściej przekonani, że rząd spiskuje w celu nałożenia większych podatków i ograniczenia swobód obywatelskich. Obama ma pracować nad stworzeniem obozów koncentracyjnych mających mieścić dysydentów sprzeciwiających się jego socjalistycznej agendzie van Prooijen, J. W., Krouwel, A. P., & Pollet, T. V. (2015). Political Extremism Predicts Belief in Conspiracy Theories. Social Psychological and Personality Science, 1948550614567356. grafika w domenie publicznej - Victor Victoria; © J. E. Uscinski, J. M. Parent
  132. 132. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: naruszanie własnych interesów Jesteśmy bardziej skłonni by odrzucać takie przekonania, których implikacje naruszają nasze interesy Radykalni zwolennicy wolnego rynku częściej odrzucają teorię AGW i wynikające z niej regulacje traktują jako spisek (ale nie np. szczepienia czy żywność GMO). grafika w domenie publicznej Uscinski, J. E., & Parent, J. M. (2014). American conspiracy theories. Oxford University Press.
  133. 133. Michał Kosakowski IP UAM teorie spiskowe: zaburzenia Darwin, Hannah, Nick Neave, and Joni Holmes. 2011. Belief in conspiracy theories: The role of paranormal beliefs, paranoid ideation and schizotypy. Personality and Individual Differences 50: 1289–1293. Spiskowa wizja świata przypomina nieco elementy myślenia obecnego w parnoi i schizotypii Wyniki badań wskazują na to, że u osób ze skłonnościami do wiary w teorie spiskowe obecne są niekliniczne ale podwyższone wyniki na skalach paranoi Osoby takie mają też wyższe wyniki na skalach mierzących tzw. niezwykłe doświadczenia Pewien poziom „zdrowej paranoi” jest adaptacyjny, być może wysokie i skrajne nasilenia prowadzą do wiary w teorie spiskowe i paranoi
  134. 134. Michał Kosakowski IP UAM zakończenie zakończenie
  135. 135. Michał Kosakowski IP UAM ← CC BY SA Ruy Lestrade; © Numerphile; → grafika w domenie publicznej,NASA
  136. 136. Michał Kosakowski IP UAM

×