Write on Thursday #WOT
Een creatieve schrijfopdracht

Door Saskia van der Werff
Write on Thursday Copyright © 2012 by Crea...
0.

WAT IS #WOT ................................................. 5

1.

WOT 1: NIEUW .......................................
19.1
20.
20.1
21.
21.1
22.
22.1
23.
23.1
24.
24.1
25.
25.1
26.
26.1
27.
27.1
28.
28.1
29.
29.1

OUDE BAKSTEEN................
40.1
41.
41.1
42.
42.1
43.
43.1
44.

VERLANGEN NAAR LEVENSGELUK ........ 77
#WOT 41: NIEUWSGIERIG .................... 78
...
0.

Wat is #WOT

#WOT is de hashtag waarmee Karin Ramaker in
2012 een blog-initiatief is begonnen. #WOT heeft
totaal 46 we...
1.

WOT 1: Nieuw

Nieuw* [bijvoeglijk naamwoord]• wat nog niet
lang bestaat of nog niet gebruikt is vb:ik heb nieuwe klere...
2.

Wot 2: Wens

Wens [zelfstandig naamwoord]• wat je wilt dat gebeurt of wat je wilt krijgen Synoniem: verlangen
`een wen...
recht van te maken. ‘Ik heb recht op nachtrust dus
moet die boom weg’. Het opschalen van een wens
naar een recht maakt dui...
3.

#WOT 3: Uitdagen

Uitdagen* [regelmatig werkwoord] • iets doen of
zeggen om een reactie uit te lokken ~ synoniemen:
pr...
Een klein grapje ter illustratie:

Valentino heeft zijn eigen website: Dagboek van een Herdershond

“Een multinationale on...
4.

#WOT 4: Stroom

Stroom* overvloed, stortvloed, toevloed, uitbarsting, uitstorting, vloed massa, menigte loop, stroming...
De rivier stroomt al eeuwen door het landschap.
In de lente neemt de snelheid van het water en de
omvang van de rivier doo...
5.

#WOT 5: Verwonderen

Verwonderen ~ [regelmatig werkwoord]• ervan
opzien omdat je het niet verwacht

5.1

De zwarte par...
dat ik vertrok naar huis en onderweg op mijn net
nieuwe, eerste, mobiele, groene telefoon met zwarte toetsen en een klein ...
6.

#WOT 6: Kapstok

kapstok (zn): aanknopingspunt [zelfstandig naamwoord]• plank of standaard met haken om jassen
aan op ...
Ik ademde diep, mijn ogen gesloten,
En zong voor haar, als nooit tevoren mijn lied,
Haar tranen stroomden gelijk mijn woor...
7.

#WOT 7: Keuze

Keuze ~ verkiezen van één orgaan of gedragslijn
uit meerdere mogelijkheden, overeenkomstig de
uitslag v...
aanzienlijke versimpeling van de werkelijkheid,
want in het echt gebeurt dit natuurlijk nooit. Want
in het echt kom ik een...
8.

#WOT 8: Feit

Feit •een gebeurtenis of omstandigheid die werkelijk gebeurd is.

8.1

Feiten bestaan niet

Iets is pas ...
een voorbeeld van een ‘echt’ feit. Ik was een paar
jaar geleden voor studie in Amerika. We onderzochten hoe organisaties i...
dan eigenlijk zoveel waarde aan feiten? Omdat wij
als mens op zoek zijn naar een betekenisvol leven,
selecteren wij uit de...
9.

#WOT 9: Vrij

Vrij * Niet (langer) afhankelijk van de verslavende
stof ~ [bijvoegelijk naamwoord] en [bijwoord] (-er,
...
Wat wel opvalt is dat deze opvatting het onvrij zijn
centraal stelt. Zijn er ook tijdsgeesten waarin dit
onvrij zijn niet ...
10.

#WOT 10: Précair

precair * pre – cair [pree` kèr] («Frans«Latijn) bijvoeglijk naamwoord onzeker, bedenkelijk, hachel...
rechten bijdragen aan een veilige wereld? We gaan
voorbij aan het wezen van een menselijke samenleving. In een open samenl...
11.

#WOT 11: Crisis

Crisis * is het omslagpunt, waarbij de conjunctuurgolf een neerwaartse beweging maakt. Daarom
wordt ...
ken van varkens niet zo ziet zitten, is wellicht de
volgende investering de moeite waard: een nieuw
model spaarvarken voor...
Tip 4: Lees geen overlevingstips
Een vreemde eend in de bijt van de overlevingstips, want deze tip adviseert je toch voora...
over na hoeft te denken. Al die tips zijn toch wel
erg verwarrend.
Lees hier het artikel van Martijn van Namen>>
Tip 7: On...
12.

#WOT 12: Vriend

Vriend *persoon die vol genegenheid voor [iemand] of iets is ~ persoon die je vertrouwt en aardig vi...
de twitter en facebook wereld verschijnen, vertragen we. Het gesproken woord is veel vluchtiger
dan het geschreven woord. ...
13.

#WOT 13: Opzet

Opzet * Zelfst. Naamw. wat je wilt bereiken. Synoniem: bedoeling met opzet (= expres; = opzettelijk) ...
14.

#WOT 14: Verwachting

Verwachting * [zelfstandig naamwoord]• het denken of hopen dat het zal gebeuren, voorspelling,
...
Wat wringt er met verwachtingen? Ik herken in het
verwachtingen-syndroom het ideaal van maakbaarheid. Wij leven in een tij...
15.

#WOT 15: Toekomstmuziek

Toekomstmuziek * Het mooie, maar onwaarschijnlijke dat in de toekomst zou kunnen gebeuren.

...
16.

#WOT 16: Troost

Troost * steun bij verdriet of pijn. Bemoediging,
opbeuring, verlichting, zalving koffie, leut, pleu...
Pitch zit in de denkkracht die eraan vooraf gaat.
‘In de beperking kenmerkt zich de meester’.
Wer Grosses will, muss sich ...
17.

#WOT 17: Onderhuids

Onderhuids * 1) Sluimerend 2) Subcutaan 3) Verborgen

17.1

Kippenvel

Het overkomt me bij het l...
18.

#WOT 18: Nep, Faux-pas, Verifieren
Nep * onecht, vals, bedrog. Ondeuglijk, alsof. Letterwoord voor het begrip `Noise ...
1977: Een krant meldde dat er op op die dag (1
april) een ijsberg bij Katwijk aan Zee zou aanspoelen. Vele mensen kwamen n...
18.2

Faux pas, nema problema

Ik spreek Servo-Kroatisch, min of meer, en dat is
handig op vakantie. Maar is het ook grapp...
meer dan een vriendelijk gebaar. Het was voor mij
een gebaar dat vreemdelingen welkom zijn. Ik liep
met een glimlach terug...
maar dat we met de uitkomsten van onze controle
rustig kunnen leven.
Een statisticus waadde vol vertrouwen door
een rivier...
19.

#WOT 19: Baksteen

Baksteen * uit klei of leem gebakken steen waarmee je huizen bouwt, klinker, tichel, tichelsteen,
...
20.

#WOT 20: Mode

Mode * idee dat veel mensen tegelijk hebben over
wat mooi is – een heersende gewoonte, gebruik of
stij...
afwijkende gedrag. En dat afwijkende gedrag kan
weer aanleiding zijn tot een nieuwe mode. Lady
Gaga, om maar een voorbeeld...
21.

#WOT 21: Conventie

Conventie * wat men gewoonlijk doet of moet ~
De aard van de conventie wordt bepaald door een
aan...
22.

#WOT 22: Passie

Passie [onbekend woordtype, zelfstandig naamwoord] * groot verlangen naar iets, of grote liefde
voor...
23.

#WOT 23: Toetsen

Toetsen * onderzoeken hoe goed iemand iets weet
of kan ~ Synoniem: keuren ‘iemand toetsen op
zijn k...
4. Nu doet zich het volgende probleem voor. Hoe
weten we nu zeker dat de toetsers hun werk goed
doet? Om dit probleem op t...
24.

#WOT 24: Flexibel

Flexibel * Zich gemakkelijk aan kunnen passen aan
veranderende omgeving, werkwijzen, werktijden,
t...
werkzaam zijn: de vrouwelijke Yin en de mannelijke Yang energie. Een teveel aan Yin vindt altijd
zijn compensatie in een t...
25.

#WOT 25: Bloed

Bloed * Lichaamsvocht dat rondstroomt in de
slagaderen en aderen ter verspreiding van zuurstof
en and...
ze geen idee hadden wat de vorm of het uiterlijk
van de olifant was, verzamelden ze informatie
door een gedeelte ervan te ...
26.

#WOT 26: Belofte

Belofte * [zelfstandig naamwoord] • wat je zegt dat
je zult doen

26.1

Macht der belofte

Wat doen...
lastig waarmaken. Wat is hier eigenlijk aan de
hand?
De grootste denkfout die we maken, is dat we de
uitspraken van politi...
27.

#WOT 27: Arrogant

Arrogant * als je jezelf heel goed vindt en als je op
anderen neerkijkt

enorm, want dat wat je ui...
28.

#WOT 28: Anders

Anders * Niet hetzelfde, Afwijkend, Anderszins,
Afwijkend van de norm, Abnormaal, Alias, Beter

28.1...
wijk natuurlijk niet af van die mythe. Mooie toegift
is dat ik in bijzonder gezelschap verkeer: Aristoteles, Leonardo da V...
29.

#WOT 29: Tijdelijk

Tijdelijk * voor een beperkte tijd, niet permanent

29.1

De held van vandaag?

Striphelden in ov...
we vooraf hebben, voordat we gaan handelen.
Maar ondanks het inzicht van Superman vinden er
vandaag evengoed vele rampen p...
30.

#WOT 30:Uitstellen

Uitstellen * naar een later tijdstip verschuiven

Nummer 1: gebrek aan zin
Laat ik daar niet moei...
Dubbel waar als je prioriteit uitgaat naar dingen
doen waar je zin in hebt. Deze uitspraak heeft mij
meer zelf-discipline ...
31.

#WOT 31: Spelen

Spelen * recreatief of ontspannend bezig zijn. ~
muziek maken op een muziekinstrument ~ dobbelen, go...
32.

#WOT 32: Onverwacht

Onverwacht * Zonder dat je het van tevoren weet
~ onverhoopt, onvermoed, onvoorzien, plompverlor...
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Werff write on thursday #wot
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Werff write on thursday #wot

780 views

Published on

Write on Thursday; #WOT; Een creatieve schrijfopdracht. 46 Colums nav een #WOT woord

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
780
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
39
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Werff write on thursday #wot

  1. 1. Write on Thursday #WOT Een creatieve schrijfopdracht Door Saskia van der Werff Write on Thursday Copyright © 2012 by Creathos bv. Saskia van der Werff/ #WOT pagina 1 van 88
  2. 2. 0. WAT IS #WOT ................................................. 5 1. WOT 1: NIEUW ............................................... 6 1.1 2. WOT 2: WENS ................................................. 7 2.1 3. UITGEDAAGDE SUKKEL ............................... 9 #WOT 4: STROOM ....................................... 11 4.1 5. MIJN WENS.................................................. 7 #WOT 3: UITDAGEN ..................................... 9 3.1 4. VREUGDE OM NIETS .................................... 6 DE DUURZAAM STROMENDE RIVIER.......... 11 #WOT 5: VERWONDEREN ........................ 13 5.1 DE ZWARTE PARELS VAN MIJN LEVENSKETTING ................................................... 13 6. #WOT 6: KAPSTOK ..................................... 15 6.1 7. HET LIED VAN DE TROUBADOUR ............... 15 #WOT 7: KEUZE ........................................... 17 7.1 HET WISKUNDIGE DRAMA VAN DE KEUZEVRIJHEID .................................................... 17 8. #WOT 8: FEIT ............................................... 19 8.1 9. FEITEN BESTAAN NIET ............................... 19 #WOT 9: VRIJ ............................................... 22 9.1 GEDWONGEN VRIJ TE ZIJN ......................... 22 10. 10.1 11. 11.1 12. 12.1 13. 13.1 14. 14.1 15. 15.1 16. 16.1 17. 17.1 PRÉCAIR TERRORISME ...........................24 #WOT 11: CRISIS ......................................26 7 CRISIS OVERLEVINGSTIPS ...................26 #WOT 12: VRIEND....................................30 EEN WARE VRIEND .................................30 #WOT 13: OPZET ......................................32 ZONDER OPZET.......................................32 #WOT 14: VERWACHTING ....................33 TEGEN ALLE VERWACHTINGEN IN .........33 #WOT 15: TOEKOMSTMUZIEK ...........35 MIJN TOEKOMSTMUZIEK ........................35 #WOT 16: TROOST ...................................36 ELEVATOR PITCH ...................................36 #WOT 17: ONDERHUIDS ........................38 KIPPENVEL .............................................38 18. #WOT 18: NEP, FAUX-PAS, VERIFIEREN ........................................................39 18.1 18.2 18.3 19. Saskia van der Werff/ #WOT #WOT 10: PRÉCAIR .................................24 HOAX....................................................39 FAUX PAS, NEMA PROBLEMA .................41 #WOT 18: VERIFIËREN ..........................42 #WOT 19: BAKSTEEN..............................44 pagina 2 van 88
  3. 3. 19.1 20. 20.1 21. 21.1 22. 22.1 23. 23.1 24. 24.1 25. 25.1 26. 26.1 27. 27.1 28. 28.1 29. 29.1 OUDE BAKSTEEN.................................... 44 #WOT 20: MODE ....................................... 45 MODE, EPIDEMIE VAN LELIJKHEID......... 45 #WOT 21: CONVENTIE ........................... 47 HET PROBLEEM ...................................... 47 #WOT 22: PASSIE ..................................... 48 EEN GROOT TRANENDAL ....................... 48 #WOT 23: TOETSEN ................................ 49 DE TOETSENDE DERDE MAN .................. 49 #WOT 24: FLEXIBEL ............................... 51 BIZAR, I TJING ....................................... 51 #WOT 25: BLOED ..................................... 53 NIEUW LEVEN ........................................ 53 #WOT 26: BELOFTE ................................ 55 MACHT DER BELOFTE ............................ 55 #WOT 27: ARROGANT ............................ 57 GOUWE, OUWE ARROGANTIE ................. 57 #WOT 28: ANDERS ................................... 58 LINKS IN DE SCHIJNWERPERS................. 58 #WOT 29: TIJDELIJK .............................. 60 DE HELD VAN VANDAAG? ...................... 60 Saskia van der Werff/ #WOT 30. 30.1 31. 31.1 32. 32.1 33. 33.1 34. 34.1 35. 35.1 36. 36.1 37. 37.1 38. 38.1 39. 39.1 40. #WOT 30:UITSTELLEN ...........................62 UITGESTELDE ZON .................................62 #WOT 31: SPELEN ....................................64 MISLEIDEND SPEL ......................................64 #WOT 32: ONVERWACHT .....................65 ONVERWACHT .......................................65 #WOT 33: LOS ...........................................66 WILDBREIEN ..........................................66 #WOT 34: EXPLICIET .............................67 MYTHE VAN TEUTH ...............................67 #WOT 35: ZIEN..........................................69 IK ZAL WEL ZIEN ....................................69 #WOT 36: MENSENMENS .......................71 BEESTENMENS .......................................71 #WOT 37: GELUK .....................................73 GEEN WOORDEN ....................................73 #WOT 38: VERLEGEN .............................74 VERLEGEN .............................................74 #WOT 39: KWETSUUR ............................75 VRIJWILLIG CRIMINEEL..........................75 #WOT 40: AMBITIE..................................77 pagina 3 van 88
  4. 4. 40.1 41. 41.1 42. 42.1 43. 43.1 44. VERLANGEN NAAR LEVENSGELUK ........ 77 #WOT 41: NIEUWSGIERIG .................... 78 VERWONDERING, HET ALLERKLEINSTE . 78 #WOT 42: KUNST ..................................... 80 SNOBISTISCHE KUNST ............................ 80 #WOT 43: VLOG ....................................... 82 PRESENTEREN ZONDER JE TE GENEREN . 82 #WOT 44: MEDIA ..................................... 84 44.1 OVER DE DIEPGAANDE OPPERVLAKKIGHEID VAN TWITTER ..................... 84 45. 45.1 46. 46.1 47. #WOT 45: OPHEF ..................................... 86 VAN OPHEF TOT RUGGENGRAAT ........... 86 #WOT 46: STILTE .................................... 87 AAN GENE ZIJDE .................................... 87 LAATSTE #WOT ....................................... 88 Saskia van der Werff/ #WOT pagina 4 van 88
  5. 5. 0. Wat is #WOT #WOT is de hashtag waarmee Karin Ramaker in 2012 een blog-initiatief is begonnen. #WOT heeft totaal 46 weken geduurd. Er waren bloggers die elke week hebben meegedaan, er waren ook bloggers die een paar weken een bijdrage hebben geleverd. Alle bijdragen zijn terug te vinden op de site van Karin: www.metkcom.nl. Write On Thursday. #WOT. Iedereen kan meedoen, het is een creatieve schrijfopdracht, vrij om te bepalen hoe je dat wilt doen, zoals het bij bloggen hoort en mag kort, lang, in blog, flog- of vlogvorm. Het gaat erom dat je het woord wat elke donderdag gebruikt gaat worden in z’n meest vrije vorm kan uitleggen. Wat vind je ervan, hoe denk je erover, heeft het een metaforische werking, zijn er vergelijkingen, kun je een anekdote terughalen, laat het je dromen of is het vlak en abstract? Wil je andere #WOT woorden en blogposts lezen, check hier! Vergeet ook niet de link naar je eigen blogpost in de comments te zetten zodat anderen je blog kunnen lezen en reageren. Ik ben na een paar weken mee gaan doen. Het heeft mij verrassende blogs opgeleverd. Ik ben de kracht van het bloggen gaan ontdekken. De extra dimensie die dit initiatief met zich meebracht, is dat er een gemeenschap van #wot-ters ontstond, die elkaar ook via twitter gingen volgen. In dit e-book heb ik al mijn bijdragen samengebracht. Elk hoofdstuk start met de inleiding van Karin over het #wot woord. Saskia van der Werff, 2012 Karin Ramaker Saskia van der Werff/ #WOT pagina 5 van 88
  6. 6. 1. WOT 1: Nieuw Nieuw* [bijvoeglijk naamwoord]• wat nog niet lang bestaat of nog niet gebruikt is vb:ik heb nieuwe kleren aan. tegenstelling: oud 1.1 Want het niets dat blijft bestaan Verspreidt zich in iets nieuws Dat er eerder niet zo was (improvisatie op Bernlef’s Kanttekeningen) Vreugde om niets Iets gaat over in het niets Wat achterblijft Is de zekerheid dat iets verdwenen is Sprakeloos dwarrelen duizenden woorden Dralend om iets Dat zich onverwacht verheugt Saskia van der Werff/ #WOT pagina 6 van 88
  7. 7. 2. Wot 2: Wens Wens [zelfstandig naamwoord]• wat je wilt dat gebeurt of wat je wilt krijgen Synoniem: verlangen `een wens hebben/koesteren` `een wens uiten/uitspreken` `Het was zijn wens om ooit eens in een luchtballon te vliegen. 2.1 Mijn Wens Wens, wens, wens? Wat gebeurt er met me als ik over dit woord nadenk? Gedachteloos begint een toon in mij rond te zingen, een stem brengt mij Saskia van der Werff/ #WOT terug naar mijn kindertijd. Wat een prachtig liedje was dat. “Als er een ster valt mag je een wens doen”. Een mannetje dat niet weet wat hij wensen moet als hij een ster ziet vallen, en dan maar als wens nog een ster laat vallen. Tot er geen één meer aan de hemel staat. Niet alleen dit liedje maar ook sprookjes leren ons dat het mogen doen van wensen een geschenk is, waar je bedachtzaam mee om moet gaan. Want voordat je het weet gebeurt er iets verschrikkelijks! Maar die fee dan, of de geest uit de fles die onze wensen doen uitkomen. Waar ligt hun verantwoordelijkheid? Zijn die feeën en geesten wezens aan wie het vermogen ‘nee’ te zeggen, ontbreekt? Ik ken de sprookjes niet waarin een fee zegt: ‘Die wens van jou, die vind ik zo beroerd, die laat ik niet uitkomen’. Komt dat omdat wij alleen goede wensen hebben? Daar ben ik niet van overtuigd. Vaak zijn onze wensen heel erg banaal. De rijdende rechter heeft er wat mee te stellen. Een man die een vrij uitzicht wenst en zijn buurman verplicht zijn schutting weg te halen. Of een vrouw die gek wordt van het getwitter van vogeltjes in de overhangende takken van de boom van de buren. En dan wenst dat die boom omgehakt wordt. Eigenlijk vaak erger nog: om een wens te realiseren is het handig om er een pagina 7 van 88
  8. 8. recht van te maken. ‘Ik heb recht op nachtrust dus moet die boom weg’. Het opschalen van een wens naar een recht maakt duidelijk wat er zo vervelend is aan een wens. Het lastige aan een wens is de uitkomst ervan: daarin zijn we meestal afhankelijk van anderen. En die ander zit niet altijd te wachten op jouw wensen. Hoe kan ik dan de ander beter aanzetten om mijn wens te vervullen dan hem te wijzen op zijn plichten. De rijdende rechter rijdt vaak uit omdat wij het onderscheid niet meer weten tussen wensen en rechten. Waar ligt dan het onderscheid? Wij mensen voelen goed aan dat het hebben van een recht betekenisvol is omdat het een ander verplicht. Mijn recht op eigendom verplicht de ander er vanaf te blijven. Mijn recht op geluk verplicht de ander mij dat te gunnen. Ik kan eigendom wensen, maar er bestaat geen plicht bij een ander mij dit te geven. Die wens, daar ben ik zelf verantwoordelijk voor. Daarin ligt het belangrijkste onderscheid tussen een recht en een wens. Voor het uitoefenen van rechten ben ik gerechtvaardigd een ander te verplichten, die mede-verantwoordelijk is. De rijdende rechter helpt ons deze medeverantwoordelijk aan de juiste personen toe te wijzen. Welke plicht heb ik, welke plicht heeft mijn buurman. Voor het uitoefenen van mijn wensen kan ik alleen diegene verplichten die mij elke ochSaskia van der Werff/ #WOT tend in de spiegel aankijkt. Alleen mijzelf dus. En dat geeft tevens het belang van wensen weer. Diegene die mij elke ochtend in de spiegel aankijkt, kan mij de volgende vraag stellen: ‘Als dat wat je voor vandaag wenst, daadwerkelijk uitkomt, hoe denk je dan ik je morgen aankijk?’ Eigenlijk is dat een fee of een geest uit de sprookjes, maar dan met mijn eigen reflectie. Het nadenken over mijn wensen maakt me er bewust van hoe ik in mijn leven sta. Ik wens mijzelf voor vandaag veel bedachtzaamheid toe, in datgene wat ik anderen toewens. Luister hier naar het liedje van Elly en Rikkert: Als er een ster valt pagina 8 van 88
  9. 9. 3. #WOT 3: Uitdagen Uitdagen* [regelmatig werkwoord] • iets doen of zeggen om een reactie uit te lokken ~ synoniemen: provoceren, tarten, prikkelen, uitlokken Valentino leeft regel nr 10 na 3.1 Uitgedaagde sukkel Mijn hond Valentino beheerst de kunst van het uitdagen tot in de puntjes van zijn pootjes. Met zo’n schattig scheef koppie kijken, zijn frisbee naast me op de grond leggen, zijn neus voorzichtig tegen mijn been duwen, luidruchtig gelukkig Saskia van der Werff/ #WOT zijn als mijn auto richting bos afslaat….. En ik ben zo’n sukkel die daar op ingaat. Eigenlijk tegen beter in, want de wetten van de Mechelse herder staan als een rode vlag in mijn geheugen gegrift. Maar wat doe ik als ik geconfronteerd wordt met regel 10 “Als ik iets aan stukken scheur, zijn alle stukjes van mij’? Ik kan mijn lachen niet inhouden. Met mijn lachen daag ik Valentino nog meer uit en vele stukjes plastic vliegen om mijn hoofd. Beiden breed lachend! Waarom toch laat ik me door een hond uitdagen? Deze vraag prikkelt mij op zoek te gaan naar de kracht van het uitdagen. Wat doet Valentino toch zo goed? Waarom val ik als een sukkel voor zijn geblaf, gepiep, gekwispel, gestaar? Omdat hij mij in mijn hart raakt, en mijn hart laat zich makkelijk verleiden. Maar wil dit dan zeggen dat als iemand mij niet in mijn hart raakt, een uitdager geen voet aan de grond krijgt? Er zijn meerdere manieren om iemand uit te dagen naast verleiding. Humor kan dat ook. Ik weet niet precies waar humor mij raakt, maar de lach bevrijdt en prikkelt tegelijkertijd. pagina 9 van 88
  10. 10. Een klein grapje ter illustratie: Valentino heeft zijn eigen website: Dagboek van een Herdershond “Een multinationale onderneming zoekt per advertentie een secretaresse. Een mechelse herder solliciteert, komt door de typetekst en krijgt een gesprek. ‘Spreekt u ook een of andere buitenlandse taal?’ vraagt de personeelschef. ‘Miauw’ antwoordt de hond.” (uit Plato en zijn kornuitenvan Cathcart&Klein) Wat dit grapje voor mij zo interessant maakt is de eenvoudige vermenging van werkelijkheid en fictie. Iedereen weet dat honden niet kunnen typen, noch miauwen, en zeker geen personeelsadvertenties kunnen lezen. Toch daagt een grapje uit. Het kan het begin zijn van een ‘Wat als…..’. gedachteexperiment. Dit grapje is voor mij interessant omdat het veel overeenkomsten vertoont met de filosofie. Zowel het grapje als filosofie zijn erop gericht ons in verwarring te brengen. Wat voor de moppentapper de clou is, is voor de filosoof inzicht. En daarom houd ik zo van filosofie: het daagt mijn geest uit paden te bewandelen waar ik niet eerder ben geweest. Mag ik je uitdagen: wandel met mij mee in de wereld van de sukkels! Saskia van der Werff/ #WOT 3.2 pagina 10 van 88
  11. 11. 4. #WOT 4: Stroom Stroom* overvloed, stortvloed, toevloed, uitbarsting, uitstorting, vloed massa, menigte loop, stroming, trek rivier ~ Totale elektrische stroom door de werkspleet van werkstuk naar gereedschapselektrode 4.1 De duurzaam stromende rivier Heraclitus, de ‘duistere’ filosoof, zou als eerste de zin Panta Rhei (alles stroomt) hebben gezegd. Heraclitus’ bijnaam was de ‘duistere’ filosoof, omdat hij, gedreven door haat voor zijn medemens, als kluizenaar door het leven ging. Hij woonde in de bergen en at niets anders dan gras en kruiden. Net zo droevig als zijn leven was ook zijn dood. In de bergen werd hij ziek, waarSaskia van der Werff/ #WOT door hij toch weer terug de stad in moest. Hij wilde dat de arts hem insmeerde met koeienmest in de hoop zijn duistere gemoed uit te drijven. Die koeienmest is hem fataal geworden. Hoe is niet helemaal duidelijk. Het lukte hem niet om de opgedroogde koeienmest van zijn lichaam te halen, waarna hij werd opgegeten door een troep honden. Een andere versie is dat hij verdronk in de mest waarin hij werd ondergedompeld. Net zo duister als zijn leven zijn ook zijn gedachten*. Naast Panta Rhei heeft Heraclitus een andere fascinerende uitspraak gedaan: ‘We kunnen niet tweemaal in dezelfde rivier afdalen’. De gangbare interpretatie is dat zowel het water dat door de rivier stroomt als de persoon geen moment hetzelfde zijn. Toch is daar de eenheid scheppende bedding van de rivier. De tegenstelling in deze uitspraak vind ik treffend. Wat ons mensen bindt is niet te vinden in een persoonlijke zoektocht, deze gaat eraan vooraf en volgt erop. Wat ons mensen bindt ligt in wat wij delen met elkaar: onze menselijke wereld. Daarom vind ik het streven naar duurzaamheid zo belangrijk, omdat daarin mijn verantwoordelijkheid voor onze aarde tot leven komt. De uitspraak van Heraclitus inspireerde mij ooit tot het volgende verhaal. In dit verhaal komt mijn zoektocht naar verantwoordelijkheid tot leven. pagina 11 van 88
  12. 12. De rivier stroomt al eeuwen door het landschap. In de lente neemt de snelheid van het water en de omvang van de rivier door smeltwater toe. In de herfst gebeurt dit door de heftige najaarsbuien. Overstromingen vinden regelmatig plaats. Bij de bron van de rivier ziet het landschap er anders uit dan bij de mond. De rivier begint met watervalletjes, stort zich daarna in stroomversnellingen waaruit zalmen omhoog springen, creëert draaikolken en eindigt bij de mond in een breed deltalandschap, met kleine poeltjes waarin kikkers leven. Hoe hoog het water morgen staat is niet te voorspellen. De mensen die bij de bron wonen, maken zich hier niet druk om. De mensen in de delta echter werpen dijken op om te voorkomen dat ze elk voorjaar natte voeten hebben. De mensen bij de bron bouwen stuwdammen, de bomen in de omgeving hoeven niet langer gekapt te worden om ’s winters in de warmte te zitten. Een plaatselijke fabriek maakt handig gebruik van het stromende water om haar machines te kunnen koelen en het afvalwater te lozen. Pas na protesten van boeren worden er filters geïnstalleerd. Er wordt een kanaal aangelegd, dat de rivier met een ander verbindt. Er komt meer scheepvaart. In de delta wordt een grote haven gebouwd. Om te voorkomen dat hoog water het aanmeren onmogelijk maakt, worden sluizen toegevoegd. Halverwege Saskia van der Werff/ #WOT stroomt de rivier door een grote stad, de oevers zijn verbonden met bruggen. Rondvaartboten doorkruizen de weg van de scheepvaart. Het panorama vanaf de brug is elke dag anders. De ene dag is de rivier grijs en wild, de andere dag is de rivier glad als olie. Toch noemen de mensen haar al eeuwenlang de blauwe rivier. Ik heb dit verhaal geschreven tijdens mijn onderzoek naar de spagaat in de sociale werkvoorziening, een thema dat nu weer erg actueel is. Waarvoor zou de Sociale werkvoorziening moeten gaan: haar maatschappelijke rol of haar economische rol? Het niet kunnen kiezen tussen dit duivelsdilemma bracht de Sociale Werkvoorziening in een metaforische spagaat. Ik kwam er in mijn onderzoek ook niet uit. Het zwaard van Damocles is nu gevallen, hart en ziel van dit unieke bedrijf zijn gespleten. En toch stroomt er ook nu weer nieuw water door de rivier, waarin hoop besloten ligt. Meer lezen over mijn onderzoek? ‘Oefening baart kunst; Over de spagaat in de sociale werkvoorziening’ in PDF of via publicaties op mijn website. ”Stroom”. In gedachten op donderdag geschreven, gepubliceerd op vrijdag. *Ontleend aan Simon Critchley ‘Over mijn lijk’ pagina 12 van 88
  13. 13. 5. #WOT 5: Verwonderen Verwonderen ~ [regelmatig werkwoord]• ervan opzien omdat je het niet verwacht 5.1 De zwarte parels van mijn levensketting Bijna elke dag hetzelfde ritje naar mijn bedrijf en weer terug naar huis. De mij zo bekende wereld schuift als een film aan me voorbij. Verwonderen komt er niet aan te pas. Onderweg naar huis nog even wat boodschappen doen. Zonder aarzelen parkeer ik mijn auto op Saskia van der Werff/ #WOT hetzelfde plekje, daarover verwonder ik me echt niet meer. In de supermarkt weet ik precies wat ik waar kopen moet. Ook hier geen verwondering, dat zou mijn snelle rondje alleen maar vertragen. Thuisgekomen zak ik na het eten op de bank, al zappend mijn avond doorbrengend. En ook nu, geen verwondering. Zelfs de hond verwondert me niet, want hij begint rond de klok van 10 uur standaard te piepen. Tijd voor zijn laatste rondje. En als ik ga slapen, gaan mijn gedachten zonder verwondering over in dromen. Een dag uit mijn leven zonder verwondering is goed mogelijk, het is zelfs een gelukkige dag. Toegegeven, zo’n alledaagse gelukkige dag is zelfs een beetje saai. Een gelukkige dag is echter niet hetzelfde als een gedenkwaardige dag. Waarom herinner ik me dat dagelijkse ritje niet, blijft het flitsbezoekje supermarkt mij niet bij, verdwijnt zelfs het rondje met mijn hond in het niets? Al mijn dagelijkse bezigheden treden toe tot de vergetelheid, ondanks dat het een gelukkige dag was. Wat zorgt ervoor dat een dag anders is dan gisteren of morgen?. Niet de vanzelfsprekendheid maar de afschrikwekkendheid van een gebeurtenis draagt bij aan een niet-te-vergeten dag. Dat vreselijke auto-ongeluk met een zwarte auto op zijn kant, slechts een paar auto’s tussen mij en die ander; de ambulance hoor ik nog aankomen. Die dag pagina 13 van 88
  14. 14. dat ik vertrok naar huis en onderweg op mijn net nieuwe, eerste, mobiele, groene telefoon met zwarte toetsen en een klein grijs schermpje, hoorde dat hij er niet meer was. Die groene telefoon op mijn passagiersstoel is voor altijd in mijn geheugen gegrift. Of de dag dat jij vol twijfel met tranen in je ogen durfde uit te spreken dat je je niet thuisvoelde in dit land, mijn land. Ik voel je tranen nog op mijn hand, ze glijden langzaam naar beneden en spatten uiteen op het houten parket. Deze momenten zijn als zwarte parels aan een ketting die langzaam groeit. Een ketting die mijn leven onttrekt uit de dagelijkse saaiheid. Die gelukkig makende, alledaagse saaiheid. kige dag, maar wel een dag die ik koester als een zwarte parel. Filosoof Hannah Arendt over verwondering: ‘Het begin van de filosofie is verwondering over alles wat bestaat. Verwondering is een houding vol pathos. Wat mensen aanzet tot verwondering, is normaal gesproken onzichtbaar; het is het beginpunt van het denken.’ Maar toch, als ik in de spiegel kijk en mijn ketting met zwarte parels zie opflitsen in de schaduw van mijn reflectie, verwonder ik mij over zijn schoonheid. Zwart is opeens zo zwart niet meer, maar parelmoer. Pas door die zwarte parels krijgt mijn leven reliëf en diepgang. In mijn verwondering over zijn verschilligheid zie ik mijn levensketting in een ander licht. In mijn verwondering krijgen de zwarte gebeurtenissen een bijzondere plek in mijn leven. In mijn verwondering over de schoonheid van de parels ontspringt mijn dagelijkse leven het ritme van de onverschilligheid. Een dag uit mijn leven vol verwondering is misschien een ongeluk- Saskia van der Werff/ #WOT pagina 14 van 88
  15. 15. 6. #WOT 6: Kapstok kapstok (zn): aanknopingspunt [zelfstandig naamwoord]• plank of standaard met haken om jassen aan op de hangen “Maar ja, het was zijn eer te na zijn vraag te herhalen. Hij draaide zich met zijn rug rug naar het publiek en begon zachtjes te neuriën. Zijn luit volgde hem zonder aarzelen. Een melodie begon zich te vormen, hij draaide zich terug naar zijn publiek en de woorden kwamen als vanzelf: Een huis in een straat, de lantaarns al aan Een scheefhangende deur, de klink verroest Ik weet niet waarom ik aarzelend blijf staan, Is het de geur, de kleur, of die deur zonder fleur Of mijn hang naar rust in mijn luizenbestaan Ik sta in de gang, de deur op een kier, De kapstok leeg, geen jas, geen hoed, Geen mens in het huis, geen teken van plezier, En toch sta ik daar, ongekamd haar, met luit en gitaar, Eenzaam te wachten als een aalmoezenier 6.1 Het lied van de troubadour “De troubadour moest even slikken. Het woord galmde na in zijn hoofd en het kwam hard aan: ‘kapstok’. Dat had hij niet verwacht. Normaal gesproken kwam zijn publiek met woorden als ‘liefde’, ‘weemoed’, ‘bier’, ‘koning’. Kapstok, nee, dat was een onverwacht antwoord op zijn vraag: ‘Roep een woord en ik verzin ter plekke een lied’. Saskia van der Werff/ #WOT En dan staat zij daar, haar jas doet zij uit, Hangt hem op die eenvoudige kapstok, En vraagt mij met prachtig stemgeluid, Troubadour, een lied, om te vergeten mijn grote verdriet Dat is alles wat ik verlang, zodat mijn wanhoop zich sluit pagina 15 van 88
  16. 16. Ik ademde diep, mijn ogen gesloten, En zong voor haar, als nooit tevoren mijn lied, Haar tranen stroomden gelijk mijn woorden, onverdroten, Geen schaamte, geen aarzeling, zij niet langer een vreemdeling Maar in mijn ontluikende liefde haar verdriet afgesloten en de grote vragen in het leven. Deze oefening is gebaseerd op de filosofische methode ‘Onopvallend moment’. De diepe zucht van de troubadour werd ontvangen door een oorverdovende stilte van het publiek. Hoe was het mogelijk om van een kapstok een liefdeslied te maken. De menigte ging uiteen, de troubadour keek zijn publiek na. Terwijl hij zijn luit in zijn plunjezak stopte, voelde hij een zachte aanraking op zijn schouder. Naast hem stond zij; de vrouw uit zijn lied. Precies zoals hij haar naast haar kapstok had zien staan. De troubadour pakte haar hand, keek haar lang aan. Ze knikte voorzichtig, en liep met hem mee, voorbij de horizon, op weg naar het volgende dorp.” Als filosoof stel ik mezelf weleens de vraag waar gedachten vandaan komen. Ik realiseer me dan dat ik door iets geraakt wordt; een geluid, een stem, een kleur, of een woord. Het woord ‘kapstok’ daagde mij uit het pad in te slaan van de verbeeldingskracht. Een verhaal, waarin ik op zoek ging naar de verbinding tussen een alledaags voorwerp Saskia van der Werff/ #WOT pagina 16 van 88
  17. 17. 7. #WOT 7: Keuze Keuze ~ verkiezen van één orgaan of gedragslijn uit meerdere mogelijkheden, overeenkomstig de uitslag van een bepaalde test of gestelde voorwaarde. 7.1 Het wiskundige drama van de keuzevrijheid Ik heb me wel eens afgevraagd hoe het toch komt dat ik niet goed ben in het maken van keuzes. En Saskia van der Werff/ #WOT ik ben er achter gekomen, waarom dat is. Ik kan niet goed hoofdrekenen. Laat ik je even meenemen in het wiskundige drama van het kiezen. Stel dat ik in de winkel sta en dat ik mij in het kopen van een avondmaaltijd, zeg keuze K, geconfronteerd zie met verschillende mogelijkheden. Een snelle snack, zeg alternatief A1, een magnetronmaaltijd, zeg alternatief A2 en een gezonde maaltijdsalade, zeg alternatief A3. Vervolgens ben ik me ervan bewust dat ik met verschillende doelen in het vizier voor dit keuzemoment sta. In dit geval, dat van de avondmaaltijd, zijn dat het opheffen van mijn honger, zeg doel D1; het vullen van mijn lege avond, zeg doel D2 en/of het genieten van de mooie setting op mijn tafel, zeg doel D3. Deze doelen spelen in het keuzemoment niet een gelijkwaardige rol, maar dienen zich aan in een bepaalde verhouding. Tegelijkertijd moet ik de verschillende alternatieven afwegen tegen hoe ik in het leven sta: ben ik bemiddeld (wat is de inhoud van mijn portemonnee), zeg criterium C1; hoe gezond wil ik leven, zeg criterium C2; hoeveel tijd heb ik om de maaltijd te bereiden, zeg criterium C3; wat zegt de aanschaf van dit product over de reputatie die ik heb en wil behouden, zeg criterium C4. Dit brengt mij, let wel, tot een gereduceerde en pagina 17 van 88
  18. 18. aanzienlijke versimpeling van de werkelijkheid, want in het echt gebeurt dit natuurlijk nooit. Want in het echt kom ik een bekende tegen, die me een bepaalde maaltijd aanbeveelt en natuurlijk volg ik haar advies. Want in het echt heb ik niet altijd hetzelfde humeur, dus koop ik afhankelijk van mijn humeur geheel andere dingen (over toetjes en voorafjes en tussendoortjes heb ik het gemakshalve maar even niet). Want in het echt is het weer onvoorspelbaar, in de zomer is mijn keuze anders dan in de winter. Dus de keuze voor een avondmaaltijd ziet er in zeer eenvoudige vorm als volgt: K (A1) v K (A2) v K(A3) ∩ C(1,2,3,4) = D (1,2,3) - D1=30%, D2=40%, D3=30% - C1:C2:C3:C4 ∩ 8 x 3 x 7 x 1 - A1 ≠ A2 ≠ A3 Wat kan ik uit deze wiskundige reeks opmaken? Slechts 1 ding: ik ben niet goed in het maken van keuzes omdat deze formule niet zonder hoofdbrekens tot een goed einde kan worden gebracht. Dit wiskundige drama staat mij in de weg om tot een goede en afgewogen keuze te komen. Iedereen die zegt dat mensen niet goed kunnen kiezen omdat zij gevangen zitten in keuzestress, dat zij in het kiezen iets verliezen, dat niet het ‘ik’ kiest maar de Saskia van der Werff/ #WOT elektrische stroompjes in het brein, dat keuzevrijheid een illusie is, dat goed kiezen een morele dilemma is, dat keuzes ons overvloedig aangeboden worden door de hyperconsumptiemaatschappij, zij verkopen kletspraatjes. Mensen die niet kunnen kiezen kunnen gewoonweg niet goed rekenen. Zoals ik. Hoe heb ik mij aan dit keuzedrama ontworsteld? Heel simpel, ik heb een fantastische App gedownload op mijn mobiele telefoon, waarmee ik de verschillende alternatieven inscan en vervolgens biedt die App mij een weloverwogen, rekenkundig verantwoorde keuze. Dat was pas een goede keuze van me, het aanschaffen van die App. Geen moment spijt van gehad en altijd heerlijk gegeten. Keuzevrijheid en vrijheid van de wil: kernthema binnen de filosofie, waarover boekenkasten vol geschreven zijn; opgelost in 1 App. Eet smakelijk! pagina 18 van 88
  19. 19. 8. #WOT 8: Feit Feit •een gebeurtenis of omstandigheid die werkelijk gebeurd is. 8.1 Feiten bestaan niet Iets is pas waar als het gebaseerd is op een feit, iets is niet waar als het gebaseerd is op een verzinsel, speculatie, fantasie, roddel, leugen en andere ‘onwaarheden’. Over feiten valt niet te discussiëren want feiten zijn ‘waar’ gebeurd. Toch is het waarheidsgehalte van feiten nog maar de vraag. Een kleine illustratie over het ‘waar’ zijn van feiten. Saskia van der Werff/ #WOT Pieter zit op de bank een krantje te lezen als zijn vrouw Janneke thuiskomt. Al kletsend hangt ze haar jas op, begroet haar man, pakt een glas uit de kast, vult hem met water en valt opeens stil. Na een korte pauze roept ze uit: ‘Wat ben jij toch een attente man’ als zij de met bloemen gevulde vaas op het dressoir ziet staan. Nog vol van die onverwachte verrassing belt ze een vriendin en vertelt het verhaal in geuren en kleuren. De vriendin belt daarna een andere vriendin en ga zo maar door. Feit: Pieter is attent. Pieter, die de bloemen van een relatie heeft gekregen, zegt niets en laat zijn vrouw in de waan. Feit: Pieter is niet attent. Waar in deze stroom gebeurtenissen bevindt zich nu een feit? Wanneer noemen we iets een feit? Pieter is niet attent, omdat daarvan pas sprake zou zijn als hij zelf de bloemen gekocht had omdat hij zijn vrouw wilde verrassen. De intentie van Pieter maakt hem attent, niet de uitspraak van zijn vrouw. Maar die intentie zit opgesloten in Pieter zijn brein, en ‘bestaat’ daarmee niet in de voor anderen toegankelijke werkelijkheid. Klaarblijkelijk kan er pas sprake zijn van een feit, als het waarneembaar is voor anderen. En hoe de waarneembare werkelijkheid ons in het ooitje kan nemen, daarvan kan ik uit eigen ervaring meespreken. Nog pagina 19 van 88
  20. 20. een voorbeeld van een ‘echt’ feit. Ik was een paar jaar geleden voor studie in Amerika. We onderzochten hoe organisaties in Amerika omgaan met klachten van consumenten. Wij deden ons voor als consument (we hadden echt iets gekocht) en gingen naar de bedrijfsleider om te klagen. Na afloop van het gesprek evalueerden we onze ervaringen. Op de vraag: ‘Hoe zag die man eruit’ kwamen de volgende feiten op tafel. 1)Een nette broek met een hawai shirtje;2)Een strak pak met paarse das; 3)Een spijkerbroek met witte bloes; 4)Een donkere broek met een t-shirt. Na een hoop verbazing en gelach werden we het eens. Feit: de man had kleren aan. Beide voorbeelden illustreren dat feiten geen vanzelfsprekendheden zijn. We kiezen feiten uit een stroom van gebeurtenissen. Al die gebeurtenissen zijn echt gebeurd maar niet van waarde als niemand ze opmerkt. Onopgemerkt verdwijnen ze. We noemen die stroom nietszeggendheid geen feit. Aan de andere kant benoemen we iets als feit als het gebaseerd is op iets dat niet is echt is gebeurd. Janneke veronderstelt iets, en constateert vervolgens het feit ‘Pieter is attent’. Dit noemen we geen feit maar een illusie. Wanneer is er nu sprake van Saskia van der Werff/ #WOT een feit? De mens is inventief en heeft instrumenten ontwikkeld om zekerder te zijn over gebeurtenissen die we waarnemen. Als we in Amerika een foto hadden genomen was het duidelijk geweest wat de bedrijfsleider aanhad. Instrumenten als fototoestellen, telescopen, horloges, thermometers lijken ons dichter bij de feiten te brengen. Helaas is ook dit een illusie, zoals de dichter Bernlef prachtig verwoordt. Een met een elektronenmicroscoop 300x vergrote babytand Groeit uit tot een glinsterend hooggebergte Het wit lijkt sneeuw tot lichtspikkels uiteengevlokt Buiten ons gezichtsvermogen verdwijnen de omtrekken Dreigen onze ogen de verbinding met het geheugen te verbreken (uit ‘De werkelijkheid’, in bundel Kanttekeningen) Feiten zijn eigenlijk helemaal niet zo makkelijk te vinden. Ze zijn doorspekt van aannames, interpretaties, leugens, illusies, goede bedoelingen, vaagheden, waardes, blinde vlekken en hoop. Als dit zo gemakkelijk is te constateren, waarom hechten we pagina 20 van 88
  21. 21. dan eigenlijk zoveel waarde aan feiten? Omdat wij als mens op zoek zijn naar een betekenisvol leven, selecteren wij uit de willekeurige stroom van het leven gebeurtenissen die we feiten noemen. De grote valkuil is het verbinden van feiten met waarheid, iets wat bijvoorbeeld wetenschappers, politici, accountants, doctoren, managers maar al te graag doen. Feiten bestaan niet op zichzelf, maar zijn verbonden aan de waarde die mensen eraan toekennen. Feiten zijn betekenisgevende ankerpunten in ons anderszins zinloze bestaan. En daarmee hebben feiten voor mij onschatbare waarde. Saskia van der Werff/ #WOT pagina 21 van 88
  22. 22. 9. #WOT 9: Vrij Vrij * Niet (langer) afhankelijk van de verslavende stof ~ [bijvoegelijk naamwoord] en [bijwoord] (-er, -st), los, niet gebonden; onbedwongen, niet verslaafd; niet gevangen, bevrijd; ontslagen; niet gedwongen; onbeperkt, niet belemmerd; open 9.1 Gedwongen vrij te zijn Wat me meteen opvalt in de definitie van vrij, is dat het vooral ingaat op wat het allemaal niet is. Wat is vrij zijn allemaal niet? Onvrij zijn is gebonden, bedwongen, verslaafd, gevangen, belemmerd. Eigenlijk alles wat te maken heeft met een zekere dwang of plicht ontneemt me volgens deze definitie mijn vrijheid. Als ik dit rijtje tot me door laat dringen, vraag ik me af of ik eigenlijk wel vrij ben. Saskia van der Werff/ #WOT Een groot gedeelte van mijn dag ben ik belemmerd, gebonden, bedwongen, en gevangen in de druk van werk, agenda, sociale verplichtingen, de kost moeten verdienen, eten, slapen. Toch heb ik wel het gevoel vrij te zijn. Houd ik mezelf dan niet enorm voor de gek? Of zet deze definitie me op het verkeerde been? Een opsomming van alle dieren in de wereld, die geen leeuw zijn, maken voor mij ook niet duidelijk welk dier een leeuw is. Deze definitie werkt dus niet echt verhelderend. Het benadrukt gedwongen vrijheid. Wat deze definitie mij wel duidelijk maakt is de tijdsgeest waarin die is geschreven. We leven in een liberaal tijdperk, waarin vrijheid vooral een negatieve invulling heeft. Vrij zijn betekent ‘vrij van bemoeienis van de staat in mijn persoonlijke levenssfeer’. Deze opvatting van vrijheid werd in de 18e eeuw ingezet om de burgers van het juk van despoten en kerk te bevrijden. Klaarblijkelijk is de tijdsgeest van toen nog steeds actueel. We leven in een tijd dat we gedwongen zijn vrij te zijn. Vrij van een enorme overheid die haar tentakels steekt in zaken waar ze niet thuishoren. De gedachte lijkt te overheersen dat we een te grote, verslindende overheid hebben, die moet inkrimpen. Of deze gedachte juist is, is een geheel andere discussie. pagina 22 van 88
  23. 23. Wat wel opvalt is dat deze opvatting het onvrij zijn centraal stelt. Zijn er ook tijdsgeesten waarin dit onvrij zijn niet centraal staat? steeds gedwongen om vrij te zijn, niet door kerk of staat maar door mijn eigen ratio. Want ook de ratio kan dwingend zijn. De tijd waarin Epictetus leefde, kende inderdaad een hele andere tijdsgeest. Hij leefde in de nadagen van het Romeinse rijk. Niet zozeer het juk van de staat en kerk maar de oorlogsdruk van omringende steden en landen overheerste. In die tijdsgeest is zijn citaat geboren: ‘Niemand is vrij die niet zichzelf de baas is’. Epictetus roept op tot het ervaren van vrijheid in de innerlijke wereld. De opgave voor de mens is dan een onderscheid te maken tussen invloeden van buitenaf, waarover hij geen macht heeft en invloeden van binnenuit. Dus dan ben ik pas vrij als ik mijn eigen emoties ken en kan beheersen. Een prachtige gedachte, en wederom bekruipt me het gevoel dat ik dan eigenlijk niet vrij ben. Ik ken mijn emoties niet altijd en ze zijn goed in staat mijn gedrag te sturen. En wederom valt me op dat ook deze opvatting een negatieve invulling heeft. Ik ben pas vrij als ik vrij ben van emoties die mijn gedrag sturen. Niet mijn emoties maar mijn ratio zou achter het stuur moeten zitten. Komt het dan dat ik het gevoel heb vrij te zijn omdat ik mijn ratio achter het stuur heb zitten? Ook dat vind ik niet echt een plezierige gedachte. Ik ben dan nog Niet een tijdsgeest maar een persoon, die weet wat het is een groot deel van zijn leven fysiek gevangen te zijn, heeft een opvallende uitspraak gedaan over vrijheid. Nelson Mandela heeft het volgende over vrijheid gezegd: ‘Vrij zijn is niet alleen het afwerpen van uw ketenen, maar leven op een manier die de vrijheid van anderen respecteert en vergroot.’ Ik vind dit een indringende boodschap. Vrijheid gaat niet om mijn veiligheid, gaat niet om mijn innerlijke zielenrust, maar gaat over de manier waarop ik met anderen mensen samenleef. Pas als ik de vrijheid van anderen respecteer en bijdraag aan het vergroten ervan, dan kan ik echt vrij zijn. Mijn vrijheid gaat niet om mij alleen maar om het respecteren van de vrijheid van anderen. Ik voel mij vol van vrijheid als ik anderen respecteer in het gunnen van mijn vrijheid. In onze huidige tijdsgeest vind ik dit een inspirerende gedachte. Met deze gedachte voel ik mij niet langer gedwongen vrij te zijn maar aangemoedigd mijn vrijheid te delen met anderen. Niet uit angst me niet langer vrij te voelen, maar uit hoop dat iedereen vanuit zichzelf hetzelfde wenst. Saskia van der Werff/ #WOT pagina 23 van 88
  24. 24. 10. #WOT 10: Précair precair * pre – cair [pree` kèr] («Frans«Latijn) bijvoeglijk naamwoord onzeker, bedenkelijk, hachelijk, gevoelig, heikel, twijfelachtig emotie. Het gevoel dat je wereld op instorten staat is al overweldigend, laat staan dat je wereld fysiek ineen stort. Terwijl ik dit opschrijf, bekruipt me ook meteen weer het sprakeloze, verbijsterende, ongelofelijk, niet van deze wereld zijnde gevoel toen ik de Twin Towers ineen zag storten. Deze ervaring van geraakt zijn, tot diep in je wezen je kwetsbaarheid uiteengereten staat me nog bij als de dag van gisteren. De confrontatie dat een open samenleving niet alleen haar deuren opent voor het goede maar ook voor het kwade komt hard aan. Hoe sluit je je deuren voor het een en hoe open je je deuren voor het ander? Onze beschaving is precair, ons leven is precair, en het terrorisme vindt precaire wegen om onze open samenleving te treffen. De reactie liet niet lang op zich wachten; oorlog aan het terrorisme. Er was geen andere weg dan voor ons of tegen ons te zijn. 10.1 Précair terrorisme De vliegtuigen waren nog maar net ontploft of er werd geroepen om vergelding. Ik begrijp deze Saskia van der Werff/ #WOT Sindsdien zijn niet alleen de Amerikanen maar ook wij Nederlanders gevangen in een vicieuze cirkel van vergelden van geweld met geweld. Veiligheid heeft de hoogste prioriteit. Wat ik signaleer is dat dit gevoel van onveiligheid ons onze denkkracht ontneemt. Want hebben we echt het idee dat deze maatregelen van geweld en aantasten van burgerpagina 24 van 88
  25. 25. rechten bijdragen aan een veilige wereld? We gaan voorbij aan het wezen van een menselijke samenleving. In een open samenleving zijn wij afhankelijk van onbekende anderen. Anderen, die ik niet ken en die mij niet kennen maar die mijn leven drastisch kunnen wijzigen. Geen één veiligheidsmaatregel kan deze afhankelijkheid van het onbekende wegnemen. Geen één vergeldingsactie is in staat onze precaire afhankelijkheid weg te nemen. Als wij veiligheid voorop zetten, moeten we bereid zijn onze menselijkheid op te geven. Ik ben daartoe niet bereid. In plaats van het opwerpen van betonnen muren, het ontnemen van burgerrechten aan nieuwkomers of het aanwijzen van de zondebok, wil ik nadenken over andere wegen dan die van de gemakkelijke vergelding. De vraag die prangend op de voorgrond treedt is: Kan ik loslaten zonder te verliezen? Met deze vraag breng ik mijzelf terug naar de periode waarin ik een dierbare heb verloren zonder haar te kunnen loslaten. Jarenlang heb ik mij aan haar herinnering vastgeklonken als een slaaf aan zijn ketenen. Ik veranderde in een precair mens, balancerend tussen het loslaten en vastklemmen. Pas veel later begreep ik dat loslaten pas echt mogelijk was als je elkaar voor een laatste keer van Saskia van der Werff/ #WOT hart tot hart heb toegesproken, elkaar op wezenlijk niveau hebt geraakt. In deze uiteindelijke aanraking verloor ik niet, maar verrijkte ik mijn hart waardoor ik ontving in het loslaten. Wat brengt mij deze ervaring voor het nadenken over precair terrorisme? Ik herken in het vergelden van geweld met geweld een harteloos vluchten in een vicieuze cirkel. Amerika werd een land dat haar kwetsbaarheid niet onder ogen kon zien, maar zichzelf verblindde met zoete wraak. Nederland is een land dat haar kwetsbaarheid niet koestert, maar zichzelf wentelt in verongelijktheid. Ik geloof niet in deze weg, omdat wij in deze weg onze menselijkheid op het spel zetten. Net zo goed ik aan mijn dierbare vastklampte, houden we in oorlog vast aan het ideaal van een monsterlijke ander. Beide bestaan niet, noch de dode, noch de afschrikwekkende ander. In het loslaten van het ideaal van de onaantastbare dierbare en de monsterlijke terrorist behouden wij onze precaire menselijkheid. pagina 25 van 88
  26. 26. 11. #WOT 11: Crisis Crisis * is het omslagpunt, waarbij de conjunctuurgolf een neerwaartse beweging maakt. Daarom wordt dit punt ook wel een recessiepunt genoemd. (korte) Periode van ernstige ontwrichting van het staatkundig, sociaal-economisch en/of cultureel leven. stand, maar mensen (ik) hebben moeite naar hun eigen gezonde verstand te luisteren. De tip van een ander klinkt vaak slimmer dan die van jezelf. In mijn ‘7 crisis-overlevingstips’ geef ik meteen toe dat ik niets van deze tips zelf heb bedacht. Wat zijn mijn ‘7 crisis-overlevingstips’? Tip 1: Durf anti-cyclisch te denken 11.1 7 Crisis overlevingstips Ik zie regelmatig lijstjes met tips voorbijkomen. Klaarblijkelijk zijn die lijstjes met tips erg populair. Elke keer als ik weer zo’n lijst heb doorgelezen, denk ik vaak: ‘Ja, dat had ik ook wel kunnen bedenken’. En op de een of andere manier bedenk ik ze toch nooit. Veel tips klinken als gezond verSaskia van der Werff/ #WOT Klinkt niet heel erg eenvoudig, maar Guido Thys ziet hier toch de beste overlevingstip in. Investeer tijdens slechte tijden en spaar tijdens goede tijden. Deze tip doet me meteen denken aan mijn eerste economieles over de varkenscyclus; dat was inderdaad een heldere les. De varkenscyclus vertelt u precies waarom deze tip van levensbelang is. Wat is die varkenscyclus? Als varkensfokkers massaal gaan uitbreiden, omdat de prijs van varkens hoog ligt, duurt het een tijdje voordat al die varkentjes geboren en opgegroeid zijn. Als die varkentjes dan eindelijk op de markt verschijnen, zal de prijs door het hoge aanbod kelderen. Met als gevolg dat de varkensfokkers massaal kippen gaan fokken, waardoor er na een tijdje weer weinig varkens op de markt zijn, de prijs weer stijgt en nieuwe varkensfokkers massaal gaan uitbreiden. En als je het fokpagina 26 van 88
  27. 27. ken van varkens niet zo ziet zitten, is wellicht de volgende investering de moeite waard: een nieuw model spaarvarken voor betere tijden. Bouke geeft de tip de crisis als kans te benutten; doe het rustiger aan. Als ik hier goed over nadenk, voel ik toch wat tweestrijd in me op borrelen. Rustig mijn handjes uit de mouwen steken dan maar? Dat is pas een wijze tip. Lees hier Bouke’s overlevingstips>> Tip 3: Trek de broekriem aan Tip 2: Ophouden met het gezeur Niet erover praten maar handjes uit de mouwen! Dat is pas een prikkelende tip van Bouke te Pas. Volgens Bouke zorgt negatieve taal ervoor dat we onze handen in onze mouwen laten zitten en niet aan de gang gaan. Ik begrijp best wel dat we ons niet onnodig in de put moeten praten, maar als we ophouden over de crisis te praten, verdwijnt hij dan vanzelf? Dat is toch niet wat Bouke bedoelt. Saskia van der Werff/ #WOT Deze tip is van geheel andere orde en lijkt strijdig met tip 1. Toch is dat niet zo, want deze tip vertelt u hoe u gezond én zuinig kunt koken. Dus zie dat als een investeren in jezelf. Of in je boekenplank, want voor de juiste uitvoering van deze tip moet je een crisis-kookboek aanschaffen. Of nog simpeler: ‘geen vlees meer eten en de kruimels van tafel vegen en in een kom verzamelen’. Ondanks dat deze tip wel wat zuinig overkomt, bevat deze tip veel gezond verstand. Niet goedkoper gaan eten maar gezonder gaan eten. Ik neem hem graag in mijn lijstje over. Leuk detail: deze tip is zeer populair in Griekenland, de crisiskookboeken gaan als hete broodjes over de toonplank. Lees hier de tip van Innofood pagina 27 van 88
  28. 28. Tip 4: Lees geen overlevingstips Een vreemde eend in de bijt van de overlevingstips, want deze tip adviseert je toch vooral je eigen gezonde verstand te gebruiken. Wat zeer handig is van deze tip is dat hij stiekem toch verwijst naar al die tips die je niet zou moeten lezen. Ben je nieuwsgierig naar welke tips ik allemaal niet noem, dan moet je deze link volgen. En wellicht kom je tot de ontdekking dat er veel waarheid in deze tip zit. Maar dan heb je dat inzicht toch maar mooi zelf verworven! Lees hier de tips over het niet-lezen van overlevingstips van Erwin Wijman bewust nadenkt en je je meest creatieve ideeën geeft. Ergens gebruikt John Cleese in zijn speech het symbool van een schildpad. Ik kon het niet helpen, maar mijn gedachten dwaalden af naar de schildpad die volgens een zeer oude gedachte de aarde zou dragen. De schildpad was het creatieve antwoord op de vraag waarom de aarde niet naar beneden valt. De aarde valt niet naar beneden omdat hij op de rug van een schildpad wordt gedragen. Logisch toch? Kijk hier naar de speech die John Cleese>> over creativiteit geeft Tip 6: Denk gezond na Tip 5: Wees creatief Wederom een zeer goede gezond verstand tip. Maar om creatief te kunnen zijn moet je weten wat creativiteit is. Een goede uitlegger van creativiteit is John Cleese. Creativiteit heeft alles te maken met het niet bewust nadenken over een probleem. Op een bepaalde manier zijn de eerste 4 tips slechts een voorbereiding op deze tip. Als ik naar John Cleese luister, brengt het wel de vraag naar voren wie er gezelschap in je geest houdt als je nietSaskia van der Werff/ #WOT Na het anders denken, niet denken maar doen, zuinig denken en onbewust denken een heldere tip. Gebruik je gezonde verstand! Want het gebrek aan gezond verstand heeft ons deze crisis gebracht. Tenminste, dat doet onze deze tipgever beloven. Volgens hem is gezond verstand het medicijn dat ons geneest van alle crisissen, die van vandaag en die van de toekomst. Als ik hier ongezond over nadenk, dan realiseer me echter meteen dat gezond verstand juist dat verstand is waar je niet al te lang pagina 28 van 88
  29. 29. over na hoeft te denken. Al die tips zijn toch wel erg verwarrend. Lees hier het artikel van Martijn van Namen>> Tip 7: Onderzoek je vooroordelen En hier ben ik bij een tip aanbeland waar je wel echt zelf over na moet denken. Gezond verstand, onbewust denken, anders denken brengen het nieuwe maar staan onvoldoende stil bij het oude. Welke vooroordelen hebben je tot nog toe geregeerd? En hoe hebben die bijdragen aan de huidige crisis. De constatering dat een crisis een ramp wordt, als we erop reageren met voorgevormde oordelen, met vooroordelen dus, is een tip die alle tips om zeep helpt. Want hoe kan je een tip in stand houden en tegelijkertijd je vooroordelen weggooien. Een prachtige paradox! Want hoe zet ik dit inzicht om in een tip zonder dat het een nieuw vooroordeel wordt? Ik kan het toch niet nalaten om paradoxaal af te sluiten met een leestip. Lees Between past and future van Hannah Arendt, over het inzicht over de crisis als fenomeen. Saskia van der Werff/ #WOT pagina 29 van 88
  30. 30. 12. #WOT 12: Vriend Vriend *persoon die vol genegenheid voor [iemand] of iets is ~ persoon die je vertrouwt en aardig vindt ~ Amice, Bekende, Compagnon, Gabber, Goede bekende, Jongen, Kameraad 12.1 Een ware vriend Wanneer is er sprake van vriendschap? Het twitter- en facebooktijdperk brengt met zich mee dat we opeens heel veel vrienden hebben. Zijn dat wel ware vrienden? Saskia van der Werff/ #WOT Ik heb iemand eens horen roepen dat we door die grote hoeveelheden virtuele vrienden het zicht op ware vriendschap kwijtraken. Ik zou het tegenovergestelde wilde bepleiten. Juist die grote hoeveelheid volgers en vrienden verscherpt het zicht op ware vriendschap. Wat bedoel ik daarmee? Laat ik eerst eens een geheel ander verhaal vertellen dat mij is bijgebleven. Het was in Amerika opgevallen dat er bijna alleen mannelijke muzikanten in orkesten speelden, ondanks dat er voldoende vrouwelijke musici waren. Pas nadat er ‘blinde’ audities werden georganiseerd, nam het aantal vrouwelijke muzikanten toe. Het vooroordeel dat mannen betere muzikanten waren dan vrouwen werd na die blinde audities zichtbaar. Wat heeft deze situatie met twitter en facebook te maken? Ook de virtuele wereld van twitter en facebook maakt blind. En door die blindheid gaan andere zintuigen een sterkere rol spelen. Bij de blinde audities draaide het om de muzikale talenten die op de voorgrond traden, uiterlijk en andere visueel waarneembare kenmerken verdwenen. Bij de virtuele wereld treedt geschreven tekst op de voorgrond. Als we de boodschappen lezen, die in pagina 30 van 88
  31. 31. de twitter en facebook wereld verschijnen, vertragen we. Het gesproken woord is veel vluchtiger dan het geschreven woord. We kunnen het geschreven woord nog eens herlezen, er over nadenken, nog een keer herlezen. We luisteren op een heel andere manier dan als we ‘in real life’ met elkaar spreken. We verliezen nabijheid, we winnen aan vertraging. Maar worden we door die vertraging ook betere vrienden? Wat we aan vertraging winnen is dat we beter in staat zijn om waardevolle uitspraken te onderscheiden. Ook in de korte teksten van de vluchtige sociale media klinkt altijd een persoon door. De vertraging helpt die persoonlijkheid gewaar te worden. Dat ik nu zoveel nadruk op deze kwaliteit van het virtuele tijdperk leg, zegt wat over mij. Ik hecht waarde aan vriendschappen die gericht zijn op het goede. Aristoteles zou dit karaktervriendschap noemen. Deze nadruk klinkt ongetwijfeld door in de wijze waarop ik in het virtuele tijdperk verschijn. En ik hecht waarde aan het geschreven woord, aan mijn geschreven woord. In het geschreven woord, of dat nu getypt is of met inkt is gekerfd, onthult zich iets… Saskia van der Werff/ #WOT Na het schrijven lees ik …. Waarom heb ik dit geschreven? Waar heb ik dit vandaan gehaald? Van waar is dit tot mij gekomen? Dit is beter dan ikzelf … Zouden wij op deze wereld niets dan pennen zijn met inkt Waarmee iemand waarachtig schrijft wat wij hier krassen?” Fernando Pessoa (1934) pagina 31 van 88
  32. 32. 13. #WOT 13: Opzet Opzet * Zelfst. Naamw. wat je wilt bereiken. Synoniem: bedoeling met opzet (= expres; = opzettelijk) Voorbedacht – Moedwil 13.1 Zonder opzet opzet. Met de gesprekken in het Socratisch Café maken we deze overtuigingen of levensregels bewust, zodat we ze als persoon kunnen beoordelen. Is die overtuiging in die situatie de juiste? Welke andere overtuigingen of levensregels kunnen in die situatie van belang zijn? Vaak blijkt dat er meerdere juiste overtuigingen een rol spelen. Ik ben me niet altijd bewust door welke overtuigingen ik in mijn dagelijkse leven laat leiden. Daarom houd ik zo van een Socratisch gesprek. Tijdens deze gesprekken kom ik tot inzichten over mijzelf en anderen. Ik denk graag met opzet terug zodat mijn onopzettelijke overtuigingen wat meer opzettelijk en bewust worden. Het is niet zomaar dat ik een Socratisch Café heb opgericht. Ik heb dat met opzet gedaan. Ik houd van de goede gesprekken die we in deze Cafés voeren. Wat maakt een gesprek tot een goed gesprek? Volgens mij onthult zich in een goed gesprek wat een mens tot persoon maakt. Wat maakt van een mens een persoon? Een persoon is iemand die in zijn dagelijkse leven zijn overtuigingen tot uitdrukking brengt. Vaak gebeurt dat onbewust, zonder Saskia van der Werff/ #WOT pagina 32 van 88
  33. 33. 14. #WOT 14: Verwachting Verwachting * [zelfstandig naamwoord]• het denken of hopen dat het zal gebeuren, voorspelling, vooruitzicht afwachting 14.1 Tegen alle verwachtingen in Waarom vind ik iets dat tegen alle verwachtingen in gebeurt waardevoller dan iets dat volgens verwachting gebeurt? Een klein voorbeeld: ik verwacht mooi weer op mijn komende vakantie. Ik zal teleurgesteld zijn als het slecht weer wordt. Alsof mijn verwachtingen dé zekerheid geven voor mooi weer. Vorige vakanSaskia van der Werff/ #WOT tie verwachtte ik mooi lente weer; we werden overvallen door een hittegolf van 370C. Wat een onverwachte en zalige herinnering; wat een prachtige vakantie was dat. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat het klaarblijkelijk normaal is dat verwachtingen uitkomen; abnormaal als verwachtingen niet uitkomen en gelukzalig als iets tegen alle verwachtingen in gebeurt. Karin Bloemen heeft een mooi lied geschreven over wat haar ten deel valt als ze tegen alle verwachtingen in geraakt wordt. Wat een weemoedig geluk spreekt uit haar woorden! Tegen alle verwachtingen in, hou ik mij vast aan jou En al verbaasd het me zelf nog het meest Ik blijf altijd Ik kon het altijd alleen Voor onze eerste ontmoeting Maar bij die eerste begroeting keek ik je aan en voel Jij tegen alle verwachtingen in raak je mijn zielKarin Bloemen <Klik hier om het lied “‘Tegen alle verwachtingen in” te beluisteren> pagina 33 van 88
  34. 34. Wat wringt er met verwachtingen? Ik herken in het verwachtingen-syndroom het ideaal van maakbaarheid. Wij leven in een tijdperk, waarin we geloven dat onze toekomst maakbaar is. Als ik hier goed over nadenk, leidt het maakbaarheid-ideaal tot minder geluksgevoel. Ik verwacht dat mijn verwachtingen uitkomen, omdat ik dat zelf kan beïnvloeden, mijn toekomst is door mij maakbaar. ‘Eigen schuld, dikke bult’ is mijn harde oordeel als de toekomst niet datgene in het verschiet heeft dat ik verwacht. Het maakbaarheid-ideaal leidt ook tot een kille samenleving. ‘Eigen schuld, dikke bult’ is het harde oordeel als de toekomst mij in een ongelukkige situatie brengt, die ik niet kan beïnvloeden. Hoe hard is dit oordeel voor iemand die ziek wordt, die zijn liefde ziet opbranden, die zijn fortuin ziet wegsmelten op de beurs, die zijn ontslagbrief uit de brievenbus haalt? zonder medemensen geen medemenselijkheid. En zonder medemensen geen samenleving. Juist door die aanwezigheid van anderen ligt mijn lot in handen van mijn medemens. In plaats van mijn medemens te veroordelen met ‘Eigen schuld, dikke bult’ zie ik meer kracht in de volgende vraag: ‘Wat dien ik op te geven om ons gezamenlijke geluk zeker te stellen?’. Ik laat me graag verrassen, tegen alle verwachtingen in, waartoe deze vraag mij en anderen brengt. We zijn te ver doorgeschoten in ons ideaal van de maakbaarheid; we zijn gaan geloven dat de werkelijkheid overeenstemt met het ideaal. Helaas is niets minder waar. Ik heb nooit mijn eigen toekomst in de hand, omdat ik niet op een onbewoond eiland woon. Ik sta midden in een samenleving waarin ik mijn toekomst mede in de handen van mijn medemens leg. Ik doe dat graag, want Saskia van der Werff/ #WOT pagina 34 van 88
  35. 35. 15. #WOT 15: Toekomstmuziek Toekomstmuziek * Het mooie, maar onwaarschijnlijke dat in de toekomst zou kunnen gebeuren. 15.1 vandaag. Geraakt tot en met de stilte na de laatste toon. Toekomstmuziek voor altijd. < Klik hier om naar mijn toekomstmuziek te luisteren> Mijn toekomstmuziek Ooit was dit iemands droom, een gedachte over de toekomst, de perfecte compositie. De maker een genie. En nu een klassieker. In deze muziek komt mijn toekomst tot leven, mijn verleden, en vooral Saskia van der Werff/ #WOT pagina 35 van 88
  36. 36. 16. #WOT 16: Troost Troost * steun bij verdriet of pijn. Bemoediging, opbeuring, verlichting, zalving koffie, leut, pleur, slemp, slobber 16.1 Elevator Pitch Daar sta je dan, in een druk bezocht netwerkevent. Je raakt in gesprek met onbekenden, en al snel komt de vraag: ‘Wat doe je?”. Je wisselt visitekaartjes uit en je begint je verhaal. Maar het gaat niet zoals je verwacht. Je stamelt, je stottert. Je constateert dat dat geen beste Elevator Pitch was. En als Saskia van der Werff/ #WOT klap op de vuurpijl krijg je de volgende reactie: ‘Filosofie? Wijsgerig gespreksleider? Wat heb ik daaraan?’ Natuurlijk is dat een hele redelijke vraag. ‘Wat heb ik aan filosofie?’ Het is wel een lastig te beantwoorden vraag, zeker als je in een lift staat waar je maar even de tijd hebt. Want filosofie is abstract, zweverig, staat veraf van het dagelijkse bedrijfsleven, gaat om algemene dingen. Filosofie biedt geen hapklare brokken en heeft geen direct toepasbare tips in de aanbieding. Eigenlijk is filosofie helemaal niet zo nuttig. Maar is nut het enige criterium om zinvol te zijn? Wie het boek ‘De troost van de filosofie’ van Alain de Botton leest, begrijpt dat het pad van de filosofie ons langs andere perspectieven brengt. Het nut van filosofische kennis richt zich op onze visie over de werkelijkheid. De filosoof troost ons niet met hapklare brokken of nuttig tips maar laat ons zien dat conflicten en frustraties ‘part of the deal’ zijn. Helpt de troost van de filosofie mij voor een volgende kennismaking in de lift of tijdens een netwerkevent? Om heel eerlijk te zijn, nee. Wat ik me wel realiseer is dat de kracht van een Elevator pagina 36 van 88
  37. 37. Pitch zit in de denkkracht die eraan vooraf gaat. ‘In de beperking kenmerkt zich de meester’. Wer Grosses will, muss sich zusammenraffen; In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister, Und das Gesetz nur kann uns Freiheit geben. Goethe Saskia van der Werff/ #WOT pagina 37 van 88
  38. 38. 17. #WOT 17: Onderhuids Onderhuids * 1) Sluimerend 2) Subcutaan 3) Verborgen 17.1 Kippenvel Het overkomt me bij het luisteren naar mooi muziek, een ontroerende film, maar ook als ik door een koude wind overvallen wordt. Een lichte rilling en hup, kippenvel. Een uiterlijke verschijning van een onderhuids gevoel. Vreemd eigenlijk. Als ik WIKIPEDIA raadpleeg over wat kippenvel eigenlijk is, leer ik dat het geen functie meer heeft. Saskia van der Werff/ #WOT Alleen zoogdieren met een vacht hebben een vergelijkbare reactie, die wij kippenvel noemen. Bij koude gaan de haren rechtop staan, zodat het lijf warmer blijft. Toch roept dit vraagtekens bij me op. Wij hebben vooral kippenvel als uiterlijke verschijningsvorm van een emotie. Zouden dieren dit ook hebben? Of zijn wij het enige zoogdier dat kippenvel door emoties krijgt? Wat WIKIPEDIA niet vertelt is dat we ook kippenvel krijgen als geesten in onze nabijheid zijn. Tenminste, als je in geesten gelooft. Dan is de oorzaak van kippenvel niet zozeer een onderhuids gevoel maar een bovennatuurlijke aanraking. Gecombineerd met de overtuiging dat geesten bestaan. We kunnen geesten niet met onze zintuigen waarnemen maar wel met iets anders. Een ander ‘zintuig’ dat geesten waarneemt en onze huid aanstuurt. En dan opeens is kippenvel heel functioneel. Het maakt het verborgene zichtbaar. pagina 38 van 88
  39. 39. 18. #WOT 18: Nep, Faux-pas, Verifieren Nep * onecht, vals, bedrog. Ondeuglijk, alsof. Letterwoord voor het begrip `Noise Equivalent Power`, het vermogen dat door een effectief signaal met een signaal/ruis-verhouding van 1 in een detector wordt gegenereerd. Faux pas * Een overtreding van de sociale regels of etiquette Verifiëren * Kijken of het klopt, nagaan, doublechecken. 18.1 HOAX vorm van nep waarmee we elkaar op grappige manier beetnemen. In Nederland doen we dat traditioneel op 1 april. Ik ben 1x in een 1 april grap getrapt. Tja, het overkomt iedereen wel eens en mij dus ook. Het heeft te maken met een fiets. Eigenlijk was de grap niet zo leuk, dus laat ik het eens hebben over wel geslaagde 1 april grappen. 1969: Het Nederlandse Journaal meldde dat op 1 april een grote landelijke actie zou worden gehouden om zogenaamde ‘zwartkijkers’ op te sporen, mensen die hun kijk en luistergeld niet hadden betaald. Controleurs zouden met een scanner door de straten rijden om overtreders te betrappen. “Of daar niets tegen te doen zou zijn”, vroeg een journalist. ”Nee”, was het antwoord van een controleur, want hij kon zich niet voorstellen dat men zijn televisietoestel in aluminiumfolie zou wikkelen, want dan zou de voorbijrijdende controledienst met hun scanner niets kunnen uitrichten. De volgende dag was al het aluminiumfolie in de winkels binnen enkele uren uitverkocht. Voor hen die niet weten wat kijk en luistergeld is: een vorm van belasting op het bezitten van een TV-toestel, die in 2000 is afgeschaft. Er zijn verschillende gradaties nep. Fraude is een vorm van nep die strafbaar is. Een hoax is een Saskia van der Werff/ #WOT pagina 39 van 88
  40. 40. 1977: Een krant meldde dat er op op die dag (1 april) een ijsberg bij Katwijk aan Zee zou aanspoelen. Vele mensen kwamen naar het strand met een verrekijker op zak. Het lijkt ongeloofwaardig, maar ijsbergen komen wel voor in Nederland. Nou ja, ijsschotsen die door kruiend ijs tot een ijsbergje groeien. Maar dan moet het wel winter zijn en hard vriezen. Gelukkig komt dat in april weinig voor dus was het een leuke grap. en vastgevroren wissels) zou je het nog geloven ook. 2008: De mooiste grap vind ik die van de BBC. In Engeland heeft 1 April een typerende naam “Foolsday”. Op 1 april zonden ze een korte film uit over de nieuwste natuurvondst: vliegende pinguïns. Prachtige grap! Klik hier voor de BBC-film 1993: Het Jeugdjournaal meldde op 1 april dat men in het Rijksmuseum van Oudheden het hart van een mummie aan het kloppen had gekregen. De belangstelling was enorm toen de kist waar de mummie in zou zitten, geopend werd. In de kist lag echter alleen maar een papiertje. Mensen uit het hele land waren helemaal voor niets naar Leiden gekomen. Zou deze grap zo geslaagd zijn, omdat mensen graag willen geloven dat er leven na de dood mogelijk is? 2008: De Nederlandse Spoorwegen en ProRail melden op de stations dat alle wissels op de zomertijd worden gezet. Gezien de vertragingen op het spoor (debacles van vallende herfstbladeren Saskia van der Werff/ #WOT pagina 40 van 88
  41. 41. 18.2 Faux pas, nema problema Ik spreek Servo-Kroatisch, min of meer, en dat is handig op vakantie. Maar is het ook grappig? Ik liep gisteren met mijn hond in een leuk wijkje in Split. Mechelse herders zijn daar niet zo bekend als in Nederland, dus hij trekt veel bekijks. En aanspraak. Ik liep langs een bakkerijtje en de bakker vroeg, in het Kroatisch of zijn dochtertje hem kon bekijken. Ik reageerde met ‘nema problema’ (natuurlijk, geen probleem), en we raakten aan de praat. Zijn collega kwam erbij staan. Ze waren onder de indruk van Valentino. Of ik hem zelf had gedresSaskia van der Werff/ #WOT seerd? Klaarblijkelijk worden honden in Kroatië door trainers afgericht en daarna voor veel geld doorverkocht. En toen gebeurde het, een faux-pas. Ze vonden mijn Kroatisch ‘smesno’ , grappig. Voor hen een normale opmerking, voor mij een overtreding van de sociale etiquette. Wat was er aan de hand? Het trof me dat ze om mijn taalgebruik konden lachen , zoiets zeg je in Nederland niet. Waarom zij dan wel? Was het mijn Servische accent waar ze niet zo van gecharmeerd waren? Ruim twintig jaar na de oorlog en nog steeds rauwe littekens? Toen ik afscheid nam, bood de bakker me een brood aan. Klaarblijkelijk was dat grappig dan toch wel grappig bedoeld. Nadenkend liep ik door. Zo’n gastvrij land, hartelijke, temperamentvolle mensen, met in hun hart het litteken van een dramatische burgeroorlog. Die faux-pas bracht mij in verwarring. Een brood voor een vreemdeling, en het indrukwekkende verhaal van een familielid, dat ik een dag eerder had gehoord, over het gewelddadige verzoek van haar buurman huis en haard te verlaten. Ik kan het niet met elkaar rijmen. Een onschuldige faux-pas is snel gemaakt en bestraft door sociale afkeur. Onmenselijke misdaden geaccepteerd en zo lastig tot gerechtigheid omgezet. En toch, dat brood was pagina 41 van 88
  42. 42. meer dan een vriendelijk gebaar. Het was voor mij een gebaar dat vreemdelingen welkom zijn. Ik liep met een glimlach terug naar de familie en verheugde me op mijn volgende overtredingen van de sociale etiquette. Faux-pas?, nema problema. 18.3 #WOT 18: Verifiëren Apen vang je door in een holle boom een kokosnoot te plaatsen. De kokosnoot moet precies in het gat passen. Als de aap dan de kokosnoot wil pakken, krijgt hij hem er niet uit. De kokosnoot en zijn hand zijn samen groter dan het gat. De aap zal de aantrekkelijke kokosnoot niet opgeven en blijft door hebzucht met zijn hand vastzitten in het gat. Voor de apenvanger is het dan eenvoudig de aap te vangen. Deze metafoor werkt goed tijdens veranderingsprocessen. Mensen die te krampachtig vasthouden aan oude gewoonten zetten zichzelf vast. Meegaan met veranderingen is wenselijk en goed. De les van dit verhaal is dat vasthouden aan het oude levensgevaarlijk is. Het is veel beter om het oude los te laten. De boodschap is dat teveel controle niet goed is en dat tijdig loslaten bijdraagt. Maakt het uit voor de metafoor dat dit verhaal niet klopt? Soms kom ik een verhaal tegen waarvan ik denk: Echt waar? En als het niet waar is, dan is het toch zeker mooi verzonnen. Wat te denken van het volgende verhaal. Het gaat over teveel controle en te weinig loslaten. Saskia van der Werff/ #WOT Toch maken we veel en vaak gebruik van controle. We stapelen controle op controle, vaak met double-check. Waarom doen we dit eigenlijk? Wat zit er achter de behoefte om van alles en nog wat te verifiëren? Vaak gaat er achter de behoefte aan controle onzekerheid en angst schuil. Gelukkig pagina 42 van 88
  43. 43. maar dat we met de uitkomsten van onze controle rustig kunnen leven. Een statisticus waadde vol vertrouwen door een rivier die gemiddeld één meter diep was. Hij verdronk. Godfried Bomans Saskia van der Werff/ #WOT pagina 43 van 88
  44. 44. 19. #WOT 19: Baksteen Baksteen * uit klei of leem gebakken steen waarmee je huizen bouwt, klinker, tichel, tichelsteen, mop 19.1 Oude baksteen Ik ben sinds een paar dagen neergestreken op een plekje waar ik vele jaren geleden ook al ben geweest. Ik kijk net als toen uit op een nieuwe ruïne met oude bakstenen, een bekend verschijnsel in Kroatië. Saskia van der Werff/ #WOT Mensen bouwen een huis volgens de inhoud van hun portemonnee. Een lege portemonnee betekent stilstand in de bouw. De bakstenen vertellen het verhaal van hun afwezige bewoner. Deze heeft al een tijdje een lege portemonnee. De bakstenen waren ooit jong, nu zijn ze oud en al jaren niet gebruikt. Toch zal er na betere tijden een nieuw huis staan. De oude bakstenen zullen dan verborgen zijn achter een nieuwe pleisterlaag met een frisse kleur. Op dit plekje is het alsof de tijd stilstaat. De jaren tussen de eerste keer dat ik hier was en nu verdwijnen in het niets. Ik voel me hier weer helemaal de oude. Eigenlijk is dat een vreemd gevoel, want ik verwijs met de uitdrukking ‘de oude zijn’ naar mijn jongere zelf die ik in mijn hedendaagse zelf voel herleven. Waarom noem ik dat dan de oude? Ik heb geen idee hoe dat voelt, omdat ik mijn oudere zelf pas in de toekomst de hand kan schudden. In deze paradoxale uitdrukking lijkt de tijd zich om te keren. Het verhaal van de baksteen, die in betere tijden uit het zicht zal verdwijnen, en het verhaal van mijn oude zelf, die zich in de tijd spiegelt, komen tezamen op deze plek waar de tijd lijkt stil te staan. Die oude baksteen laat mij zien hoe ik kan stilstaan bij datgene dat altijd beweegt; het vertelt het verhaal van de tijd. pagina 44 van 88
  45. 45. 20. #WOT 20: Mode Mode * idee dat veel mensen tegelijk hebben over wat mooi is – een heersende gewoonte, gebruik of stijl, meestal van korte duur. Een krachtige instructie uit MS-DOS, waarmee men de seriële poorten, de parallelle poorten en de beeldscherm uitvoer kan definiëren. 20.1 Mode, epidemie van lelijkheid Mode is een idee dat veel mensen tegelijk hebben over wat mooi is, maar let op, het moet wel tijdelijk zijn. Klopt de definitie van mode eigenlijk wel? Saskia van der Werff/ #WOT Want mooie dingen die we al vele eeuwen mooi vinden, noemen we kunst: de Mona Lisa, een muziekstuk van Bach, een epos van de dichter Homerus. Er zijn dus dingen die we nu modieus vinden en die in de toekomst kunnen overgaan tot de kunst. Of kitsch, dat is blijvend lelijk. Wat bepaalt wanneer mode overgaat in kunst? Of kitsch, dat kan ook. Is dat het aantal mensen dat iets blijvend mooi vindt? Maar dat is ook weer raar want we hebben niet zomaar het gezegde dat over smaak niet valt te twisten. Hieruit kunnen we opmaken dat elk mens zijn eigen opvatting over het mooie heeft. Hoe kan er dan zoiets ontstaan als mode, dat zo lang duurt dat mensen het kunnen delen zonder erover te twisten maar dat tegelijkertijd tijdelijk is? Een interessante tegenstelling. Een mode is een idee dat tijdelijk is maar dat lang genoeg duurt om zich over vele mensen tegelijkertijd te verspreiden. Eigenlijk is het een epidemie, want ook die verspreidt zich veel sneller dan het medicijn. Mode verspreidt zich over de aardbol als een ziektekiem. Toch noemen we de mensen die weerstand bieden aan modeverschijnselen niet gezond, het zijn rare wezens die zich niet volgens de laatste mode kleden of gedragen. Zij vallen op door hun pagina 45 van 88
  46. 46. afwijkende gedrag. En dat afwijkende gedrag kan weer aanleiding zijn tot een nieuwe mode. Lady Gaga, om maar een voorbeeld van een modeicoon te noemen, valt op door haar anti-modieuze gedrag dat heel snel de trend voor een nieuwe mode zet. Eigenlijk klopt de definitie niet, want het kenmerkende van mode is het startpunt, dat afwijkt van het normale, van hetgeen mensen nu juist niet delen. Zodra mode gewoon wordt, als iedereen in Uggs of Nikes rondloopt, is het geen mode meer. Loop je in Uggs? Zo saai, zo ouderwets, zo gewoon, zo onopvallend, want iedereen loopt ermee. Het kenmerkende aan mode is dus de snelheid waarmee iets normaal wordt. Des te sneller, des te modieuzer. Het lastige is dan hoe je een nieuwe afwijkende trend herkent als potentiële mode, want het is voorbij voordat je er erg in hebt. Het moet mooi genoeg zijn om in de smaak te kunnen vallen van vele mensen, het moet dus potentiële kunst zijn. Aan de andere kant moet het ook weer niet te mooi zijn dat het buiten het bereik van de gewone mens valt, dus het moet potentiële kitsch zijn. Want dat kitscherige maakt het tevens betaalbaar. lelijk zullen vinden. Gelukkig maar, want dan ben ik binnenkort heel modieus. De definitie van mode klopt duidelijk niet. Mode is een idee over wat mensen heel snel in de toekomst Saskia van der Werff/ #WOT pagina 46 van 88
  47. 47. 21. #WOT 21: Conventie Conventie * wat men gewoonlijk doet of moet ~ De aard van de conventie wordt bepaald door een aantal dimensies, met name meerdere of mindere mate van verplichting en bewustheid. 21.1 oplossing voor een probleem dat we zijn vergeten. Zou dat ook voor de beschuit met muisje opgaan? Natuurlijk gaat dat op voor het eten van muisjes. Hoe zit dat in elkaar? Muisjes zijn gesuikerde anijszaadjes. Het is niet toevallig dat we anijs eten na de geboorte van een kind. In de 17de eeuw geloofde men dat anijs boze geesten kon bezweren. Dus het probleem dat we met het eten van muisjes oplossen is de kwade kracht van boze geesten. Denk daar maar eens aan de volgende keer dat je beschuit met muisjes eet. Het probleem Conventies zijn oplossingen waarvan we de problemen zijn vergeten Het eten van beschuit met muisjes is een leuke traditie. Maar volgens bovenstaand citaat is het een Saskia van der Werff/ #WOT pagina 47 van 88
  48. 48. 22. #WOT 22: Passie Passie [onbekend woordtype, zelfstandig naamwoord] * groot verlangen naar iets, of grote liefde voor iets 22.1 Een groot tranendal Volgens Schopenhauer, een Duitse filosoof, is het leven één groot tranendal. Als we ons realiseren dat ons leven een continu balanceren is tussen pijn en verveling, krijgt het bereiken van een gepassioneerd leven een geheel andere invulling. Volgens Schopenhauer moeten we ons er continu van bewust zijn dat het ergste nog moet komen. Tja, dan is het vinden van je passie wel een hele grote opgave. Saskia van der Werff/ #WOT Maar als ik bedenk hoe we de laatste tijd overspoeld worden door oproepen je passie te leven, op zoek te gaan naar je passie, in je passie te staan, vraag ik me af waarvan dit eigenlijk een uiting is. De nadrukkelijke roep om je passie te vinden zou je kunnen interpreteren als een tegenreactie op ons leven in een tranendal. Maar ook de waarschuwing van Schopenhauer dat die passie niet binnen ons bereik ligt. Passie? Een illusie. Hoe eerder we ons dat realiseren, hoe beter het is om het beetje geluk dat ons ten deel valt, te kunnen waarderen. We zouden met veel meer bescheidenheid en matigheid ons leven moeten inrichten. Ik ben bang dat Schopenhauer de werkelijkheid van ons bestaan scherp heeft gezien. Maakt mij dat een optimist of een pessimist? En wat maakt dat uit? De optimist verkondigt dat we in de beste van alle mogelijke werelden leven; en de pessimist vreest dat het waar is. pagina 48 van 88
  49. 49. 23. #WOT 23: Toetsen Toetsen * onderzoeken hoe goed iemand iets weet of kan ~ Synoniem: keuren ‘iemand toetsen op zijn kennis’. Aan de andere kant snappen we ook wel dat toetsen-van-de-toetser niet tot in het oneindige door kan gaan. In de filosofie is dit toets-probleem al eeuwen geleden onderkend. We noemen dit het probleem van de derde man. Het is een man die natuurlijk niet bestaat, maar hij maakt wel duidelijk dat er ergens achter de oneindige reeks van toetsen van de toetsende toetser een punt moet komen te staan. Zo van genoeg is genoeg. Maar wanneer is het nu genoeg? Want dat het ergens ridicuul is steeds maar weer nieuwe toetsers en toetsen in te voeren maakt het volgende denktrant duidelijk: 1. Er zijn drie wezens aangetroffen die er hetzelfde uitzien. Laten we ze voor het gemak ‘mensen’ noemen. 23.1 De toetsende derde man ‘En wie toetst er nou eigenlijk de toetser?’ We zijn er goed in om steeds maar weer een nieuwe toetser aan te wijzen die de voorgaande toetser toetst. Want stel je voor dat die voorgaande toetser een steek (of een heel breiwerk) heeft laten vallen. Saskia van der Werff/ #WOT 2. Nu treffen we een vierde wezen aan, dat er ongeveer hetzelfde uitziet, maar net wat anders. Hoe weten we nu of dit wezen ook een ‘mens’ is? We bedenken een toets waaraan ‘mens’ moet voldoen en noemen dit voor het gemak een ‘toets’. 3. We hebben nu een groep getoetste mensen en een heleboel wezens die willen weten of ze ook ‘mens’ zijn. We stellen enkele van de getoetste mensen aan, die de wezens gaat toetsen en noemen ze voor het gemak ‘toetser’. pagina 49 van 88
  50. 50. 4. Nu doet zich het volgende probleem voor. Hoe weten we nu zeker dat de toetsers hun werk goed doet? Om dit probleem op te lossen stellen we enkele van de toetsers aan als supertoetser die de toetsers toetst. Maar waarmee moet die supertoetser de toetser beoordelen? Daar hebben we een andere toets voor nodig die de supertoetser kan hanteren. Dit is de ‘supertoets’. 5. Het volgende probleem doet zich voor. Hoe weten we nu zeker dat de supertoetser geen steken laat vallen? Daar hebben we al snel wat voor gevonden, namelijk de ‘opper-super-toets’. Wat is er nu echt aan de hand? Waarom maken we elkaar gek met al dat toetsen van de toetsers? Waarom hebben we telkens opnieuw een derde mens nodig, die de supertoetser toetst? Waarom vertrouwen we de toetser die zegt dat goed goed genoeg is niet? Ik kan eigenlijk maar 1 reden bedenken. We kunnen die derde man nooit meer de positie geven van de eerste man die zegt: “Genoeg is genoeg en daarmee basta”. Ik wil erop blijven vertrouwen dat er een oneindig aantal derde mensen blijft bestaan die ons langs de menselijke maat legt. Maar weten we eigenlijk nog wel wat dat is? Saskia van der Werff/ #WOT pagina 50 van 88
  51. 51. 24. #WOT 24: Flexibel Flexibel * Zich gemakkelijk aan kunnen passen aan veranderende omgeving, werkwijzen, werktijden, taken, verantwoordelijkheden, beleidswijzigingen en gedragingen van anderen ~ De mate waarin het systeem kan worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen en behoeften. 24.1 Bizar, I Tjing Hoe groot is de kans dat je 2x achter elkaar uit 64 mogelijkheden dezelfde uitkomst krijgt? Heel klein, en toch is me dat vandaag overkomen. Ik raadpleegde het Chineese wijsheden boek I Tjing. Zowel via de muntenmethode als via het internet kreeg ik als raadgever hetzelfde hexagram. Bizar! Saskia van der Werff/ #WOT Of toch niet. De I Tjing, het boek der veranderingen, is gebaseerd op oude Chinese wijsheden. Jaren geleden heb ik op de middelbare school voor het eerst kennis gemaakt met dit wijshedenboek. Ik vond het toen wel grappig, maar zag er de diepgang niet van. Je stelt een vraag, gooit 6x met drie muntjes, et voila: een hexagram als uitkomst. Dit hexagram geeft antwoord op je vraag. Het antwoord is wel een orakel waardig, want het is geen hap-snap antwoord. Wat te doen met dit antwoord: “In tijden van duisternis is het van essentieel belang dat men voorzichtig en gereserveerd is. Het heeft niet de minste zin zich door brutaal optreden een verpletterende vijandschap op de hals te halen”. Ik heb al die jaren niets meer met de I Tjing gedaan. Tot vandaag. Met die bizarre statistische uitkomst als resultaat. Verwarrend. Voor mij tijd om me wat meer te verdiepen in de achtergrond van dit wijshedenboek. De Chinees filosofen Confucius en Lao-tse zijn door de I Tjing gevormd. Het boek bestaat uit 64 hexagrammen, die zijn samengesteld uit een combinatie van 6 doortrokken of onderbroken lijnen. De hexagrammen onthullen veel over de Chinese levensfilosofie. Deze filosofie gaat ervan uit dat er in het universum twee tegengestelde energien pagina 51 van 88
  52. 52. werkzaam zijn: de vrouwelijke Yin en de mannelijke Yang energie. Een teveel aan Yin vindt altijd zijn compensatie in een te weinig aan Yang. De 64 hexagrammen uit de I Tjing symboliseren de balancerende veranderingen tussen de Yin en Yang lijnen. De hexagrammen bevatten levensregels voor het juiste handelen en is daarmee een bron voor praktische, ethische wijsheid. Ze bieden een flexibiliteit die over de eeuwen heen naar onze tijd reikt. De vraag is wat we in onze tijd met deze oude wijsheden kunnen. En dat was de vraag, waar ik het orakel voor raadpleegde. Het antwoord lijkt niet toevallig. Toch laat het mij in verwarring achter. Het orakel bood mij 2x hexagram 36 “de verduistering van het licht”. Was het een onfatsoenlijk vraag? Saskia van der Werff/ #WOT pagina 52 van 88
  53. 53. 25. #WOT 25: Bloed Bloed * Lichaamsvocht dat rondstroomt in de slagaderen en aderen ter verspreiding van zuurstof en andere voor de levensprocessen onontbeerlijke stoffen. 2 Verkleinwoord bloedjes in bloedjes van kinderen: kinderen van mijn eigen vlees en bloed. 25.1 Nieuw leven Op de Ljachovski-eilanden is het skelet van een mammoet gevonden. In dat skelet is ook bloed aangetroffen. Met dat bloed komt de stap tot het Saskia van der Werff/ #WOT opnieuw tot leven wekken van de mammoet een stukje dichterbij. Wellicht dat wetenschappers met het DNA uit het bloed een mammoet kunnen klonen. Zou dat niet fantastisch zijn: een levende mammoet! Eigenlijk denk ik niet dat dat zo fantastisch is. De mammoet is eeuwen geleden uitgestorven. Niet door toedoen van de mens, maar door opwarming van de aarde. De grote graslanden waar mammoeten op leefden, zijn verdwenen. De mammoet kon in de woudrijke gebieden minder goed aan voedsel komen en is uitgestorven. De kans dat een nieuw tot leven gewekte mammoet in het wild zou kunnen overleven, lijkt mij zeer klein. De pogingen van wetenschappers om een mammoet te klonen, doet mij denken aan de parabel van de Blinden en de olifant. ‘Voorbij Ghor was een stad, wiens inwoners allemaal blind waren. Op een dag kwam er een koning met zijn hofhouding en zijn leger naar deze stad en zette daar zijn kamp op. Deze koning bezat een olifant, die hij gebruikte om ontzag af te dwingen bij de mensen. De mensen stonden te popelen om de olifant te zien en sommige blinden renden vooruit om te ontdekken wat het was. En omdat pagina 53 van 88
  54. 54. ze geen idee hadden wat de vorm of het uiterlijk van de olifant was, verzamelden ze informatie door een gedeelte ervan te betasten. Ieder van hen dacht dat hij iets begrepen had, omdat hij een gedeelte op de tast onderzocht had. Toen ze met het nieuws terugkwamen bij hun stadgenoten, werden ze onmiddellijk omgeven door mensen, die nauwelijks konden wachten om van hen – die het zelf verkeerd begrepen hadden – te horen wat ze dachten dat de waarheid was. Ze stelden vragen over de vorm en het uiterlijk van de olifant en ze luisterden naar wat hen daarover werd verteld. De man die het oor had aangeraakt werd gevraagd om de aard van de olifant te beschrijven en hij zei: “Het is een groot, ruw ding, zo groot als een tapijt.” Degene die de slurf had aangeraakt zei: “Ik weet wat het is. Het is een rechte en holle pijp, vreselijk en vernietigend.” Degene die een poot had onderzocht zei: “Het is krachtig en stevig, zoals een pilaar. Ieder van hen had op de tast een gedeelte van het lichaam van de olifant onderzocht. Maar geen van hen had daardoor een juist beeld van het gehele lichaam gekregen. In plaats daarvan vormden ze allemaal hun eigen beeld van het geheel, maar die voorstellingen waren niet juist.” Saskia van der Werff/ #WOT DNA uit het bloed van een mammoet is slechts informatie. Net als de blinden uit de parabel is er uit deze informatie geen samenhangend levend wezen te maken. Een mammoet is meer dan zijn lichaam, zijn DNA, zijn slagtanden, zijn staart en dikke vacht. Een mammoet zonder soortgenoten, zonder leefomgeving is een slechts een puzzelstukje uit een verloren gegane puzzel. pagina 54 van 88
  55. 55. 26. #WOT 26: Belofte Belofte * [zelfstandig naamwoord] • wat je zegt dat je zult doen 26.1 Macht der belofte Wat doen we als we iets beloven? We betalen de prijs van de vrijheid. Wat bedoel ik daarmee? Ik bedoel daarmee dat we onmogelijk kunnen weten wat de toekomst voor ons in petto heeft. Dat we samen met andere mensen deze wereld bewonen, die we niet kennen maar ons wel kunnen raken. Dat we allemaal autonome individuen zijn, die hun eigen beslissingen nemen. Dat we niet in staat zijn om de gevolgen van deze besluiten te overzien, juist omdat ze vrij zijn. In het aangezicht van de angstwekkende (of vreugdevolle) onvoorspelbare Saskia van der Werff/ #WOT vrijheid kunnen we elkaar iets beloven. Met een belofte raken we elkaar, zeggen we elkaar iets toe, spreken we iets af. Met een belofte doorbreken we de onvoorspelbaarheid, die de vrijheid ons schenkt. Toch is het geen duivelse transactie. We verkopen niet onze vrijheid voor een belofte, we bouwen met een belofte aan vertrouwen. We perken met een belofte onze vrijheid in en ontvangen daarvoor een vertrouwensband terug. Laat ik het eens hebben over de politieke belofte. In de komende verkiezingstijd overstelpen politici ons met allerlei beloften. ‘Als je op mij kiest, dan zorg ik voor een goede oude dag’. ‘Als je op ons kiest, dan zorgen wij voor minder Europa’. ‘Als je op mij kiest, dan hoef je minder belasting te betalen’. ‘Als je op ons kiest, dan wordt je energierekening een stuk goedkoper’. Wij als kiezers vertrouwen erop dat de politici zullen gaan doen wat ze nu in de verkiezingsstrijd zeggen. Daarom kiezen we op ze. Natuurlijk weten we wel dat politici hun beloftes nooit kunnen waarmaken omdat ze altijd moeten gaan samenwerken met andere partijen. De eerder gedane beloftes verdwijnen dan in de compromissen. Deze compromissen zijn de beloftes van de nieuwe regering. En ook die kunnen ze pagina 55 van 88
  56. 56. lastig waarmaken. Wat is hier eigenlijk aan de hand? De grootste denkfout die we maken, is dat we de uitspraken van politici zijn gaan zien als beloftes. We verwachten dat de politici zullen gaan doen wat ze zeggen. Maar deze uitspraken zijn helemaal geen beloften. De uitspraken van politici leggen een zeker pad naar een onzekere toekomst vast. En dit zekere pad is nooit waar te maken, omdat we leven in een vrij land. En een vrij land kenmerkt zich door onvoorspelbaarheid. De belofte neemt die onzekerheid nooit en te nimmer weg, maar zorgt ervoor dat we elkaar kunnen vertrouwen. Politici, die ons een zekere toekomst beloven, zijn niet te vertrouwen. Een politicus, die ons een onzekere toekomst belooft, nemen we niet serieus. Ik ben benieuwd of we de politicus, die de moed heeft onze vrijheid serieus te nemen en ons een onzekere toekomst belooft, een kans gaan geven. Ik ben nog niet overtuigd. Saskia van der Werff/ #WOT pagina 56 van 88
  57. 57. 27. #WOT 27: Arrogant Arrogant * als je jezelf heel goed vindt en als je op anderen neerkijkt enorm, want dat wat je uitstraalt, ontmoet je ook weer terug. Tenzij die persoon écht arrogant is. Maar ook dan helpt het, omdat ik dan met een big smile de ontmoeting doorsta. <klik hier om het filmpje te bekijken> 27.1 Gouwe, ouwe arrogantie Vraag me niet waarom maar bij het woord arrogant denk ik meteen aan dit liedje en deze man. En dat helpt enorm als ik mijn allergie in het echt tegenkom. Ik ben namelijk allergisch voor arrogante mensen, dan ga ik (bijna) arrogant terugdoen. En om dat te voorkomen neurie ik zachtjes dit lied. Dat helpt Saskia van der Werff/ #WOT pagina 57 van 88
  58. 58. 28. #WOT 28: Anders Anders * Niet hetzelfde, Afwijkend, Anderszins, Afwijkend van de norm, Abnormaal, Alias, Beter 28.1 Ik voel me niet alleen omhandig maar ook bijzonder om mijn linkshandigheid. De bijzonderheid begon al vroeg in mijn jeugd. In de eerste klas moest ik leren schrijven. Dat was voor een linkshandige best een drama. Al die inktvlekken in mijn schriftje! Gelukkig werd ik niet door de juf op mijn vingers getikt om mij te dwingen rechts te schrijven. Leraren van de oude stempel deden dat toen nog wel. Mijn juf (mijn moeder) liet me lekker met links schrijven. Ik was wel een geval apart, omdat ik in spiegelschrift schreef. De wereld stond immers voor mij verkeerd om. Alle kinderen die netjes konden schrijven kregen een vulpen als beloning. Een vulpen zou voor mij geen beloning zijn maar een straf. Wat heeft een linkshandige nou aan een vulpen? Toen ik eindelijk netjes kon schrijven kreeg ik een fantastisch alternatief, namelijk een kleurrijk balpen. Ik voelde me bijzonder met die pen, want niemand had er zo een. Links in de schijnwerpers Het is vandaag de internationale dag van de linkshandigen. Dat is dus een dag voor mij en nog zo’n 100 miljoen mensen. Wij vormen een onhandige, knullige, stuntelige groep mensen. Waarom zijn we zo anders, zou je denken. Heel simpel, de wereld staat voor ons verkeerd om. Saskia van der Werff/ #WOT Sindsdien heb ik die linkshandigheid als een geschenk ervaren. Een eigen schaar, een eigen dunschiller, een eigen plekje aan de etenstafel, lastig verdigbaar tijdens het baskettballen, vrijstelling van afwascorvee (om het servies te sparen), en de creatieve en intelligente mythe van linkshandigen. Ik pagina 58 van 88
  59. 59. wijk natuurlijk niet af van die mythe. Mooie toegift is dat ik in bijzonder gezelschap verkeer: Aristoteles, Leonardo da Vinci, Michelangelo, Einstein, Pele, Picasso, Obama en Bill Gates, allemaal linkshandig. Toch was linkshandigheid niet altijd een geschenk. In de middeleeuwen dacht men dat linkshandigen bezeten waren door de duivel. Denk maar eens over het volgende na. Op welke schouder zit je beschermengel? En waar zit je duiveltje? De duivel zit sinds de middeleeuwen op je linkerschouder. De sinistere (juist, Latijn voor links) mensen eindigden regelmatig op de brandstapel. En als je niet op de brandstapel eindigde, dan was de kans groot dat je door een zwaard doorboord werd. Immers, de wenteltrappen in kastelen draaiden met de klok mee. De linkshandige ridders waren sterk in het nadeel omdat zij met hun linkerkant en zwaard vast in het trapgat zaten en recht in het zwaard van hun vijand liepen. Ik ben blij dat ik als linkshandige niet in dat tijdperk ben geboren. luchtbel van bijzonderheid door. Ik sta weer met beide benen verkeerd om op de grond. Vandaag staan dus de linkshandigen in de schijnwerpers. Ik weet niet of ik deze dag wel zo op prijs stel. Het is alsof mijn bijzonderheid omslaat in een rariteit. Ik ben weer even sinister. Het duiveltje op mijn linkerschouder prikt met zijn hoorntjes mijn Saskia van der Werff/ #WOT pagina 59 van 88
  60. 60. 29. #WOT 29: Tijdelijk Tijdelijk * voor een beperkte tijd, niet permanent 29.1 De held van vandaag? Striphelden in overvloed, maar wie is nu eigenlijk de held van vandaag? Dat deze vraag filosofisch van aard is, lijkt onverwacht maar is het niet. Ik zal Saskia van der Werff/ #WOT dit duidelijk maken aan de hand van de stripfiguren Captain Hindsight en Superman. Onze eerste held is Captain Hindsight van Southpark. De volgende scene positioneert onze held zeer goed: Als er brand uitbreekt in een appartementsgebouw verschijnt Captain Hindsight ten tonele. Hij wijst iedereen op de veiligheidsmaatregelen die men had moeten nemen. De brandweerlieden en omstanders geven Captain Hindsight een overweldigend applaus voor zijn inzicht, pakken hun spullen en vertrekken, terwijl het appartementsgebouw afbrandt met alle inwoners er nog in. Captain Hindsight staat voor het inzicht dat we achteraf hebben als we over ons handelen nadenken. Handig voor gisteren, maar of dat ook handig is voor vandaag? Captain Hindsight is de held die achteraf precies weet te vertellen wat de juiste handeling had moeten zijn. Helaas hebben we daar weinig aan, de daden van gisteren kunnen we niet meer ongedaan maken. Nee, dan kan je beter onze tweede held Superman ten tonele laten verschijnen. Superman beschikt over bijzondere krachten, niet alleen fysiek maar ook mentaal. Hij kan op verre afstand gevaarlijke situaties waarnemen, waardoor hij mogelijke rampen in de toekomst kan voorkomen. Superman staat voor het inzicht dat pagina 60 van 88
  61. 61. we vooraf hebben, voordat we gaan handelen. Maar ondanks het inzicht van Superman vinden er vandaag evengoed vele rampen plaats, omdat de toekomst altijd verrassingen in petto heeft. Wat hebben onze twee helden nu met filosofie te maken? Captain Hindsight en Superman zijn metaforen voor de wijze waarop we over handelen nadenken. Zij verbeelden onze ethiek. Marjolein Februari stond hier op de Dag van de Filosofie bij stil. Wat onze helden ons vertellen is dat onze activiteiten vandaag nooit overeenstemmen met de beschrijvingen die we er vooraf of achteraf van geven. Captain Hindsight vertelt achteraf precies wat we vooraf niet wisten en Superman vertelt vooraf precies wat achteraf nooit zo gebeurde. Hetzelfde geldt voor redenen die onze handelingen achteraf of vooraf moeten verklaren. De redenen zijn wellicht in staat om de handeling te beschrijven, hetzij achteraf, hetzij vooraf, maar deze redenen sluiten nooit overeen met dat wat we daadwerkelijk doen. En dat maakt het vraagstuk van verantwoordelijkheid erg lastig. Immers, als we niet in staat zijn om onze handelingen vooraf of achteraf van juiste redenen te voorzien, waar ligt dan de verantwoordelijkheid voor een handeling van vandaag? Waar is Saskia van der Werff/ #WOT de held die ons de weg wijst naar onze verantwoordelijkheid voor vandaag? Onze helden zijn moedig en weten precies wat zij moeten doen of hadden moeten doen. Maar als deze moed vanuit het precieze weten eigenlijk niets oplevert, omdat we gisteren niet kunnen veranderen en morgen nog niet bestaat, wat heeft een held van vandaag ons dan wel te bieden? Ik ben niet zo thuis in de stripwereld, maar een held die zijn schouders ophaalt en zegt ‘eigenlijk weet ik het niet’ scoort waarschijnlijk niet zo hoog op de heldenvaardighedentest. Maar toch is dat ‘niet weten’ wel een vaardigheid die van belang is voor het tijdelijke leven van vandaag. Een houding van ‘niet weten’ biedt ruimte voor nieuwsgierigheid en verwondering over het leven van vandaag. Ik denk dan meteen aan Socrates, die ooit zei: ‘Ware kennis bestaat erin te weten dat men niets weet’. Ik bewonder zijn onderzoekende en prikkelende houding. Ik nomineer dan ook als ‘held voor vandaag’ Socrates, de filosoof uit de Griekse Oudheid. Wie nomineert u? pagina 61 van 88
  62. 62. 30. #WOT 30:Uitstellen Uitstellen * naar een later tijdstip verschuiven Nummer 1: gebrek aan zin Laat ik daar niet moeilijk over doen. Het ontbreken van zin om iets te doen is mij geen onbekend fenomeen. De lijst is eindeloos: stofzuigen, email opschonen, hardlopen, Wc schoonmaken, filerijden, tandartsbezoek, skiën, nagelvijlen, spruitjes eten, linedancen etc, etc, etc, ………….. Toch doe ik veel (sorry, enkele) van deze dingen wel. Dat komt omdat een lerares mij ooit het volgende zei : “Zonder zin gaat het ook”. Ze had gelijk. Nummer 2: gebrek aan tijd 30.1 Uitgestelde zon Ik zit in de zon en geniet. Er is maar een reden waarom ik dit zo lang heb uitgesteld en dat is het ontbreken van zon. Vaak heeft mijn uitstelgedrag te maken met iets dat ontbreekt. Waaraan ontbreekt het me dan? Saskia van der Werff/ #WOT Gebrek aan zin en tijd zijn fenomenen die lastig van elkaar te onderscheiden zijn. Soms vraag ik me af of er wel verschil tussen zit, zeker als het om uitstel-gedrag dingen gaat. Natuurlijk hebben we allemaal veel te doen, moeten we meerdere ballen tegelijkertijd in de lucht houden. En dan is het vanzelfsprekend dat er soms balletjes op de grond vallen en te laat weer in de lucht gegooid worden. Iedereen heeft daar last van. En ja, ik heb twee linkerhanden waardoor mij dat gejongleer niet makkelijk afgaat. Allemaal uitstelgedrag. Want ook hier spreekt een trainer de wijze woorden: “gebrek aan tijd staat gelijk aan gebrek aan prioriteit”. pagina 62 van 88
  63. 63. Dubbel waar als je prioriteit uitgaat naar dingen doen waar je zin in hebt. Deze uitspraak heeft mij meer zelf-discipline gebracht. Nummer 3: gebrek aan moed Gebrek aan moed is voor mij van een heel andere categorie dan de vorige twee. Ik heb niet de moed om parachute te springen, koude acquisitie te doen of mij vrijmoedig te mengen in grote groepen mensen. Ik ben er te laf voor, ik zie beren en andere monsters op mijn weg die er met mijn grote verbeeldingskracht afschrikwekkend uitzien. Of ik zie helemaal niets, denk niets, hoor niets, en doe niets. Bij gebrek aan moed werken uitspraken als “zonder zin gaat het ook” of “stel betere prioriteiten” niet. Wat wel helpt is de gedachte van de Klassieke leermeester Plato, namelijk dat moed, als een der kardinale deugden, verbonden is met het hart. Ik realiseer me dat mijn hart niet zit in deze uitstelgedrag-activiteiten. En dan komt van uitstel een hartgrondig afstel. sprake is van een gebrek aan zin of gebrek aan (priori)tijd, dan is het buiten-mijn-macht argument niets meer dan een smoesje. Waar zit dan het verschil tussen een smoesje en een geldige reden? Geef me de moed om te veranderen wat ik kan veranderen; Geef me de rust om te accepteren wat ik niet kan veranderen: En geef me de wijsheid om het verschil tussen beide te zien. Franciscus van Assisi De cirkel is rond. Ik stel vandaag vele dingen uit, omdat ik dat nodig heb om de rust en de moed te verkrijgen, die voorafgaan aan het verlangen naar wijsheid. Voorlopig zit ik in de zon en geniet. Nummer 4: buiten mijn macht Wellicht is dit de beste reden voor het uitstellen van gedrag. Er ligt wel een gevaar op de loer, namelijk de eerste twee redenen. Als er eigenlijk Saskia van der Werff/ #WOT pagina 63 van 88
  64. 64. 31. #WOT 31: Spelen Spelen * recreatief of ontspannend bezig zijn. ~ muziek maken op een muziekinstrument ~ dobbelen, gokken, mallen, beuzelen, dartelen, zich vermaken, uitvoeren, weergeven, zingen, opvoeren 31.1 Misleidend spel Je leert iemand beter kennen door een uur spelen dan door een jaar praten. Plato Een prachtig citaat! Volgens dit citaat zou Plato aan spelen een hogere waarde toekennen dan aan praten. Het is veelvuldig aan Plato toeschreven. Maar heeft Plato dit geschreven? Een korte zoekSaskia van der Werff/ #WOT tocht op het internet maakt al snel duidelijk dat dit citaat onterecht aan Plato is verbonden. Plato had een specifieke opvatting over spelen, die lastig te verenigen is met bovengenoemd citaat. In onze tijd heeft dit citaat de betekenis dat je kinderen hun gang moet laten gaan en dat de onderwijzer kinderen niets met praten moet opleggen. Vrij baan voor het spel! Voor Plato gold eerder het tegenovergestelde. Volgens Plato bezit iedereen het vermogen om de waarheid te kennen, maar dat vermogen diende al vroeg in de jeugd gericht te worden. Het was een belangrijke taak van de onderwijzer om ‘het oog van de ziel te richten op het goede en het ware’, en dat gebeurde tijdens het spel. Onderwijzers dienden kinderen tijdens het spel gestructureerd te begeleiden om te voorkomen dat ze zonder inspiratie maar wat deden. Dus helemaal geen loos gespeel, wat rommelen in de zandbak, lekker ravotten of tikkertje spelen. Nee, het spelen stond in het teken van gestructureerd en begeleid onderwijs. Ook tijdens de volwassenheid speelde het spel deze rol. Spel was voor volwassenen het vermogen om in alle rust, vrij van arbeid en werk, zich te richten op het ware. Dat is heel wat anders dan wat wij tegenwoordig onder spel verstaan. pagina 64 van 88
  65. 65. 32. #WOT 32: Onverwacht Onverwacht * Zonder dat je het van tevoren weet ~ onverhoopt, onvermoed, onvoorzien, plompverloren, abrupt, onnozel, onverhoeds, onverwachts, plots, plotseling, schielijk, verrassend beschermheer van het overdreven waakzame type. Je behoefte aan lichaamsbeweging trekt mij als een magneet van de bank, samen wandelen is veel gezelliger dan alleen, je bent een echt gezelschapsdier. Je angst voor bijvoorbeeld zwemmen steek je niet onder stoelen of banken, die straalt uit je ogen als stekende priemen. Maar ben je echt blij, vrolijk, waakzaam, verzot op gezelschap en angstig? Of leg ik dat in je ogen, je houding omdat ik dat zo voel, denk, ervaar? De vraag wat het is een hond te zijn houdt me bezig. Maar dan draai je onverwacht je kop mijn kant op en schenkt me een voorzichtige glimlach. Het antwoord wat het is een hond te zijn vervliegt. Je bent nu. 32.1 Onverwacht Ik kijk naar je en vraag me af wat er in je kop omgaat. Ik kan van alles bedenken en dat doe ik graag. ‘s Morgens vroeg begroet je me nog een beetje ingetogen maar overduidelijk blij me te zien. Als we op straat een onbekend iemand tegen komen voel ik de spanning in je nekharen ontwikkelen en waarschuw je me voor naderend onheil. Een echte Saskia van der Werff/ #WOT pagina 65 van 88

×