Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Social Enterprise: Introduction and SROI

3,368 views

Published on

เอกสารประกอบการบรรยายเรื่อง "กิจการเพื่อสังคม" ฉบับ 11 กันยายน 2554

Published in: Education
  • Be the first to comment

Social Enterprise: Introduction and SROI

  1. 1. ่ ั กิจการเพือสงคม(Social Enterprise) สฤณี อาชวานันทกุล http://www.fringer.org/ 11 กันยายน 2554งานนี้เผยแพร่ภายใต้สญญาอนุญาต Creative Commons แบบ Attribution Non-commercial Share Alike (by-nc-sa) ัโดยผูสร้างอนุญาตให้ทาซา แจกจ่าย แสดง และสร้างงานดัดแปลงจากส่วนใดส่วนหนึ่งของงานนี้ได้โดยเสรี แต่เฉพาะใน ้ ้ กรณีทให้เครดิตผูสร้าง ไม่นาไปใช้ในทางการค้า และเผยแพร่งานดัดแปลงภายใต้สญญาอนุญาตแบบเดียวกันนี้เท่านัน ่ี ้ ั ้
  2. 2. “The cartel” of world aid
  3. 3. Who will you trust to fix the problems?
  4. 4. “ไฮเทค” ก็ “เหมาะสม” ได ้
  5. 5. ักิจการ + นวัตกรรม + เป้ าหมายทางสงคม (1)
  6. 6. ักิจการ + นวัตกรรม + เป้ าหมายทางสงคม (1)
  7. 7. ่ ักิจการเพือสงคมคืออะไร? ่ ั ั• กิจการเพือสงคม คือกิจการทีมพันธกิจด ้านสงคมหรือ ่ ี ิ่ สงแวดล ้อมเป็ นหลัก และมีความยั่งยืนทางการเงิน ่ ั• กิจการเพือสงคมพยายามสร ้าง “ผลตอบแทนด ้านสงคม ั ิ่ ่ หรือสงแวดล ้อม” สูงสุด ไม่ใชกาไรสูงสุด ่ ั• กิจการเพือสงคมมีหลากหลายแนวทาง รูปแบบ และ วิธดาเนินการ ทางานในพืนทีไร ้ตลาด จนถึงตลาดโตเร็ว ี ้ ่• กิจการเพือสงคมทีประสบความสาเร็จระดับประเทศ ใช ้ ่ ั ่ กลไกตลาด นวัตกรรม และการประสานประโยชน์ของทุก ิ ฝ่ าย เป็ น “คานงัด” สร ้างการเปลียนแปลงเชงบวก ่ ่ ั• กิจการเพือสงคมขาดไม่ได ้ในระบบเศรษฐกิจแห่งอนาคต เพราะมุงแก ้ไขปั ญหาทีรากสาเหตุอย่างยั่งยืน ่ ่ 7
  8. 8. ่ ัตัวอย่างกิจการเพือสงคมในต่างประเทศ 8
  9. 9. International Development Enterprises (IDE) “สร ้างโอกาสในการหารายได ้ให ้กับผู ้มีรายได ้น ้อย” ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ัทั่วโลกมีเกษตรกรผู ้ยากไร ้กว่า 800 ล ้านคน พัฒนาและขายอุปกรณ์การเกษตรและทีทาการเกษตรแบบพออยูพอกิน มีศกยภาพ ่ ่ ั ปรับปรุงคุณภาพชวตทีมราคาถูก ใช ้ ี ิ ่ ี ตามากในการเพิมรายได ้ เงินให ้เปล่าและ ่ ่ “เทคโนโลยีทเหมาะสม” อาทิ ี่ ่ โครงการชวยเหลือของภาครัฐและองค์กร • ระบบชลประทานน้ าหยด พัฒนามักแก ้ปั ญหาไม่ตรงจุด หรือไม่ก็ไม่ • เครืองสูบน้ าพลังมือ ่ ่ ชวยพัฒนาให ้เกษตรกรอยูได ้ด ้วยตนเอง ่ • ระบบจ่ายน้ าดืมและชลประทานแบบผสม ่ (Multiple Use Water System) ้ ่ พืนทีดาเนินกิจการ: สานั กงานใหญ่ตงอยูในสหรัฐอเมริกา มีสาขาในแคนาดา ั้ ่ ั อังกฤษ กานา กัมพูชา บังกลาเทศ โมซมบิค เนปาล เอธิโอเปี ย นิคารากัว เวียดนาม ิ แซมเบีย ซมบับเว และฮอนดูรัส ั ่ ผลตอบแทนด้านสงคม: ผลิตภัณฑ์ของ IDE ชวยสร ้างรายได ้กว่า 1 พันล ้านเหรียญ ให ้ลูกค ้าคนจนกว่า 19 ล ้านคนทั่วโลกได ้หลุดพ ้นบ่วงความจนอย่างยั่งยืน โดยมีอตรา ั ่ ู ่ การคุ ้มทุนทีสงมาก (อัตราสวนรายได ้เพิมของลูกค ้าต่อเงินลงทุนของ IDE = 10 ต่อ 1) ่ 9
  10. 10. 10
  11. 11. Institute of OneWorld Health ้ื “พัฒนายารักษา “โรคคนจน” ทีได ้ผลและคนจนซอได ้” ่ ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั คนจนทั่วโลกหลายร ้อยล ้านคนป่ วยและ พัฒนายารักษาโรครุนแรงทีได ้ผลและคน ่ ี่ ี ี ิเสยงทีจะเสยชวตจากโรครุนแรงทีบริษัทยา ่ ่ ื้ จนซอได ้ ลดต ้นทุนด ้วยการนา “สูตรยา กระแสหลักไม่สนใจทีพัฒนายาเพราะทา ่ ่ ี กาพร ้า” (orphan drugs) ทีไม่ต ้องเสยค่ากาไรไม่ได ้ นอกจากนี้ 20 ปี ทผานมาก็มโรค ี่ ่ ี ้ ิ ใชสทธิมาพัฒนาต่อ และร่วมมือกับ ระบาดชนิดใหม่กว่า 30 ชนิด องค์การอนามัยโลก บริษัทยา มหาวิทยาลัย เอ็นจีโอ และบริษัทผู ้ผลิตยา เลียนแบบในประเทศกาลังพัฒนา ้ ่ พืนทีดาเนินกิจการ: OneWorld Health เป็ นบริษัทยาไม่แสวงกาไรแห่งแรกใน สหรัฐอเมริกา มีสาขาปฏิบัตการในอินเดีย ปั จจุบนดาเนินโครงการพัฒนายารักษาโรค ิ ั รุนแรง 3 ชนิด ได ้แก่ โรคมาเลเรีย โรคลิชมาเนีย และโรคท ้องเดินรุนแรง ั ผลตอบแทนด้านสงคม: พัฒนายารักษาโรคลิชมาเนียได ้สาเร็จเป็ นครังแรกของโลก ้ ่ ต่อมาผลิต semisynthetic artemisinin สวนประกอบสาคัญในชุดรักษาโรคมาเลเรีย Artemisinin-based Combination Therapies (ACTs) ปั จจุบนกาลังพัฒนาขันตอน ั ้ การผลิตร่วมกับบริษัทยา sanofi-aventis เพือวางจาหน่ายในปี ค.ศ. 2012 ่ 11
  12. 12. นวัตกรรมครบวงจร: จากวิจัยถึงกระจายยา 12
  13. 13. Rags2Riches ั “แก ้ปั ญหาสงคมด ้วยสไตล์” ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั ปายาตาส คือทีทงขยะทีใหญ่ทสดใน ่ ิ้ ่ ี่ ุ ี ิ Rags2Riches ยกระดับชวตความเป็ นอยู่ ฟิ ลปปิ นส ์ และทีอยูอาศยของคนจนหลาย ิ ่ ่ ั ของแม่บ ้านในสลัม ด ้วยการสนั บสนุนให ้ พันครอบครัว แม่บ ้านในสลัมนาเศษผ ้าจาก ื้ รวมกลุมเป็ นสหกรณ์แม่บ ้าน ซอเศษผ ้าทิง ่ ้ กองขยะมาถักเป็ นพรมขาย แต่ถกพ่อค ้าคน ู ิ่ แล ้วจากโรงงานสงทอมาให ้สมาชก ิกลางทีมความรู ้มากกว่าและเข ้าถึงตลาดได ้ ่ ี สหกรณ์ถักเป็ นกระเป๋ าหรูและเครือง ่เก่งกว่าเอารัดเอาเปรียบด ้วยการนาเศษผ ้าที่ ั้ ตกแต่งบ ้าน วางขายในร ้านค ้าชนนาทั่ว ื้ ซอตรงจากโรงงานมาให ้แม่บ ้านทอ จ่าย ั้ ประเทศ โดยมีดไซเนอร์ชนนาของประเทศ ี ่ ้ิ ค่าแรงเพียง 60 สตางค์ตอชนเท่านั น ้ ่ มาชวยออกแบบและทายีห ้อร่วม ่ พืนทีดาเนินกิจการ: ฟิ ลปปิ นส ์ สนค ้าบางสวนสงออกไปยังสงคโปร์ เริมรับออร์เดอร์ ้ ่ ิ ิ ่ ่ ิ ่ ิ จากอเมริกา ยุโรป ญีปน มีแผนจะเปิ ดร ้านขายสนค ้าออนไลน์ในอนาคตอันใกล ้ ่ ุ่ ั ี ิ ผลตอบแทนด้านสงคม: ยกระดับคุณภาพชวตของแม่บ ้านยากจน ชวยเพิมรายได ้่ ่ ิ ่ ิ ให ้กับพวกเธอ 20 เท่าจากการขายสนค ้าแบรนด์เนมทีฮตติดตลาด เป็ นต ้นแบบโมเดล ั่ ่ ธุรกิจ “แฟชนทียั่งยืน” ทีได ้รับการยอมรับในระดับโลก ่ 13
  14. 14. Digital Divide Data (DDD) ี่ ั่ ่ ่ ั “ธุรกิจไอทีทยงยืน มุงสร ้างการเปลียนแปลงทางสงคม” ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั หนุ่มสาวชาวกัมพูชาจานวนมากขาดโอกาส รับหนุ่มสาวผู ้ด ้อยโอกาสและพิการมาเป็ นในการทางานด ้านไอที ถึงแม ้ว่าจะเข ้ารับการ พนั กงานของบริษัท อบรมทักษะด ้านภาษา อบรมคอมพิวเตอร์จากโรงเรียนต่างๆ ก็ไม่ม ี และคอมพิวเตอร์ 3-8 เดือน เพือทางาน ่ งานรองรับหลังเรียนจบ นอกจากนีกมพูชา ้ ั แปลงเอกสารเป็ นดิจทัลและป้ อนข ้อมูล ิ ่ ยังมีผู ้พิการกว่า 300,000 คน สวนใหญ่ (data entry) ให ้กับลูกค ้าองค์กรทั่วโลก พิการจากกับระเบิดและโรคโปลิโอ และออกเงินสนั บสนุนให ้พนั กงานไปเรียน ปริญญาตรีระหว่างทางาน ้ ่ ื่ พืนทีดาเนินกิจการ: สานั กงาน 3 แห่งในกัมพูชาและลาว รับงานจากบริษัทสอ ิ่ ึ สงพิมพ์ สถาบันการศกษา ห ้องสมุด และเอ็นจีโอทั่วโลก ั ผลตอบแทนด้านสงคม: ปั จจุบัน DDD มีพนั กงานกว่า 600 คน เป็ นบริษัทไอทีท ี่ ใหญ่ทสดในกัมพูชาและลาว ตังแต่ปี 2001 อบรมผู ้ด ้อยโอกาสไปแล ้ว 1,800 คน ชวย ี่ ุ ้ ่ ให ้กว่า 400 คนในจานวนนีสามารถหางานใหม่ทาทีมรายได ้สูงกว่ารายได ้เฉลียใน ้ ่ ี ่ ประเทศถึง 4-6 เท่า 14
  15. 15. Better World Books ื “ร ้านหนังสอออนไลน์ทมจตวิญญาณ” ี่ ี ิ ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั ืทั่วโลกมีผู ้ใหญ่ทไม่รู ้หนั งสอกว่า 780 ล ้าน ี่ ื บริษัทรวบรวมหนั งสอมือสองจากการจัด คน ในจานวนนีกว่าร ้อยละ 73 อยูในทวีป ้ ่ กิจกรรมรับบริจาคตามมหาวิทยาลัยและ ี ึเอเชย เอ็นจีโอด ้านการศกษาจานวนมากยัง ื ห ้องสมุดทีไม่มทเก็บหนั งสอเก่า นา ่ ี ี่ ่ ต ้องการความชวยเหลือทังด ้านเงินทุนและ ้ ื หนั งสอเหล่านั นมาขายออนไลน์ รายได ้ ้ ื หนั งสอในการแก ้ปั ญหา ื ่ และหนั งสอสวนหนึงนาไปมอบให ้กับเอ็นจี ่ ึ ั้ โอด ้านการศกษาชนนาและมหาวิทยาลัยที่ ขาดแคลนตาราเรียน ้ ่ ื พืนทีดาเนินกิจการ: สานั กงานในสหรัฐอเมริกา ขายหนั งสอผ่านเว็บ กระจายหนั งสอ ื ื ึ ไปยังผู ้ไม่รู ้หนั งสอผ่านเอ็นจีโอด ้านการศกษาทีเป็ นพันธมิตรของบริษัท ่ ั ่ ผลตอบแทนด้านสงคม: ระดมทุนกว่า 8 ล ้านเหรียญให ้กับโครงการสงเสริมการรู ้ ื ื ึ ั้ หนั งสอและห ้องสมุด บริจาคหนั งสอกว่า 2.8 ล ้านเล่มให ้กับเอ็นจีโอด ้านการศกษาชน นา อาทิ Books for Africa, Room to Read และ Feed the Children เก็บรวบรวม ื หนั งสอมือสองไปแล ้ว 35 ล ้านเล่มผ่านการจัดกิจกรรมอย่างต่อเนืองในมหาวิทยาลัย ่ กว่า 1,800 แห่ง และห ้องสมุดกว่า 2,000 แห่งทั่วทังสหรัฐอเมริกา ้ 15
  16. 16. “นวัตกรรมสงคม” ทีด ี ใช ้ “เทคโนโลยีเหมาะสม” ั ่ • LifeStraw ผลิตโดยบริษัท Vestergaard Frandsen (สวิสเซอร์แลนด์) เป็ นอุปกรณ์ กรองน้ าขนาดพกพา • หลอดทาจากพลาสติก ข ้างในมีไสกรอง ้ ั้ หลายชน ราคาขายหลอดละ 2 เหรียญสหรัฐ • กรองน้ าได ้อย่างน ้อย 700 ลิตร • ื้ กรองเชอแบคทีเรียและพยาธิได ้ถึง 99.99%• NeoNurture ตู ้อบทารก ออกแบบโดยบริษัท Design ่ ่ That Matters เพือชวยลด อัตราการตายของทารกแรก เกิดทีตายภายในเดือนแรก ่ (4 ล ้านคนต่อปี )• ิ้ ่ ทาจากชนสวนรถยนต์ 100% ้ เพือให ้มีราคาถูก ผู ้ใชใน ่ ประเทศยากจนสามารถซอม ่ เองได ้ และหาอาไหล่ไม่ยาก 16
  17. 17. การเป็ น “พันธมิตร” กับธุรกิจกระแสหลัก ่ ักิจการเพือสงคม บริษัทกระแสหลัก ผลลัพธ์ทได ้ ี่ SE: ลดต ้นทุน + ื่ พันธมิตร: ชอเสยง,ี รายได ้, ลูกค ้าใหม่ SE: ผลิตภัณฑ์ใหม่ + ื่ พันธมิตร: ชอเสยง,ี รายได ้, ลูกค ้าใหม่ SE: ยีห ้อ, ่ ่ ชองทางการตลาด + ื่ ี พันธมิตร: ชอเสยง, รายได ้ 17
  18. 18. ่ ัตัวอย่างกิจการเพือสงคมในประเทศไทย 18
  19. 19. โครงการพัฒนาดอยตุงฯ ั ิ่ “พัฒนาด ้านสงคม เศรษฐกิจ และสงแวดล ้อมอย่าง ่ ่ ั ์ ยังยืน เพือคืนศกดิศรีให ้กับคนและธรรมชาติ” ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ัก่อนปี พ.ศ. 2531 “ดอยตุง” จังหวัดเชยงราย ี โครงการพัฒนาดอยตุง (พืนทีทรงงาน) ้ ่ มีสภาพเป็ นป่ าหัวโล ้น มีปัญหากองกาลังชน อันเนืองมาจากพระราชดาริของสมเด็จย่า ่ ่ ้ กลุมน ้อยควบคุมเสนทางลาเลียงฝิ่ น ราษฎร ก่อตังขึนในปี พ.ศ. 2531 สร ้างงานและ ้ ้ ่ ี ัสวนใหญ่ไม่มสญชาติไทย ไม่ได ้รับสทธิทาง ิ ี ่ โอกาสในการประกอบอาชพทีหลากหลาย ั สงคมหรือสาธารณูปโภคขันพืนฐานใดๆ ทา ้ ้ เพือให ้ชาวบ ้านสามารถพึงพาตนเองได ้ ่ ่ให ้คนในพืนทีดอยตุงต ้องบุกรุกทาลายป่ า ทา ้ ่ แบรนด์ดอยตุงเพิมมูลค่าด ้วยการแปรรูป ่ ี ไร่หมุนเวียน และยังชพด ้วยการปลูกฝิ่ นเป็ น การออกแบบตามความต ้องการของตลาด หลัก แต่ก็ยังมีรายได ้ไม่เพียงพอ และการควบคุมคุณภาพให ้ได ้มาตรฐาน ้ ่ พืนทีดาเนินกิจการ: ประเทศไทย ปั จจุบนได ้ขยายโมเดลไปยังประเทศทีมปัญหา ั ่ ี ความยากจนและยาเสพติดคล ้ายกับไทย ได ้แก่ เมียนมาร์ อัฟกานิสถาน และอาเจะห์ ั ั ผลตอบแทนด้านสงคม: สร ้างโอกาสทางสงคมและเศรษฐกิจให ้กับชาวดอยตุงกว่า ่ ่ ึ 10,000 คน โดยมีรายได ้เฉลียต่อหัวเพิมเกือบ 10 เท่าระหว่างปี 2531-2550 การศกษา และสาธารณสุขเข ้าถึงครอบคลุมพืนทีดอยตุง และได ้ผืนป่ ากลับคืนมาอย่างสมบูรณ์ ้ ่ 19
  20. 20. สหกรณ์เลมอนฟาร์มพัฒนา ่ ื “สร ้างสุขภาพ สงเสริมชุมชน ร่วมสบสานวัฒนธรรม” ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั ่ ปั จจุบนคนไทยสวนใหญ่ยังเข ้าถึงอาหาร ั ั ื่ ชกชวนและเชอมโยงเกษตรกรขนาดเล็กปลอดสารพิษค่อนข ้างน ้อย ขณะทีอาหารที่ ่ ให ้เปลียนวิถการผลิตจากเกษตรเคมีท ี่ ่ ี ่ ้ผลิตขึนจากกระบวนการเกษตรทีใชสารเคมี ้ อันตรายต่อสุขภาพและสงแวดล ้อมสู่ ิ่ ่และยาฆ่าแมลงสงผลกระทบต่อสุขภาพของ เกษตรอินทรีย ์ โดยสร ้างตลาดรองรับ ผู ้ผลิตและผู ้บริโภคมากขึนทุกวัน ้ ื้ ผลผลิตทีเกิดขึนและรับซอในราคาเป็ น ่ ้ ธรรม (Fair Trade) สนั บสนุนให ้ผู ้บริโภคมี สุขภาพดี โดยจัดอบรมธรรมชาติบาบัด เกษตรธรรมชาติ การบริหารจิตและกาย ้ ่ พืนทีดาเนินกิจการ: มีสาขา 9 สาขา ั ี ิ ิ ผลตอบแทนด้านสงคม: ยกระดับชวตความเป็ นอยูของสมาชกสหกรณ์กว่า 28,000 ่ ครัวเรือน โดยให ้การสนั บสนุนแบบครบวงจร ตังแต่การเผยแพร่องค์ความรู ้ สนั บสนุน ้ ื้ ปั จจัยการผลิต สร ้างตลาดรองรับผลผลิต และรับซอในราคาทีเป็ นธรรม (Fair Trade) ่ 20
  21. 21. โอเพ่นดรีม “เปลียนโลกด ้วยนวัตกรรมไอที” ่ ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั ่ ั กิจการเพือสงคมและองค์กรในภาคสงคม ั บริษัทเน ้นบริการออกแบบและพัฒนา จานวนมากยังไม่เป็ นทีรู ้จักและไม่สามารถ ่ ้ เว็บไซต์ทมคาใชจ่ายตาให ้กับองค์กรใน ี่ ี ่ ่ ิ่ ่ เผยแพร่สงทีทาได ้มากนั ก เนืองจากขาด ่ ั ภาคสงคมทีสร ้างผลตอบแทนด ้านสงคม ่ ั ึ่ทักษะด ้านไอทีและอินเตอร์เน็ ต ซงปั จจุบน ั สูง รวมทังค ้นหาและพัฒนาเทคโนโลยี ้ ่ เป็ นชองทางทีทกคนเข ้าถึงได ้ง่าย มีราคา ่ ุ ้ ใหม่ๆ เพือปรับใชให ้เหมาะสมกับโครงการ ่ ่ถูก และเป็ นเทคโนโลยีทยังชวยต่อยอดและ ี่ ่ ั เพือสงคมแต่ละโครงการ โดยนารายได ้ ขยายผลงานของกิจการด ้วย จากการให ้บริการด ้านไอทีกับธุรกิจกระแส หลักมาสนั บสนุนงานภาคสงคมั ้ ่ พืนทีดาเนินกิจการ: มีสานั กงานในกรุงเทพ รับงานจากองค์กรทังไทยและเทศ ้ ั ั ผลตอบแทนด้านสงคม: ทางานให ้องค์กรภาคสงคมและหน่วย CSR ของบริษัทต่างๆ มามากกว่า 90 โครงการ และทาเว็บไซต์มากกว่า 50 เว็บไซต์ นอกจากนียังร่วมกับ ้ InSTEDD (Innovative Support to Emergencies, Diseases and Disasters) และ ่ องค์กรภาคีอนๆ พัฒนาระบบการสง SMS รายงานโรคระบาดให ้เหมาะสมกับคนไทย ่ื ้ และลาว ทาให ้ลดความล่าชาในการรายงานโรคระบาดได ้ถึง 1 ใน 3 21
  22. 22. ่ ั กลุมสจจะสะสมทรัพย์วดไผ่ล ้อม ั ่ “จากหลักธรรมนามาสูหลักการเงินเพือพัฒนาชุมชน” ่ ปัญหา วิธแก้ปญหาของกิจการ ี ั ่ ประชากรในชุมชนวัดไผ่ล ้อมสวนใหญ่เป็ น พระสุบน ปณีโต ก่อตังกลุมสจจะสะสม ิ ้ ่ ั ึผู ้สูงอายุและผู ้ทีไร ้การศกษา มีฐานะยากจน ่ ทรัพย์วัดไผ่ล ้อมขึนเมือ พ.ศ. 2533 โดย ้ ่ หลายคนตกอยูในวังวนหนีนอกระบบ บาง ่ ้ นาหลักการจัดการจากครูชบ ยอดแก ้ว ที่ รายต ้องถูกยึดทีทามาหากิน กลายเป็ นคน ่ ้ สงขลา มาประยุกต์ใชกับหลักธรรมะ จูงใจเร่รอน ปั ญหายาเสพติดก็รนแรง สมาชกใน ่ ุ ิ ให ้ประชาชนรู ้จักออมเงิน สอนให ้บริหาร ชุมชนแตกสามัคคีกน ั เงิน ถ ้าใครไม่สบบุหรี่ ไม่ดมเหล ้า ไม่เล่น ู ื่ การพนั น จะให ้กู ้เงินโดยไม่คดดอกเบีย ิ ้ ้ ่ พืนทีดาเนินกิจการ: เริมจากวัดไผ่ล ้อม อาเภอเมือง จังหวัดตราด ปั จจุบนขยายเป็ น ่ ั เครือข่ายระดับจังหวัด ั ั ผลตอบแทนด้านสงคม: ปั จจุบันเครือข่ายสจจะสะสมทรัพย์วัดไผ่ล ้อมมีสมาชกกว่า ิ ิ 58,000 คน มีเงินออมกว่า 700 ล ้านบาท สมาชกมีเงินออมของตนเองเพิมขึนทุกเดือน ่ ้ ได ้รับเงินปั นผลในอัตราทีสงกว่าดอกเบียของธนาคาร และได ้รับสวัสดิการ นอกจากนี้ ่ ู ้ ื่ ยังสามารถขยายผลเชอมโยงเครือข่ายพระสงฆ์ท่ัวประเทศ 40 กว่าจังหวัด เป็ นต ้นแบบ หนึงในการจัดการการเงินฐานรากให ้กับชุมชนอืนๆ ทีสนใจ ่ ่ ่ 22
  23. 23. ่ ักิจการเพือสงคมในไทยบอกอะไรเราบ ้าง• นโยบายรัฐและการกุศลมักแก ้ปั ญหาไม่ตรงจุด รั่วไหล ่ ่ หรือตอกตรึงวงจรการพึงพา ไม่ชวยให ้คนพึงตนเองได ้ ่ ่ ั ้• กิจการเพือสงคมทีรเริมโดยนั กธุรกิจ และใชเทคโนโลยี ่ ิ ่ กับการสร ้างเครือข่ายกับฝ่ ายอืนเป็ น “คานงัด” ยังมีน ้อย ่ ้ ิ• จาเป็ นต ้องออกแบบและใชกลไกเชงสถาบันใหม่ๆ เพือ ่ สนับสนุน “การพัฒนาจากฐานราก” และทาให ้กลไก ื่ ี “ชอเสยง” ในตลาดทางานได ้อย่างมีประสทธิภาพ ิ ิ่  ภาษี สงแวดล ้อม, กฎหมายป่ าชุมชน  กลไกการทางานร่วมกันระหว่างรัฐ ธุรกิจ กิจการเพือ ่ ั สงคม เอ็นจีโอ และประชาชน  มาตรฐานการประเมินและกฏการเปิ ดเผยข ้อมูล ั ่ิ ผลกระทบด ้านสงคมและสงแวดล ้อมของภาคธุรกิจ 23
  24. 24. ่ ักิจการเพือสงคมเป็ นประโยชน์ตอทุกฝ่ าย... ่ ั ่ ั ั • สงคม – กิจการเพือสงคม (SE) มุงแก ้ปั ญหาสงคมและ ่ ิ่ สงแวดล ้อมอย่างยั่งยืน สนั บสนุนให ้คนพึงตนเองได ้ ่ • รัฐ – SE แบ่งเบาภาระของภาครัฐ และบรรเทาปั ญหาเงิน ั่ งบประมาณรั่วไหลจากคอร์รัปชนของนั กการเมือง ข ้าราชการ นักธุรกิจ ฯลฯ • ธุรกิจ – SE ชวยช ี้ “ตลาดใหม่” ทีธรกิจมีโอกาสทากาไร ่ ่ ุ ี และสามารถจับมือเป็ นพันธมิตรสาหรับซเอสอาร์ทยงยืน ี่ ั่ ่ • เอ็นจีโอ – SE ชวยแบ่งเบาภาระ และสามารถจับมือเป็ น พันธมิตรเพราะมีวัตถุประสงค์เดียวกัน • ประชาชน – SE มักจะก่อตังโดยผู ้ประกอบการ “หัวรัน” ้ ้ ทีมงสร ้างการเปลียนแปลงจากฐานราก จึงเป็ นแรง ่ ุ่ ่ บันดาลใจทีดให ้กับคนอืน ่ ี ่ 24
  25. 25. ...แต่ทกฝ่ ายต ้องร่วมมือกัน ุ ปัญหา รัฐ ธุรกิจ สอมวลชน นักวิชาการ เอ็นจีโอ กิจการเพือ ื่ ่ ั สงคม 25
  26. 26. ั“ผลตอบแทนทางสงคม” (SROI)
  27. 27. ักรอบคิดในการวัดผลตอบแทนด ้านสงคม• ผู ้บุกเบิก – REDF, World Bank, Acumen Fund, NEF ้• กรอบคิดทีเข ้าใจง่ายและปรับใชได ้กว ้างคือ ่ กรอบการวัดของการประกวดแผนธุรกิจเพือ ่ ั สงคม GSVC (Global Social Venture Competition)
  28. 28. Theory of Change
  29. 29. Impact Value Chain
  30. 30. ่ ูจากผลผลิต (output) สูมลค่าทางการเงิน
  31. 31. ัตัวอย่าง: “ผลตอบแทนทางสงคม” ขององค์กรไมโครไฟแนนซ ์
  32. 32. มาตรฐานในการประเมิน “ผลงาน” ของ MFI• “มาตรฐาน” อุตสาหกรรม (industry benchmarks) – Mix Microbanking Bulletin (MBB)• ผลการประกอบการด ้านการเงิน (financial performance) – Microfinance Consensus Guidelines & Appraisal Guide โดย CGAP ั• ผลการประกอบการด ้านสงคม (social performance) – ยังไม่ถงขันมี “มาตรฐาน” แต่มแนวทางทีสรุปโดยกลุม MFI ึ ้ ี ่ ่ ่ ต่างๆ เชน Social Performance Task Force, ForolacFR, ฯลฯ – Progress Out of Poverty Index (PPI) ของ Grameen Foundation
  33. 33. “มาตรฐาน” อุตสาหกรรม MFI• Mix Microbanking Bulletin -http://www.mixmbb.org/ รวบรวมและข ้อมูลตีพมพ์ ิ รายงานรายไตรมาส จาก MFI ประมาณ 900 แห่งทั่วโลก
  34. 34. ้ี ัตัวอย่างดัชนีชวดผลงานด ้านการเงิน ทีมา: CGAP, Microfinance Consensus ่ Guidelines
  35. 35. ้ี ัตัวอย่างดัชนีชวดผลงานด ้านการเงิน (ต่อ)
  36. 36. ั“ผลงานด ้านสงคม” ของ MFI ั กรอบการประเมินผลงานด้านสงคม (social performance) 1. เจตนาและการออกแบบองค์กร (INTENT AND DESIGN) ั ัพันธกิจ (mission) ขององค์กรคืออะไร มีเป้ าหมายทางสงคมชดเจนหรือไม่ มี ระบบทีถกออกแบบมาให ้บรรลุเป้ าหมายเหล่านันหรือไม่ ่ ู ้ 2. กิจกรรมขององค์กร (ACTIVITIES) MFI ทากิจกรรมอะไรบ ้างเพือบรรลุพันธกิจทีตงไว ้ ่ ่ ั้ 3. ผลผลิต (OUTPUT)MFI ให ้บริการกับคนจนและคนจนเรือรังหรือไม่ ผลิตภัณฑ์และบริการต่างๆ ถูก ้ ออกแบบมาเพือตอบสนองความต ้องการของคนเหล่านีหรือไม่ ่ ้ 4. ผลล ัพธ์ / ผลกระทบ (OUTCOME / IMPACT) ่ ั ลูกค ้าของ MFI มีฐานะความเป็ นอยูทางสงคมและเศรษฐกิจดีขนหรือไม่ ึ้
  37. 37. ัเครืองมือประเมินผลงานด ้านสงคม ่
  38. 38. what constitutes “social performance” Social Performance Task Force (SPTF) –ปั ญหา moral hazard  “credit ease”KEYIndicators above the dash lines – agree to doIndicators below the dash lines or in dash line boxes – agree to work on (definitions, tools)Specific indicators A-D – agree to work on in specific contexts
  39. 39. ั ForolacFR: ดัชนีวดผลงานด ้านสงคม ั • ForolacFR (http://www.forolacfr.org/) เป็ นเครือข่ายของ MFI ประมาณ 50 แห่งในทวีปอเมริกาใต ้ และคาริบเบียน จัดทาชุดดัชนีวัด social performance เป็ นโครงการนาร่องในปี 2008(1) Basic Indicators for Social Performance Management Indicator Algorithm SPTF reference FOCUS1. Outreach to Outreach poor: % of new poor clients in relation to Q18poverty and the total number of clients. To promote thevulnerability segregation for different poor levels Outreach to women: % of women clients in relation Q17 to the total number of active clients Outreach to the rural area: % of clients in rural areas Q17 in relation to the total number f active clients CLIENT SATISFACTION2. Client Satisfaction Desertion Rate of client= = (No. of active clients at Q19 initial time + No. of new clients – No. of active clients at final time)/(No. of clients at initial time + No. of new clients) Cost of service: Real interest rate in relation to the ~Q12 average national interest rate of the sector.
  40. 40. ั ForolacFR: ดัชนีวดผลงานด ้านสงคม (ต่อ) ั(1) Basic Indicators for Social Performance (continued) RESULTS3. Employment Employment consolidation: Secure full-time job positions in ~QCCreation relation to total of clients served Employment creation: New full-time job positions created in QC relation to the total number of clients served4. Social Capital Social Capital Support: % of clients served with methodologies Q4.1 that generate social capital (common banks, credit networks) in relation to the total of active clients. % of clients that lead or participate in social organizations in relation to the total number of active clients5. Capital and Assets Active Assets: % of loans to the investment of fixed assets inCreation relation to the total number of active loans. Long-term loans: % of loans of long term loans in relation to the total of active loans. SOCIAL RESPONSIBILITY6. Surplus Assignation Reinvestment: % of surplus reinvestment Community Support: % of surplus used in supporting social or community projects. Employers Training: % of surplus used in training employers of MFIs
  41. 41. ั ForolacFR: ดัชนีวดผลงานด ้านสงคม (ต่อ) ั(2) Social Performance Indicators related to a context Management Algorithm Indicators7. Services Savings: % of clients that receive voluntary savings services in relation Q4.2Diversification to the total of number of active clients. % average saving Insurance: % of clients that receive insurance services in relation to the total of number of active clients. Transfers, Remittances: % of clients that receive transfers or remittances services in relation to the total of number of active clients. Other services: % of clients that receive other financial services in relation to the total of number of active clients.8. Access to Human Education: % of clients that receive education services in relation to Q4.3and economic the total of number of active clients.Development Services Health: % of clients that receive health services in relation to the total of number of active clients Microentreprises Development; % of clients that have received technical assistance or management enterprise services in relation to the total of number of active clients. Economic Development: farmers organization, value chains integration, local development
  42. 42. Progress out of Poverty Index (PPI) ี้ ัขันแรก วัดคะแนน PPI ของลูกค ้าแต่ละคน จากดัชนีชวดความจน 10 ตัว ้
  43. 43. การคานวณ PPI (ต่อ) ่ ่ ่ ่ ้ขันทีสอง ดูวาคะแนน PPI มีคาความเป็ นไปได ้เท่าไรทีจะอยูเหนือเสนความจน ้ ่
  44. 44. การคานวณ PPI (ต่อ) ้ ่ ั ่ ้ ่ ่ ้ขันทีสาม ประเมินสดสวนของลูกค ้าทังหมดทีอยูเหนือเสนความยากจน เมือได ้ ่ ่อัตราสวนนีแล ้วก็จะสามารถเปรียบเทียบปี ตอปี ได ้ ้ ่
  45. 45. ปั จจัยทีผลักดันการเติบโตของ SE ่
  46. 46. ่ ั“Push factors” ทีผลักให ้ธุรกิจใสใจสงคม ่ พลังตลาด 10 ประการ 5 ประเด็นร ้อน ่ ี 5 ผู ้มีสวนได ้เสย สาคัญทีผลักดัน ่ ภาวะสภาพภูมอากาศ ิ ่ ่ ผู ้บริโภคทีใสใจ เปลียนแปลง ่ ิ่ สงแวดล ้อม มลพิษและอันตราย ผู ้ถือหุ ้นนัก ต่อสุขภาพ เคลือนไหว ่ การต่อต ้านโลกาภิ ภาคประชาสังคม/ วัตน์ทไม่เป็ นธรรม ี่ เอ็นจีโอ วิกฤตพลังงาน ผู ้กากับดูแลภาครัฐ/ นักวิทยาศาสตร์ ความไว ้วางใจของ ภาคการเงิน ประชาชนในภาค ื่ ธุรกิจเสอมถอยที่ มา: Triple Bottom Line Reporting: A Strategic Introduction to Economic, Environmental and Social 46Performance Measurement, David Crawford, Certified Management Accountants Canada, www.cma-canada.org
  47. 47. “Pull factor” : SE หลายสาขาโตเร็วมาก เสือผ้ า ้ 50% ออร์ แกนิกอ ัตราการเติบโตต่อปี (%) $583 ล้ าน 40% สินค้ า แฟร์ เทรด 30% $2.2 ไมโคร พันล้ าน 20% อาหารปลอด ไฟแนนซ์ สารพิษ $7 พันล้ าน 10% $15.5 พันล้ าน รายได้ ต่อปี (เหรียญสหรัฐ), 2009 ทีมา: Good Capital, Social Enterprise Expansion Fund presentation ่ 47
  48. 48. “ตลาดฐานปิ ระมิด” : low-margin, high-volume
  49. 49. ิ“การลงทุนเชงกุศล” เพิมคุณค่าแบรนด์ ่ source: http://www.globalvoicesonline.org /2008/03/03/china-hack-into- freedom-city/
  50. 50. การลงทุนเพือความยั่งยืนเติบโตเร็วมาก ่ ัการลงทุนทีรับผิดชอบต่อสงคม (socially responsible ่investment: SRI) เติบโตอย่างต่อเนืองในแทบทุกทวีปทัวโลก ่ ่• $3 ล ้านล ้านในอเมริกา (เกือบ 10%) จานวน 250 กว่ากองทุน – เติบโต 260%+ ในรอบหนึงทศวรรษทีผานมา ่ ่ ่• ในจานวนนี้ กองทุน SRI 35% ที่ Morningstar ติดตาม ได ้ อันดับ 4 หรือ 5 ดาว (เทียบกับค่าเฉลีย 32.5% ของทังวงการ) ่ ้• มีกองทุน SRI กว่า 220 กองทุนในยุโรป• กองทุน SRI รวมกันบริหารเงิน $13.9 พันล ้านในออสเตรเลีย• ตลาดหลักทรัพย์ กองทุน SRI แถวหน ้า และผู ้ให ้บริการข ้อมูล ทางการเงินขนาดใหญ่หลายเจ ้าสร ้างดัชนีความยังยืนแล ้ว – ่ Dow Jones Sustainability Index, FTSE4Good, Domini Social Index 50
  51. 51. SE: ความรู ้ “โอเพ่นซอร์ส” 51
  52. 52. ่ ัตัวอย่างกลไกสนั บสนุนกิจการเพือสงคม 52
  53. 53. ข ้อคิดบางประการ• กิจการเพือสงคม ไม่ใช ่ ่ ั • กิจกรรมแสดงความรับผิดชอบของธุรกิจ (CSR) หรือ • การกุศล (philanthropy) ่ ั• กิจการเพือสงคมไม่ได ้แปลว่าจะประสบความสาเร็จโดย อัตโนมัต ิ ต ้องลองผิดลองถูกและปรับตัวไม่หยุดนิง ่ ่ ้• บางโมเดลทีใชได ้ในบริบทหนึงต ้องปรับเปลียนถ ้าอยาก ่ ่ ้ ้ ื่ ประยุกต์ใชให ้เข ้ากับบริบทอืน ดังนั นสอและภาควิชาการ ่ ่ ั จึงต ้องชวยกันติดตาม สงเคราะห์และถอดบทเรียน ่ ั• ภาครัฐ ธุรกิจ กิจการเพือสงคม ภาคการกุศล และเอ็นจี โอ ควรร่วมมือกันมากกว่าเดิมและเพิมความโปร่งใส ่ ่ ั• ทุกฝ่ ายควรสนับสนุนวงการ “การลงทุนเพือสงคม” 53
  54. 54. ่ ุสูยค “เศรษฐกิจแห่งคุณค่า”?“ In the 19th century, we were making money with money. In the 21st century, I believe and hope that we will use values to create value.” - Oliver Le Grand , Chairman of the Board of Cortal (a subsidiary of BNP Paribas)“[There is] No Place To Hide for the Irresponsible Business” - Financial Times headline, 29 September 2003 54
  55. 55. ข ้อมูลเพิมเติม ่ 55
  56. 56. “You never change things by fighting the existing reality. To change something, build a new model that makes the existing model obsolete.” - R. Buckminster Fuller - “คุณไม่มวันเปลียนอะไรก็ตามด ้วยการต่อกรกับ ี ่ ความจริงทีเป็ นอยู่ ่ถ ้าคุณอยากเปลียนอะไรก็ตาม จงไปสร ้างโมเดลใหม่ ่ ทีทาให ้โมเดลเดิมล ้าสมัย” ่ - อาร์. บัคมินสเตอร์ ฟุลเลอร์ - 56

×