Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
65. OSNOVNE KARAKTERISTIKE POREZA U SRBIJI
(PORESKI SISTEM U SRBIJI)
Republika Srbija nije uspela trajno u izgradnji moder...
gradjana. U vazecem poreskom sistemu, postoje jos brojne slabosti koje je
neophodno otkloniti. Moze se oceniti, da stalne ...
stopa ili iznos, sva izuzimanja i olaksice od oporezivanja, nacin i rokovi placanja
poreza. Utvrdjeno je i da se obaveze i...
- primanja od prodaje pokretnih stvari u svojini Republike Srbije
koje koriste drzavni organ ii organizacije i Vojska Srbi...
- primanja od prodaje nepokretnosti i pokretnih stvari u svojini
autonomne pokrajine u skladu sa zakonom;
- primanja od pr...
- prihodi od davanja u zakup, odnosno na koriscenje nepokretnosti i
pokretnih stvari u svojini jedinice lokalne samouprave...
1. Zarade;
2. Prihodi od poljoprivrede i sumarstva;
3. Prihodi od samostalne delatnosti;
4. Prihodi od autrskih prava, pra...
omladinske ili studentske zadruge, osim sa licem do navrsenih 26 godina zivota
ako je na skolovanju u ustanovama srednjeg,...
70. POREZ NA PRIHODE OD POLJOPRIVREDE I SUMARSTVA
Prihod od poljoprivrede i sumarstva ostvaruje se razlicito od drugih pri...
sistemu svojnog knjigovodstva. Za obveznike koji vode dvojno knjigovodstvo,
oporeziva dobit se utvrdjuje u poreskom bilans...
- Visina prosecne mesecne zarade po zaposlenom u RS, opstini, gradu i
okrugu ostvarene u godini koja prethodi godini za ko...
nosilac srodnih prava, odnosno vlasnik prava industrijske svojine, ostvaruje
naknadu po osnovu autorskog prava, prava srod...
Pausalno p0riznavanje troskova na navedeni nacin uslovljava veliki stepen
proizvodljivosti, u odredjenim situacijama cak i...
prihod cini i prihod isplacen obvezniku. Obveznik poreza na prihode od kapitala je
fizicko lice koje ostvari prihod od kap...
nepokretnosti manji od onog ko bi se mogao postici, pristupice pausalnom
utvrdjivanju prihoda. Nadlezni poreski porgan pri...
troskova izgradnje, a ako obveznik ne dokaze iznos troskova izgradnje, trzisna
cena nepokretnosti koja je uzeta odnosno mo...
zahtev umesto normiranih priznaju stvarni troskovi ako za to podnese i potrebne
dokaze. Obveznik ovog poreza je fizicko li...
- nacionalna priznanja i nagrade za poseban doprinos razvoju i
afirmaciji
sporta;
- naknade i nagrade za rad sportskim str...
dohodak gradjana predstavlja razlika izmedju izlozenog dobijenog dohotka za
oporezivanje i licnih odbitaka koji iznose:
1)...
obveznik obav lja delatnost, a narocito u sledecem organizacionom obliku: pogon,
ogranak, predstavnistvo, mesto proizvodnj...
odluke. Kontrola nad obveznikom je omogucena kada neki subjekti posredno ili
neposredno poseduju najmanje 25% akcija iliu ...
Kapitalnim dobitkom smatra se prihod koji obveznik ostvari prodajom, odnosno
drugim prenosom uz naknadu:
a) nepokretnosti ...
ispuni kumulativno sledece uslove: 1) ulozi u svoja osnovna sredstva,
odnosno u cija osnovna sredstva drugo lice ulozi vis...
- kad je nepokretnost, koju je stekla i koristi javna sluzba i druga
organizacija ciji je osnnivac RS, odnosno preduze i d...
1) Utvrdjeni porez na zgradi ili stanu u kojem stanuje obveznik umanjuje se
za 50% a najvise 20 000 dinara;
2) Utvrdjeni p...
bankama, novcana potrazivanja, prava intelektualne svojine, pravo svojine na
upotrebljavanom motornom vozilu, osim na mope...
obavljanje poljoprivredne delatnosti, ako je sa ostaviocem, odnosno
poklonoprimcem, neprekidno ziveo u domacinstvu najmanj...
porez se placa i kod davanja gradjevinskog zemljista u javnoj svojini u zakup, na
period duzi od 1 godine ili na neodredje...
Osnovica poreza na prenos apsolutnih prava je ugovorena cena u trenutku
nastanka poreske obaveze, ali ukoliko nije niza od...
- kupac akciznih proizvoda oduzetih u postupku kontrole, odnosno u
postupku prinudne naplate a koje prodaje drzavni organ....
- koje proizvodjac, odnosno uvoznik otprema radi prodaje u
avionima i brodovima koji saobracaju na medjunarodnim linijama,...
proizvodnju ili prodaju, a onda se stvarno usmerava u potrosnju. Zamenjivanjem
jednofaznof poreza na promet u maloprodaji ...
da obavlja istu delatnost; zamene dobara u garantnom roku; besplatno davanje
poslovnih uzoraka u obicajenim kolicinama za ...
4) PORESKE STOPE – Zakonom o PDV su propisane dve stope: opsta
stopa od 20% i posebna (niza) stopa od 8%. Obracunavanje po...
5) PORESKA OSLOBODJENJA – Novim Zakonom je suzen broj
oslobodjenja, kako na promet dobara, tako i na promet usluga, te su
...
1)OBJEKAT CARINJENJA – Objekat carinjenja je carinska roba.
Carinskizakon pod carinskom robom podrazumeva sve robe koje se...
utvrdjuje Vlada. Stope carine propisane Carinskom tarifom primenjuju se na robu
poreklom iz zemalja na koje se primenjuje ...
sa propisima kojima se ureduje nacin placanja. Zakonodavac je predvideo i
odredjena odstupanja, tako sto je taksativno pro...
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Javne finansije   za ispit 2. deo
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Javne finansije za ispit 2. deo

1,767 views

Published on

Published in: Law
  • Be the first to comment

Javne finansije za ispit 2. deo

  1. 1. 65. OSNOVNE KARAKTERISTIKE POREZA U SRBIJI (PORESKI SISTEM U SRBIJI) Republika Srbija nije uspela trajno u izgradnji modernog poreskog sistema. Sistem koji se poceo izgradjivarti pocetkom 90-tih godina proslog veka, ubrzo je poceo da se napusta. Umesto novih i dubljih reformskih prodora, pocela je izgradnja deformisanog i netransparentnog poreskog sistema, koga su karakterisale sledece negativne pojave: - nejednako oporezivanje razlicitih subjekata; - rasirenost korupcije; - bujanje sive ekonomije. Navedena negativna kretanja trebalo je zaustaviti i ponovo reafirmisati moderna poreska resenja koje poznaje savremeni svet. U tom smislu, nastojalo se, da se u periodu od 2001. godine, donosenjem novih poreskih propisa ustanovi poreski sistem koji je savremen i efikasan. Postignuti su sledeci rezultati: - Izvrsena je priprema i konacni prelazak na primenu PDV od pocetka 2005. god; - Kod oporezivanja dohotka gradjana akceptiran je sistem oporezivanja bruto plata; - Krenulo se u pravcu harmonizacije Zakona o akcizama sa propisima EU; - Napravljen je pozitivni pomak u pokusaju objedinjavanja procesno pravnih normi u materiji poreza, donosenjem Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji; Zakonska regulative poreza u Srbiji formalno pravno je uglavnom usaglasen sa fiskalnim pravom EU. Najznacajniji zakoni koji cine poreski sistem nase drzave su: 1. Zakon o budzetskom sistemu; 2. Zakon o porezu na dodatu vrednost; 3. Zakon o akcizama; 4. Zakon o porezu na dobit pravnih lica; 5. Zakon o porezu na dohodak gradjana; 6. Zakon o porezima na imovinu; 7. Zakon o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje; 8. Zakon o poreskom postupku i poreskoj administraciji; 9. Zakon o finansiranju lokalne samouprave; 10. Zakon o porezima na upotrebu, drzanje i nosenje dobara; 11. Zakon o porezu na premije nezivotnih osiguranja. Sigurno je da se optimalan poreski sistem moze lakse izgraditi u uslovima stabilne i prosperitetne privrede, dok je to neprocenljivo teze u uslovima nestabilnih privrednih tokova, izrazitih oskudica i egzistencijalnom ugrozenoscu velikog broja
  2. 2. gradjana. U vazecem poreskom sistemu, postoje jos brojne slabosti koje je neophodno otkloniti. Moze se oceniti, da stalne promene poreskih propisa proisticu u velikoj meri i usled toga sto se nedovoljno studiozno i kreativno prilazi stvaranju normi zavisno od nasih privrednih i drustvenih uslova. Dogadjaji u praksi Srbije su doveli i do pojave brojnih prihoda koje je gotovo nemoguce uklopiti u naucno priznate podele javnih prihoda. Neosnovano se odstupilo od resenja propisanog u Zakonu o budzetskom sistemu Srbije kojim se porezi razlikuju od drugih fiskalnih prihoda po tome sto se neporeski prihodi odlikuju time sto ih drzava prikuplja od pravinh ili fizickih lica uz obavezu izvrsenja specijalne usluge pomenutim subjektima. U fiskalnom sistemu se sada pojavljuju pored poreza koje uvodi drzava i brojni nameti, bez obzira ko ih uvodi centralna drzava, lokalna samouprava, nezavisne agencije, regulatorna tela, direkcije, uprave, fondovi i slicno, cesto puta bez postojanja vidljive individualne protivnaknade. Korpus tzv. neporeskih prihoda obuhvata brojne prihode (namete) koje opterecuju privredu i gradjane kao sto su: naknade, takse, dozvole, licence i dr. Neophodno je preispitati nase fiskalno zakonodavstvo i u cilju ostvarivanja optimalnih privrednih i socijalnih ciljeva ostvariti sustinske promene u skladu sa dostignucima moderne teorije i prakse. Neophodna je i precizna klasifikacija svih fiskalnih formi koji postoje u sistemu. S tim u vezi, porezima se mora nazvati sve ono sto ima karakter poreza, a ne karakter naknade i takse za odredjena dobra, usluge ili prava. 66. UREDJENJE FISKALNIH ODNOSA U SRBIJI Materija uredjenja fiskalnih odnosa u Republici Srbiji, sistemski je utvrdjena Zakonom o budzetskom sistemu. Fiskalna reforma, koja se pocela pravno oblikovati 1991. godine sa primenom od 1. januara 1992. godine, ponovo vraca prihodima drzave onu prirodu koju onim imaju i u drugim savremenim drzavama sveta. Danas se Zakonom o budzetskom sistemu u Srbiji pojavljuju sledece vrste javnih prihoda i primanja: a) Javni prihodi: - porezi, doprinosi za obavezno socijalno osiguranje, neporeski prihodi, samodoprinos, donacije i transferi. b) Primanja drzave: - primanja od prodaje nefinansijske imovine, primanja od zaduzivanja, primanja od prodaje finansijske imovine. U Republici Srbiji, Zakonom o budzetskom sistemu, utvrdjeno je da se porezi mogu uvoditi samo zakonom, i da se mogu uvesti na potrosnju, dohodak, dobit, imovinu i prenos imovine fizickih i pravnih lica. Precizirano je i da se poreskim zakonom moraju utvrditi predmeti oporezivanja, osnovica, obveznik, poreska
  3. 3. stopa ili iznos, sva izuzimanja i olaksice od oporezivanja, nacin i rokovi placanja poreza. Utvrdjeno je i da se obaveze i prava poreskih obveznika ne mogu prosirivati ili smanjivati podzakonskim aktima. Ovim putem, jasno je propisana iskljuciva nadleznost parlamenta da putem zakona sustinski opterecuje obveznike. 67. PRIPADNOST JAVNIH PRIHODA U SRBIJI PRIHODI REPUBLIKE SRBIJE – Zakonom o budzetskom sistemu propisana je pripadnost odredjenih javnih prihoda Republici, Pokrajini, gradovima i opstinama. Za finansiranje nadleznosti Republike Srbije, budzetu Republike pripadaju sledeci javni prihodi: 1. POREZI U DELU UTVRDJENIM ZAKONOM: - porez na dodatu vrednost; - akcize; - porez na dohodak gradjana; - porez na dobit pravnih lica; - porez na upotrebu, drzanje i nosecenje odredjenih dobara; - porez na medjunarodnu trgovinu i transakcije. 2. TAKSE U SKLADU SA ZAKONOM; 3. NAKNADE U SKLADU SA ZAKONOM; 4. DONACIJE I TRANSFERI; 5. PRIHODI NASTALI UPOTREBOM JAVNIH SREDSTAVA: - prihodi od kamata; - prihodi od davanja u zakup, odnosno na koriscenje nepokretnosti i pokretnih stvari u drzavnoj svojini, koje koriste drzavni organi i organizacije i Vojska Srbije; - prihodi nastali prodajom usluga korisnika sredstava budzeta Republike Srbije cije je pruzanje ugovoreno sa fizickim i pravnim licima na osnovu njihove slobodne volje; - prihodi od novcanih kazni izrecenih u krivicnom, prekrsajnom i drugom postupku koji se vodi pred nadleznim drzavnim organom i oduzeta imovinska korist u tom postupku; - prihodi od koncesione naknade u skladu sa zakonom. 6. PRIMANJA: - primanja od prodaje nepokretnosti u svojinu Republike Srbije, ako zakonom nije drukcije odredjeno;
  4. 4. - primanja od prodaje pokretnih stvari u svojini Republike Srbije koje koriste drzavni organ ii organizacije i Vojska Srbije; - primanja od prodaje republickih robnih rezervi; - primanja od prodaje dragocenosti; - primanja od prodaje prirodne imovine; - primanja od zaduzivanja; - primanja od prodaje finansijske imovine. PRIHODI AUTONOMNIH POKRAJINA – Za finansiranje nadleznosti autonomnih pokrajina, budzetu autonomne pokrajine pripadaju sledeci javni prihodi i primanja: 1. Deo prihoda od poreza na dobit pravnih lica ostvarenog na teritoriji autonomne pokrajine, u skladu sa zakonom. 2. Deo prihoda od poreza na dohodak gradjana; 3. Drugi porez ili deo poreza u skladu sa posebnim zakonom; 4. Pokrajinske administrativne takse; 5. Naknade u skladu sa zakonom; 6. Donacije i transferi; 7. Prihodi nastali upotrebom javnih sredstava: - prihodi od kamata; - prihodi od davanja u zakup, odnosno na koriscenje nepokretnosti i pokretnih stvari u svojini Republike Srbije koje koriste organi autonomne pokrajine; - prihodi od davanja u zakup, odnosno na koriscenje nepokretnosti i pokretnih stvari u svijini autonomne pokrajine u skladu sa zakonom; - prihodi nastali prodajom usluga korisnika sredstava budzeta autonomne pokrajine cije je pruzanje ugovoreno sa fizickim i pravnim licima na osnovu njihove slobodne volje; - prihodi od novcanih kazni izrecenih u prekrsajnom postupku za prekrsaje propisane aktom skupstine autonomne pokrajine i oduzeta imovinska korist u tom postupku; - prihodi od koncesione naknade u skladu sa zakonom 8. Primanja: - primanja od prodaje nepokretnosti i pokretnih stvari u svojini Republike Srbije koje koriste organi autonomne pokrajine;
  5. 5. - primanja od prodaje nepokretnosti i pokretnih stvari u svojini autonomne pokrajine u skladu sa zakonom; - primanja od prodaje pokretnih stvari u svojini autonomne pokrajine koje koriste organi autonomne pokrajine; - primanja od prodaje pokrajinskih robnih rezervi; - primanja od prodaje dragocenosti; - primanja od prodaje prirodne imovine; - primanja od zaduzivanja; - primanja od prodaje finansijske imovine. Pored navedenih prihoda, AP Vojvodini se obezbedjuju i transferna sredstva u budzetu Republike Srbije. PRIHODI OPSTINA I GRADOVA – Ustavom Republike od 2006. godine, utvrdjeno je da se poslovi jedinice lokalne samouprave finansiraju iz izvornih prihoda jedinica lokalne samouprave, budzeta Republike Srbije, u skladu sa zakonom i budzeta autonomne pokrajine, kada je autonomna pokrajina poverila jedinicama lokalne samouprave obavljanje poslova iz svoje nadleznosti, u skladu sa odlukom skupstine autonomne pokrajine. Budzetima jedinica lokalne samouprave obezbedjuju se sredstva iz izvornih i ustupljenih prihoda, transfernih sredstava iz budzeta RS, primanja po osnovu zaduzivanja i drugih prihoda i primanja utvrdjena zakonom. Pod izvornim prihodima podrazumevaju se javni prihodi ciju stopu, odnosno nacin i merila za utvrdjivanje visine iznosa, utvrdjuje jedinica lokalne samouprave. Zakonom se moze ograniciti visina poreske stope, odnosno utvrditi najvisi i najnizi iznos naknade, odnosno takse. Jedinici lokalne samouprave pripadaju izvorni javni prihodi ostvareni na njenoj teritoriji, i to: - porez na imovinu; - lokalne administrativne takse; - lokalne komunalne takse; - boravisna taksa; - naknade za koriscenje javnih dobara u skladu sa zakonom; - naknada za uredjivanje gradjevinskog zemljista; - naknada za zastitu i unapredjenje zivotne sredine; - koncesiona naknada; - druge naknade u skladu sa zakonom; - prihodi od novcanih kazni izrecenih u prekrsajnom postupku za prekrsaja propisane aktom skupstine jedinica lokalne samouprave, kao i oduzeta imovinska korist u tom postupku; - prihodi od davanja u zakup, odnosno na koriscenje nepokretnosti i pokretnih stvari u svojini Republike Srbije, koje koristi jedinica lokalne samouprave, odnosno organ ii organizacije jedinice lokalne samouprave i indirektni korisnici njenog budzeta;
  6. 6. - prihodi od davanja u zakup, odnosno na koriscenje nepokretnosti i pokretnih stvari u svojini jedinice lokalne samouprave; - prihodi nastali prodajom usluga korisnika sredstava budzeta jedinice lokalne samouprave cije je pruzanje ugovoreno sa fizickim i pravnim licima; - prihodi od kamata na sredstva budeta jedinice lokalne samouprave; - prihodi po osnovu donacija jedinici lokalne samouprave; - prihodi po osnovu samodoprinosa; Zakonom o finansiranju lokalne samouprave ustupljeni prihodi su taksativno utvrdjeni, a to su: 1. PRIHODI OD USTUPLJENIH POREZA: A) Porez na dohodak gradjana, i to na: - prihode od poljoprivrede i sumarstva; - prihode od samostalne delatnosti; - prihode od nepokretnosti; - prihode od davanja u zakup pokretnih stvari; - prihode od osiguranja lica; - 80% od poreza na zarade koji se placa prema prebivalistu zaposlenog; - ostali prihodi u skladu sa zakonom. B) Porez na nasledje i poklon C) Porez na prenos apsolutnih prava 2. PRIHODI OD USTUPLJENIH NAKNADA – Republika ustupa jedinici lokalne samouprave prihode od naknada ostvarenih na teritoriji jedinice lokalne samouprave u skladu sa zakonom. Nakon oktobarskih promena, jedno od aktuelnih pitanja u Srbiji je vezano za fiskalnu decetralizaciju. Od 2001. do 2008. godine dolazi do jacanja finansijske uloge lokalnih zajednica. Sa ulaskom drzave u ekonomsku krizu taj trend prestaje. Konkretno, dolazi do smanjenja javnih prihoda jedinica lokalne samouprave, suspendovanjem njnihovih zakonskih prava ucesca u delu transfera, koja daje Republika. Povecanje lokalnih taksi, uticalo je na preduzetnike, mikro i mala preduzeca da prestanu da obavljaju delatnost i predju u sivu ekonomiju. U cilju ponovne afirmacije fiskalne decentralizacije, doslo je do promene Zakona o finansiranju lokalne samouprave. U cilju fiskalnog rasterecenja obveznika novim promenama pomenutog zakona, ukida se odredjeni broj lokalnih komunalnih taksi, a preduzetnici i mala pravna lica, oslobadjaju se placanja firmarine i lokalne komunalne takse za koriscenje reklamnih panoa, ukljucujuci isticanje i ispisivanje firme van poslovnog prostora. 68. POREZ NA DOHODAK GRADJANA KOD NAS U Srbiji je u primeni koncept mesovitog poreza na dohodak gradjana regulisan Zakonom o porezu na dohodak gradjana. Porezu na dohodak gradjana danas u Srbiji podlezu sledece vrste prihoda:
  7. 7. 1. Zarade; 2. Prihodi od poljoprivrede i sumarstva; 3. Prihodi od samostalne delatnosti; 4. Prihodi od autrskih prava, prava srodnih autorskom pravu i pravo industrijske svojine; 5. Prihodi od kapitala; 6. Prihodi od nepokretnosti; 7.Kapitalni dobici; 8. Ostali prihodi. Navedeni prihodi podlezu oporezivanju bez obzira da li su ostvareni u novcu, u nature, cinjenjem ili na drugi nacin. Oporezivanjem i nenovcanih prihoda onemogucava se izbegavanje placanja poreza. Ovih prihodi se opterecuju pojedinacno i to po odbitku od svakog pojedinacnog prihoda ili na osnovu resenja. Ovaj porez namenjen je samo ekonomsko snaznijim obveznicima. Obveznik poreza na dohodak gradjana je fizicko lice – resident. Po zakonu, svojstvo rezidenta ima fizicko lice koje: - na teritoriji RS ima prebivaliste ili centar poslovnih i zivotnih interesa; - na teritoriji RS neprekidno ili sa prekidom boravi 183 ili vise dana u periodu od 12 meseci koji pocinje ili se zavrsava u odnosnoj poreskoj godini. Takodje, resident je i fizicko lice koje je upuceno u drugu drzavu, radi obavljanja poslova za fizicko ili drugo pravno lice – rezidenta Republike ili za medjunarodnu organizaciju. U sistemu oporezivanja gradjana, egzistiraju 4 diferencirane zakonske stope: 12% na zarade; 10% na prihode od samostalne delatnosti; 15% na prihode od kapitala, prihode od kapitalne dobiti i prihode od osiguranja lica, dok je stopa od 20% na druge prihode. 69. POREZ NA ZARADE Kod poreza na zarade potrebno je razlikovati pravnog i stvarnog obveznika, s jedne strane, od obveznika u tehnickom smislu, s druge strane. Pravni i stvarni obveznik je fizicko lice (posloprimac) koje ostvaruje prihode. Tehnicki obveznik (poreski platac) je poslodavac, njegova obaveza je da za pravnog i stvarnog obveznika utvrdi obavezu, obracuna visinu i odbije je. Uplatu poreza poreski platac je obavezan da izvrsi prilikom svake pojedinacne isplate zarade, koja je opterecena ovim porezom. Kako se zarade mogu isplacivati i vise puta u toku meseca, momenat dospeca naplate poreza ne vezuje se za mesec ili bilo koji drugi protok vremena, vec za momenat isplate prihoda obveznika. Porez na zarade u Srbiji se placa na primanja koja obveznici ostvare po osnovu radnog odnosa, sto je definisano zakonom kojim se uredjuju radni odnosi i druga primanja zaposlenih. Karakter zarade imaju i ugovorena naknada i druga primanja koja se ostvaruju obavljanjem privremenih i povremenih poslova na osnovu ugovora, zakljucenog neposredno sa poslodavcem, kao i na osnovu ugovora zakljucenog preko
  8. 8. omladinske ili studentske zadruge, osim sa licem do navrsenih 26 godina zivota ako je na skolovanju u ustanovama srednjeg, viseg i visokog obrazovanja. U skladu sa Zakonom o porezu na dohodak gradjana, zaradom se smatraju i podlezu oporezivanju primanja u obliku bonova, novcanih potvrda, akcija, osim akcija stecenih u postupku svojinske transformacije, ili robe, cinjenjem ili pruzanjem pogodnosti, oprastanjem duga, kao i pokrivanjem rashoda obveznika novcanom naknadom ili neposrednim placanjem. Pod zaradom, sadrzani su i porez i doprinosi koji se placaju iz zarade. Pod zaraom se podrazumevaju sva primanja obveznika iz radnog odnosa, osim troskova koje je imao da bi ostvario zaradu. Zakon o porezu na dohodak gradjana se opredelio za dvojni pristup, po kojem se, sa jedne strane, svakom zaposlenom mesecno priznaje odredjeni standardni odbitak koji se uskladjuje godisnjim indeksom potrosackih cena, dok se sa druge strane porez ne placa na neka primanja zaposlenog koja imaju karakter pokrica troskova u vezi sa radnim odnosom. Zakonom o porezu na dohodak gradjana, nabrojana su primanja koja se do odredjenog iznosa ne oporezuju. To su: naknade troskova prevoza u javnom saobracaju, dnevnice za sluzbeno putovanje u zemlji ili inostranstvu, naknade troskova smestaja na sluzbenom putovanju i td. Primenjujuci odgovarajuce medjunarodne konvencije i sporazume, ciji je potpisnik i nasa zemlja, oslobodjeni su obaveze placanja poreza na zarade ostvarene za rad u stranim diplomatskim i konzularnim predstavnistvima ili medjunarodnim organizacijama, odnosno kod predstavnika ili sluzbenika takvih predstavnistava ili organizacija, sledeca lica: 1. Sefovi stranih diplomatskih misija akreditovnaih u Srbiji, osoblje stranih diplomatskih misija u Srbiji, i clanovi njihovih domacinstava; 2. Sefovi stranih konzulata i konzularni funkcioneri i clnavo njihovih domacinstava; 3. Funkcioneri Organizacije UN i njenih specijalizovanih agencija, strucnjaci tehnicke pomoci UN i njenih specijalizovanih agencija; 4. Funkcioneri, strucnjaci i administrativno osoblje medjunarodnih organizacija; 5. Zaposleni u stranim diplomatskim i konzularnim predstavnistvima i medjunarodnim organizacijama; 6. Pocasni konzuli stranih drzava za primanja koja dobiju od drzave koja ih je imenovala za obavljanje konzularnih funkcija. Obaveze placanja poreza na zarade nisu oslobodjeni clanovi domacinstava i zaposleni u stranim diplomatskim i konzularnim misijama i medjunarodnim organizacijama ako su drzavljani ili rezidenti Republike. Porez na zarade se ne placa na penzije i invalidnine, kao i na zarade odnosno plate invalidnih lica koja su zaposlena u preduzecu za radno osposobljavanje i zaposljavanje osoba sa invaliditetom.
  9. 9. 70. POREZ NA PRIHODE OD POLJOPRIVREDE I SUMARSTVA Prihod od poljoprivrede i sumarstva ostvaruje se razlicito od drugih prihoda od samostalne delatnosti, i zbog toga specificno oporezuje. U navedenim privrednim oblastima se angazuje srazmerno veliki broj sitnih proizvodjaca koji najcesce nisu u stanju da vode poslovne knjige i koji nabavljaju znacajan deo svojih inputa o ostvaruju znacajan deo svojhih outputa u sektoru naturalne privrede. Katastarski prihod koji se pojavljuje kao osnovica kod oporeivanja poljoprivrede i sumarstva nie stvarni prihod, vec normirani prihod. Utvrdjuju ga u sporazumu sa ministarstvom za finansije katastarske vlasti.Kod ovog poreza u primeni je pausalno oporezivanje. Poreska osnovica se utvrdjuje putem indirektne metode. U nasim uslovima, doslo je do realne nemogucnosti da ovaj metod bar priblizno odrazi ekonomsku snagu obveznika i utice na pravednost placanja poreza, jer katastarski prihod nije revalorizovan od 1994. godine. To je primarni razlog sto se privremeno od 2004. godine ne utvrdjuje i ne placa ovaj porez. 71. POREZ NA PRIHODE OD SAMOSTALNE DELATNOSTI Na prihod ostvaren od privrednih delatnosti, pruzanjem profesionalnih i drugih intelektualnih usluga i na prihod od drugih delatnosti ukoliko se na taj prihod Zakonom o porezu na dohodak gradjana ne placa porez po drugom osnovu, placa se porez na prihode od samostalne delatnosti. Placanje ovog poreza na ostvarene pomenute prihode, podrazumeva po pravilu, prihode od obavljanja registrovane delatnosti. Pored njih, Zakonom se opterecuju i prihodi od samostalne delatnosti ostvareni trajnim ili sezonskim iskoriscavanjem zemljista u nepoljoprivredne svrhe, inkubatorskom proizvodnjo zivine i drugim slicnim delatnostima, nezavisno od toga da li su kao samostalne delatnosti registrovane kod nadleznih organa. Pod samostalnom delatnoscu podrazumeva se delatnost pojedinca koju ovaj obavlja sam ili kad poslovanje obavlja kroz samostalnu zajednicku radnju ili drugi oblik poslovanja. Obveznik ovog poreza je fizicko lice – registrovani preduzetnik koji ostvaruje prihode obavljanjem neke od samostalne delatnosti. Obveznik je i preduzetnik – osnivac ortacke radnje. Oporeziva dobit ovom obvezniku utvrdjuje se u srazmeri sa njegovim ucescem u dobiti prema aktu o osnivanju ortacke radnje. Obveznik ovog poreza je i svako drugo fizicko lice koje je obveznik PDV nezavisno od toga da li je registrovano za obavljanje delatnosti. Osnovica poreza na prihode od samostalne delatnosti je oporeziva dobit, ako Zakonom o porezu na dohodak gradjana nije drukcije odredjeno. Zakonodavac je prilikom utvrdjivanja osnovice posao od potrebe dovodjenja obveznika u isti polozaj kao i polozaj preduzeca, sto je iskustvo i drugih zemalja. Vazecim Zakonom, omogucava preduzetniku da se opredeli hoce li poslovne knjige voditi po sistemu dvojnog ili po sistemu prostog knjigovodstva. Izuzetak od ovog pravila postoji za preduzetnike – osnivace ortacke radnje, koji moraju poslovne knjige voditi po
  10. 10. sistemu svojnog knjigovodstva. Za obveznike koji vode dvojno knjigovodstvo, oporeziva dobit se utvrdjuje u poreskom bilansu u skladu sa Medjunarodnim racunovodstvenim standardima (MRS), odnosno Medjunarodnim standardima finansijskog izvestavanja (MSFI) i propisima kojima se uredjuje racunovodstvo. Za razliku od njega, preduzetnik koji poslovne knjige vodi po sistemu prostog knjigovodstva, utvrdjivanje oporezive dobiti vrsi Pravilnikom o poslovnim knjigama i iskazivanju finansijskog rezultata po sistemu prostog knjigovodstva. Poreska stopa ovog poreza je 10%, dok se poreski podsticaji preduzetnicima priznaju, pod uslovima i na nacin kako se priznaju pravnim licima po zakonu kojim se uredjuje porez na dobit pravnih lica. Slozenost postupka sastoji se u tehnickim radnjama utvrdjivanja bruto iznosa osnovice, pa onda putem odbijanja troskova ili drugih izdataka od osnovice dobija se sama visina osnovice (neto osnovica). Izuzetno je tesko u praksi utvrditi stvarno ostvareni prihod. Posebnu teskocu predstavlja utvrdjivanje troskova delatnosti. Da bi se utvrdila osnovica poreza, obveznik je duzan da vodi poslovne knjige po sistemu dvojnog ili prostog knjigovodstvas, da sastavi poreski bilans i podnese poresku prijavu. Sigurno je da to znacajan broj obveznika ovog poreza nije u mogucnosti da to uradi. Zbog izlozenih razloga, kao preovladjujuci nacin oporezivanja samostalnih delatnosti jeste tzv. pausalno oporezivanje. Pravni osnov za ovakvo oporezivanje zakonodavac utvrdjuje na sledeci nacin: Preduzetnik koji s obzirom na okolnosti nije u stanju da vodi poslovne knjige, osim poslovne knjige o ostvarenom prometu, ili kome njihovo vodjenje otezava obavljanje delatnosti, ima pravo da podnese zahtev da porez na prihode od samostalne delatnosti placa na pausalno utvdjen prihod. Prema tome, obveznik koji nije u stanju da placa ovaj porez prema stvarno ostvarenom dohotku, moze ali ne mora da podnese zahtev nadleznom poreskom organu za pausalno placanje poreza. Ako ne podnese zahtev, morace da se snadje, npr. da nekoga placa da mu vodi poslovne knjige. Ako obveznik zahtev podnese, navedeni poreski organ ceni da li su ispunjeni zakonom utvrdjeni uslovi za pausalno oporezivanje, prema okolnostima konkretnog slucaja. Zahtev za pausalno oporezivanje se podnosi do 30. novembra u tekucoj godini, odnosno u roku od 15 dana od dana upisa u registar nadleznog organa, odnosno u roku od 15 dana od dana prijema akta nadleznog poreskog organa kojim se potvrdjuje brisanje iz evidencije za PDV u skladu sa zakonom koji se uredjuje PDV. Nadlezni poreski organ moze odobriti ili odbiti zahtev obveznika, ali je obavezan da o podnetom zahtevu resi u roku od 30 dana od dana podnosenja zahteva. Ako to ne uradi, smatrace se da je zahtev za pausalno oporezivanje pozitivno resen. Preduzetnik ce porez placati pausalno sve dok mu nadlezni poreski organ resenjm ne utvrdi da su prestali razlozi za ostvarivanje tog prava, odnosno da su stvoreni uslovi za oporezivanje prema stvarno ostvartenom prihodu. Kada navedeni organ, oceni da su ispunjeni zakonski uslovi za pausalno oporezivanje, utvrdice obvezniku pausalni prihod, vodeci racuna o sledecim kriterijumima i elementima:
  11. 11. - Visina prosecne mesecne zarade po zaposlenom u RS, opstini, gradu i okrugu ostvarene u godini koja prethodi godini za kou se utvrdjuje pausalni prihod; - Mestu na kome se radnja nalazi (centar, periferija, selo…); - Opremljenost radnje (savremena, nova oprema…); - Broju zaposlenih radnika i clanova porodice koji su angazovani u radnji; - Trzisni uslovi u kojima se delatnost obavlja; - Starost obveznika i njegova radna sposobnost. Zakonom je precizno utvrdjeno k one moze pausalno placati porez. To se ne moze priznati preduzetniku: - osnivacu ortacke radnje; - koji obavlja delatnost iz oblasti: trgovina na veliko i trgovina na malo (osim odrzavanje i popravka motornih vozila), hotela i restorana, finansijskog posredovanja i aktivnosti u vezi s nekretninama; - u ciju delatnost ulazu i druga lica; - ciji je ukupan promet u godini koja prethodi godini za koju se utvrdjuje porez, odnosno ciji je planirani promet kada pocinje obavljanje delatnosti – veci od 3 000 000 dinara; - koji je obveznik PDV, odnosno koji se opredeli za placanje PDV u skladu sa zakonom kojim se uredjuje PDV. Izuzetno, preduzetniku koji trgovinsku ili ugostiteljsku delatnost obavlja u kiosku, prikolici ili slicnom montaznom ili pokretnom objektu, moze se na njegov zahtev odobriti placanje ovog poreza na pausalno utvrdjen prihod. 72. POREZ NA PRIHODE OD AUTORSKIH PRAVA, PRAVA SRODNIH AUTORSKOM PRAVU I PRAVA INDUSTRIJSKE SVOJINE Predmet ovog poreza je naknada (prihod) koju obveznik ostvari od autorskih prava, prava srodnih autorskom pravu i od prava industrijske svojine. Zakonom je taksativno utvrdjeno koja su to dela koja su osnovi za ostvarivanje naknada na koje se placa porez. Navode se 17 autorskih dela kao osnovi za sticanje prihoda koji se oporezuju. Obuhvat oporezivanja je prosiren i na prihode po osnovu prava srodnih autorskom pravu. Prihod od pomenutih prava je naknada koju obveznik ostvari po osnovu: - prava interpretatora; - prava proizvodjaca fonograma; - prava proizvodjaca videograma; - prava izvodjaca emisije; - prava proizvodjaca baze podataka. Zakonom o autorskim i srodnim pravima je regulisana materija o autorskim i srodnim pravima. Najcesca vrsta autorskih dela koja su izvor prihoda u praksi su pisana dela – knjizevna, naucna, strucna i dr. Obveznik poreza na prihode od autorskih i srodnih prava i prava industrijske svojine je fizicko lice koje kao autor,
  12. 12. nosilac srodnih prava, odnosno vlasnik prava industrijske svojine, ostvaruje naknadu po osnovu autorskog prava, prava srodnih autorskom pravu odnosno prava industrijske svojine. Obveznik ovog poreza je takodje i naslednik imovinskog autorskog i srodnog prava i prava industrijske svojine, i svako drugo fizicko lice koje ostvaruje naknadu po tim osnovama. Pomenuta fizicka lica dolaze u posed ove vrste prava najcesce kupovinom ili poklonom. Osnovica ovog poreza je neto prihod koji se dobija tako sto se od bruto prihoda odbiju troskovi koje je obveznik imao pri ostvarivanju i ocuvanju prihoda, osim ako zakonom nije drugacije propisano. Troskovi se utvrdjuju na dva nacina: a) normiranjem troskova (zakonskim priznavanjem uprosecnih troskova); b) priznavanjem troskova u stvarnoj visini. Najcesci nacin priznanja visine troskova je preko normiranja troskova. Tesko je, u praksi, za svako pojedino autorsko delo stvarno utvrditi sve troskove jer su oni brojni i raznoliki.Zbog toga, zakonodavac najcesce polazi od pausalnog priznavanja troskova kod utvrdjivanja neto prihoda od autorskih prava. Ali, obveznik moze podneti zahtev da mu se umesto normiranih priznaju stvarni troskovi koje je imao pri ostvarivanju i ocuvanju prihoda. Uz zahtev obveznik je duzan da podnese i dokaze (racuni i td.).Normirani ili stvarni troskovi se priznaju samo autorima ne i naslednicima i drugim licima koji ostvaruju naknadu iz autorskih prava. Razlog je jednostavan, oni nisu stvorili autorska dela. Cinjenica je da razlicite vrste dela nemaju jednake troskove. Zato je zakonodavac podelio autorska dela u tri grupe normiranih troskova: 1) Procenjuje se da je najvece ucesce troskova u vrednosti, odnosno ostvarenoj naknadi za vajarska dela, tapiserije, umetnicku keramiku, keramoplastiku, mozaik i vitraz, umetnicku fotografiju, zidno slikarstvo i slikarstvo u prostoru u tehnikama, kostimografiju, modno kreatorstvo i umetnicku obradu tekstila. Kod ovih prava priznaju se troskovi u iznosu 50% od bruto prihoda. 2) Najveci broj autorskih dela je svrstn u drugu grupu u koju spadaju: slikarska dela, graficka dela, industrijsko oblikovanje sa izradom modela i maketa, sitna plastika, radovi vizuelnih komunikacija, radovi u oblasti unutrasnje arhitekture i obrade fasada, oblikovanje prostora, radovi na podrucju hoptikulture, vrsenje umetnickog nadzora nad izvodjenjem radova u oblasti unutrasnje i fasadne arhitekture, oblikovanje prostora i horticulture sa izradom modela i maketa, umetnicka resenja za scenografiju, naucna, strucna, knjizevna i publicisticka dela, prevodi, muzicka i kinematografska dela, restauratorska i konzervatorska dela u oblasti kulture i umetnosti, snimanje filmova. Ovoj grupi autorskih dela priznaju se troskovi u iznosu 43% od bruto prihoda. 3) Najmanju procenat priznatih troskova, u iznosu od 34% od bruto prihoda, utvrdjen je za interpretaciju odnosno izvodjenje estradnih programa zabavne i narodne muzike, proizvodnju fonograma, proizvodnju videograma, proizvodnju emisije, proizvodnju baze podataka i za druga autorska i srodna prava.
  13. 13. Pausalno p0riznavanje troskova na navedeni nacin uslovljava veliki stepen proizvodljivosti, u odredjenim situacijama cak i apsurdnosti. Zbog znacaja i realnije mogucnosti procene pausalno odredjivanje troskova nije propisano za utvrdjivanje oporezivog prihoda od patenata, malih patenata, zigova, modela, uzoraka i tehnickih unapredjenja. Naime, obveznici koji placaju porez na ostvarene navedene prihode priznaju se kao troskovi sledeci izdaci: - takse i drugi troskovi zastite patenata, malih patenata, zigova, modela, uzoraka i tehnickih unapredjenja., prema potvrdi nadleznog organa za njihovu zastitu; - troskovi izrade nacrta i tehnickog opisa; - troskovi izrade prototipa. Mnoga autorska i druga dela se stvaraju vise godina. S tim u vezi, zakonodavac je propisao mogucnost da se na zahtev obveznika prilikom utvrdjivanja neto prihoda za delo koje je stvarano duze od jedne godine moze izvrsiti podela prihoda na onoliko jednakih delova koliko je delo stvarano, a ne duze od 5. Ako do podele dodje, u svakoj godini se oporezuje srazmertni deo. Stopa ovog poreza je jedinstvena i proporcionalna, iznosi 20%. 73. POREZ NA PRIHODE OD KAPITALA Ostvarenjem prihoda ulaganjem kapitala u razlicite vidove kredita, stednje ili ulaganja sredstvima u poslovanje privrednih drustava, stvara se pravni osnov da individualni vlasnici budu optereceni porezom na prihode od kapitala. Predmet ovog poreza su: - Kamate po osnovu zajma, stednih i drugih depozita, i po osnovu duznickih i slicnih hartija od vrednosti. Kamatom se smatra i deo prihoda ostvaren kod otudjenja ili otkupa diskontne duznicke hartije od vrednosti koji predstavlja razliku izmedju nabavne i prodajne cene, odnosno izmedju nabavne i otkupne cene diskontne duznicke hartije od vrednosti; - Prihodi od dividend ii udela u dobiti; - Uzimanja iz imovine i koriscenje usluga privrednog drustva od strane vlasnika privrednog drustva za njihove privatne potrebe, izvrsene u skladu sa zakonom; - Primanja clana otvorenog investicionog fonda po osnovu prava na srazmerni deo prihoda od investicione jedinice toga fonda. Postoje oslobodjenja prihoda od kamata na dinarska sredstva po osnovu stednih i drugih depozita i prihoda od kamata po osnovu duznickih hartija od vrednosti, u smislu propisa kojima je uredjeno trziste hartija od vrednosti i drugih finansijskih instrumenata ciji je izdavalac Republika Srbija, autonomna pokrajina, jedinica lokalne samouprave ili Narodna banka Srbije. Poresku osnovicu ovog poreza predstavlja oporezivi prihod koji cini ostvarena kamata, kao i pozitivna razlika ostvarena otudjenjem ili otkupom diskontne duznicke hartije od vrednosti, za period od dana sticanja do dana otudjenja ili otkupa te hartije. Takodje, oporeziv
  14. 14. prihod cini i prihod isplacen obvezniku. Obveznik poreza na prihode od kapitala je fizicko lice koje ostvari prihod od kapitala. Kod ovog poreza u primeni je proporcionalna stopa i iznosi 15%. Porez se placa po odbitku, prilikom svake pojedinacne isplate. Drugim recima, isplatilac prihoda obracunava, obustavlja i uplacuje na propisane racune duzni porez za svakog obveznika i za svaki pojedinacno isplaceni prihod u skladu sa propisima koji vaze na dan isplate prihoda. Neophodno je istaci da prihodi od kapitala ne podlezu obavezi placvanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje. 74. POREZ NA PRIHODE OD NEPOKRETNOSTI Predmet ovog poreza su prihodi koje obveznik ostvari izdavanjem u zakup ili podzakup nepokretnosti. Zakonodavac nije taksativno nabrojao koje se sve nepokretnosti oporezuju koje daju prihod. Receno je samo da se oporezuju narocito ostvareni prihodi od zemljita, stambenih i poslovnih zgrada, delovi tih zgrada, stanova, delova stanova, poslovnih prostorija i garaza. Da bi se sprecilo izbegavanje placanja poreza, prihode od nepokretnosti podlozne porezu cine ostvarena zakupnina i vrednost svih realizovanih obaveza i usluga na koje se obavezao zakupac, odnosno podzakupac. Nenovcana davanja i usluge se radi utvrdjivanja osnovice preracunavaju u novac. Obveznik poreza na dohodak gradjana za prihode od nepokretnosti jete fizicko lice koje izdavanjem u zakup ili podzakup nepokretnosti ostvari prihode od nepokretnosti podlozne porezu. Obveznik ovog poreza nije fizicko lice koje se profesionalno, uz odredjene uslove i dobijenu dozvolu, bavi izdavanjem svoje ili zakupljene imovine u zakup ili podzakup. Osnovica poreza na prihode od nepokretnosti je oporezivi prihod. On se dobija kada se od bruto prihda od nepokretnosti odbijaju troskovi koji nastaju pri ostvarivanju i ocuvanju prihoda. U praksi je izuzetno slozeno utvrditi koji su to stvarni troskovi obveznika. Tesko je utvrditi vrste i visinu troskova koji su u uzrocnoj vezi za zakup ili podzakup. Radi uproscavanja i efikasnije primene ovog poreza, zakonodavac se odlucio na priznavanje normiranih troskova u visini od 20% od ostvarenog bruto prihoda. U cilju stimulisanja turistickih usluva, zakonodavac je utvrdio normirane troskove u visini od 50% ostvarenog bruto prihoda za prihode od nepokretnosti ostvarene po osnovu iznajmljivanja stanova, soba i postelja putnicima i turistima za koje je placena boravisna taksa. Data je zakonska mogucnost da se obvezniku na njegov zahtev, umesto normiranih priznaju stvarni troskovi koje je imao pri ostvarivanju i ocuvanju prihoda, ao za to podnese dokaze. Ako se priznaju stvarni obveznikovi troskovi, onda se u njih svakako ukljucuje i iznos jednogodisnje amortizacije obracunate primenom proporcionalne metode po stopi iz nomenklature sredstava za amortizaciju. Kada zakupac ostvaruje prihode od podzakupa kao trosak mu se priznaje zakupnina koju placa zakupodavcu. U cilju sto pribliznijeg utvrdjivanja stvarnog prihoda kod ovog poreza, zakonodacac predvidja i pausalno odredjivanje poreza. Ako prilikom utvrdjivanja poreza, poreski organ proceni da je prijavljeni prihod od
  15. 15. nepokretnosti manji od onog ko bi se mogao postici, pristupice pausalnom utvrdjivanju prihoda. Nadlezni poreski porgan primenice metod parifikacije (uporedjenja) tako sto ce se kao neto prihod obveznika uzeti zakupnina koja se moze postici prema mesnim prilikama, s ugledom na zakupninu za slicne objekte koji se izdaju u zakup pod priblizno slicnim uslovima. Kod ovog poreza, poreska obaveza nastaje danom predaje stvari zakupcu na koriscenje po osnovu zakljcenog ugovora o zakupu nepokretnosti. Predmet poreske obaveze (poreski dug) nastaje prilikom svake isplate prihoda. Stopa ovog poreza je proporcionalna i iznosi 20%. Obracun poreza se vrsi tako sto se na oporezivi prihod koji predstavlja osnovicu primenjuje navedena stopa. Porez se placa po resenju nadleznog poreskog organa na osnovu podataka iz poreske prijave i drugih podataka koji su od znacaja za utvrdjivanje obaveze, osim u slucajevima kada se kao isplatilac prihoda zakupac ili podzakupac pojavljuje pravno lice ili preduzetnik. 75. POREZ NA KAPITALNE DOBITKE Zakon o porezu na dohodak gradjana razlikuje ostvarivanje kapitalnog dobitka u vezi sa obavljanjem samostalne delatnosti i kapitalnih dobitaka koja imaju druga fizicka lica. Pravni rezim kapitalnih dobitaka ostvarenih od obveznika koji obavljaju samostalnu delatnost u vezi s obavljanjem te delatnosti, je isti kao i obveznika poreza na dobit pravnih lica. Razlog tome je stvaranje jednakih uslova privredjivanja svih subjekata. Prihod koji poreski obveznik (fizicko lice) ostvari prodajom, odnosno drugim prenosom uz naknadu tretira se kao kapitalni dobitak (npr. stvarna prava na nepokretnostima, trajno koriscenje prava i prava gradnje na gradskom zemljistu, autorska prava, prava srodna autorskim pravima i prava industrijske svojine, udeli u imovini pravnih lica, akcije, hartije od vrednosti…). Do kapitalnog dobitka se dolazi iznalazenjem razlike izmedju prodajne cene prava, udela odnosno hartija od vrednosti i njihove nabavne cene uskladjene prema odredbama Zakona. Za potrebe oporezivanja kao prodajna cena se smatra ugovorena cena, odnosno trzisna cena koju utvrdjuje Poreska uprava, ako oceni da je ugovorena cena niza od trzisne. Prodajnom cenom investicione jedinice smatra se otkupna cena investicione jedinice koja se sastoji od neto vrednosti imovine otvorenog drustva po investicionoj jedinici na dan podnosenja zahteva clana fonda za otkup investicionih jedinica, uvecane za naknadu za kupovinu ukoliko je drustvo za upravljanje naplacuje, saglasno zakonu koji uredjuje investicione fondove. Pod nabavnom cenom se podrazumeva cena po kojoj je obveznik stekao pravo, udeo u hartiji od vrednosti, odnosno cena koju je utvrdila Poreska uprava u skladu sa Zakonom o porezu na dohodak gradjana. Nabavna cena investicione jedinice sastoji se od neto vrednosti imovine otvorenog fonda po investicionoj jedinici na dan uplate, uvecane za naknadu za kupovinu ukoliko je drustvo za upravljanje naplacuje, saglasno zakonu koji uredjuje investicione fondove. Ako obveznik prodaje nepokretnosti koju je sam izgradio, priznace se kao nabavna cena iznos
  16. 16. troskova izgradnje, a ako obveznik ne dokaze iznos troskova izgradnje, trzisna cena nepokretnosti koja je uzeta odnosno mogla biti uzeta kao osnovica poreza na imovinu u godini nastanka obaveze po osnovu poreza na imovinu. Kod prodaje nepokretnosti u izgradnji nabavnu cenu cini iznos troskova izgradnje koje je imao obveznik do dana prodaje. Zakonodavac je precizno utvrdio kada se kapitalni dobitak ne utvrdjuje i ne oporezuje. Radi se o prenosu prava, udela ili hartija od vrednosti: - koji se vrsi izmedju bracnih drugova i krvnih srodnika u pravoj liniji; - koji se vrsi izmedju razvedenih bracnih drugova, a u neposrednoj je vezi sa razvodom braka; Ne utvrdjuje se i ne oporezuje kapitalni dobitak na prihod ostvaren po osnovu prenosa duznickih hartija od vrednosti, u smislu propisa kojima je uredjeno trziste hartija od vrednosti i drugih finansijskih instrumenata, ciji je izdavalac Republika Srbija, autonomna pokrajina, jedinica lokalne samouprave ili Narodna banka Srbije. Zakonom je propisano oslobodjenje od poreza na kapitalni dobitak obvezniku koji sredstva ostvarena prodajom nepokretnosti u roku od 90 dana od dana prodaje ulozi u resavanje svog stambenog pitanja i stambenog pitanja clanova svoje porodice, odnosno domacinstva, prema blizim kriterijumima koje uredjuje Ministar finansija. Kad protekne navedeni rok, obveznik koji je ostvario kapitalnu dobit duzan je da na nju plati porez. Zakonodavac dopusta povracaj placenog poreza obvezniku koji u roku od narednih 12 meseci sredstva ostvarena prodajom ulozi za resavanje svojih stambenih pitanja. U slucaju delimicnog ulaganja obveznika u resavanju svog stambenog priznaje se srazmerno umanjenje poreske obaveze. 76. POREZI NA OSTALE PRIHODE (porez na prihode od davanja u zakup pokretne imovine; porez na dobitke od igara na srecu; porez na prihode od osiguranja lica; porez na prihode koji ostvaruju sportisti i sportski strucnjaci i porez na druge prihode) Zakonom o porezu na dohodak gradjana u tzv. ostale prihode svrstani su: porez na prihode od davanja u zakup pokretne imovine; dobici od igara na srecu; prihodi od osiguranja lica; prihodi koji ostvaruju sportisti i sportski strucnjaci i drugi prihodi osim onih koji su posebno izuzeti ovim zakonom. 1) POREZ NA PRIHODE OD DAVANJA U ZAKUP POKRETNE IMOVINE – Predmet poreza na prihode od davanja u zakup pokretne imovine je prihod od davanja u zakup opreme, transportnih sredstava i drugih pokretnih stvari. Osnovica poreza je oporezivi prihod od izdavanja u zakup pokretne imovine koji se dobija kada se od bruto prihda odbiju troskovi koji nastaju pri ostvarivanju i ocuvanju prihoda. Zbog istih razloga kao i kod utvrdjivanja troskova kod poreza na prihode od nepokretnosti, i kod ovog poreza se priznaju normirani troskovi u visini od 20% od ostvarenog bruto prihoda. Obvezniku se na njegov
  17. 17. zahtev umesto normiranih priznaju stvarni troskovi ako za to podnese i potrebne dokaze. Obveznik ovog poreza je fizicko lice koje ostvaruje prihode od davanja pokretne imovine u zakup. Porez se placa po proporcionalnoj stop ii iznosi 20% po resenju nadleznog poreskog organa, osim ako se kao isplatilac prihoda pojavljuje pravno lice ili preduzetnik. Tada se porez placa po odbitku. 2) POREZ NA DOBITKE OD IGARA NA SREDU – Predmet ovog poreza su dobici od igara na srecu. Osnovica poreza je oporezivi prihod od dobitka od igara na srecu koji predstavlja svaki dobitak od igara na srecu, osim onih koji su oslobodjeni od placanja. Porez se placa na dobitke u novcu, ali i od stvari i prava. U ovom drugom slucaju, osnovica se utvrdjuje preracunavanjem tih stvari i prava u novac prema njihovoj trzisnoj vrednosti u momentu kada je dobitak ostvaren. Obveznik poreza je fizicko lice koje ostvari dobitak od igara na srecu. Porez se ne placa na pojedinacne dobitke od igara na srecu do iznosa od 23 232 dinara. Porez se ne placa ni na ostvaren dobitak od igara koje se priredjuju u igracnicama (kazinama) i na automatima. Takodje, porez se ne placca na lutrijske zgoditke po javnim zajmovima. Porez na dobitke od igara na srecu se placa po odbitku primenom proporcionalne stope u iznosu od 20%. 3) POREZ NA PRIHODE OD OSIGURANJA LICA – Porez se placa na naknadu koju fizicko lice ostvari po osnovu osiguranja lica. Osnovica poreza je oporezivi prihod od osiguranja lica koji predstavlja vrednost isplacene naknade iz osiguranja lica umanjenu za iznos uplacenih sredstava uplacenih po osnovu premija osiguranja, ako nije izuzeta iz oporezivanja prema Zakonu. Ovaj porez se placa po odbitku, na taj nacin sto je isplatilac naknade, odnosno pravno lice koje je registrovano za obavljanje delatnosti osiguranja, u obavezi da prilikom isplate naknade iz osiguranja fizickom licu, obracuna i uplati porez na prihode od osiguranja lica. Kod ovog poreza u primeni je proporcionalna stopa u iznosu od 15%. 4) POREZ NA PRIHODE KOJE OSTVARUJU SPORTISTI I SPORTSKI STRUCNJACI – U cilju ostvarenja nacela placanja poreza prema ekonomskoj snazi, zakonodavac je porezom na dohodak gradjana opteretio i prihode sportista i sportskih strucnjaka. Obveznici ovog poreza su profesionalni sportisti, sportski amateri, sportski strucnjaci i strucnjaci u sportu koji prihode ostvare od sportske organizacije, odnosno organizacije za obavljanje sportske delatnosti, sportskih drustava i saveza. Zakonodavac je kao predmete oporezivanja taksativno oznacio narocita primanja koja se po svojoj prirodi oporezuju porezom na dohodak gradjana. To su: - naknade na ime zakljucenja ugovora (transfer i sl.); - naknade za koriscenje lika sportiste; - novcane pomoci vrhunskim sportistima sa posebnim zaslugama; - stipendije vrhunskim sportistima za sportsko usavrsavanje, novcane i druge naknade;
  18. 18. - nacionalna priznanja i nagrade za poseban doprinos razvoju i afirmaciji sporta; - naknade i nagrade za rad sportskim strucnjacima i strucnjacima u sportu (treneri, sudije, delegati i td). Oporezivi prihod koji predstavlja osnovicu za ovaj porez, dobija se odbijanjem normiranih troskova od bruto prihoda u visini od 50%. Na tako utvrdjenu osnovicu primenjuje se proporcionalna stopa u iznosu od 20%. 5) DRUGI PRIHODI - ???  (str. 251, 252). 77. GODISNJI POREZ NA DOHODAK GRADJANA Ovaj porez placaju fizicka lica – rezidenti i stranci – rezidenti, koji su u kalendarskoj godini ostvarili dohodak veci od trostrukog izosa prosecne godisnje zarade po zaposlenom, isplacene u Republici u godini za koju se utvrdjuje porez, prema podacima republickog organa nadleznog za poslove statistike. Radi stvaranja uslova za oporezivanje, vazecim propisima utvrdjeno je da godisnji dohodak relevantan za opterecenje pomenutih subjekata predstavlja zbir godisnjih prihoda ostvarenih iz sledecih izvora: - zarada; - oporezivih prihoda od samostalne delatnosti; - oporezivih prihoda od autorskih i srodnih prava i prava industrijske svojine; - oporezivih prihoda od nepokretnosti; - oporezivih prihoda od davanja u zakup pokretnih stvari; - oporezivih prihoda sportista i sportskih strucnjaka; - oporezivih drugih prihoda; - prihodi po prethodnim osnovama ostvareni i oporezovani u drugoj drzavi. Primetljivo je da su izostavljeni kao izvori prihoda godisnjeg poreza sledeci prihodi: od poljoprivrede i sumarstva; od kapitala; od kapitalnih dobitaka; prihodi od dobitaka igara na srecu; prihodi od osiguranja lica. Motivi za ovakva resenja su zelja za podsticaj ulaganja u privredu, izbegavanje visestrukog oporezivanja i td. Da bi se dobio dohodak za oporezivanje, neophodno je ostvarenu zaradu i oporezive prihode od autorskih i srodnih prava i prava industriske svojine, prihoda sportista i sportskih strucnjaka i drugih prihda umanjiti za placeni porez i doprinoce za obavezno socijalno osiguranje placene u Republici na teret lica koje je ostvarilo zaradu, odnosno oporezive prihode. Umanjenje po osnovu doprinosa je limitirano do nivoa doprinosa koji bi se platio na iznos najvise godisnje osnovice doprinosa. Neophodno je umanjiti oporezive prihode od samostalne delatnosti, od nepokretnosti, od davanja u zakup pokretnih stvari, za placene poreze n ate prihode u Republici. Najzad, prihodi utvrdjeni Zakonom umanjuju se za porez placen u drugoj drzavi. Osnovicu odnosno oporezivi dohodak godisnjeg poreza na
  19. 19. dohodak gradjana predstavlja razlika izmedju izlozenog dobijenog dohotka za oporezivanje i licnih odbitaka koji iznose: 1) za poreskog obveznika – 40 % od prosecne godisnje zarade po zaposlenom, isplacene u Republici u godini za koju se utvrdjuje porez, prema podacima republickog organa nadleznog za poslove statistike; 2) za izdrzavanog clana porodice – 15% od prosecne godisnje zarade po zaposlenom, isplacene u Republici u godini za koju se utvrdjuje porez, prema podacima republickog organa nadleznog za poslove statistike, po clanu. Medjutim ukupan iznos liucnih odbitaka ne moze biti veci od 50% dohotka za oporezivanje. Stope godisnjeg poreza na dohodak gradjana su progresivne i u primeni je progresija po transama. Godisnji porez na dohodak gradjana placa se na osnovicu po sledecim stopama: - na iznos do sestostruke prosecne godisnje zarade – 10% - na iznos preko sestostruke prosecne godisnje zarade – 10% na iznos do sestrostruke prosecne zarade + 15% na iznos preko sestostruke prosecne godisnje zarade. Godisnji porez na dohodak gradjana se utvrdjuje resenjem Poreske uprave na osnovu podataka iz poreske prijave, poslovnih knjiga i drugih podataka koji su relevantni za utvrdjivanje poreza. 78. POREZ NA DOBIT PREDUZECA KOD NAS Zakonom o porezu na dobit pravnih lica, kao poreski obveznik pojavljuje se privredno drustvo, odnosno preduzece organizovano u jednom od sledecih oblika: akcionarsko drustvo; drustvo sa ogranicenom odgovornoscu; drustveno preduzece; javno preduzece; ortacko drustvo; komanditno drustvo; zadruga koje ostvaruje prihode prodajom proizvoda na trzistu ili vrsenjem usluga uz naknadu; drugo pravno lice koje nije organizovano u nekom od ovih oblika ali koje ostvaruje prihode preteznom prodajom proizvoda na trzistu ili vrsenjem usluga uz naknadu; i druga pravna lica koja se ne smatraju pravnim licem utrvrdjenim ovim Zakonom ako ostvaruju prihode prodajom proizvoda na trzistu ili vrsenjem usluga uz naknadu. Po Zakonu o porezu na dobit pravnih lica, rezidentni obveznik je pravno lice koje je osnovano ili ima sediste stvarne uprave i kontrole na teritoriji Republike. On podleze oporezivanju dobiti koju ostvari na teritoriji RS i izvan nje. Nerezidentalni obveznik je pravno lice koje je osnovano ii ma sediste stvarne uprave i kontrole van teritorije RS. On podleze oporezivanju dobiti koju ostvari poslovanjem preko stalne poslovne jedinice koja se nalazi na teritoriji RS. Stalnom poslovnom jedinicom se smatra svako stalno mesto poslovanja preko kojeg nerezidentalni
  20. 20. obveznik obav lja delatnost, a narocito u sledecem organizacionom obliku: pogon, ogranak, predstavnistvo, mesto proizvodnje, fabrika ili radionica, rudnik, kamenolom ili drugo mesto eksploatacije prirodnog bogatstva. Stalnu poslovnu jedinicu cine i stalno ili pokretno gradiliste, gradjevinski ili montazni radovi, ako traju duze od 6 meseci i to: a) jedna od vise izgradnji ili montaza koje se uporedno obavljaju, ili b) nekoliko izgrdnji ili montaza koje se obavljaju bez prekida jedna za drugom. Nerezidentalni obveznik koji obavlja delatnost na teritoriji RS poslovanjem preko stalne poslovne jedinice koja vodi poslovne knjige u skladu sa propisima kojima se uredjuje racunovodstvo i revizija, oporezivu dobit utvrdjuje u skladu sa ovim zakonom i podnosi za stalnu poslovnu jedinicu poreski bilans kao i poreski obveznik iz ovog Zakona i poresku prijavu. Nerezidentalni obveznik koji obavlja delatnost preko stalne poslovne jedinice koja ne vodi poslovne knjige u skladu sa propisima kojima se uredjuje racunovodstvo i revizija, duzan je da vodi u toj stalnoj poslovnoj jedinici evidenciju kojom se obuhvataju svi podaci o prihodima i rashodima, kao i drugi podaci od znacaja za utvrdjivanje dobiti koju ta jedinica ostvaruje poslovanjem na teritoriji RS. 79. UTVRDJIVANJE OSNOVICE KOD POREZA NA DOBIT PREDUZECA KOD NAS Visina opterecenja obveznika bitno zavisi i od utvrdjene poreske osnovice. Osnovicu poreza na dobit pravnih lica predstavlja oporeziva dobit obveznika koja se utvrdjuje u poreskom bilansu. Pod poreskim bilansom podrazumevamo dokument – izvestaj u koji se utvrdjuje oporeziva dobit pravnih lica koja cini osnovicu za oporezivanje. Savremena fiskalna praksa razlikuje bilans uspeha od poreskog bilansa koji se pojavljuje kao instrument za razrez poreza na dobit pravnih lica. Metodologija utvrdjivanja osnovice poreza na dobit propisuje se u poreskim zakonima. U poreskom bilansu se vrse uskladjivanja dobiti, odnosno gubitka utvrdjenih u bilansu uspeha, koji je sacinjen u skladu sa medjunarodnim racunovodstvenim standardima (MRS), odnosno medjunarnim standardima finansijskog izvestavanja (MSFI) i propisima kojima se uredjuje racunovodstvo i revizija, na nacin propisan Zakonom o porezu na dobit pravnih lica. Sastavljanje poreskog bilansa izlaze se preko korekcije prihoda i rashoda iskazanih u bilansu uspeha. USKLADJIVANJE U PORESKOM BILANSU – Radi sprecavanja mogucnosti suzavanja osnovice od strane poreskog obveznika, zakonodavac je posebnu paznju morao da posveti potrebi korekcije tzv. transfernih cena. Pod transfernim cenama podrazumevamo cene nastale u vezi sa transakcijama sredstvima ili stvaranjem obaveza medju povezanim licima. Status povezanog lica sa obveznikom zakonodavac utvdjuje za fizicka i pravna lica u cijim se odnosima sa obveznikom javlja mogucnost kontrole ili znacajnijeg uticaja na poslovne
  21. 21. odluke. Kontrola nad obveznikom je omogucena kada neki subjekti posredno ili neposredno poseduju najmanje 25% akcija iliu udela. Povezanim licem sa obveznikom takodje se smatra i ono pravno lice u kome, kao i kod obveznika, ista fizicka i pravna lica neposredno ili posredno ucestvuju u upravljanju, kontroli ili kapitalu kao na napred izlozeni nacin. Transakcije, odnosno stvaranje obaveza kod kojih se javaljju transferne cene mogu biti raznovrsni: isporuka dobaa, pruzanje usluga, ustupanje uz naknadu prava intelektualne svojine i td. Prilikom sastavljanja poreskog bilansa obveznik mora da posebno izlozi navedene transakcije kod kojih se i pojavljuju transferne cene. Primena ne simuliranih cena (“van dohvata ruke”) radi korekcije transfernih cena ostvaruje se kroz koriscenje sledecih metoda: metoda uporedivih cena na trzistu; metoda cene kostanja uvecane za uobicajenu zaradu; metoda preprodajne cene; metoda transakcione neto marze; metoda podele dobiti i bilo koja druga metoda kojom je moguce utvrditi cenu transakcije po principu “van dohvata ruke” pod uslovom da primena metode prethodno navedenih nije moguca ili da je ta druga metoda primerenija okolnostima slucaja od prethodno navedenih metoda. Za utvrdjivanje osnovice za oporezivanje, kao znacajan poslovni rashod, pojavljuje se amortizacija stalnih sredstava. Osim rashoda ograniceno prihvacenih, pojavljuju se i izdaci obveznika koji se u poreskom bilansu priznaju u celini. Najvazniji su: - porezi, doprinosi, takse i druge javne dazbine koje ne zavise od rezultata poslovanja koje su placene u poreskom periodu; - clanarine propisane zakonom; - obracunate kamate, izuzev kamate zbog neblagovreneog placanja poreza, doprinosa i drugih javnih dazbina. Kao rashod u poreskom bilansu ne priznaju se: 1/ Troskovi koji se ne mogu dokumentovati; 2/ Ispravke vrednosti pojedinacnih potrazivanja od lica kojima se istovremeno i duguje, do iznosa obaveze prema tom licu; 3/ Pokloni i prilozi dati politickim organizacijama; 4/ Pokloni ciji je primalac povezano lice; 5/ Kamate zbog neblagovremenog placanja poreza, doprinosa i drugih javnih dazbina; 6/ Troskovi postupka prinudne naplate poreza i drugih dugovanja, troskovi poresko-prekrsajnog postupka i drugih prekrsajnih postupaka koji se vode pred nadleznim organom; 7/ Novcane kazne koje izrice nadlezni organ, ugovorne kazne i penali; 8/ Zatezne kamate izmedju povezanih lica; 9/ Troskovi koji nisu nastali u svrhu obavljanja poslovne delatnosti, ako Zakonom nije drugacije uredjeno.
  22. 22. Kapitalnim dobitkom smatra se prihod koji obveznik ostvari prodajom, odnosno drugim prenosom uz naknadu: a) nepokretnosti koje je koristio kao osnovno sredstvo za obavljanje delatnosti; b) prava industrijske svojine koja je koristio kao osnovno sredstvo za obavljanje delatnosti; c) udela u kapitalu pravnih lica i akcija i ostalih hartija od vrednosti koje u skladu sa MRS, odnosno MSFI predstavljaju dugorocne financijske plasmane; d) Investicione jedinice otkupljene od strane otvorenog investicionog fonda, u skladu sa zakonom kojim se uredjuju investicioni fondovi; Za poreske svrhe pod kapitalnim dobitkom podrazumevamo razliku izmedju prodajne cene navedene imovine i njene nabavne cene uskladjene Zakonom. Ako je ova razlika negativna, imamo kapitalni gubitak. Prodajna cena se smatra ugovorena cena, odnosno, u slucaju prodaje povezanom licu trzisna cena ako je ugovorena cena niza od trzisne. Visina oporezive dobiti zavisi od mehanizma prebijanja kapitalnih dobitaka i kapitalnih gubitaka. Kapitalni gubitak ostvaren pri rodaji jednog prava iz imovine moze se prebiti sa kapitalnim dobitkom ostvarenim pri prodaji drugog prava iz imovine u istoj godini. Ako se medjutim, i posle navedenog prebijanja iskaze kapitalni gubitak, postoji mogucnost njegovog prebijanja na racun buducih kapitalnih dobitaka u narednih 5 godina.  nastavak str. 263 (?) 80. PORESKI PODSTICAJI KOD POREZA NA DOBIT PREDUZECA KOD NAS Pod poreskim podsticajem podrazumevamo svaki ustupak ucinjen od strane drzave prilikom definisanja poreskog obveznika, poreske osnovice, poreske stope ili placanja visine prihoda za bilo koju vrstu poreza, u poredjenju sa opstim pravilima utvrdjenim poreskim propisima. Poreski sistem Srbije nije bio siromasan brojem i vrstom utvrdjenih podsticajnih mera. Poreski podsticaji koji se pojavljuju u nasem vazecem pravu su: - Obveziku koji izvrsi ulaganja u nekretnine, postrojenja, opremu ili bioloska sredstva u sopstvenom vlasnistvu za obavljanje pretezne delatnosti i delatnosti upisanih u osnovackom aktu obveznika, odnosno navedenih u drugom aktu obveznika kojim se odredjuju delatnosti koje obveznik obavlja priznaje se pravo na poreski kredit u visini od 20% ulaganja izvrsenoj u toj godini. Medjutim, poreski kredit ne moze biti veci od 33% obracunatog poreza u godini u kojoj je izvrseno ulaganje. - RS svojim propisima pokusava da privuce tzv. “velike investiture” davanjem posebnih poreskih privilegija. Radi se o desetogodisnjem poreskom oslobodjenju srazmerno ulaganju, za poreskog obveznika koji
  23. 23. ispuni kumulativno sledece uslove: 1) ulozi u svoja osnovna sredstva, odnosno u cija osnovna sredstva drugo lice ulozi vise od jedne milijarde dinara; 2) navedena sredstva koristi za obavljanje pretezne delatnosti i delatnosti upisanih u osnivackom aktu obveznika, odnosno navedenih u drugom aktu obveznika, kojim se odredjuju delatnosti koje obveznik obavlja; 3) u periodu ulaganja dodatno zaposli na neodredjeno vreme najmanje 200 lica. Pravo na poreski podsticaj ored postojeceg ima i novoosnovano privredno drustvo koje iz sopstvenih novcanih sredstava izvrsi nabavku osnovnih sredstava, uz uslov da ta osnovna sredstva budu evidentirana u poslovnim knjigama obveznika i da sluze za obavljanje registrovane delatnosti. 81. POREZ NA IMOVINU KOD NAS Porez na imovinu placa se na imovinu u statici. Zakon utvrdjuje taksativno predmete na koje se placa ovaj porez. To su sledeca prava na nepokretnostima: - Pravo svojine, odnosno pravo svojine na gradjevinskom zemljistu povrsine preko 10 ari; - Pravo stanovanja; - Pravo zakupa stana ili stambene zgrade u skladu sa zakonom kojim se uredjuje stanovanje za period duzi od jedne godine ili na neodredjeno vreme; - Pravo zakupa gradjevinskog zemljista u javnoj svojini, odnosno poljoprivrednog zemljista u drzavnoj svojini, povrsine preko 10 ari; Odredjujuci obavezu placanja poreza na nepokretnostima, zakonodavac ih nabraja. To su: zemljiste, stambene i poslovne zgrade, stanovi, poslovne prostorije, garaze, zgrade i prostorije za odmor i rekreaciju i drugi gradjevisnki objekti, odnosno njihovi delovi. Najcesce se u praksi porez placa na pravo svojine. To je stvarno pravo, koje u sebi sadrzi sva ovlascenja vlasnika koja se mogu imati na jednoj stvari. Vlasnik ima pravo da svoju stvar drzi, da je koristi i da njome raspolaze u granicama odredjenim zakonom. Svako je duzan da se uzdrzava od povrede prava svojine drugog lica. Pravo svojine kao predmet oporezivanja postoji uvek kada pravno ili fizicko lice ima pravni osnov i kada se prema odredjenoj imovini ponasa kao vlasnik. OSNOVNI ELEMENTI OPOREZIVANJA (A) OBVEZNIK POREZA, OSLOBODJENJA I OLAKSICE – Obveznik Poreza na imovu na prava nepokretnosti je fizicko i pravno lice koje je imalac pomenutih prava na nepokretnostima koje se nalazi na teritoriji RS. Ovde se odstupa od principa rezidentnosti i primenjuje se princip teritorijalnosti. Obveznici ovog poreza su i korisnici nepokretnosti i to:
  24. 24. - kad je nepokretnost, koju je stekla i koristi javna sluzba i druga organizacija ciji je osnnivac RS, odnosno preduze i druga organizacija ulaganjem drzavnog kapitala u drzavnu svojinu, u skladu sa zakonom kojim se uredjuju sredstva u svojini Republike; - kad je imalac prava na nepokretnosti nepoznat ili nije odredjen. U slucaju kad vise pravnih i fizickih lica ostvaruje jedno od opterecenih prava na istoj nepokretnosti, poreski obveznik je svako od njih, srazmerno svom udelu. Navedena lica odgovaraju solidarno za placanje ukupne poreske obaveze. Po propisima RS, porez na imovinu se ne placa na sledeca prava na nepokretnosti: 1/ U drzavnoj svojini koje koriste drzavni organ ii organizacije i organi, organizacije i sluzbe pokrajinske autonomije i jedinica lokalne samouprave, kao i direktni i indirektni korisnici budzetskih sredstava prema propisima kojim se uredjuje budzetski sistem, odnosno dobra u opstoj upotrebi prema propisima kojima se uredjuju sredstva u svojini RS; 2/ Diplomatskih i konzularnih predstavnistava stranih drzava, pod uslovom reciprociteta; 3/ U svojini tradicionalnih srkava i verskih zajednica i drugih crkava i verskih zajednica registrovanih u skladu sa zakonom kojim se uredjuje pravni polozaj crkava i verskih zajednica, koje su namenjene i iskljucivo se koriste za obavljanje bogosluzbene delatnosti; 4/ Koje su od nadleznog organa proglasene kulturnim ili istorijskim spomenicima – na nepokretnosti u celini, odnosno na posebne delove koji sluze za ove namene; 5/ Na poljoprivredno i sumsko zemljiste koje se ponovo privodi nameni – za 5 godina, racunajuci od pocetka privodjenja nameni; 6/ Na putevima, lucke obale i lukobrane, brodske prevodnice, pruge, aerodromske piste, brane, objekte za odvodnjavanje; 7/ Na gradsko odnosno javno gradjevinsko zemljiste u drzavnoj svojini kad ukupna povrsina gradjevinske parcele, odnosno gradjevinskih parcela ne prelazi 10 ari; 8/ Na sklonista ljudi i dobata od ratnih dejstava; 9/ Na objekte koji su namenjeni i koriste se za primarnu poljoprivrednu proizvodnju, u skladu sa zakonom kojim se uredjuje poljoprivredno zemljiste; 10/ Na objekte, odnosno delove objekta koji u skladu sa propisima neposredno sluze za obavljanje komunalnih delatnosti; 11/ Za koje je medjunarodnim ugovorom koji je zakljucila RS uredjeno da se ovaj porez nece placati. Porez na imovinu na teritoriji jedinice lokalne samouprave ne placa obveznik, u slucaju kad ukupna osnovica za sve njegove nepokretnosti na toj teritoriji ne prelazi iznos od 400 000 dinara. Osim oslobodjenja od placanja poreza, zakonodavac priznaje i odredjene olaksice, a to su:
  25. 25. 1) Utvrdjeni porez na zgradi ili stanu u kojem stanuje obveznik umanjuje se za 50% a najvise 20 000 dinara; 2) Utvrdjeni porez na prava na zgrade i stanove povrsine do 60m2 koji nisu na gradskom gradjevinskom zemljistu, odnosno na zemljistu u gradjevinskom podrucju i ne daju se u zakup, a u kojima stanuju samo lica starija od 65 godina, umanjuje se za 75%. (B) OSNOVICA POREZA – Kod oporezivanja imovine glavni problem je kod televantnog vrednovanja osnovice poreza. U nasim uslovima ona je nerealno utvrdjivana i u praksi davala rezultate daleko od prave trzisne vrednosti. Trzisna vrednost neokretnosti utvrdjivala se primenom osnovnih i korektivnih elemenata. Osnovni elementi jesu: a) korisna povrsina; b) prosecna trzisna cena kvadratnog metra odgovarajucih nepokretnosti na teritoriji opstine. Kao korektivni elementi pojavljuju se: a/ lokacija nepokretnosti; b/ kvalitet nepokretnosti; c/ drugi elementi koji uticu na visinu trzisne vrednosti. (C) PORESKE STOPE – U cilju pojednostavljenja sistema oporezivanja ministarstvo finansija je predlozilo zamenu progresivnih stopa uvodjenjem jedinstvene poreske stope od 0,4%. Medjutim, novi zakon izasao je sa progresivnim stopama koje su izmenjene i krecu se od 0,4% do 2% (ranije 0,4%- 3%), Stope poreza na imovinu na prava nepokretnosti poreskog obveznika koji vodi poslovne knjige je proporcionalna i iznosi do 0,4%, dok je poreska stopa na prava zemljista kod obveznika koji ne vodi poslovne knjige takodje proporcionalna i iznosi do 0,3%. (D) NASTANAK PORESKE OBAVEZE – Zakonodavac je vrlo fleksibilno utvrdio nastanak poreske obaveze. Obaveza po osnovu poreza na imovinu nastaje danom sticanja prava, odnosno danom pocetka koriscenja, osposobljavanjem, izdavanjem upotrebne dozvole ili omogucavanjem koriscenja imovine na drugi nacin. Pocetak ili prestanak koriscenja imovine, ili nastajanje ili prestajanje poreske obaveze po drugom osnovu, obavezuju obveznika da podnese prijavu u roku od 10 dana od dana nastanka takve primene. U cilju placanja poreza, poreska prijava ne podnosi se svake godine za istu imovinu. Nova prijava je neophodna samo ako dodje do bitnih promena znacajnih za obracun poreza. Porez na imovinu za godinu se placa u tromesecnim ratama, svaka rata dospeva za naplatu sredinom tromesecja. Obaveza uplate poreza je u roku od 45 dana od dana pocetka tromesecja. 82. POREZ NA NASLEDJE I POKLON Porez se placa na zakonom utvrdjene nepokretnosti, koje naslednici, odnosno poklonoprimci, nasledjuju, odnosno prime na poklon. Porez se placa i na nasledjeni odnosno na poklon primljeni gotov novac, stedne uloge, depozite u
  26. 26. bankama, novcana potrazivanja, prava intelektualne svojine, pravo svojine na upotrebljavanom motornom vozilu, osim na mopedu, motokultivatoru, traktoru i radnoj masini, na upotrebljavanom plovilu, odnosno na upotrebljavanom vazduhoplovu na sopstveni pogon osim frzavnog, i druge pokretne stvari osim udela u pravnom licu, odnosno hartija od vrtednosti. Porez na poklon placa se i u slucaju prenosa bez naknade imovine pravnog lica. Obveznik poreza na nasledje je lice koje nasledi odnosno primi na poklon imovinu koja je predmet oporezivanja. Obveznici poreza kada se nasledjuju, odnosno primaju na poklon nepokretnosti, koje se nalaze na teritoriji RS su rezidenti i nerezidenti. Rezident RS je obveznik poreza za stvari koje se nalazi i na teritoriji Srbije i/ili u inostranstvu. Nerezident placa porez na nasledjeni odnosno na poklon primljeni gotovo novac, stedne uloge, depozite u bankama, novcana potrazivanja, prava intelektualne svojine, pravo svojine na upotrebljavanom motornom vozilu, upotrebljavanom plovnom objektu, odnosno upotrebljavanom vazduhoplovu na sopstveni pogon osim drzavnog, i druge pokretne stvari osim udela u pravnom licu, odnosno hartija od vrednosti., samo koje se nalaze na teritoriji RS. Osnovica poreza na nasledje je trzisna vrednost nasledjene imovine, umanjena za iznos dugova, troskova i drugih tereta koje je obveznik duzan da isplati ili na drugi nacin izmiri iz nasledjene imovicine na dan nastanka poreske obaveze. Osnovica poreza na poklon je trzisna vrednost na poklon primljene imovine na dan nastanka poreske obaveze, koju utvrdjuje nadlezna organizaciona jedinica Poreske uprave. Nastanak poreske obaveze se vezuje sa danom pravosnaznosti resenja o nasledjivanju odnosno danom zakljucenja ugovora o pokonu. U slucaju da se poklon daje bez pismene forme poreska obaveza nastaje danom prijema poklona. U slucaju da se resenje o nasledjivanju ili ugovor o poklonu, odnosno odluka suda ne prijave blagovremeno nadleznom poreskom organu, smatrace se da je poreska obaveza nastala danom saznanja nadleznog poreskog ili drugog drzavnog organa za nasledjivanje ili poklon stvari, prava ili novca. Stope poreza na nasledje i poklon su proporcionalne. Obveznici koji se u odnosu na ostavioca odnosno poklonodavca nalaze u drugom naslednom redu po zakonskom redu nasledjivanja, porez na nasledje i poklon placaju po stopi od 1,5%. Obveznici koji se nalaze u trecem ili daljem naslednom redu, ili uopste nisu u srodstvu, porez na nasledje i poklon placaju po stopi od 2,5%. Postoje odstupanja od nacela opstosti placanja poreske obaveze kroz postojanje poreskih izuzimanja i oslobodjenja. Tako, izuzima se od poreza, lice ukoliko nasledi ili primi na poklon novac, prava, odnosno druge stvari utvrdjene Zakonom od istog lica, za vrednost nasledja, odnosno poklona, do 30 000 dinara u jednoj kalendarsoj godini po svakom od tih odnoca. Zakonom se taksativno nabrajaju subjekti koji se oslobadjaju i ne placaju ovaj porez. To su: 1) Naslednik prvog naslednog reda, bracni drug i roditelj ostavioca, odnosno poklonoprimac prvog naslednog reda, bracni drug i roditelj poklonodavca; 2) Naslednik, odnosno poklonoprimac, zemljoradnik drugog naslednog reda koji nasledjuje, odnosno prima na poklon, imovinu koja mu sluzi za
  27. 27. obavljanje poljoprivredne delatnosti, ako je sa ostaviocem, odnosno poklonoprimcem, neprekidno ziveo u domacinstvu najmanje 1 godinu pre smrti ostavioca, odnosno pre prijema poklona; 3) Naslednik, odnosno poklonoprimac, drugog naslednog reda – na jedan nasledjeni, odnosno na poklon primljeni, stan ako je sa ostaviocem, poklonoprimcem, ziveo neprekidno u zajednickom domacinstvu najmanje 1 godinu pre smrti ostavioca, odnosno pre prijema poklona; 4) Poklonoprimac – na imovinu koja mu je ustupljena u ostavinskom postupku koju bi nasledio da se naslednik –poklonodavac, odrekao nasledja; 5) Fondacija na nasledjenu ili na poklon primljenu imovinu koja sluzi iskljucivo za ostvarivanje opste korisnog cilja, radi koga je fondacija osnovana; 6) Zaduzbina, odnosno udruzenja osnovani radi ostvarivanja opstekorisnog cilja u smislu zakona koji uredjuje zaduzbine registrovane u skladu sa zakonom – na nasledjenu ili na poklon primljenu imovinu koja sluzi iskljucivo za namene za koje su ta zaduzbina, odnosno udrezenje, osnovani; 7) RS, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave kao naslednik odnosno kao poklonoprimac; 8) Naslednik, odnosno poklonoprimac ambulantnih vozila, specijalnih putnickih vozila za obuku kandidata za vozace sa ugradjenim duplim noznim komandama, kao i putnicka vozila za taksi i “rent a kar”koji su posebno oznaceni; 9) Primalac donacije po medjunarodnom ugovoru koji je zakljucila RS, kad je tim ugovorom uredjeno da se na dobijen novac, stvar ili prava, nece placati porez na poklon; 10) Subjekti na imovinu primljenu od RS, autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave. U cilju uticanja na sto vecu obradu zemljista i ostajanja na selu, dodatni uslov za oslobodjenje zemljoradnika drugog naslednog reda od placanja poreza jeste da ne promeni zanimanje pre isteka 5 godina od dana kada je nasledio, odnosno primio na poklon imovinu koja mu sluzi za obavljanje poljoprivredne delatnosti. 83. POREZ NA PRENOS APSOLUTNIH PRAVA Porez na prenos apsolutnih prava se placa na prenose: pravo svojine na nepokretnosti; prava intelektualne svojine; prava svojine na upotrebljavanom motornom vozilu (osim na mopedu, motokultivatoru, traktoru, radnoj masini, upotrebljavanom plovilu, upotrebljavanom vazduhoplovu na sopstveni pogon); prava koriscenja gradjevinskog zemljista; prava na eksproprisanoj nepokretnosti ako se eksproprijacija vrsi radi izgradnje stambenih ili privrednih objekata. Ovaj
  28. 28. porez se placa i kod davanja gradjevinskog zemljista u javnoj svojini u zakup, na period duzi od 1 godine ili na neodredjeno vreme, radi izgradnje objekta. U cilju prosirenja predmeta oporezivanja posebnim odredbama Zakona o porezima na imovinu oporezuje se i: - Sticanja prava svojine i drugih prava na osnovu pravosnazne sudske odluke ili drugih akata drzavnog organa; - Prenos uz naknadu celokupne imovine pravnog lica u slucaju njegove redovne prodaje, likvidacije ili stecaja; - Prenos celokupne imovine pravnog lica, odnosno dela imovine pravnog lica u slucaju statusne promene, u skladu sa zakonom kojim se uredjuju privredna drustva, ako su akcionari ili clanovi pravnog lica koje prenosi imovinu uz naknadu u obliku akcija ili udela u pravnom sledbeniku, dobili i novcanu naknadu koja prelazi 10% nominalne vrednosti akcija, odnosno udela ili njihove racunovodstvene vrednosti ako su bez nominalne vrednosti i td. Pravilo je da je obveznik poreza na prenos apsolutnih prava prodavac, odnosno prenosilac prava. Medjutim,Zakonom su propisana brojna i znacajna odstupanja, koja se ogledaju u sledecem: - Obveznik poreza prilikom prenosa prava koriscenja gradskog odnosno javnog ili ostalog gradjevinskog zemljista, nezavisno od njegove povrsine je lice kome se daje na koriscenje gradjevinsko zemljiste; - Koriscnik eksproprijacije je obveznik poreza prilikom prenosa prava na eksproprisanoj nepokretnosti, kada se eksproprijacija vrsi radi izgradmnje stambenih ili privrednih objekata; - Davalac izdrzavanja je obveznik kod prenosa apsolutnih prava po osnovu ugovora o dozivotnom izdrzavanju; Lice na koje se prenosi apsolutno pravo obveznik je i sledecim slucajevima: a) kod sticanja svojine i drugih stvarnih prava na osnovu pravosnazne sudske odluke ili drugog akta drzavnog organa; b) kod sticanja prava svojine odrzajem; c) kod prenosa uz naknadu celokupne imovine pravnog lica u slucaju njegove redovne prodaje, likvidacije ili stecaja. Zakonodavac propisuje odredjena oslobodjenja. Tako, npr. porez na prenos apsolutnih prava se ne placa kad se prenosi pravo svojine na nepokretnosti diplomatskih i konzularnih predstavnistava stranih drzava, pod uslovom reciprociteta; kad fizicko lice otkupom stambene zgrade ili stana u drustvenoj, odnosno u drzavnoj svojini sa stanarskim pravom odnosno pravom dugorocnog zakupa, stekne svojinu ili susvojinu na toj zgradi, ili stanu srazmerno ucescu drustvenog, odnosno drzavnog kapitala u ukupnom kapitalu prenosioca prava; kada pravno ili fizicko lice u kome je poljoprivreda pretezna delatnost, odnosno zanimanje, pribavi putem razmene poljoprivredno ili sumsko zemljiste radi njegovog grupisanja u cilju lakse obrade i td.
  29. 29. Osnovica poreza na prenos apsolutnih prava je ugovorena cena u trenutku nastanka poreske obaveze, ali ukoliko nije niza od trzisne vrednosti. To ce ceniti nadlezni poreski organ. On ima pravo da u roku od 60 dana od dana prijema poreske prijave, odnosno od dana saznanja nadleznog poreskog organa za prenos, utvrdi poresku osnovicu u visini trzisne vrednosti, ako smatra da ugovorom to nije ucinjeno. Od navedenog opsteg pravila utvrdjivanja osnovice, Zakon poznaje vise odstupanja: - Kod prenosa prava svojine na upotrebljavanom motornom vozilu, upotrebljavanom plovnom objektu, odnosno upotrebljavanom vazduhoplovu na sopstveni pogon, kao i kod prenosa prava koriscenja gradskog odnosno javnog ili ostalog gradjevinskog zemljista nezavisno od njegove povrsine, osnovicu poreza cini trzisna vrednost prava koja se prenose, na dan nastanka poreske obaveze koju utvrdjuje nadlezni poreski organ; - Kod prenosa prava na eksproprisanoj nepokretnosti, ako se eksproprijacija vrsi radi izgradnje stambenih ili privrednih objekata, osnovicu cini naknada za ekspropriranu nepokretnost, ako je poreska prijava podneta u skladu sa zakonom. Stopa poreza na prenos apsolutnih prava je proporcionalna i iznosi 2,5%. Danom zakljucenja ugovora o prenosu apsolutnih prava odnosno davanja gradjevinskog zemljista u zakup, nastaje poreska obaeza. Ako nije sacinjen punovazan ugovor o prenosu prava na nepokretnosti, za poreske svrhe uzima se da je obaveza nastala danom kada je sticalac prava na nepokretnosti stupio u posed nepokretnosti. Kod sticanja prava svojine odrzajem, poreska obaveza nastaje danom pravosnaznosti sudske odluke kojom je to utvrdjeno. Ako se prenos apsolutnih prava vrsi po osnovu ugovora o dozivotnom izdrzavanju, poreska obaveza nastaje danom smrti primaoca izdrzavanja, odnosno danom smrti saugovaraca ako je dozivotno izdrzavanje ugovoreno u korist treceg lica, a ugovorm nije odredjeno da svojina prelazi na davaoca izdrzavanja, u trenutku smrti treceg lica. Postavlja se pitanje, da li su bracni drug, odnosno lica koja su u odnosu na primaoca izdrzavanja nalaze u prvom naslednom redu, obveznici poreza na prenos apsolutnih prava. Prema vazecim propisima, oni su oslobodjeni poreza na nasledje. 84. AKCIZE KOD NAS Koncept naseg Zakona o akcizama se izrazava u tome sto se akciza pojavljuje kao specifican porez, uvodi se na odredjene monopolske proizvode ii ma naglaseni fiskalni karakter. Obaveza po osnovu akcize nastaje kada su akcizni proizvodi proizvedeni u RS ili uvezeni u RS. Dakle, obveznik akcize je po pravilu proizvodjac ili uvoznik opterecenih proizvoda koji se stavljaju u promet ili se uvoze. Pored navedenih subjekatata, obveznik akcize je i: - pravno lice koje je ovlasceno od strane drzavnog organa za prodaju zaplenjenih akciznih proizovoda;
  30. 30. - kupac akciznih proizvoda oduzetih u postupku kontrole, odnosno u postupku prinudne naplate a koje prodaje drzavni organ. Poresko-tehnicki obveznik akciza po pravilu je proizvodjac, odnosno uvoznik, ali je poreski destinatar ili ekonomski, odnosno stvarni obveznik krajnji potrosac. Posto se placaju na pocetku prometa kod akciza je uvek izrazeno “kreditiranje” fiskusa od strane privrednih subjekata i to sve do trenutka dok se proizvod opterecen akcizom ne proda krajnjem potrosacu. Po Zakonu, stavljanje u promet proizvoda se smatra: - svako otpremanje akciznih proizvoda iz proizvodnog pogona od strane proizvodjaca akciznih proizovda za koje nema akciznu dozvolu; - svako otpremanje akciznih proizvoda iz akciznog skladista, osim otpremanja u sopstveno drugo akcizno skladiste; - iskazivanje manjka proizvoda u akciznom skladistu, osim manjka koji se moze pravdati visom silom; - iskazivanje rashoda u akciznom skladistu iznad kolicine odredjene propisima koje donosi Vlada RS. Danom nastanka obaveze obracunavanja uvoznih dazbina, nastaje obaveza obracunavanja akcize uvezenih akciznih proizvoda. Prirodno je da se obracunati iznosi akciza moraju uplatiti u rokovima utvrdjenim Zakonom o akcizama. Obveznik akcize je duzan da obracunatu akcizu uplati: - najkasnije poslednjeg dana u mesecu – iznos akcize obracunat za period od 1. do 15. dana u mesecu; - najkasnije 15. dana u mesecu – iznos akcize obracunat za period od 16. do kraja prethodnog meseca. Nas zakonodavac je primenio relativno restriktivni pristup broja proizvoda koji se oporezuju akcizama. Ti proizvodi su: - derivati nafte; - duvanske preradjevine; - alkoholna pica; - kafa. Akciza se ne placa na akcizne proizvode: 1. Koje izvozi proizvodjac; 2. Koje proizvodjac, odnosno uvoznik prodaje za: - sluzbene potrebe diplomatskih i konzularnih predstavnistava pod uslovom reciprociteta, na osnovu posebnih potvrda organa nadleznog za inostrane poslove; - licne potrebe stranog osoblja diplomatskih i konzularnih predstavnistava, ukljucujuci i clanove njihovih porodica pod uslovom reciprociteta, na osnovu posebih potvrda organa nadleznog za inostrane poslove; - za sluzbene potrebe medjunarodnih organizacija, ako je to predvidjeno medjunarodnim ugovorom; - derivate nafte koje prodaje prizvodjac, odnosno uvoznik, a ciji se promet vrsi na osnovu medjunarodnih ugovora, ako je tim ugovorom predvidjeno oslobodjenje od placanja akciza;
  31. 31. - koje proizvodjac, odnosno uvoznik otprema radi prodaje u avionima i brodovima koji saobracaju na medjunarodnim linijama, kao i na proizvode koji se otpremaju u slobodne carinske prodavnice otvorene na vazduhoplovnim pristanistima otvorenim za medjunarodni saobracaj na kojima je organizovana pasoska i carinska kontrola radi prodaje putnicima u skladu sa carinskim propisima. Pored navedenih oslobodjenja, predvidjene su i odredjene olaksice: 1/ Obracunata akciza moze se umanjiti u visini iznosa placene akcize na proizvode koji su nabavljeni od proizvodjaca, odnosno uvoznika akciznih proizvoda ili ih proizvodjac sam proizvodi, odnosno uvozi, a koji su kao reproduktivni materijal upotrebljeni u proizvodnju proizvoda na koje se placa akciza. 2/ Obracunavanje i placanje akciza se odlaze ako se: - akcizni proizvodi otpremaju u akcizno skladiste proizvodjaca za koje je nadlezni organ dao akciznu dozvolu, odnosno otpremaju u carinsko skladiste u skladu sa carinskim propisima; - akcizni proizvodi otpremaju iz akciznih skladista proizvodjaca u njegovo drugo akcizno skladiste, odnosno u carinsko skladiste u skladu sa carinskim propisima. U cilju sprecavanja izbegavanja placanja akciza, zakonodavac je utvrdio obavezu licima koja su registrovana za proizvodnju duvanskih preradjevina, derivate nafte odnosno alkoholna pica da pre pocetka obavljanja delatnosti prijave nadleznoj organizacionoj jedinici. Od osnovnog pravila placanja akcize prema jedinici mere, postoje odstupanja. Tako, osnovica za obracun akcize na duvan za pusenje i ostale duvanske proizvode vini maloprodajna cena po kilogramu. Zakonodavac je propisao, da se u slucaju rasta cena sirove nafte na svetskom trzistu, koje negativno utice na makroekonomsku stabilnost u zemlji, daje ovlascenje Vladi da moze privremeno smanjiti iznose akciza utvrdjene Zakonom za iznose za koje su povecane proizvodjacke cene pomenutih derivate nafte, s tim sto to umanjenje ne moze biti vece od 20% poslednjih objavljenih iznosa akciza uskladjenih Zakonom. 85. POREZ NA DODATU VREDNOST U SRBIJI Struktura poreza je tako data da ima sirok postavljen predmet oporezivanja i poresku osnovicu. Pod potrosackim tipom PDV podrazumevamo da se porez placen prilikom nabavke opreme i objekata za vrsenje delatnosti priznaje kao trosak i moze se koristiti kao prethodni porez u prvom poreskom periodu. Indirektna (fakturna) metoda obracuna PDV podrazumeva da se dodata vrednost ne utvrdjuje, vec odmah obracunava iznos poreza. PDV automatski razlikuje potrosna od proizvedenih dobara. Zbog toga se kod PDV ne javlja problem lazne identifikacije kupca, tj. problem koji nastaje kada se dobro nabavlja za dalju
  32. 32. proizvodnju ili prodaju, a onda se stvarno usmerava u potrosnju. Zamenjivanjem jednofaznof poreza na promet u maloprodaji sa PDV-om, pribavljanje sredstava je postalo tehnicki efikasnije i konzistentnije. Uvodjenjem ovog poreza ostvarilo se: izdasnije pribavljanje prihodal pravilniji raspored poreskih obaveza; efikasnija zastita od izbegavanja placanja poreza; ostvarena neutralnost u spoljnotrgovinskoj razmeni; stvorene su pretpostavke za pristupanje EU. Poremeceni privredni odnosi praceni prosecnim rokovima placanja duzim od 4 meeca uticala su negativno na privredne subjekte u RS na izvrsavanje zakonske obaveze placanja PDV kao posrednog poreza. Razlog ovome je taj sto je Zakonom o PDV propisano da se porez na dodatu vrednost naplacuje unapred za robu isporucenu kupcu ili usluge izvrsene za narucioca posla. Posto su firme dosle u poziciju da ne mogu da se naplate u primerenom roku od svojih duznika, bile su primorane da ulaze u dozvoljeni ili nedozvoljeni minus kod banaka, uzimajuci kratkorocne kredite i tim putem se izbore protiv nelikvidnosti. Dok su u ovakvimuslovima privrednog zivota banke zaradjivale na kamati od datih zajmova privrednim subjektima, a drzava se namirivala porezom unapred, privrednici su ostajali bez nuznih sredstava neophodnih za privredjivanje. U vezi sa navedenim, autori novih zakonskih resenja su napisali: “U cilju stvaranja povoljnijih uslova za poslovanje privrednih subjekata predlaze se uvodjenje sistema naplate za odredjenu kategoriju obveznika PDV”. Prema sistemu naplate, poreska obaveza za promet dobara i usluga nastaje u poreskom periodu u kojem je naplaceno potrazivanje za taj promet, a ne u poreskom periodu u kojem je promet izvrsen, dok se pravo na odbitak prethodnog poreza moze ostvariti za poreski period u kojem je placena obaveza dobavljacu. Sistem naplate na osnovu odobrenja od strane nadleznog poreskog organa, mogu da primenjuju obveznici PDV koji su u prethodnih 12 meseci ostvarili ukupan promet dobara i usluga u iznosu manjem od 50 000 000 dinara i koji su u tom periodu neprekidno bili evidentirani za obavezu placanja PDV, uz ispunjenje odredjenih uslova. 86. OSNOVNI ELEMENTI POREZA NA DODATU VREDNOST U SRBIJI 1) PREDMET POREZA – Predmet PDV kod nas su ekonomske aktivnosti obveznika koje se izrazavaju kroz: isporuke dobara i pruzanje usluga uz naknadu i uvoz dobara. Zakonodavac je propisao da se porez obracunava i placa na isporuku dobara i pruzanje usluga u svim fazama proizvodnje i prometa dobara i usluga, kao i na uvoz dobara osim onih koje Zakon izricito oslobadja od placanja poreza. Promet dobara po Zakonu je prenos prava raspolaganja na telesnim stvarima licu okje tim dobrima moze raspolagati kao vlasnik. Pod prometom usluga podrazumeva se obavljanje svih poslova i radnji u okviru obavljanja delatnosti uz naknadu koji nisu promet dobara. Promet usluga je i svako necinjenje i trpljenje. Zakonodavac uvrdjuje kada se smatra da promet dobara i usluga nije izvrsen. To je kod: prenosa celokupne ili dela imovine, sa ili bez naknade, ili kao ulog, ako je sticalac poreski obveznik ili tim prenosom postaje poreski obveznik i ako produzi
  33. 33. da obavlja istu delatnost; zamene dobara u garantnom roku; besplatno davanje poslovnih uzoraka u obicajenim kolicinama za tu namenu kupcima ili potencijalnim kupcima, odnosno trecim licima za potrebe analize na osnovu akta nadleznosti organa; davanje reklamnog materijala i drugih poklona manje vrednosti; ako se daju povremeno razlicitim licima. 2) PORESKI OBVEZNIK I DRUGI PORESKI DUZNICI – Obveznik PDV je lice koje u okviru obavljanja svoje delatnosti samostalno izvrsi promet dobara i usluga ili uvozi dobra. Delatnost obveznika se obavlja i kada se vrsi u okviru poslovne jedinice. Obveznik je i lice u cije ime i za ciji racun se vrsi isporuka dobara, pruzanje usluga ili uvoz dobara. Obvenik je i lice koje vrsi isporuku dobara, pruzanje usluga u svoje ime a za racun drugog lica. Pre svega, za sticanje statusa obveznika neophodno je da lice samostalno obavlja promet dobara i usluga ili uvozi dobra. Pomenuti promet treba da obavlja u okviru obavljanja svoje trajne delatnosti. Obveznikom PDV se nece smatrati lice koju poslovnu aktivnost obavlja van obavljanja svoje delatnosti i/ili povremeno odnosno na ad hoc osnovi. Za sticanje statuca obveznika neophodno je i da se aktivnost obavlja u cilju ostvarivanja prihoda. Najzad, potrebno je da se isporuke dobara i usluga vrse na teritoriji RS. Obveznici poreza nisu Republika i njeni organi, organi teritorijalne autonomije i lokalne samouprave, kao i pravna lica osnovana zakonom, odnosno aktom organa Republike, autonomne i lokalne samouprave, u cilju obavljanja poslova drzavne uprave ili lokalne samouprave, ako obavljaju promet dobara i usluga iz delokruga organa, odnosno u cilju obavljanja poslova drzavne uprave ili lokalne samouprave. Zakon o PV pored poreskih obveznika, spominje i druge poreske duznike koji nisu poreski obveznici. U tom kontekstu pojavljjuje se i poreski punomocnik. Naime, strano lice koje u nasoj drzavi nema sediste ni stalnu poslovnu jedinicu, odnosno prebivaliste duzno je da pre izvrsenja oporezive transakcije odredi stalnog zastupnika (poreskog punomocnika) koji se pojavljuje kao poreski duznik i obavlja oporezive transakcije. U slucaju da strano lice ne imenuje poreskog punomocnika, poreskim duznikom smatra se primalac dobara i usluga. Kao poreski duznik se pojavljuje i lice koje uvozi dobro. 3) PORESKA OSNOVICA – Osnovovicu PDV predstavljaju ukupni iznosi naknade koje obveznik prima ili treba da primi, za isporucena dobra ili pruzene usluge od primaoca dobara ili usluga ili treceg lica, ukljucujuci subvencije koje su neposredno povezane sa cenom tih dobara ili usluga i svi troskovi, akcize, carine i druge uvozne dazbine kao i ostali javni prihodi, osim PDV. Treba istaci da osnovica ne sadrzi: popuste i druga umanjenja cene, koji se primaocu dobara ili usluga odobravaju u momentu vrsenja prometa dobara ili usluga, niti iznose koje obveznik naplacuje u ime i za racun drugog, ako te iznose prenosi licu u cije ime i za ciji racun je izvrsio naplatu. Osnovica poreza kod uvoza dobara je vrednsot uvezenog dobra utvrdjena po carinskim propisima, uvecana za iznos carine i drugih uvoznih dazbina, akciza i ostalih javnih prihoda, nastalih do prvog mesta destinacije u Republici.
  34. 34. 4) PORESKE STOPE – Zakonom o PDV su propisane dve stope: opsta stopa od 20% i posebna (niza) stopa od 8%. Obracunavanje poreza se vrsi tako sto se na poresku osnovicu primene navedene poreke stope utvrdjene Zakonom. Pravilo je da se ovaj porez placa na promet dobara, odnosno usluga, i na uvoz dobara po opstoj stopi od 20%. Medjutim, zakonodavac je taksativno odredio promet odredjenih dobara, odnosno usluga i uvoz dobara kada ce se primeniti posebna (niza) stopa od 8%. To su: - hleb i drugi pekarski proizvodi, mleko i mlecni proizvodi, brasno, secer, jestivo ulje od suncokreta, kukurusa, uljane repice, soje i masline, jestive masnoce zivotinjskog i biljnog porekla i med; - sveze, rashladjeno i smrznuto voce, povrce, meso ukljucujuci i iznutrice i druge klanicne proizvode, ribe i jaja; - zitarice, suncokret, soja, secerna repa i uljana repica; - lekovi ukljucujuci i lekove za upotrebu u veterini; - ortoticka i proteticka sredstva, kao i medicinska sredstva - proizvoidi koji se hiruski ugradjuju u organizam; - materijali za dijalizu; - djubriva, sredstva za zastitu bilja, semena za reprodukciju, sadni materijal, kompost sa micelijumom, kompletna krmna smesa za ishranu stoke i ziva stoka; - udzbenici i nastavna sredstva; - personalni racunari i komponente od kojih se sastoji personalni racunar; - dnevne novine; - monografske i serijske publikacije; - ogrevno drvo; - usluge smestaja u hotelima, motelima, odmaralistima, domovima i kampovima; - usluge koje se naplacuju putem ulaznica za bioskopske i pozorisne predstave, sajmove, cirkuse, zabavne parkove, koncerte, ilozbe, sportske dogadjaje, muzeje i galerije, botanicke baste i zooloske vrtove, ako promet ovih usluga nije oslobodjen PDV; - prirodni gas; - toplotna energija za potrebe grejanja; - prenos prava raspolaganja na stambenim objektima, ekonomski deljivim celinama u okviru tih objekata, kao i vlasnickim udelima na tim dobrima; - usluge koje prethode isporudi vode za pice vodovodnom mrezom, kao iv ode za pice, osim flasirane; - preciscavanje i odvodjenje atmosferskih i otpadnih voda; - upravljanje komunalnim otpadom; - odrzavanje cistoce na povrsinama javne namene; - odrzavanje javnih zelenih povrsina i priobalja; - prevoz putnika u gradskom i prigradskom saobracaju; - upravljanje grobljima i pogrebne usluge.
  35. 35. 5) PORESKA OSLOBODJENJA – Novim Zakonom je suzen broj oslobodjenja, kako na promet dobara, tako i na promet usluga, te su ostvareni i veci prihodi. Zakonodavac razlikuje dve vrste oslobodjenja od placanja PDV: oslobodjenje od placanja poreza sa pravom na poreski odbitak i oslobodjenje bez prava na poreski odbitak. *Kod oslobodjenja sa pravom na poreski odbitak, obveznici su oslobodjeni placanja poreza na ime izvrsenih isporuka dobara i pruzenih usluga utvrdjenih Zakonom, a imaju i pravo na povracaj poreza kojim su opterecena njihova nabavljena dobra ili usluge ili uvoz dobara (izvozne transakcije u cilju stimulisanja izvoza). *Oslobodjenje isporuke dobara i pruzanja usluga bez prava na poreski odbitak, po svojoj prirodi su: zdravstveno-socijalnog i opsteg karakterta, znacajne za opsti razvoj drustva ilihumanitarnog karaktera.  ??? (str. 293) 87. CARINE I DRUGE UVOZNE DAZBINE KOD NAS Carinsko podrucje Srbije obuhvata teritoriju, teritorijalne vode i vazdusni prostor iznad Srbije i ograniceno je carinskom linijom koja je istovetna sa granicom Srbije. Na carinskom podrucju, primenu propisa iz ove oblasti vrsi Uprava carina kao upravna organizacija u sastavu ministarstva finansija i privrede. Ona ostvaruje tri znacajne funkcije: fiskalnu funkciju, zastitu domace proizvodnje u razvoju i bezbednosnu funkciju. Uprava carina obavlja poslove iz svog delokruga na osnovu principa profesionalnosti i integriteta, javnosti rada, pruzanja usluga javnosti, odgovornosti i doslednosti u primeni zakona i upotrebi zakonskih ovlascenja. Uprava carina u skladu sa delokrugom utvrdjenim zakonom koji uredjuje obrazovanje i delokrug ministarstva obavlja sledece poslove: - sprovodi mere carinskog nadzora i kontrole nad carinskom robom odredjene Zakonom i drugim propisima; - sprovodi carinski postupak; - vrsi obracun, naplatu i prinudnu naplatu uvoznih i drugih dazbina, akciza i PDV i naknada za robu koja se uvozi, odnosno kada je to posebnim propisima odredjeno, izvozi; - sprovodi oreventivnu i naknadnu kontrolu; - izdaje opsta obavestenja o primeni carinskih propisa, obavezujuca obavestenja o svrstavanju i poreklu robe, kao i obavestenja o primeni drugih propisa iz nadleznosti carinskih organa; - sprovodi prekrsajni postupak u prvom stepenu i donosi resenje o prekrsaju i dr. Organizacione jedinice – carinarnice vrse poslove iz nadleznosti Uprave carina van sedista Uprave. Upravom carine rukovodi direktor. OSNOVNI ELEMENTI CARINA
  36. 36. 1)OBJEKAT CARINJENJA – Objekat carinjenja je carinska roba. Carinskizakon pod carinskom robom podrazumeva sve robe koje se u carinsko podrucje uvoze, odnosno unose ili primaju i koje se iz tog podrucja izvoze, odnosno iznose ili salju, ili se preko tog podrucja provoze, odnosno pronose. Carinska roba se mora prijaviti carinarnici i podleze carinskom nadzoru. Carinskom nadzoru odnosno kontroli podlezu i putnici i clanovi posade koji se iskrcavaju, odnosno ukrcavaju na brodove i vazduhoplove. Razlog za vrsenje carinskog nadzora jeste potreba sprecavanja neovlascenog postupanja s carinskom robom i obezbedjenje njene istovetnosti dok se ne sprovede carinski postupak. 2) CARINSKA OSNOVICA – Da bi se obvezniku utvrdio iznos carine koji je duzan da plati neophodno je utvrditi osnovicu na koju ce se primeniti stope iz Carinske tarife. Pomenuta osnovica ce posluziti i radi obracuna ostalih uvoznih dazbina. Osnovica carina je vrednost uvezene robe. Carinska vrednost uvezene robe je njena transakcijska vrednost, koju cini stvarno placena cena ili cena koju treba platiti za robu koja se prodaje radi izvoza u Srbiju, uvecana, ako je neophodno, za troskove do iznosa koji snosi kupac, a nisu ukljuceni u stvarno placenu cenu ili cenu koju treba platiti za robu pod uslovom da: 1/ Za kupca nema ogranicenja u raspolaganju ili upotrebi robe, osim ogranicenja koja: - predvidjaju propisi ili pojedinacni akti doneti na osnovu tih propisa; - ogranicavaju geografsko podrucje gde roba moze da se preproda ili - bitno ne uticu na vrednost robe; 2/ Prodaja ili cena robe ne podleze uslovu ili naknadi cija se vrednost ne moze utvrditi u odnosu na vrednost robe koja se vrednuje; 3/ Nijedan deo prihoda od kasnije preprodaje, raspolaganja robom ili upotrebe robe posredno ili neposredno ne pripada prodavcu; 4/ Kupac i prodavac nisu medjusobno povezani ili ako jesu da je transakcijska vrednost prihvatljiva za carinske svrhe. Kada se za uvezenu robu ne moze utvrditi carinska osnovica prema stvarno placenoj ceni ili ceni koju treba platiti, primenice se metod parifikacije (uporedjenja). Kao osnovica uzece se transakcijska vrednost identicne robe prodate za izvoz u Srbiji i izvezene u isto ili priblizno isto vreme kao i roba koja se carini. Obaveza je carinskog organa da uvoznika, na njegov zahtev, u pismenoj formi obavesti o carinskoj vrednosti koja je utvrdjena u skladu sa odredbama Zakona, kao i o metodu koji je primenjen prilikom utvrdjivanja te vrednosti. 3) CARINSKE STOPE – Carinske stope utvrdjene su Carinskom tarifom i primenjuju se na carinske osnovice roba koje se uvoze u carinsko podrucje Srbije. Izuzetno, roba namenjena za koriscenje u sopstvenom domacinstvu koju fizicka lica unose u putnickom prometu ili primaju iz inostranstva u postanskom saobracaju, osim robe koja je u skladu sa Carinskim zakonom oslobodjena obaveze placanja uvoznih dazbina, carini se po jedinstvenoj carinskoj stopi u visini od 10%. U ovom slucaju osnovicu carine koju predstavlja vrednost robe
  37. 37. utvrdjuje Vlada. Stope carine propisane Carinskom tarifom primenjuju se na robu poreklom iz zemalja na koje se primenjuje klauzula najveceg povlascenja ili koje tu klauzulu primenjuju na robu poreklom iz RS, dok se na robu iz ostalih zemalja primenjuju te stope uvecane za 70%. 4) CARINSKI DUZNIK – Carinski zakon je kao carinskog duznika po pravilu odredio deklaranta. To je lice koje podnosi sazetu deklaraciju: za unetu robu u carinsko podrucje ili lice koje je preuzelo odgovornost za robu posle njenog ulaska, ili od njih ovlasceno lice. U slucaju posrednog zastupanja, carinski duznik je lice za ciji je racun deklaracija podneta. Zakonodavac je kao solidarnog carinskog duznika odredio i lice koje je eventualno dalo netacne podatke u deklaraciji, a koje je znalo ili moglo znati da ti podaci nisu istiniti. Carinski duznici su i lica koja su nezakonito unela robu koja podleze placanju uvoznih dazbina u carinsko podrucje, ili nezakonito unela robu iz slobodne zone u drugi deo carinskog podrucja. Carinski dug nastaje u trenutku prihvatanja deklaracije. Deklaracija se podnosi: - u pisanoj formi; - elektronskom razmenom podataka, ako to dopustaju tehnicke mogucnosti i ako upotrebu elektronskih sredstava odobri direktor; - drugim radnjama kojima drzalac robe zahteva stavljanje robe u carinski postupak, kada je takva mogucnost predvidjena propisima; Pod deklaracijom podrazumevamo propisano ispravu koju podnosi carinski duznik ili lice koje je na to ovlasceno. U deklaraciji se upisuju podaci o uvozniku i podaci o poreklu, kolicini, vrsti, kakvoci i vrednosti robe. Neka lica ne podnose deklaraciju. Deklaracija mora da je pravilno popunjena, da su uz nju prilozene sve isprave potrebne za carinjenje robe i td. Posle prijema deklaracije, Carinski organ vrsi pregled robe i utvrdjuje istinitost podataka navedenih u deklaraciji. Carinski organ proverava da li je roba pravilno svrstana u tarifni broj, odnosno tarifnu oznaku. Carinski organ ima pravo pri pregledu robe da, u cilju pravovaljanog obracuna carine, uzima uzorke radi hemijsko-tehnoloskog i drugog ispitivanja robe, merenje robe, uzimanje prospekata i druge tehnicke dokumentacije potrebne za utvrdjivanje svojstava robe. Kada utvrdi istinitost podataka iz deklaracije i isprava prilozenih uz deklaraciju, carinski organ ih prihvata i overava kao svoj nalaz. U suprotnom, carinarnica je duzna da svoj nalaz zapisnicki utvrdi i da jedan primerak zapisnika preda podnosiocu deklaracije. Na taj nalaz, podnosilac deklaracije moze podneti prigovor carinskom organu. Prigovor nije dozvoljen posle podizanja robe iz carinarnice. Posle prijema prigovora, carinski organ obrazuje komisiju koja utvrdjuje stanje robe i o tome sacinjava zapisnik. Po prijemu zapisnika carinski organ donosi resenje. Posle izvrsenog pregleda robe carinski organ obracunava i naplacuje carinu i druge uvozne dazbine. Iznos duga se mora platiti u roku od 8 dana od dana prijema obavestenja. Roba nece biti pustena dok se ne uplate obaveze. Umesto duznika, carinski dug moze podmiriti i trece lice. Obaveza placanja moze se izvrsiti gotovinski ili na drugi nacin, u skladu
  38. 38. sa propisima kojima se ureduje nacin placanja. Zakonodavac je predvideo i odredjena odstupanja, tako sto je taksativno propisao znacajan broj olaksica: izuzimanja i oslobodjenja od placanja uvoznih dazbina. Pojavljuju se i brojna oslobodjenja od placanja uvoznih dazbina. Konkretno oslobodjeni su od placanja: Sefovi stranih drzava, izaslanici sefova stranih drzava u specijalnoj misiji, clanovi njihove pratnje, osoblje stranih diplomatksih i konzularnih predstavnistava… 88. TAKSE KOD NAS I u nasoj zemlji placa se vise vrsta taksi. Prema predmetu razlikuju se administrativne i sudske takse. Prema ovlascenu za regulisanje taksi, razlikuju se republicke, pokrajinske i komunalne takse. Administrativne takse se mogu podeliti na upravne takse, carinske takse, konzularne takse i td. Sudske takse se mogu podeliti na takse koje se placaju u parnicnom, vanparnicnom, izvrsnom i drugom postupku. Navedene vrste taksa regulisane se Zakonom o republickim administrativnim taksama, Zakonom o sudskim taksama, Zakonom o finansiranju lokalne samouprave, Odlukom o pokrajinskim administrativnim taksama i td. OSNOVNI ELEMENTI ADMINISTRATIVNIH TAKSA 1) TAKSENI PREDMET – Predmeti za koje se odredjuje obaveza placanja administrativnih taksa su spisi i radnje u upravnim stvarima i drugi spisi i radnje kod drzavnih organa i organizacija, organa pokrajinske autonomije i lokalne samouprave u vrsenju poverenih poslova i organizacija koje vrse javna ovlascenja. Spisi i radnje za koje se placaju administrativne takse svrstani su u taksenoj tarifi. Navedene tarife su sastavni delovi pomenutih propisa kojima se regulisu ove takse. U tom kontekstu, administrativne takse se placaju: - za podneske, kao sto su zahtevi, molbe, predlozi, prijave, prigovori i td; - za zalbe protiv resenja; - za resenja; - za uverenja koja izdaju upravni organi; - za overe, prepise i prevode i td. 2) TAKSENI OBVEZNIK – Lice po cijem zahtevu se pokrece postupak, odnosno vrsi radnja, jeste takseni obveznik administrativnih taksa. Kada se za isti spis, predmet ili radnju pojave dva ili vise obveznika, njihova obaveza je solidarn.a U slucaju da zapisnik zamenjuje zahtev, odnosno podnesak, za koji se placa taksa, obveznik je davalac izjave na zapisnik. Obveznik je duzan da taksu plati u trenutku nastanka obaveza, ukoliko drugacije nije propisano. Taksena obaveza nastaje za podneske – u trenutku kada se predaju, a za zahteve date na zapisnik – kada se zapisnik sastavi; za resenja, dozvole i druge isprave – u trenutku podnosenja zahteva za njihovo izdavanja; za upravne radnje – u trenutku podnosenja zahteva za izvrsenje tih radjni. I kod administrativnih taksi, propisana su i odredjena oslobodjenja od placanja. Oslobodjenja mogu da budu licna i predmetna. Licna oslobodjenja od placanja taksa daju se s obziron na subjektivne

×