Het Nieuwe Functiemengen als Economische Katalysator

1,138 views

Published on

Plannen voor vinexwijken en herstructureringswijken kenmerken zich door verzamelingen gebouwen en functies. Maar zij bepalen niet het karakter van de wijk, dat doen de mensen die daar zijn. Zij delen daar elkaars leven en willen daar elkaar ontmoeten. Vreemd genoeg schenken bouwplannen wel veel aandacht aan grondexploitatie en risico, maar minder aan menselijke behoeften. De mens lijkt slechts de consument die het plan financieel haalbaar maakt.
Een gemiste kans. De mens is een creatief wezen met wensen en ideeën. De ruimte die nodig is om die beelden en wensen in te vullen, ontstaat wanneer je de vraag stelt wat doet de wijk met jou als mens, in plaats van wat doet de wijk functioneel.
In het nieuwe functiemengen wordt de economische dimensie van een wijk verbonden met de menselijke dimensie daarvan, opdat zij elkaar kunnen beïnvloeden en versterken. Want creativiteit leidt tot innovatie. Het nieuwe functiemengen zet geen gouden randjes om sociale wijken en plant geen kantorenstroken als geluidsschermen: dat voegt immers niets toe aan de beleving. Zij stelt de mens centraal. En houdt rekening met plekken waar mensen hun economische en culturele creativiteit kunnen manifesteren, de zogenaamde ‘nutteloze’ ruimten. Hierdoor ontstaan sfeervolle buurten met eigenheid. Het nieuwe functiemengen bundelt vastgoed en marketing, waardoor de wijk iets authentieks toevoegt aan de stad en mensen daar graag willen leven.

20031201 Real Estate Magazine nr 13 - Ir. René P.M. Stevens MBA (www.atelier-v.nl)

Published in: Real Estate
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,138
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Het Nieuwe Functiemengen als Economische Katalysator

  1. 1. .FUNCTIEMENGING. HET NIEUWE FUNCTIE- MENGEN ALS ECONO- MISCHE KATALYSATOR Plannen voor Vinex-wijken en herstructureringswijken kenmerken zich door verzamelingen van gebouwen en functies. Maar zij bepalen niet het karakter van de wijk, dat doen de mensen die daar zijn. Zij delen daar elkaars leven en willen elkaar daar ontmoeten. Vreemd genoeg schenken bouwplannen wel veel aandacht aan grondexploitatie en risico, maar minder aan menselijke behoeften. De mens lijkt slechts de consument die het plan financieel haalbaar maakt. Een gemiste kans. i r. R i c h a r d T h . S p l i n t e r M B A , i r. R e n é P. M . S t e v e n s M B A D e mens is een creatief wezen met wensen en ideeën. er ruimte was voor de opeenvolgende wereld van het De ruimte die nodig is om die beelden en wensen gezin, de straat, de buurt en tenslotte de hele wijk. Maar in te vullen ontstaat wanneer je de vraag stelt wat doet Nederland bleek niet van elastiek. Alleen al in de tweede de wijk met jou als mens, in plaats van wat doet de wijk helft van de vorige eeuw verdrievoudigde de bebou- functioneel. In het nieuwe functiemengen wordt de eco- wing: van 64 woningen per vierkante kilometer tot 192. nomische dimensie van een wijk verbonden met de En dan hebben we het nog niet over de toename aan menselijke dimensie daarvan, opdat zij elkaar kunnen winkels, industriële bedrijfsruimtes, kantoren en par- beïnvloeden en versterken. Want creativiteit leidt tot keerplaatsen. Of de infrastructuur. Daarnaast stellen we innovatie. Het nieuwe functiemengen zet geen gouden steeds hogere eisen aan onze leefomgeving: meer groen, randjes om sociale wijken en plant geen kantorenstro- meer rust en vooral meer ruimte. Deze ontwikkelingen ken als geluidsschermen: dat voegt immers niets toe aan maken dat we helemaal niet meer zonder planning kun- de beleving. Zij stelt de mens centraal. En houdt reke- nen, met alle instrumentaria van dien: restrictief beleid, ning met plekken waar mensen hun economische en mainports, Randstad, knooppunten, compacte steden, culturele creativiteit kunnen manifesteren, de zoge- het Groene Hart, de wet RO, de MER, streekplannen en naamde ‘nutteloze’ ruimten. Hierdoor ontstaan sfeervol- bestemmingsplannen. Boven op deze plannen ligt een le buurten met eigenheid. Het nieuwe functiemengen dikke laag reclame. Met begrippen als city branding, bundelt vastgoed en marketing, waardoor de wijk iets city marketing of parkmanagement brengen we onze authentieks toevoegt aan de stad en mensen daar graag gebouwde omgeving aan de man. Maar die marketing willen leven. gaat vooral over de verkoop van een gereed product, en is dus ‘slechts’ promotie. In het huidige ruimtelijke Architecten en stedenbouwkundigen zoeken voortdu- ordeningsproces is weinig aandacht voor de wijze waar- rend nieuwe manieren om gebouwen vorm te geven en op de mensen de wijk straks gaan gebruiken. steden in te richten. Vroeger was dit niet nodig, stedelij- Geformatteerd ke gebieden ontstonden organisch. Mensen vestigden zich bij een doorwaadbare plek van de rivier en gebruik- En juist hier ontstaat nu een probleem. Veel steden- ten deze om graan te verbouwen en handel te drijven. bouwkundige plannen lijken op elkaar en voegen nauwe- Fabrikanten, notabelen en arbeiders volgden en om hen lijks waarde toe aan de omgeving. Bovendien lijken ze heen ontstonden dorpen en steden. In de naoorlogse verstild in de tijd: de plannen van vandaag hadden ook jaren van de vorige eeuw werden wijken zó ingericht dat tien jaar geleden kunnen worden ontwikkeld. Verder is . 2 0 0 3 / 3 1 . 23 .
  2. 2. .FUNCTIEMENGING. het de vraag of ze iets bijdragen aan de volgende honderd kwaliteitsverbetering. Maar die verbetering was vooral jaar. Veel plannen zijn inwisselbaar. Het ontwerp van een gericht op de materie zelf. We beschikken over prachtige nieuwe wijk in Leeuwarden kan zó worden meegenomen duurzame materialen. Maar wat heb je aan goede kozij- in een gedachtewisseling over herstructurering in bijvoor- nen of toiletten die regenwater gebruiken wanneer het beeld Eindhoven. Of de revitalisering van gebouw na tien jaar weer moet worden een buurt in Roermond. De manier waar- gesloopt omdat de inzichten zijn veran- VEEL op wonen, werken, winkelen, reizen en derd? Echte kwaliteit is fit for purpose, recreëren nu worden samengevoegd, lijkt voldoet aan de werkelijke behoefte. STEDENBOUW- Echte kwaliteitsverbetering betekent dus het ei van Columbus in ons drukke Nederland vol eisen en verlangens. Maar dat moet worden bekeken wat die KUNDIGE of dit echt zo is, hangt af van de manier behoefte is. Hierbij is het van groot PLANNEN LIJKEN belang om duidelijke keuzes te maken. waarop deze visie op stedelijke gebieds- ontwikkeling wordt ingevuld. Op dit Welke mensen gaan hier wonen en hoe OP ELKAAR moment lijkt functiemenging voorname- willen zij leven. Wat is hun lifestyle en lijk een geformatteerde oplossing te zijn: welke eisen stelt dit aan de sfeer en de hier woon je, daar werk je, hier is het ver- voorzieningen. Daar ontbreekt het aan voerscentrum en winkelen kun je daar in de huidige plannen. Zo is functie- doen. Deze kijk op functiemenging bena- menging niet erg duurzaam. dert mensen als consumenten en gaat hoofdzakelijk uit van de ‘hardware’ van Tot slot de regie. Bij de huidige plan- de omgeving, de plekken en de gebou- ontwikkeling zijn veel specialisten wen. Dit kan op korte termijn commer- betrokken: architecten, stedenbouwkun- cieel aantrekkelijk zijn, op langere ter- digen, projectontwikkelaars, beleggers, mijn leidt deze visie tot een paar ernstige problemen. aannemers, overheden enzovoorts. Deze experts zijn uit- muntend in hun vakgebied, maar spelen slechts één rol Ten eerste zijn de architectonische en stedenbouwkun- in het geheel. Zij kijken naar het eigen deel en naar de dige inzichten zelf sterk aan verandering onderhevig. eigen belangen. Begrijpelijk, want de belangen zijn Bovendien ontwikkelt de maatschappij zich voortdurend. groot. Maar het oplossen van ‘slechts’ een eigen pro- Hierdoor wijzigen die inzichten zich nog sneller. Deze bleem kan betekenen dat het stadsdeel de komende ontwikkeling beïnvloedt de ‘omloopsnelheid’ van gebou- jaren met een veel grotere moeilijkheid wordt opge- wen en gebieden. Zij moeten immers steeds sneller wor- zadeld. Dat is een enorme verantwoordelijkheid. den vernieuwd en worden aangepast aan de tijdgeest. De Stadsontwikkeling vergt een lange voorbereidingstijd en huidige visie op functiemenging reserveert geen ruimte het lijkt logisch dat alles doorgaat, dat de trein moet blij- voor nieuwe inzichten. Niet conceptueel en niet letterlijk. ven rijden. Maar soms veranderen omstandigheden en Dat betekent dat die nieuwe wijk van vandaag over tien, inzichten terwijl het plan wordt ontwikkeld en is het twintig jaar opnieuw moet worden ingericht. Zo wordt wenselijk om veranderingen aan te brengen. Omdat dat functiemenging erg duur. op lange termijn de levensvatbaarheid van een wijk garandeert. Goede planontwikkeling vergt een wissel- Ten tweede de ‘hardwarebenadering’. Nu staan bij werking tussen het geheel en de delen daarvan. Een functiemenging vooral de plekken en de gebouwen cen- samenhangende visie. En een regisseur die alles in de traal. Het lijkt wel alsof wordt gedacht: ‘straks komen de gaten houdt en zonodig aan de noodrem trekt. Geen mensen erbij en dan gaat het werken’. Maar wanneer je procesmanager die de lappendeken van subeisen van een computer koopt en die op je bureau plaatst, doet specialisten afvinkt. Zo blijft functiemenging erg dat ding ook niets uit zichzelf. De huidige benadering inefficiënt. van functiemenging houdt geen rekening met mensen en hun creatieve ideeën en wensen. Misschien willen zij Geen ruimte voor nieuwe inzichten, uitgaan van wel een theatertje opzetten in het winkelcentrum. Of gebouwen en plekken, verkeerde duurzaamheid en een winkeltje beginnen tussen de woningen. Mensen gebrek aan regie: dit alles maakt de wijze waarop func- bepalen de sfeer van de omgeving en het gebruik van tiemenging nu wordt ingezet tot een uiterst wankel con- gebouwen en plekken. Zij zijn de ‘software’ van het cept. Een concept dat met rigide formats werkt, overal gebouw en de plek. Wanneer de software niet matcht inpasbaar is en weinig waarde toevoegt. Dat is erg duur met de hardware ontstaan stilte, verwaarlozing en ach- en zeer inefficiënt. Wat dit betekent, merken we nu: teruitgang. Dat maakt functiemenging erg onzeker. door de slechte economische omstandigheden staan veel kantoren leeg en er valt op niets anders te concurreren Ten derde de kwaliteit. De vastgoedwereld heeft de dan de prijs. Niet op kwaliteit, want ze lijken allemaal op afgelopen jaren erg veel geld en energie gestoken in elkaar. Ze zijn marktconform, bijna marktuniform: . 2 0 0 3 / 3 1 . 24 .
  3. 3. .FUNCTIEMENGING. geschikt voor 80 procent van alle gebruikers, maar niet of commercieel interessante manier wordt ontwikkeld. aantrekkelijk. Vanuit risicomanagement begrijpelijk, Nee, dat doet de ‘software’, de purpose ofwel de identi- maar commercieel gezien een verkeerde keuze. teit van die plek. Churchill heeft eens gezegd: ‘We shape our buildings and afterwards our buildings shape us.’ Er is nog niet Identiteit is uniek en voegt waarde toe. Het heeft ook veel veranderd. De vooruitgang in architectuur blijkt een tweeledige betekenis. Aan de ene kant zegt identi- vooral vooruitgang in techniek. Mensen voegen zich nog teit iets over de collectiviteit van de groep, tegelijkertijd steeds naar de plek of het gebouw, in plaats van anders- benadrukt het de herkenbaarheid van het individu daar- om. Maar mensen zijn niet alleen consumenten. in. Zo kun je ook binnen een groep een eigen sfeer creëren. De meeste gebouwen voegen echter weinig toe Identiteitsmenging aan hun omgeving, hun ‘groep’. Gebouwen kunnen en Integendeel, wij hebben dromen, wensen en ambities. moeten echter meer zijn: gebouwen met betekenis voor Om die in te vullen, nemen we contact op met elkaar, bewoners en omgeving, gebouwen met emotie en ver- reizen we, stichten we gezinnen, gaan we ergens werken beeldingskracht. Dat geeft stabiliteit: het onderscheiden- of starten we een eigen onderneming. Daarom hebben de karakter is immers duidelijk zichtbaar, en dat is een we verdriet, zijn we blij, willen we ons vermaken, kopen kwaliteit die gebruikers herkennen en waar zij steeds we dingen, studeren we of doen we eens een dagje weer naar terugkeren. Als de sfeer goed is, komen de niets. Onze dromen en wensen bepalen wat we doen. mensen. Hoe dat werkt, zien we in sommige winkel- Slechts een deel van onze tijd zijn we consumenten. De centra, in films en in muziek. huidige benadering van functiemenging richt zich vooral op het laatste. Dat toont meteen de beperktheid aan. Met behulp van de door ons ontwikkelde Vastgoed- Want het gaat niet om de functies ‘wonen, werken of MarketingMatrix® kan dit ook in stedenbouwkundig winkelen’. Dat zijn activiteiten die we verrichten om iets opzicht worden toegepast. Een wijk appelleert dan aan anders te bereiken: namelijk de behoefte die wordt inge- een bepaald gevoel, communiceert, werkt beïnvloedend geven door onze ziel, onze identiteit, onze zakelijke op gedrag en heeft een sterke symbolische waarde. Dan ambities. zijn wijken met hun gebouwen belangrijke identiteits- dragers. Maar om de transitie te maken van functiemen- Het is daarom de hoogste tijd om het begrip functie- ging naar identiteitsmenging moet een aantal zaken wor- menging te upgraden van functiemenging naar identi- den ingevuld. teitsmenging. Het gaat immers niet om de taken die ergens kunnen worden verricht, maar om de Genius Ten eerste: denken vanuit een ‘script’. Waar gaat het Loci, het kenmerkende van de plek. Niet de ‘hardware’ om op die plek of in dat gebouw. Voor wie ga ik iets bepaalt of een plek op een goede stedenbouwkundige maken. Wat maakt dit gebouw of deze wijk onderschei- Centrum Amsterdam-Noord, een complexe case voor FRESH The Foundation for Real Estate Students from Holland een strook geluidwerende kantoren gepland. (FRESH) werkte tijdens de FRESH Consultancy Week Sommige worden verkocht, andere verhuurd en een begin december aan de case ‘Centrum Amsterdam- groot deel wordt de komende jaren niet ingevuld. Noord’. Een complexe case: als je ziet wat ervaren Waarom geef je daar niet tijdelijk een andere bestem- professionals ervan maken, denk je ga er maar aan ming aan. En waarom worden die kantoren niet ver- staan. Maar de Fresh-generatie kan deze kans grijpen weven met het wonen. Dit is een stad, geen Vinex- om anders te kijken en anders te handelen. Imiteer locatie. niet het gebruikelijke denken in vastgoed, maar wees jezelf. En vooral, wees creatief. Waarom wil je in Amsterdam-Noord wonen of een bedrijf vestigen, zijn de vragen waar je mee moet Dit geldt ook voor Amsterdam-Noord. Dat hadden we beginnen. Wat maakt dit stadsdeel uniek ten opzichte liever authentieker gezien: het is een algemeen for- van de andere. Moet dat worden veranderd of worden mat. Stedenbouwkundig is met het plan niets mis, versterkt. Wanneer je op een ander abstractieniveau maar het is niet duidelijk hoe hier naar is gekeken. Dit kijkt, is Amsterdam een vrijplaats. Een mooi symbool plan benadrukt niet wat de wijk toevoegt aan de stad: hiervan is het Vondelpark: een gewoon park, maar het het kan ook Zierikzee zijn of Tilburg. Er is een soort nodigt mensen uit om zichzelf te zijn. Dat sluit aan bij fallus neergezet op een knooppunt: dat deden ze in de sfeer van Amsterdam. Die vrijplaatsfunctie van het de middeleeuwen al met kerken. Prima, maar of de centrum is al lang weggedrukt: te duur geworden. identiteit van de wijk daar nu van afhangt. Verder is Wellicht een kans voor Amsterdam-Noord. . 2 0 0 3 / 3 1 . 25 .
  4. 4. .FUNCTIEMENGING. dend van de rest van de omgeving: wat is de identiteit, binden: deze nieuwe toonaangevende ‘klasse’ voegt door de Genius Loci. Vanuit dat script wordt een draaiboek hun creativiteit waarde toe waar bedrijven op afkomen. gemaakt: welke emotie wil ik oproepen, hoe ga ik dat Ruimte laten voor vernieuwing is dus een economische verbeelden, wat moet het beeld teweegbrengen, enzo- kans. Het biedt ook de gelegenheid om locaties op een voorts. Het script is en blijft de rode later tijdstip in te vullen of om de draad in het project. Dit is de software- bestemming van bestaande gebouwen te STRAKS KOMEN wijzigen, passend bij de eisen van tijd. benadering. Niet eerst ‘wat ga ik maken’, zoals in de huidige hardwarebenadering Hierdoor blijft het gebied actueel. DE MENSEN ERBIJ, gebeurt. Dan moet het bestaande ste- denbouwkundige programma vanuit het DAN GAAT HET nieuwe identiteitsmengen, maarindan wel Tot slot: de regie. Ook nodig het bestemmingsplan worden verkocht. Het WERKEN nieuwe denken is: eerst focussen, dan op een andere manier. Bij het huidige bouwen en daarna verkopen. Daarmee functiemengen is meestal een proces- is de locatie meteen fit for purpose en manager aanwezig, maar deze houdt ontstaan echte kwaliteit en echte duur- vooral de lappendeken van programma- zaamheid. eisen en wensen van experts bij elkaar. Het is logisch dat iedere specialist trots Een volgend aandachtspunt is: ruimte is op zijn prestaties en waarde hecht aan laten voor vernieuwing. We zagen dat het eigen belang, maar suboptimalisatie stedenbouwkundige concepten en maat- en risicomijdend gedrag zijn het resul- schappelijke veranderingen elkaar steeds taat. Daarom is een verbindend concept sneller opvolgen. Bij het huidige functie- van identiteitsmenging noodzakelijk. En mengen zijn gebouwen en omgevingen een ander type supervisor, iemand die dus eerder toe aan renovatie. In het nieuwe identiteits- als een regisseur het script in de gaten houdt en een mengen krijgt vernieuwing letterlijk de ruimte: we overkoepelende verantwoordelijkheid draagt. Deze wachten nog even met het invullen van alle plekken en regisseur streeft naar een creatieve cultuur en selecteert geven ruimere bestemmingen aan gebouwen. Die toler- op basis van het script en het toekomstige welzijn van antie biedt ruimte voor creativiteit, en daarmee voor het geheel. innovatie en economische groei. De kruisbestuivingen die zo ontstaan, leiden tot nieuwe ontwikkelingen, Bij identiteitsmenging ontstaat een echte symfonie. essentieel voor kennissamenlevingen. Ook de Ameri- Een symfonie die vastgoed aan marketing bundelt, vol- kaanse hoogleraar regionale economische ontwikkeling doet aan de eisen van grondexploitatie, stedenbouw en Richard Florida laat in zijn boek The Rise of the Creative architectuur, zich tegelijkertijd extra positioneert door Class zien dat juist de regio’s die creativiteit aanmoedi- haar authenticiteit en een economische katalysator is. gen tot ontplooiing komen. Florida noemt drie T’s voor Het geheel is meer dan de som der delen. In zo’n wijk economische groei: talent, tolerantie en technologie. voelen mensen en bedrijven zich thuis. Steden moeten volgens hem creatieve mensen aan zich ir. Richard Th. Splinter MBA, ir. René P.M. Stevens MBA, directie van ATELIER V design & development B.V. in Amersfoort (www.atelier-v.nl). Beiden zijn architect en hebben een bedrijfskundige opleiding gevolgd. . 2 0 0 3 / 3 1 . 27 .

×