Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Open erfgoedraad 20130213

374 views

Published on

presentatie Jan Jaspers (CRKC Leuven) ikv open erfgoedraad rond 'een toekomst voor Loonse kerken.

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Open erfgoedraad 20130213

  1. 1. Bouwen aan een toekomst voor de parochiekerkenNota Minister Bourgeois: twee jaar later…
  2. 2. Parochiekerken: een uniek landschap
  3. 3. Parochiekerken: een uniek landschap• Centrale plaats in de samenleving• Vaak gelegen in het hart van de woonkern• Ca. 1850 parochiekerken, annexkerken, kapelanijen in de 5 Vlaamse bisdommen• Historische kernen gaan terug tot de middeleeuwen• Belangrijke bouwcampagne in de 19de-20ste E met neostijlen en modernistische creaties
  4. 4. Parochiekerken: deel van het landschap• Bepalend element zowel in landelijke als stedelijke gebieden• Vaak deel van beschermd stads- of dorpsgezicht• Strategisch gelegen oriëntatiepunt (in het pre- GPS tijdperk)• Skyline denkbaar zonder kerktoren?
  5. 5. Secularisering van de samenleving• Centrale rol van de kerk neemt af• Participatie aan wekelijkse zondagsmis: van 30% in 1970 tot 5% vandaag• Aantal priesters vermindert: van 1 pastoor per parochie naar 1 pastoor voor verschillende parochies• Anderzijds: kerkelijke rituelen blijven belangrijk voor kernmomenten van het leven: huwelijk, begrafenis
  6. 6. Gevolg voor kerkgebouwen• Kerken worden minder intensief gebruikt dan vroeger• Sommige kerken zijn te groot voor het aantal gelovigen dat er gebruik van maakt
  7. 7. Gevolg voor financiering• Lasten van de kerkfabrieken stijgen• Eigen inkomsten nemen niet toe of dalen• Tekorten en druk op de begroting van gemeenten nemen toe• Politiek draagvlak voor financiering van tekorten neemt af, zeker voor investeringen• Extra probleem voor kleine gemeenten met veel “kerkdorpen”
  8. 8. Maatschappelijk draagvlak?• Vrijwilligerswerk rondom parochiekerk blijft aanzienlijk – ca. 9.000 leden van de kerkfabrieksraden – Kosters, poetsers, bewakers, bloemschikkers zorgen op heel wat plaatsen ervoor dat de kerk onderhouden wordt en toegankelijk is. Meestal op vrijwillige basis of tegen kleine vrijwilligers- vergoeding
  9. 9. Maatschappelijk draagvlak• Groeiende belangstelling vanuit: – Erfgoed-, kunst- en cultuursectoren: waardering van het roerend en onroerend erfgoed > kerken vormen samen het grootste openbaar museum – Architectuursector > niet alleen middeleeuwse kerken maar ook herwaardering van 19de en 20ste eeuwse kerkarchitectuur – Stedelijke en Provinciale diensten cultuur, toerisme, erfgoedcellen > kerken als element van city- of regiomarketing – Academische wereld – Gespecialiseerde organisaties > Open Kerken, Monumentale kerken Antwerpen, Gent, Mechelen, …
  10. 10. Bedreigingen• Door brede betrokkenheid en politieke discours dreigt men kar voor het paard te spannen en overhaaste beslissingen te nemen• Perceptie: “groot aantal kerken staat leeg”• Discussie wordt verengd tot herbestemming van kerkgebouwen
  11. 11. Delicaat proces onder druk• Einddoel: middelen (waaronder gebruik kerkgebouwen) afstemmen op pastorale noden• Evolutie naar een andere kerkorganisatie is proces in beweging en op eigen ritme – Veranderende rol van de pastores – Engagement van leken voor nieuwe taken – Welke rol spelen de kerkgebouwen daarin?• Evenwicht vinden tussen veranderend gebruik, zorg voor patrimonium, lange termijn denken in termen van erfgoed
  12. 12. Delicaat proces onder druk• Timing uit de conceptnota Bourgeois legt enige druk op de ketel: – Op lokaal niveau moet in samenspraak met Bisschoppelijke overheden lange termijnvisie over toekomst van parochiekerken op grondgebied van de gemeente uitgetekend worden: deadline voorjaar 2013 – Kerkfabriek moet op basis van deze visie meerjarenplan 2014-2019 onderhandelen met gemeentebestuur > deadline juni 2013
  13. 13. Lange termijnvisie per gemeente• Moet de volgende elementen bevatten: – de parochiekerken als gebouw, met onder meer de cultuurhistorische waarde, de architecturale mogelijkheden, de bouwfysische toestand, de mogelijkheid tot compartimentering, … – de parochiekerken in hun ruimtelijke omgeving – het actuele gebruik en de functie van de parochiekerken – mogelijke interesse van andere actoren.
  14. 14. Juridische zijsprong• Zijn de kerken van de “Kerk”? – 1795: goederen van de kerkfabrieken werden genationaliseerd en gedeeltelijk verkocht – Concordaat Napoleon-Paus (1801): • niet-verkochte genationaliseerde kerken worden ter beschikking gesteld van kerkelijke overheid. Kerkelijke overheid beschikt over vruchtgebruik. • Bedienaars van de eredienst ontvangen passende vergoeding van de staat • Instelling van “kerkfabrieken”
  15. 15. Juridische zijsprong• Keizerlijk Decreet van 1809: – Regelt inrichting, werking en bevoegdheid van kerkfabrieken – Taak: de eredienst mogelijk te maken – Werkingsmiddelen: eigen inkomsten (collecten, deel van misintenties, pachtopbrengsten, …) – Tekorten worden verplicht gedragen door gemeente of provincie – Bevestigd en aangepast door Belgische Staat (1870) en Vlaamse Overheid (2004 – 2012)
  16. 16. Hoe verloopt het proces? Fase 1: inventarisatie• Startpunt: inventaris van de kerken per gemeente – Beschrijving van de verschillende kerken – Sterkten / zwakten per kerk – Voorziene en/of noodzakelijke investeringen – > taak voor de kerkfabriek en het CKB• Gelijktijdig: actueel gebruik van de kerken – Voor eredienst – Voor andere activiteiten – > taak voor het parochie- / federatieteam
  17. 17. Hoe helpt CRKC?• Inventaris van de ca. 1850 kerken, kapelanijen en kapellen: – Historisch, architecturaal en kunsthistorisch belang – Kerk in de omgeving (dorps- en stadgezicht, landschap) – Actuele bouwfysische toestand, geplande investeringen, aanpalende lokalen beheerd door KF – Actueel gebruik, valorisatie, medegebruik, nevenbestemming en herbestemming – Roerend en immaterieel erfgoed
  18. 18. Hoe helpt CRKC?• Bundeling van de antwoorden per CKB / gemeente – Doel: • helikopterzicht over toestand in de gemeente • helder beeld geven om beter te kunnen beslissen over de toekomst van het kerkenbestand – > belangrijk dat alle kerkfabrieken de bevraging beantwoorden
  19. 19. Hoe verloopt het proces? Fase 2: analyse• Welke zijn de noden op pastoraal en liturgisch vlak? – Hoeveel kerken nodig voor pastoraal gebruik? – Eventueel specialisatie van bepaalde kerken: huwelijken, uitvaarten, … • > zijn aanpassingen nodig voor optimaal gebruik? – kan de kerk als gevaloriseerd worden? • Erfgoedwaarde • Toeristisch aantrekkingspunt • Cultureel gebruik
  20. 20. Hoe verloopt het proces? Fase 2: analyse• Welke kerken komen in aanmerking voor: – Medegebruik: door andere katholieke of christelijke geloofsgemeenschappen – Nevenbestemming: • Multifunctioneel gebruik (tijdsdelen) • Gedeeld gebruik (ruimte opdelen) – Herbestemming – Sloop
  21. 21. Hoe verloopt het proces? Fase 3: draagvlak• Naast intern kerkelijk overleg, is een sterk maatschappelijk draagvlak voor de toekomst van de kerken belangrijk.• Wil de lokale kerkgemeenschap daarin een rol spelen, dan is overleg met sociale en erfgoedgemeenschappen belangrijk – > regie: taak voor het CKB?• Politiek overleg eveneens belangrijk – > taak voor CKB voor gebundelde aanpak
  22. 22. Wat doet CRKC verder?• Expertise ter beschikking stellen van kerkbesturen en gemeentebesturen, … via documentatiecentrum en website• instaan voor advies, begeleiding tijdens het (her)bestemmingstraject• Vorming voorzien voor vrijwilligers van kerkraden• Nationale en internationale netwerking
  23. 23. Wat doet CRKC verder?• Expertise: – Goede voorbeelden van • Valorisatie • Medegebruik • Nevenbestemming • Herbestemming – Uit binnen- en buitenland – Is reeds ter beschikking via onze website
  24. 24. Wat doet CRKC verder?• Begeleiding – Twee pilootprojecten: Westhoek, Gent – Op weg zetten bij concrete vragen van kerkbesturen – Zoeken naar antwoorden op juridische en inhoudelijke vragen – Niet enkel onroerend erfgoed, maar ook advies en begeleiding i.v.m. roerend patrimonium • Bv aanpakken van inventaris van roerend patrimonium
  25. 25. De bevraging Parochiekerken• 1.795 kerkfabrieken werden aangeschreven. Zij beheren in totaal ca. 1.850 kerken.• Stand van antwoorden per 13/2/2013: – 1.569 kerkfabrieken reageerden (87,4%) – 1.432 vulden volledig in (80%) – 137 zijn gestart, maar moeten nog afronden (7,4%) – 226 kerkfabrieken reageerden nog niet (12,6%).
  26. 26. Enige voorlopige vaststellingen• Algemene toestand van de kerken: – 61% is goed – 35% is redelijk – 3% is slecht – 1%: onbekend• In gebruik voor de eredienst: – 97% ja – 3% neen
  27. 27. • Vieringen: – 84% Zondagsmis tijdens het weekend: • 35% weekendmis op zaterdag • 49% weekendmis op zondag – 31%: wekelijkse mis tijdens de weekdagen – 91% begrafenisviering, huwelijksviering, doop
  28. 28. • Is de kerk open buiten de eredienst? – 54% ja, waarvan 75% het hele jaar door • Zo ja voor welke activiteiten? – 91% Stilte/Bezinning – 77% Devotie – 65% Toerisme • In 27% van de kerken is bewaking voorzien tijdens de openingsuren – 46% is niet open buiten de uren van de eredienst
  29. 29. • Gebruik van de kerk voor niet liturgische activiteiten: 75% – In hoofdzaak concerten (93%), tentoonstellingen (45%), repetities (37%), voordrachten (24%) – Ter beschikking gesteld op basis van gebruiksreglement en overeenkomst? • Gebruiksreglement: 22% • Schriftelijke overeenkomst bij gebruik door derden: 30% • Vergoeding gevraagd: 51%
  30. 30. Een toekomst voor de Parochiekerken?• Perceptie “kerken worden niet meer gebruikt” is tegengesteld aan resultaten bevraging: 97% wordt nog gebruikt• Slechts 54% is open buiten de uren van de eredienst (veiligheid? Personeelsinzet voor bewaking?)• Grote bereidheid om kerken ook buiten de eredienst ter beschikking te stellen: 75%
  31. 31. Regeling gebruik Parochiekerken• Gebruik van de Parochiekerken: – de Vlaamse Bisschoppen schreven richtlijnen• CRKC zal in samenwerking met partners instrumenten ontwikkelen om de toepassing hiervan te ondersteunen: – Model gebruiksreglement – Modellen van overeenkomsten (activiteit – lange termijn) – Voorbeelden van organisatiemodellen – Ondersteuning vrijwilligerswerk
  32. 32. Eenduidige definities• Valorisatie• Nevengebruik > andere christelijke erediensten gebruiken de kerk• Nevenbestemming – Multifunctioneel gebruik: “tijdsdelen” – Gedeeld gebruik: ruimte indelen• Herbestemming
  33. 33. Richtlijnen gekoppeld aan de definities• Duidelijkheid geven over wat mogelijk is• Afspraken over wie beslist
  34. 34. Enige voorbeelden…
  35. 35. Valorisatie:Grootloon:Kerk is ingeschakeld inkunstproject PIT
  36. 36. Valorisatie:Sint-PieterskerkTorhoutWeekkapelen stilteruimte
  37. 37. ValorisatieSint-Anna-ten DrieënkerkAntwerpenInschakeling intoerismebeleid:fietskerk
  38. 38. NevenbestemmingGedeeld gebruik:St. Niklaaskerk GentKerk in twee delenverdeeld door inbrengenvan wand.Voorste deel: eredienst +toerismeAchterste deel: ruimtevoor evementen
  39. 39. NevenbestemmingGedeeld gebruik:herinrichting binnenruimteStadtpfarrkircheMüncheberg (DE):in de gotische kerk werdeen bibliotheek envergaderruimte ingebouwd.De kerk wordt nog steedsvoor eredienst gebruikt.
  40. 40. NevenbestemmingGedeeld gebruikSt. Gertrudis vanNijvel kerkHeerle (NL)- Kerk- Huisartspraktijk- Dorpscentrum
  41. 41. Nevenbestemming - gedeeld gebruik vianieuwbouw envernieuwbouw:EvangelischeEmmauskircheBerlijnwereldwinkel,café, stilteruimteen kerk in ééncomplex
  42. 42. NevenbestemmingGedeeld gebruik:Grabeskirche in AachenColumbarium voorbijzetting urnenPlaats voorafscheidsritueel
  43. 43. Herbestemming:ruïne van KerkUlbeek (Wellen)wordtoverdektebegraafplaats
  44. 44. Herbestemming:AugustinuskerkAntwerpenWordtMuziekcentrumAMUZ: concert-zaal voorklassieke muziek
  45. 45. Herbestemming:Leonarduskerk inHelmond (NL)Gezondheids-centrum
  46. 46. Herbestemming:UniversiteitskapelEindhovenStilteruimte(tijdelijkexperiment)
  47. 47. Herbestemming:Kerk van Sarlat(FR)omgebouwd totmarktplaats
  48. 48. HerbestemmingSt. MartinuskerkUtrechtBewoning:Appartementeningebouwd in dekerk
  49. 49. Contacteer onsCRKC – Centrum voor Religieuze Kunst enCultuurAbdij van Park 73001 Heverleewww.crkc.bemail: jan.jaspers@crkc.beTel: 016 40 60 73

×