Влијанието нафинансиската криза врзмакедонската економијаи врз состојбата водомаќинстватаперцепции на граѓаните за природа...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСодржина Резиме....….……………………...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата       Агенцијата за испитува...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата1.Перцепцијата на граѓаните з...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаметалургијата, текстилната ин...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата17 милиони евра за рекламирањ...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаАнализата на одговорите споре...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаНа прашањето кое гласеше: Кол...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаНезависно од кризата, најголе...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаОва мислење генерално го дела...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаИ на ова прашање, процентот н...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаили максимум една година од с...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаКако и да е, очигледно е дека...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаДали очекувате дека финансиск...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватакако лоша или многу лоша. Но ...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата2.Влијанието на кризата врз п...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаОваа самопроценка во голема м...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаобразование кои својот станда...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСе поставува прашањето, како ...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата                 регион      ...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСведмилк, влошувањето на поло...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСкопскиот регион, 34% од севе...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата3.Природата и силината на осн...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаШто најмногу ги загрижува гра...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаЗагриженост од смалување на д...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаво двојно поголем број загриж...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата4. Социјалната димензија на с...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватамесец, што вкупно изнесува 23...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаОчигледно е дека оние со стат...
Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаПодносители на барања за надо...
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување

5,202 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
5,202
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
10
Actions
Shares
0
Downloads
95
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Влијание на финансиската криза врз македонската економија и домаќинствата - истражување

  1. 1. Влијанието нафинансиската криза врзмакедонската економијаи врз состојбата водомаќинстватаперцепции на граѓаните за природата накризата и нејзиното влијание 09
  2. 2. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСодржина Резиме....….……………………………………………………………………………………………………………………..3 Перцепцијата на граѓаните за финансиската криза и ефектите од неа....………...4 Вовед...........…………………………………………………………………………………………………………………….4 Влијанието на кризата врз македонската економија........………………………………………………….6 Индекс на надеж.......................………………………………………………………………………………………12 Заклучок (Прв дел)………………………………………………………………………………………………………….15 Влијанието на кризата врз процесот на натамошното раслојување и зголемување на социјалните нееднаквости во земјата..……………………………………………………………….15 Заклучок (Втор дел)….…………………………………………………………………………………………………….22 Природата и силината на основните стравови и грижи на граѓаните во услови на криза...................................................…………………………………………………………………………..23 Заклучок (Трет дел)….…………………………………………………………………………………………………….25 Социјалните димензии во услови на криза.........................……………………………………27 Пазар на труд...……………………………………………………………………………………………………………..27 Социјална заштита………………………………………………………………………………………………………….31 Образование.…………………………………………………………………..………………………………………….…34 Здравје……………………………………………………………………………………………………………………………36 Заклучоци (Четврти дел)….…………………………………….………………………………………………………38 Препораки ...........................................................................................................40 Довербата на граѓаните во институциите и политичките партии во услови на криза............................................................................………………………………………….41 Постои ли политичка алтернатива? ...................................................................................45 Заклучок (Петти дел)…………..…………………………………………………………………………………………47 Заклучни согледувања и препораки.....……………………………………...………………………….48 Користена литература…………………………………………………………………………………………………….51 Методолошка рамка (Appendix 1)…………………………………………………………………………………..51 Примерок (Appendix 2).......………….………………………………………………………………………………..53 2|Page
  3. 3. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата Агенцијата за испитување на јавното мислење и комуникации- ,, Рејтинг,, со седиште воСкопје, за потребите на Фондацијата Фридрих Еберт- Канцеларија во Скопје, спроведетеренско испитување на јавното мислење во Македонија во периодот од 5-15 септември, натема Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врзсостојбата во домаќинствата.Со истражувањето спроведено по моделот фејс то фејс интервју, беа опфатени 1068домаќинства на репрезентативен примерок од населението во Македонија. Основната цел на истражувањето беше, преку испитување на јавнотомислење, со стандардизиран прашалник да се добијат информации за : 1.Степенот со кој граѓаните, односно домаќинствата, ги чувствуваат последиците одглобалната финансиска криза во Македонија. 2. Влијанието на кризата врз процесот на натамошното социјално раслојување изголемување на социјалните нееднаквости во земјата. 3.Природата и силината на основните стравови и грижи на граѓаните во услови накриза 4. Очекувањата и надежите на граѓаните за излез од кризата. 5. Довербата во институциите и субјектите со најголема моќ за совладување на кризатаили за намалување на нејзините последици.Во тимот беа вклучени експерти за испитување на јавното мислење (Никола Спасов), експертиза економските движења и политики во Македонија (Мр. Никола Поповски) експерти заполитички систем и политички партии (Проф. Др.Ѓорѓи Спасов) и експерти за Социјалнатаполитика во Македонија (Доц. Др. Маја Геровска). Тие се и автори на овој извештај завршенво октомври 2009.година. 3|Page
  4. 4. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата1.Перцепцијата на граѓаните за последиците глобалната финансиска криза воМакедонија1.1 Вовед Кон средината на 2008 година година кога глобалната финансиска криза се заканувашесо сета своја жестина, во владините кругови во Македонија постоеше мислење декаМакедонија, не само што нема да ги почувствува последиците од глобалната финансиска кризатуку дека дури и ќе ”профитира” од неа. Ваквото тврдење се образложуваше со фактот што ,,македонскиот финансиски ибанкарски сектор не бил доволно интегриран во светскиот и дека неговата ликвидност себазира на стабилни извори (депозити на населението и корпоративниот сектор) па не може дадојде до значајни пореметување во македонското стопанство,,. Една година по ваквата политика на владата, Македонија веќе силно ги почувствувапоследиците од глобалната финансиска и економска криза и земјата влезе во рецесија. Споредофицијалните прелиминарни податоци од Државниот завод за статистика македонскиот БДПво првите две тримесечија во 2009. година забележи пад од 0,9% и 1,4%. Македонија е мала земја и економија со либерализирана надворешна трговија чиј обемдостигнува годишно ниво од околу 100% и повеќе од годишниот БДП на земјата. Економијатае зависна од увозот на стоки кој е близу двојно поголем од извозот на земјата. Како резултатна тоа трговскиот дефицит на Македонија достигна ниво од над 25% од БДП во 2008 година соапсолутна вредност од над 2,5 милијарди долари. Високиот трговски дефицит традиционално,во значаен дел, се финансира преку дознаките од македонските работници во странство.Светската криза влијаеше на ваквите трансфери кои наспроти растот на трговскиот дефицитостанаа на исто ниво. Ваквите неповолни тенденции создадоа огромен дефицит на тековнатасметка во висина од 14% од БДП во 2008 година. На тој начин Македонија влезе во состојбана економска рецесија следена со силно влошување на состојбите во екстерниот сектор. Табела 1 - во милиони долари 2009 2005 2006 2007 2008 (јан - јуни) трговски -1.063 -1.284 -1.630 -2.552 -1.030 дефицит приватни +987 +1.163 +1.352 +1.376 +492 трансфери тековна -158 -56 -597 -1.210 -569 сметка Извор: НБМ, податоци за платен биланс 1993-2009 Тенденциите продолжија и во првата половина на 2009 година со исто темпо. Сокризата најпогодени беа главните извозни сектори на македонското стопанство: 4|Page
  5. 5. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаметалургијата, текстилната индустрија и извозот на земјоделски производи. Овие сектори коикумулативно учествуваат со над 2/3 во вкупниот извоз го намалија извозот заради падот напобарувачката за нивното производство и последователниот пад на нивните цени на светскиотпазар. Истовремено голем дел од вработените во овие индустрии остануваа без работа илизаминаа на принуден одмор или минимално платени отсуства, а владата не превзема мерки даим помогне туку, даваше изјави дека ,,очекува од сопствениците и менаџерите назагрозените компании од кризата ,да не ги отпуштаат вработените туку во овој кризен периодда го трошат ,,високите профити,, заработени од нивна страна во претходниот период когацените на металите на светската берза беа високи и кога се остваруваше поволен извоз„.Кризата во светот влијаеше и онака ниското ниво на странски директни инвестиции (СДИ) воМакедонија да се намали. Табела 2 Странски директни инвестиции во Македонија 2004-2009 - во милиони долари година 2004 2005 2006 2007 2008 2009 (јан - јуни) СДИ 322 94 424 700 612 139 Извор: НБМ, податоци за СДИ 1993-2009Нивото на СДИ во првата половина од 2009 е исклучително ниско и според најавите, до крајотна годината тоа нема да достигне повеќе од 250-280 милиони долари.Со својата релаксирана политика, владата на десницата во Македонија дури и придонесе зазаострување а не за ублажување на кризата. Таа во последните три години го зголемивкупното даночно оптоварување на граѓаните. Мерено преку нивното де факто учество воопштиот буџет на владата, тоа изнесува дополнителни една милијарда евра, а од таказголемениот буџет ги зголеми бројот на вработените но и платите на вработените водржавната администрација и пензиите. (Според податоците на државниот завод за статистика,во јули 2009 година просечната плата во Македонија била за 25% поголема од просечнатаплата во јули 2008.година. Ова зголемување се должи на примената на концепцијата за брутоплати со која во платата се внесени и надоместокот за храна и превоз на работниците што дотогаш се исплаќаа во вид на парични надоместоци во висина од околу 25% од просечнатаплата). Со тоа, владата ја обезбеди својата политичка поддршка но ја зголеми самопотрошувачката на странски луксузни стоки од страна на побогатиот дел на населението и наевтини странски стоки кои во услови на криза се продаваат во Македонија. Во јули 2009година просечната нето плата изнесувала 19.736 денари односно 315 евра а просечната брутоплата 29.720 денари. Буџетските средства наменети за капитални инвестиции во луксузни згради, коли, испоменици исто така влијае само врз зголемувањето на увозот, на трговскиот дефицит и надефицитот на тековната сметка. Во текот на 2008 година Владата издвои 12 милиони евра заподигање споменици на Александар Македонски и на други личности од историјата и потроши 5|Page
  6. 6. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата17 милиони евра за рекламирање на своите проекти во медиумите меѓу кои оние за ,,третодете,, воведување верско образование,, и сл. Во овој период владата е најголемиот клиентна рекламните агенции во Македонија и најголем закупувач на телевизиско време заакламирање. Соочена со недостиг на средства за финансирање на дефицитот и зголемената јавнапотрошувачка, владата беше принудена да почне да позајмува значителни средства надомашниот пазар и од странство. На домашниот пазар владините државни записи и државниобврзници во услови на дефлација од 1% достигнаа каматна стапка од 9%. Владата бешеприморана да воведе домашни записи и обврзници со девизна клаузула за да ја спуштикаматата на околу 5-6%. Истовремено таа издаде евро обврзница од 180 милиони евра сокамата од 10% што доведе до намалување на кредитниот рејтинг на Македонија. Каматите наедномесечните благајничките записи на НБМ се зголемени и изнесуваат 9 проценти. Со својот негативен однос кон некои веќе присутни странски инвеститори во земјата(како ЕВН Австрија, Холдингот Коч,Турција, Делта компанијата од Србија, генералновлошените односи со Грција), манипулацијата со јавните тендери( во енергетиката, јавниотпревоз ) и зголемениот увоз на струја заради смалување на домашното производство, Владатаво овој период, дополнително ја влошува економската состојба во Македонија. Врз основа наовие ,,инпути,, трговскиот дефицит на земјата од 1.3 милијарди долари во 2006 година за двегодини се зголеми за двојно на 2.6 милијарди долари во 2008 година. Девизните резерви наземјата се смалија за 450-500 милиони евра само во последните 10 месеци и ја доведоа восериозна опасност стабилноста на домашната валута. Во август 2009 резервите се зголемијазаради задолжувањето на земјата со издавање на обврзници и заради сезонското влијание назголемени девизни дознаки од странство во летните месеци. Состојбата треба да се следивнимателно во наредните 6-8 месеци. Стапката на невработеност во Македонија е висока и изнесува околу 34%. Споредподатоците на ДЗС изготвени согласно критериумите на Светската банка, 28,7% оддомаќинствата се сиромашни, а индексот на длабочината на сиромаштијата изнесува 9,2%. 1.2. Влијанието на кризата врз македонската економија Во вакви услови, на граѓаните им го поставивме прашањето:Општо земено дали одекономската криза сте многу загрижени, загрижени, не сте загрижени многу или не стезагрижени воопшто? 6|Page
  7. 7. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаАнализата на одговорите според социодемографските белези на испитаниците укажува на тоадека кризата особено ги загрижува помалку образованите, невработените и семејствата сопониски месечни примања. Во следниот графикон се дадени процентите на оние штоодговориле дека многу ги загрижува кризата:Категории граѓани што кризата многу ги загрижува 7|Page
  8. 8. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаНа прашањето кое гласеше: Колкаво е влијанието на светската економска криза врзМакедонија? добиени се следните одговори:И кај ова прашање, граѓаните кои се повеќе загрижени од кризата, односно економскипослабите, невработените и со пониско образование оценуваат дека влијанието на светскатакриза врз Македонија е големо. Но, исто така постојат разлики во зависност од состојбата наневработените членови во семејството и регионот во кој живеат граѓаните: Светската криза има големо влијание врз состојбата во Македонија 8|Page
  9. 9. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаНезависно од кризата, најголем дел од граѓаните на Македонија сметаат дека економскатасостојба во Македонија е лоша или многу лоша: Оценки на граѓаните за економската состојба во МакедонијаОва е едно од прашањата на кое сите испитаници независно од нивната етничка припадност,возраст, занимање или место на живеење дале сличен одговор. Како најкритична групаповторно се јавуваат социјално загрозените семејства или оние со месечни примања до 10000денари. 35% од оние кои се наоѓаат во оваа група ја оцениле македонската економија многулошо додека секој четврти испитаник од групите со примања од 10 до 25000 и 25 до 40000 годелат истото мислење.Прашањето: Споредено со периодот од пред 12 месеци дали би рекле дека економскатасостојба во Македонија денес е значително подобрена, малку подобрена, иста е како и пред 12месеци, малку е влошена или многу е влошена: покажува дека речиси секој втор граѓанин(46%) смета дека малку или многу се влошила македонската економија. 39% сметаат декамакедонската економија не претрпела никаква промина во последната година што укажува налошо расположение меѓу граѓаните земајќи го во предвид фактот дека пред една годинаекономската ситуација во државата беше оценета како релативно лоша. Ова уште еднаш гопотврдува мислењето на јавноста каде 4 од 5 прашани даваат негативни оцени за општатасостојба во македонската економија. 9|Page
  10. 10. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаОва мислење генерално го делат сите групи на граѓани. Единствена разлика во мислењатаможе да се забележи кај испитаниците со различно ниво на образование. Најлоши оцени поова прашање дале испитаниците со високо образование кои 54% сметаат дека ситуацијата емалку или многу влошена.По официјалното влегување на земјата во рецесија во 2009 година, владата мораше дапризнае дека земјата се соочува со сериозни проблеми во својот економски развој. Спореднејзиното објаснување, сепак, тоа не се случува заради било какви грешки во нејзинатаекономска политика туку е целосно резултат на влијанието на светската економска криза.Според Премиерот кој тврдеше дека Македонија нема да биде погодена од глобалнатафинансиска криза ,,не е можно кога БНП на една Германија опаѓа за 6% македонскиот дарасте и дека фактот што опаѓањето на нашиот БДП е помало од она на Германија упатува насознанието дека во земјата состојбата и не е така лоша„.Според податоците на владата, падот на БДП во Македонија ,во првиот кваратал од 2009година, изнесувал само 0.9% за разлика од други земји во кои во истиот период тој пад билмногу поголем, како на пример: во Бугарија 3.5% Германија 6.4, Естонија 15,1 Шпанија 3,3Италија 6,5 Латвија 18, Литванија 13.3 Унгарија 6,7 Холандија 4,5 Австрија 4,7 Словенија 8,5Шведска 6,6 Велика Британија 4,9 Хрватска 6,7 , Турција 13,8 итнИако на општата јавност не и е лесно да суди компетентно за причините на економскат кризаво Македонија, во следниот графикон се поместени одговорите добиени на прашањето:Колку според вашето убедување, влошувањето на економската состојба во Македонија епредизвикано од глобалната финансиска криза? 10 | P a g e
  11. 11. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаИ на ова прашање, процентот на оние кои веруваат дека влошувањето на економскатаситуација се должи првенствено на домашната политика е повисока кај испитаниците совисоко образование. Повеќе од една третина од испитаниците веруваат дека лошатаекономска состојба во Македонија е подеднакво под влијание на домашната политика и нанадворешните фактори (на кризи), што значи дека вкупно повеќе од 50% од граѓаните сметаатдека лошата финансиска состојба во Македонија се должи на домашните политики.Наспроти тврдењата од владата, општото мнение на граѓаните во Македонија е декадомашната политика не може да се амнестира од серозните последици што ги чуствувамакедонската економија во услови на глобалната финансиска криза. Критиката кон владата енајизразена во скопскиот и североисточниот регион, но исто така и во земјоделските региони,пелагонискиот и југосисточниот.Владата во Македонија сега тврди дека Македонија ќе оствари позитивен раст на БДП веќе вопоследниот квартал од оваа 2009 година, а според последните нејзини проекции падот на БДПво 2009година ќе биде само 0,6%. Меѓународните финансиски институции (Светска банка,ММФ, ЕБРД) и некои домашни институции (НБМ) имаат проекции за пад на македонскиот БДПво 2009 година од 2% до 2,5%. Владиниот оптимизам не го делат целосно ниту граѓаните наМакедонија.Во следниот графикон поместени се одговорите на прашањето: Кога очекувате декамакедонската економија ќе почне да расте?Графикот погоре го покажува индексот на надеж за македонските граѓани во однос наекономската ситуација во земјата. 12% од испитаниците не очекуваат никакви подобрување наекономската ситуација некогаш и уште 32% сметаат дека ова не би можело да се случинаскоро. Тоа прави 44% од населението крајни песимисти кога станува збор за македонскатаекономија и нејзиното подобрување. 20% од населението или еден од пет може да се сметаатза оптимисти и очекуваат дека македонската економија ќе расте, повторно, по шест месеци 11 | P a g e
  12. 12. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаили максимум една година од сега. Како умерени песимисти или оптимисти може да секвалификуваат речиси една третина од населението кои веруваат дека економијата ќе растепо година и пол или максимум две години од сега.Индекс на надежАнализата на регионалната распространетост на оптимизмот во Македонија упатува на тоадека највисок процент на оптимисти во поглед на брзината за надминување на кризата има восеверно источниот регион на Македонија (Куманово и Крива паланка) 45% но исто така и воЈугоисточниот регион на Македонија (Струмица, Владандово) 34% а најголем процент наголеми песимисти има во Југозападниот регион (Охрид,Струга) 74% и во Источниот регион(Штип, Радовиш) 55%.. Меѓу Македонците има исто така поголем број на големи песимисти(46%) во однос на Албанците 35% но анализата на одговорите на ова прашање споредчленството во политички партии покажува дека меѓу оние кои членуваат во некоја одполитичките партии (активната политичка јавност има повисок процент на оптимисти (26%) заразлика од оние кои не членуваат во ниту една партија кај која оптимисти се само 16%. Кајголемите оптимисти пак оние што не членуваат во политичка партија процентот изнесува 46, акај оние што членуваат во некој од партиите големи песимисти се 39%. 12 | P a g e
  13. 13. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаКако и да е, очигледно е дека македонските граѓани знаат или очекуваат дека кризата сепакможе да заврши и за една година. На следното прашање кое гласеше: Дали сметате дека воследните 12 месеци општата економска состојба во земјата ќе се подобри или влоши? Добиенисе следните одговори:Интересно е да се напомене дека иако во претходните прашање можеме да видиме големоразочарување и песимизам во однос на економската иднина на нашата земја, во една годинасекој трет граѓанин верува дека економијата ќе се подобри малку. Сепак, сеуште има 44% одиспитаниците кои веруваат дека нема да има ниту подобрување, ниту влошување наситуацијата. Јасно е дека Македонците знаат дека кризата полека доаѓа до крајот и дека вогодината што доаѓа ситуацијата треба да биде подобра од денес.Релативно висок процент од граѓаните очекуваат дека по 12 месеци на финансиската состојбана нивните семејства ќе бидат барем малку подобро од денес. 13 | P a g e
  14. 14. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаДали очекувате дека финансиската состојба во вашето домаќинство во наредните 12 месеци ќесе подобри или влоши?Повисок е процентот на граѓани кои очекуваат дека финансиската состојба на нивнотодомаќинство во следните 12 месеци барем малку ќе се подобри кај оние на возраст од 18-29 -44%; меѓу жените - 39%, високо образовани, вработените во приватниот сектор , 41%,испитаниците од урбаните места - 40%, домаќинства со месечни примања - 25.000-40.000 ден.,47%, и меѓу оние со повисоки приходи дека 40000ден- 49%. Оптимизмот е на пониско нивомеѓу мажи - 36%, кај граѓаните постари од 65 години - 14%, пензионерите - 24%, луѓе соосновно образование - 30%, на вработените во јавниот сектор - 34%, на луѓето со месечниприходи по домаќинство до 10.000 ден. - 27%Она што е важно во анализата на овие реакции е проценката на граѓаните за сопственатафинансиска состојба во тоа време. Како и во слични истражувања во други земји,испитаниците ја оценуваат сопствената економска состојба подобро отколку ситуацијата водржавата.ЗаклучокГлобалната финансиска криза има сериозно влијание врз влошувањето на економскатасостојба во Македонија. Влошувањето се чуствува на општ план а над 2/3 од граѓаните сесерозно загрижени од последиците на финансиската криза врз македонската економија.Загриженоста од натамошното влошување на економската состојба во Македонија доаѓа вовреме кога речиси 4/5 од населението општата состојба во македонскта економија ја оценува 14 | P a g e
  15. 15. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватакако лоша или многу лоша. Но таквата состојба не е резултат само на кризата туку наподолготрајните состојби во македонската економија. Во оваа смисла на пример, секој вторграѓанин на Македонија економскта состојба на Македонија, споредена со онаа од пред 12месеци (или пред почетокот на глобалната финансиска криза) ја оценува како иста (39%) иликако барем малку подобрена (12%).Голем број граѓани(секој четврти). Сметаат дека влошувањето на економската состојба воМакедонија е исклучително резултат на Светската финансиска криза и дека владата за тоа несноси било каква одговорност. Повеќе од секој трет смета дека влошувањето е резултата и наслабостите на домашната политика во услови на светска финансиска криза (38) а дури 36%сметаат дека влошувањето на состојбата во македонската економија во оваа година е резултатсамо на слабостите на домашната политика.Во однос на очекувањата за излез од кризата, граѓаните не го делат оптимизмот на владатаспоред кој веќе кон крајот на оваа година може да се очекува излегување од рецесија и растна БДП. Секој втор граѓанин (61% смета дека може да се очекува македонската економија дапочне да расте дури по 2010 година или подоцна. За очекувањата во однос на тоа каква ќебиде економската сотојба по само една година, 44% сметаат дека ќе биде иста како сегашнатаа уште 16% сметаат дека ќе биде барем малку полоша и од сегашната.Овие наоди укажуваат дека граѓаните го перцепираат влијанието на Светската финансискакриза врз Македонија како силно и загрижувачко но и заради раширената свест во однос наслабостите на домашната политика за справување со последиците од кризата оптимизмот забрзо излегување од кризата не е голем.Во поглед на општите оценки нема статистички значајни разлики меѓу припаданиците наразличните етнички заедници во Македонија ниту врз основа на региналната разместеност нанаселението. Понегативни оценки за состојбата, даваат пообразованите и членови одекономски подобро стоечки семејства но оптимизмот за излегување од кризата е понизок кајпомалку образованите, невработените и економски послабо стоечките семејства.Иако поголемиот дел од населението во Македонија, не гледа можности за брз излез одекономската криза која е само малку потенцирана со глобалната финансиска криза, 38% одграѓаните очекуваат дека финансиската состојба на нивното домаќинство веќе по 12 месеци ќебиде барем малку подобрена. Надежта кај овој дел од популацијата произлегува веројатно одветувањата на владата дека Македонија ќе излезе од рецесија веќе кон крајот на оваа годинаи од информациите дека најголемите земји во светот веќе излегуваат од рецесија. Поголемиоптимисти се домаќинствата на младите од 18-29 години (44%), вработените од приватниотсектор (41%) и оние со месечен приход во домаќинството од 25-40 илјади денари односно од400-650 евра (47%). 15 | P a g e
  16. 16. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата2.Влијанието на кризата врз процесот на натамошното социјално раслојување изголемување на социјалните нееднаквости во земјата Процесот на транзицијата во Македонија доведе до сериозно зголемување на стапкатана невработеност во земјата, до опаѓање на животниот стандард и до зголемување напроцентот на населението кое живее под прагот на егзистенцијата.Продуктивноста на трудот на годишно ниво, мерена преку БДП по вработен во долари, меренаспоред методологијата на паритетот на куповната моќ покажува дека во периодот од 1990година до 2006/7 година е намалена од 3 972 долари на 3 538, односно за околу 10%. Тоа еогромна загуба, бидејќи во меѓувреме е намален и бројот на вработените, а невработеноста од18 проценти во 1990 година се искачи на денешните 34%.Истовремено анализите на распределбата на доходот и на потрошувачката во земјатапокажуваат дека богатите се збогатуваат уште повеќе а сиромашните осиромашуваат побрзо.Според последните истражувања од пред 4 години, верификувани и објавени од Светскабанка, најсиромашните 20% од населението во Македонија (400.илади луѓе) кое се на днотона социјалната пирамида, располагаат само со 6.1% од доходот на земјата а најбогатите 20%од врвот на пирамидата со 45.5%. Соодносот е поголем од 7:1 и е можен извор за социјалнинемири во земјата. Соодносот пак на богатството меѓу најбогатите и најсиромашните епоголем од 12:1. Но трендот се влошува и натаму. Со право може да се претпостави декасветската криза и домашната рецесија влијаат овие состојби уште повеќе да се влошат.Ова го поставува прашањето каква е социјалната структура, односно социјалното раслојувањево Македонија денес. Ги имаме ли и ние оние 20% во најнеповолна економска положба, 70%средна класа и 10% привилегирани, како во некои земји на ЕУ или пак освен 10%привилегирани имаме општество со уништена средна класа и една третина од населението коене може да преживее без социјална помош? Второто прашање е што се случува со овааструктура во услови на економска криза и како таа влијае на зголемувањето нанееднаквостите?Во рамките на ова истражување беше направен обид за самоидентификација на социјалнатаположба на населението. Од испитаниците беше побарано да го оценат животниот стандардна своето домаќинство на скала од 1 до 10 при што еден значи најнизок, а 10 највисокстандард за македонски услови. 16 | P a g e
  17. 17. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаОваа самопроценка во голема мера е компатибилна со статистичките податоци за распределбана доходот меѓу населението. Така на пример, според податоците од Државниот завод застатистика во 2008 година, процентот на сиромашни лица во Македонија изнесувал 28.7%. Однив 57.7% живеат во домаќинства со 5 и повеќе членови, стапката на сиромаштија кајневработените изнесува 38.4, односно 43% од сите сиромашни се невработени, а 56.6 % одсите сиромашни лица живеат во домаќинства кај што носителот на домаќинството немаобразование или има завршено максимум основно училиште. (извор: Државен завод застатистика.) И според самооценката на граѓаните за нивниот стандард се покажува дека како многунизок, односно со оценка од 1 до3 својот стандард го оцениле 35% од граѓаните со завршенодо основно образование, 45% од граѓаните што изјавиле дека месечниот приход на нивнотосемејство изнесува до 10 илјади денари (165 евра), 44% од оние што одговориле дека сите восемејството се невработени и 30% од оние што живеат на село. Меѓу граѓаните со средно 17 | P a g e
  18. 18. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаобразование кои својот стандард го оцениле како низок(со оценка од 1- 3) има 28% однаселението во Македонија, а кај граѓаните со високо образование процентот на оние штосвојот стандард го оцениле како многу низок е 20%.Слична слика за социјалната структура на Македонија денес се добива од одговорите напрашањето во ова истражување кое гласеше:Дали и колку може да се заштеди од месечните приходи на домаќинството? И врз основа на одговорите на ова прашање произлегува дека 16% од населението е вогрупата која од месечните приходи може да заштеди по подмирувањето на месечните потреби,речиси секое второ семејство успева со приходите само да врзе крај со крај во месецот а 37%ги трошат резервите или се задолжуваат за задоволување на своте егзистенцијални потреби.Во вакви услови , на постојано зголемување на задолжувањата на граѓаните кај банките, коеспоред најновите статистички податоци ја достигнува сумата од една милијарда и тристаилијади долари, не е чудно што само банките во Македонија, кои вистина не се интегрираниво глобалните финансиски ситеми, во 2008 година искажаа големи профити и поделијадивиденди. Истражувањето на маркетиншката агенција ГФК направено во септември 2008година,(точно една година пред ова) во Македонија, Хрватска, Бугарија, Чешка, Полска иРоманија, упатува на многу слични односи во социјалната структура на овие земји. Според тоаистражување во овие земји 41% од домаќинствата едвам врзуваат карај со крај во месецот,34% успеваат да заштедат малку а 14% се принудени да позајмуваат или да ги трошат поранозаштетдените пари за да се справат со трошоците. 18 | P a g e
  19. 19. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСе поставува прашањето, како финансиската криза влијае врз различните социјални слоеви ина социјалното раслојување воопшто? Дали во кризата богатите стануваат побогати, асиромашните уште посиромашни и што се случува со средниот слој на населението.Ова истражување покажува дека само за една година во Македонија речиси двојно е намаленбројот на домаќинствата што сметаат дека можат од своите месечни приходи по малку и дазаштедат (од 38% на 16% ), за 4% е зголемен бројот на домаќинствата кои успеваат едвај даврзат крај со крај во месецот, два пати е зголемен (од 10 на 20 % бројот на семејствата штомора да трошат од своите заштеди за справување со трошоците и за три пати ( од 4 на 17%)е зголемен бројот на семејствата што се принудени да се задолжуваат за да го преживеатмесецот.Поаѓајќи од фактот што во Македонија постојат статистички показатели за распределбата набруто националниот доход по региони, ова истражување ни овозможи да се направи увид воодносот меѓу објективната и субјективната сиромаштија на населението според регионите воМакедонија.За потребите на својот плански регионален развој Македонија е поделена на 8 региони соследниве карактеристики: 19 | P a g e
  20. 20. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата регион км2 жители БДП/жител Учество % на (во РМ = 1000 во невработ. 000) создавање (попис2002) на БДП Македонија 25.713 2.040 100,0 100 38,2 1 Вардарски 4.042 154 103.6 7,8 43,5 2 Источен 3.537 181 73,3 6,5 33,8 3 Југозападен 3.340 222 63,9 6,9 42,4 4 Југоисточен 2.739 172 91,9 7,7 34,4 5 Пелагониски 4.717 236 97,2 11,2 39,9 6 Полошки 2.416 310 46,4 7,1 49,9 7 Североисточен 2.310 174 49,9 4,2 48,6 8 Скопски 1.812 590 167,0 48,5 30,4 Извор: Стратегија за регионален развој на Македонија 2009-2019, Собрание на Р.МПодатоците упатуваат на тоа дека од аспект на распределбата на доходот (БДП по жител)само два региони живеат подобро од просекот на земјата - Скопскиот и Вардарскиот, а другите6 се под просекот. Скопскиот регион има БДП по жител што е за 2/3 поголем од просечниот, адвојно поголем од сите други. Најмал БДП по жител има Полошкиот регион каде штопреовладува население од Албанската заедница. Слично е и со невработеноста по региони.Анализата на одговорите на граѓаните за прашањето колку им стигнуваат месечните приходидо крајот на месецот и дали можат да заштедат или се принудени да се задолжуваат укажувана сличните тенденции.Процент на граѓаните што се принудени да ги трошат старите заштеди или да се задолжуваат,според региони: Овој графикон за субјективната сиромаштија во голема мера ја одразува објективнатараспределба на бруто домашниот производ по региони во Македонија. Влошувањето насостојбата во пелагонискиот регион е веројатно резултат на пропаѓањето на млекарницата 20 | P a g e
  21. 21. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСведмилк, влошувањето на положбата на производителите на млеко додека влошувањето наположбата во Југоисточниот регион резултат на ниските откупни цени на грозјето ипроблемите со пласманот на другите земјоделски производи. И истражувањето направено запотребите на УНДП во Македонија, во јули 2008 година ги потврдува овие сознанија заодносот меѓу објективната и субјективната сиромаштија во Македонија (извор:www.undp.org.mkНивото на евентуалното подобрување или влошување на економската состојба надомаќинствата во Македонија во периодот од изминатите 12 месеци во ова испитување бешемерено и со прашањето кое гласеше: Дали финансиската состојба на вашето домаќинство,споредена со онаа од пред 12 месеци е значително подобрена, малку подобрена , иста е какопред 12 месеци, малку е влошена или значително е влошена? Податоците од следниотграфикон укажуваат на тоа дека во семејствата на граѓаните со пониско образование, понизокмесечен приход, и со поголем број на невработени состојбата во услови на криза побрзо севлошува.Финансиската состојба на семејството, споредена со онаа од пред 12 месеци, споредобразованиетоВо споредба со состојбата од пред 12 месеци финансиската состојба се влошила малку илизначително кај 38% од невработените, 39% од вработените со месечни примања до 10 илјадиденари, кај 46% од домаќинствата со месечен приход од 10 илјади денари, кај 33% од 21 | P a g e
  22. 22. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаСкопскиот регион, 34% од североисточниот, 45% од Пелагонискиот, 28% од Полошкиот, кај17% од Југозападниот во кој уште 75% оцениле дека состојбата им останала иста како предедна година, 27% од Источниот во кој 62% оцениле дека финансиската состојба не им сепроменила во однос на периодот од пред една година, 48% во Југоисточниот и 34% воВардарскиот.Периодот од една година е секако мошне кус да се забележат некои значајни промени вофинансиската состојба на семејството, но тој е сепак индикативен со оглед појавата иманифестирањето на глобалната финансиска криза и во Македонија.ЗаклучокВлошувањето на економската состојба во Македонија во изминатиот период не се одразилодраматично врз промените во социјалната структура на населението.Според податоците од ова истражување околу 10% од населението во Македонија спаѓа вогрупата привилегирани, 27-30% во групата сиромашно население според критериумите насветската банка, и од 50-60 % во она што би можело да се нарече среден слој. Дури 52% одграѓаните на Македонија во ова истражување одговориле дека ,, би можело да се каже декафинансиската состојба на нивното семејство е добра 32% ја оценуваат како лоша а 12% какомногу лоша.Покрај сите мерки на владата на Македонија за ублажување на последиците од кризата(соодржување на нивото на пензиите, зголемувањето на платите преку промена на системот заисплата на плати,зголемените субвенции за земјоделството и држењето на инфлацијата ипорастот на цените под контрола), бројот на семејствата кои во септември 2008 година можелдури нешто и да заштеди од своите месечни приходи по подмирувањето на основните трошоциза една година е смален за половина а бројот на семејствата што живеат од постојанозголемување на својот долг е зголемен од 4 на 17%. Според податоците од банкитезадолженоста на граѓаните на Македонија веќе изнесува еден милион и 300 илјада долари.Ова упатува на сознанието дека кризата сепак доведува до натамошно осиромашување, ноособено на веќе социјално загрозените слоеви кои пред се ја губат перспективата заподобрување на нивниот статус. Истовремено пак кризата доведува и до натамошнозголемување на нееднаквостите кои во Македонија достигнуваат однос на 12:1.Социјалните нееднаквости доведуваат до доброволно социјално исклучување на најбогатиотслој(10%) и принудно социјално исклучување на најзагрозените(30%) со што се зголемувакризата на партиципацијата. На претседателските избори во Македонија никогаш неиззлегуваат повеќе од 52% а на парламентарните бројот на излезените гласачи е секогашоколу 60%. Ако се има пред вид дека кризата ги погодува повеќе етничките Албанци иРомите во Македонија кои живеат во региони со понизок БДП, тогаш може да се претпоставидека зголемувањето на социјалните нееднаквости и конфликти може да се трансформира возаострување на меѓуетничките конфликти. 22 | P a g e
  23. 23. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата3.Природата и силината на основните стравови и грижи на граѓаните во услови накризаИако според статистичките показатели во текот на 2008 година, беше зголемена јавнатапотрошувачка, висината на платите се зголемила во просек дури за 25%(со новиот начин напресметување) па денес просечната плата во Македонија изнесува 320 евра, според изјавитена учесниците во оваа анкета, дури 71% од граѓаните во изминатите 12 месеци билепринудени на смалување на потрошувачката.На што штеделе граѓаните?13% изјавиле дека во изминатите 12 месеци биле принудени да ги откажат плановите закупување стан или да се преселат во помал, а19 % од оние што планирале, го одложиле планираното купување кола.42% од граѓаните ги промениле плановите за годишен одмор заради кризата односно 13%летувале во странство, 17% во земјата а 70% останале дома за време на годишниот одморили не го користеле.51% според свое признание, штеделе на облека37% на потреби за домаќинството27% на храна24% и на користење здравствени услуги и лекови.Што најмногу ги загрижува граѓаните?Денес граѓаните на Македонија, најмногу се загрижени од опаѓањето на животниот стандарди од високата невработеност односно неможноста да се најде работа за себе или за член насвоето семејство.Како што може да се види од резултатите на ова истражување, веднаш зад овие два големипроблеми се наоѓа, несигурноста за своето работно место, можното замрзнување на платите ипензиите, опасноста од останување без доволно пари да се платат основните здравствениуслуги и лекови, опасноста од останување без доволно пари за да се плати сопственотошколување или школувањето на своите деца, смалените можности за натамошно задолжувањено и опасноста дека ќе секнат или ќе се смалуваат и натаму дознаките од членови насемејствата вработени во странство. 23 | P a g e
  24. 24. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаШто најмногу ги загрижува граѓаните на МакедонијаОфицијално во Македонија во првите девет месеци од оваа година (јануари - септември)измерена е дефлација од 2,5%, а на годишно ниво (септ 2009/септ 2008) дефлацијатаизнесува 1,4%. Просечниот годишен индекс на трошоците на животот (официјална дефиницијаза инфлацијата) изнесува 99,6, односно дефлацијата е 0,4. Според ова не постојат реалнитенденции за раст на цените и паѓање на стандардот по тој основ. Светските движења нацените исто така не даваат право на вакви очекувања. Меѓутоа високата загриженост награѓаните од зголемувањето на цените и опаѓањето на стандардот, веројатно се должи наслучувањето од 2008 година кога Македонија по долги години со инфлација од 1% до 2%годишно, првпат се соочи со инфлација од 9%. Големите дефицити и финансискатанестабилност на буџетот веројатно причина за ваквите гледања на испитаниците. На прашањето, колку ги загрижува можното смалување на дознаките од нивни родниниво странство, како што може да се види од следната табела, станува јасно дека тоа езначително поголем проблем за домаќинствата во Македонија од албанска националност одкои според истражувањето на агенцијата Рејтинг значително поголем процент, имаатдополнителни месечни приходи од нивни роднини вработени во странство. 24 | P a g e
  25. 25. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаЗагриженост од смалување на дознаките од странство (според етничката структура)Во име на објективноста, мора да биде споменато дека проблемот на невработеноста и нанискиот стандард, односно сиромаштијата се проблеми што ги загрижуваат граѓаните наМакедонија веќе во мошне долг период. Тоа е и причината што сите политички партии воМакедонија, во периодот на транзицијата победуваа на изборите со ветувањето дека ќе јаискоренат сиромаштијата и дека ќе ја смалат стапката на невработеност во земјата.ЗаклучокНевработеноста и стравот на граѓаните од смалувањето на можностите за вработување (своеили на член на своето семејство) се и натаму на прво место од нештата што ги згрижуваатграѓаните (77%). Во услови на криза се зголемува и бројот на оние што стравуваат одможноста за губење на работното место (свое или на член на неговото семејство 59%).Третата најголема грижа на граѓаните е можност и стравот од опаѓање на стандардот до нивона кое не ќе можата да си ги платата трошоците за комунални услуги, за образование, заздравствени услуги и лекови ниту пак да ги враќаат на време земените кредити со кои сезадолжени.Голем број граѓани на Македонија стравуваат и дека дознаките од странство кои гопополнуваат нивниот семеен буџет со речиси една милијарда долари годишно ке се смалат.Домаќинствата на етничките Албанци во Македонија кои во двојно поголем процент секорисници на овие дознаки од припадниците на другите етнички заедници во Македонија се и 25 | P a g e
  26. 26. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаво двојно поголем број загрижени од оваа можност (62%) за разлика од етничките Македонцина пример меѓу кои 31% се загрижени од таквата можност.Во изминатите 12 месеци огромен број од граѓните (71%) биле според нивното признаниепринудени да го смалат нивото на нивната потрошувачка во некоја област во однос напретходната година. Од нив дури 51% изјавиле дека ја смалиле потрошувачкта прикупувањето нова облека, 27% штеделе на храна а 24% и на лекови. 26 | P a g e
  27. 27. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинствата4. Социјалната димензија на светската финансиска криза – перцепција на граѓанитеВовед:Иако глобалните финансиски институции го означуваат крајот на финансиската криза во 2010година, нејзините ефекти сé уште се очигледни. Економскиот пад предизвикан одфинансиската криза од 2008/09 година има видливи последици врз индивидуалнатаблагосостојбата на граѓаните, но, исто така, претставува предизвик за постојните јавни меркиза поддршка и нивната ефективност. Според тоа, од особен интерес за ова поглавје сеперцепциите на граѓаните за социјалната димензија на кризата. За таа цел, анализата ќе сефокусира на ставовите на граѓаните, но, исто така, и на нивниот статус и пристап на пазаротна труд, социјалната заштита, образованието и здравството во текот на изминатите 12 месеци(вклучувајќи го периодот до септември 2009 година).Пазар на трудДури и пред сегашната економска криза, условите на македонскиот пазар на труд беа тешки.Официјалната статистика покажува дека во последните месеци на 2008 година и прватаполовина на 2009 година, имаше тренд на намалување на стапката на невработеност, стапкатана регистрирани невработени лица, како и зголемување на бројот на корисниците на помошзаради невработеност.Според податоците на Државниот завод за статистика, стапката на невработеност во 2008година изнесуваше 33,8%. Според Агенцијата за вработување, првиот запис на невработеностзабележително се зголеми во ноември 2008 година. Постојаното зголемување на бројот наневработени лица продолжува од јануари, до март 2009 година, кога достигна 351.278невработени (март). Споредбата на стапката на невработеноста во земјата, меѓу првиотквартал од 2009 година (32,7%) и 2001/2002 години, кога земјата, исто така, беше соочена совнатрешни (етнички) кризи, покажува дека сегашниот број невработени е повисок од оној во2001 и 2002 година (кога стапката на невработеност изнесуваше 29,5%, за 2001 и 31,7%, за2002). Според етничката припадност на регистрираните невработени лица, може да сезабележи дека во периодот јануари - април 2009 година, порастот на невработеноста енајмногу евидентен меѓу етничката група на Бошњаците (9,09%), како и меѓу Албанците(1,85%). Образовниот статус на регистрираните невработени лица, покажува дека порастот наневработените од јануари, до април 2009 година беше најмногу забележлива кај: оние безобразование, оние со 3 годишно средно образование, а, исто така, и меѓу оние кои сеневработени со високо образование. Возраста на регистрираните невработени лица покажувадека порастот на невработеноста најмногу доаѓа до израз кај постарите работници, т.е. кајоние кои се во старосната група над 60 години (пораст од 4,19% во април, во споредба сојануари 2009 година), како и меѓу оние од возрасната група од 55, до 59 (со растот наневработеноста од 1,56% во истиот период). Бројот на примателите на помош зарадиневработеност се зголеми во декември 2008 година за 300 луѓе, во споредба со претходниот 27 | P a g e
  28. 28. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватамесец, што вкупно изнесува 23.565 корисници на помош за невработеност. Најголем дел одкорисниците се луѓе кои ги загубија своите работни места поради технолошки вишок.Резултатите од првичното истражување преземено за целите на оваа студија, покажуваатзагрижувачки трендови. Репрезентативното истражување вклучи 1.038 испитаници, од кои во2009 година, 48% не беа вклучени во пазарот на работна сила (односно: невработени,пензионери, студенти или домаќинки). Состојбата на невработеност во домаќинствата наиспитаниците е уште потешка, бидејќи 66,7% од нив живеат во домаќинства каде што иманајмалку еден невработен. Од овој број, 3,9% од испитаниците живеат во семејство каде штосите членови се невработени.Економската криза придонесе кон губењето работа (во последните 12 месеци) за 19% одиспитаниците, меѓу кои мнозинството се луѓе од етничко албанско потекло. Бројот на изгубениработни места кој преовладува во западниот регион на Македонија, ги вклучува, претежно,оние со средно образование, како и домаќинствата со месечни примања до 10.000 денари (164евра). Од сите испитаници, 57% одговориле дека знаат барем еден кој ја изгубил својатаработа како резултат на економската криза.Профил на лица кои ја изгубиле работата во текот на економската кризаЗабелешка: Горниот графикон ги дава резултатите само за оние испитаници кои ја изгубиле работата воизминатите 12 месеци. На пример, 18% од етничките Македонци ја изгубиле работата (додека 82% не ја изгубиле). 28 | P a g e
  29. 29. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаОчигледно е дека оние со статус на пониско образование, постарите работници (50 до 65години), како и жените, најмногу настрадале за време на економската криза во Македонија.Ова не е изненадување, бидејќи кризата најмногу се почувствува во индустриите, каде штопоголем дел од луѓето беа со понизок степен на образовние, во индустриите, каде што севработени големи групи жени (т.е. текстилот) а, исто така, преовладува бројот на постаритеработници (рударство и метална индустрија). Повисокиот процент на изгубените работниместа кај Албанците, во споредба со другите етнички групи, може да се толкува како резултатна зголемениот број на повратниците од странство, кои ги изгубиле работните места какорезултат на кризата додека работеле во повеќе развиени европски земји.Безбедноста на граѓаните на пазарот на трудот за време на економската криза, исто така, емногу ниска. Меѓу оние испитаници, кои работеле за време на истражувањето (53%),мнозинството - 43%, не се чувствува сигурно дека лесно ќе најде работа од кој било вид,доколку би ја изгубиле својата сегашна работа. Поголем процент, 46%, не се чувствувасигурно дека лесно ќе најдат работа со еднакви плати и бенефиции. Перцепциите награѓаните покажуваат дека најранливите групи во однос на економската криза сеневработените (62%), следени од страна на приватните сопственици (15%).Резултатите од истражувањето, покрај другото, покажуваат дека значењето на заштитата заневработеноста во периодот на економската криза е големо, бидејќи 11% од испитаниците (од19% кои ја изгубиле работата во текот на изминатите 12 месеци) се пријавиле за овојнадомест. Од овој број, 3% се со одбиени апликации, а меѓу нив, преовладува бројот на ониесо основно образование, според занимањето, главно се домаќинки, живеат во руралнитеместа, потекнуваат од југоисточниот регион и припаѓаат на категоријата на домаќинства сомесечни примања до 10.000 денари (164 евра). Оваа студија покажува загрижувачки сигнал воврска со недостигот на информации и знаење за правата на надоместоци и услуги кои седостапни од центрите за вработување, бидејќи 7% од сите испитаници не биле свесни заможноста за користење на надоместок за невработеност, а нивниот социо-демографскипрофил е сличен како оној на испитаниците со одбиени апликации. Користењето на услугитеза обука/ преквалификација во периодот на кризата е помало од побарувачката на надоместотза невработеност, бидејќи само 8% од испитаниците се пријавиле за оваа можност. Меѓу нив,мнозинството се од возрасната група од 30-49, имаат само основно образование, припаѓаат наалбанското етничко потекло, живеат во руралните места и се наоѓаат во западниот регион наМакедонија. Повторно, значителен број - 12%, не беа свесни за ова право, што укажува напоголемата потреба за унапредување на можностите за обука кои ги нудат центрите завработување во земјата. 29 | P a g e
  30. 30. Влијанието на финансиската криза врз македонската економија и врз состојбата на домаќинстватаПодносители на барања за надомест за невработеност и услуги за обука за време наекономската криза според региониЗабелешка: Горниот графикон ги дава резултатите само за оние испитаници кои поднеле барање, или користелеуслуги за невработеност, или обука во изминатите 12 месеци. На пример: во зпадниот регион, 35% од испитаницитеподнеле барање за надомест за невработеност (додека 65% не поднеле барање, или го користеле ова право одразлични причини).Резултатите во врска со заштитата од невработеност покажуваат дека паричните трансфери,или пасивните мерки за невработеноста се поважни и повеќе барани за време на економскатакриза, во споредба со активните мерки за вработување, како што се обуката ипреквалификацијата (со исклучок на североисточниот регион). Важно е да се спомене дека ворегионите каде овие надоместоци најмалку се барани (т.е. пелагонискиот), во исто време серегиони со поголем број лица кои немаат знаење и информации во врска со ова право. Затоа,од особено значење е подобрување на јавната свест, особено за време на економска криза, воврска со можностите кои се нудат преку осигурувањето и заштитата при невработеност, кои,во исто време, би можеле да претставуваат важен инструмент за подобрување на условите напазарот на трудот.Стратегиите на справување на луѓето во Македонија за време на економската кризавклучуваат барање на привремена работа - 38% од испитаниците, проследено со задолжување(пари) од роднини и пријатели - 16%. Потпирањето врз социјална помош, како стратегија насправување, е значајна само за 5% од испитаниците, што значи дека оваа придобивка инејзиниот износ не е доволен за врЀ

×