SlideShare a Scribd company logo

G 013.doc

Q
qimia
1 of 5
Download to read offline
გაკვეთილი N 13


     საშინაო დავალების შემოწმება

1. HCl – ქლორწყალბადმჟავა (მარილმჟავა), H – Cl                            Cl (I)
  HNO2 – აზოტოვანი მჟავა       H – O –N = O                         NO2 (I)
  H2SO3 – გოგირდოვანი მჟავა                                        SO3 (II)

     H2SO4 – გოგირდმჟავა                                           SO4 (II)

     H3PO4 – ფოსფორმჟავა                                           PO4 (III)



     1.    ა)


                  ე.ი.   H3PO3
     ბ) H2CrO4
3.




4. HF                    4   (H) = 5 %     (F) = 95%
   HClO3                 3   (H) = 1,18 %         (Cl) = 42,01 %      (O) = 56,80 %
   Mg(NO3)2              2   (Mg) = 16,22 %       (N) = 18,92 %       (O) = 64,86 %
   KBr                   K   (K) = 32,77 %        (Br) = 67,23 %




     III ტესტი
      1.        მარტივი ნივთიერებებია:
           1. მხოლოდ მეტალები                  2. მხოლოდ აირები
           3. მხოლოდ არამეტალები               4. მეტალები და არამეტალები
2.        რთული ნივთიერებებია:
      1.     მეტალები, აირები, ოქსიდები
      2.     არამეტალები, ოქსიდები, მჟავები
      3.     ნივთიერებები,      რომელთა     მოლეკულები   რამდენიმე   ელემენტის
             ატომს შეიცავენ
      4.     ერთი ელემენტისგან შედგენილი ნივთიერებები
3. შეერთების რეაქციებს არ მიეკუთვნება:

      1.      2H2 + O2 = 2H2O
      2.      SO3 + H2O = H2SO4
      3.      2CO + O2 = 2CO2

4. მიმოცვლის რეაქციაა


5. ჩანაცვლების რეაქციაა:


6. დაშლის რეაქციაა:



7. ოქსიდებია:

      1.      CaO, CrO, SO2, SO3
      2.      Na2O, K2O, CO2, KOH
      3.      NaOH, KOH, Cu(OH)2, Ca(OH)2
      4.      SO2, SiO2, NaOH, KOH
 1.   ჰიდროქსიდებია (ფუძეებია):
           1. Cu(OH)2, Zn(OH)2, Fe(OH)2, H3BO3

           2. NaOH, KOH, Ca(OH)2, Zn(OH)2, Al(OH)3

           3. HClO3, H6TeO6, Fe(OH)2, Fe(OH)3

           4. HCl, H2SO4, HNO3, H2SO3

 2.   მარილებია:
           1. AgCl, NaCl, Na2SO4, FeSO4

           2. NaCl, NaOH, Na2SO4, Na2CO3

           3. CaCl2, CaSO4, Ca(NO3)2, Ca(OH)2

           4. KCl, KNO3, K2S, KOH

 3.   წყალში ხსნადი ჰიდროქსიდებია:
           1. NaOH, LiOH, Fe(OH)2
2. Cu(OH)2, Fe(OH)2, Fe(OH)3

         3. NaOH, KOH, LiOH

         4. Na2O, K2O, Li2O




             არაორგანულ ნივთიერებათა კლასები
                      (გაგრძელება )

   ჩვენ მიმოვიხილეთ რთულ ნივთიერებათა ოთხივე კლასი. უკვე ვიცით
ოქსიდების, მეტალთა ჰიდროქსიდების, მჟავების და მარილების შედგენილობა,
გრაფიკული ფორმულები და სახელწოდებები. ახლა გავეცნოთ თითოეული
კლასის შესაბამისი ნაერთების მიღების ხერხებს და მათ ფიზიკურ და ქიმიურ
თვისებებს.




       ოქსიდების მიღება , კლასიფიკაცია , ფიზიკური და
                  ქიმიური თვისებები .


   გავიხსენოთ: ოქსიდები ეწოდებათ ორი ელემენტისაგან შედგენილ რთულ
ნივთიერებებს, რომელთაგან ერთი აუცილებლად ჟანგბადია.
   სხვაგვარად ოქსიდებს ელემენტის ჟანგბადნაერთებს უწოდებენ.



  ოქსიდების მიღების ხერხები .

  1.   მარტივი ნივთიერებების ჟანგბადთან ურთიერთქმედება. თითქმის ყველა
       მეტალი და არამეტალი, ზოგი ჩვეულებრივ პირობებში, ზოგი კი
       გაცხელებისას შედის რეაქციაში ჟანგბადთან.

     მაგ: 4Li + O2     2Li2O
          2Mg + O2      2MgO
          4Al + 3O2     2Al2O3
          C + O2     CO2
          4As + 5O2     2As2O5
          S + O2     SO2
  2. მეტალთა უხსნადი ჰიდროქსიდების დაშლა გაცხელებისას.
                   t0
          Cu(OH)2      CuO + H2O
t0
              Fe(OH)2            FeO + H2O
                             0
                      t
             2Fe(OH)3   Fe2O3 + 3 H2O
        როგორც ვხედავთ, მეტალის ვალენტობა ჰიდროქსიდსა და შესაბამის
        ოქსიდში ერთნაირია.

  3.    ზოგიერთი მჟავა ადვილად იშლება ოქსიდების წარმოქმნით

                      t0
              H2SO3        H2O + SO2
                      t0
              H2SiO3 H2O + SiO2
  4.    ჟანგბადიანი მჟავას მარილების (კარბონატები, ნიტრატები, სულფიტები
        და სხვა) დაშლა გაცხელებისას;

          CaCO3    CaO + CO2
          MgSO3     MgO + SO2
     ზოგიერთი მარილის დაშლის რეაქციები           უფრო    რთული     გზით
     მიმდინარეობენ. მაგ:
          2Cu(NO3)2   2CuO + 4NO2 + O2
  5. ზოგიერთი რთული ნივთიერების წვა.

              2ZnS + 3O2           2ZnO + 2SO2
              CH4 + 2O2           CO2 + 2H2O



       ოქსიდების კლასიფიკაცია :

    ოქსიდები იყოფა ორ ჯგუფად: მარილწარმომქმნელი ოქსიდები და
მარილარწარმომქმნელი ოქსიდები.
    მარილარწარმომქმნელი ოქსიდებია – H2O, N2O, NO, CO, SiO. ყველა
დანარჩენი ოქსიდი მარილწარმომქმნელია.
    მარილწარმომქმნელი ოქსიდები იყოფა სამ ჯგუფად: ფუძე, მჟავურ და
ამფოტერულ ოქსიდებად. ამ ჯგუფებად დაყოფა ხდება ოქსიდების ქიმიური
თვისებების მიხედვით. თუ ოქსიდი რეაგირებს მჟავასთან (HNO3 –
აზოტმჟავასთან, HCl – მარილმჟავასთან, H2SO4 – გოგირდმჟავასთან და სხვა) და
არ რეაგირებს ტუტეებთან (NaOH – მწვავე ნატრი, KOH – მწვავე კალი), მაშინ
ასეთ ოქსიდს ფუძე ოქსიდი ეწოდება. მაგ: MgO ფუძე ოქსიდია, რადგან
რეაგირებს მჟავასთან

       MgO + 2HCl M MgCl2 + H2O

       და არ რეაგირებს ტუტესთან


       MgO + NaOH   M
ფუძე ოქსიდებია მეტალთა ოქსიდების დიდი ნაწილი. კერძოდ: Li2O, Na2O,
K2O, MgO, CaO, BaO, FeO, CrO, CuO, Ag2O, HgO და ა.შ.
     ფუძე ოქსიდებს ფუძეები შეესაბამება, მაგ: Na2O – NaOH, FeO – Fe(OH)2 და
ა.შ.
     თუ ოქსიდი არ რეაგირებს მჟავებთან და რეაგირებს ტუტეებთან, მაშინ ეს
ოქსიდი მჟავურ ოქსიდებს მიეკუთვნება.
     კერძოდ, მჟავური ოქსიდია CO2, რომელიც არ რეაგირებს მჟავებთან, მაგრამ
რეაგირებს ტუტეებთან.


       CO2 + HCl
       CO2 + 2KOH   K2CO3 + H2O

     მჟავური ოქსიდებია არამეტალთა ოქსიდები. მაგ: SO2, SO3, N2O3, NO2, N2O5,
P2O5, As2O5, CO2, SiO2. მჟავური ოქსიდებია აგრეთვე ზოგიერთი მეტალის ოქსიდი,
რომლებშიც მეტალები მაღალ ვალენტობას ამჟღავნებენ. მაგ: MnO3, Mn2O7, CrO3
და ა.შ.
     მჟავურ ოქსიდებს მჟავები შეესაბამება, მაგ: SiO2 – H2SiO3, SO3 – H2SO4 და
ა.შ.
     ზოგიერთი მეტალის ოქსიდი რეაგირებს როგორც მჟავასთან, ისე
ტუტესთან. Aასეთ ოქსიდებს ამფოტერულ ოქსიდებს უწოდებენ. ამფოტერული
ოქსიდია ZnO. ის რეაგირებს მჟავასთანაც და ტუტესთანაც:

       ZnO + 2HCl Z ZnCl2 + H2O
       ZnO + 2KOH Z K2ZnO2 + H2O

    მჟავასთან ურთიერთქმედებისას ZnO ამჟღავნებს ფუძე ოქსიდის
თვისებებს, ხოლო ტუტეებთან ურთიერთქმედებისას – მჟავური ოქსიდის
თვისებებს.
    ZnO-ს გარდა ამფოტერული ოქსიდებია: Al2O3, BeO, Cr2O3, SnO2, PbO2 და ა.შ.




  საშინაო დავალება :

  1.       დაწერეთ მარტივ ნივთიერებათა და ჟანგბადის ურთიერთქმედების
           რეაქციები. გამოიყენეთ Li, K, Be, Ca, Mg, Zn, Hg, Pb, Sn, B, Si, As. (ამ
           ელემენტთა ვალენტობა თუ არ გვახსოვს შეგვიძლია ამჯერად
           ვისარგებლოთ #1 ცხრილით).
  2.       დაწერეთ მეტალთა ჰიდროქსიდების, მჟავების და მარილების დაშლის
           რეაქციები. გამოიყენეთ BaCO3, CaSO3, CuSO3, ZnSO3, ZnCO3, Cu(OH)2,
           CuOH, Fe(OH)2, Fe(OH)3, H2SO3, H2SO4.

Recommended

G 014.doc
G 014.docG 014.doc
G 014.docqimia
 
G014 110926065624-phpapp01
G014 110926065624-phpapp01G014 110926065624-phpapp01
G014 110926065624-phpapp01barambo
 
გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12datiko43
 
G 012.doc
G 012.docG 012.doc
G 012.docqimia
 
გაკვეთილი № 13
გაკვეთილი № 13გაკვეთილი № 13
გაკვეთილი № 13datiko43
 
გაკვეთილი № 21
გაკვეთილი № 21გაკვეთილი № 21
გაკვეთილი № 21datiko43
 
გაკვეთილი № 20
გაკვეთილი № 20გაკვეთილი № 20
გაკვეთილი № 20datiko43
 
გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16datiko43
 

More Related Content

What's hot

G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02barambo
 
G 020.doc
G 020.docG 020.doc
G 020.docqimia
 
გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23datiko43
 
G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01barambo
 
გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15datiko43
 
გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19datiko43
 
ტესტები
ტესტებიტესტები
ტესტებიbarambo
 
გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36datiko43
 
გაკვეთილი № 18
გაკვეთილი № 18გაკვეთილი № 18
გაკვეთილი № 18datiko43
 
გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12barambo
 
გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14datiko43
 
გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24datiko43
 
გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17datiko43
 
გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2datiko43
 
გაკვეთილი № 22
გაკვეთილი № 22გაკვეთილი № 22
გაკვეთილი № 22datiko43
 

What's hot (20)

G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02
 
G 020.doc
G 020.docG 020.doc
G 020.doc
 
გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23
 
G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01
 
გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15
 
გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19
 
Ara 019
Ara 019Ara 019
Ara 019
 
Ara 022
Ara 022Ara 022
Ara 022
 
ტესტები
ტესტებიტესტები
ტესტები
 
გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36
 
გაკვეთილი № 18
გაკვეთილი № 18გაკვეთილი № 18
გაკვეთილი № 18
 
გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12
 
Ara 010
Ara 010Ara 010
Ara 010
 
გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14
 
გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24
 
გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17
 
Ara 015
Ara 015Ara 015
Ara 015
 
Ara 007
Ara 007Ara 007
Ara 007
 
გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2
 
გაკვეთილი № 22
გაკვეთილი № 22გაკვეთილი № 22
გაკვეთილი № 22
 

Viewers also liked

გაკვეთილი № 11
გაკვეთილი № 11გაკვეთილი № 11
გაკვეთილი № 11datiko43
 
გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10barambo
 
გაკვეთილი №4
გაკვეთილი №4გაკვეთილი №4
გაკვეთილი №4datiko43
 
გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9datiko43
 
G 010.docx
G 010.docxG 010.docx
G 010.docxqimia
 
საქართველოს პატრული
საქართველოს პატრულისაქართველოს პატრული
საქართველოს პატრულიdatiko43
 
G 011.doc
G 011.docG 011.doc
G 011.docqimia
 
G 009.docx
G 009.docxG 009.docx
G 009.docxqimia
 
G 007.docx
G 007.docxG 007.docx
G 007.docxqimia
 
გაკვეთილი V
გაკვეთილი Vგაკვეთილი V
გაკვეთილი Vqimia
 
გაკვეთილი IV
გაკვეთილი IVგაკვეთილი IV
გაკვეთილი IVqimia
 
გაკვეთილი № 46
გაკვეთილი № 46გაკვეთილი № 46
გაკვეთილი № 46datiko43
 
გაკვეთილი I
გაკვეთილი Iგაკვეთილი I
გაკვეთილი Iqimia
 
გაკვეთილი VI
გაკვეთილი VIგაკვეთილი VI
გაკვეთილი VIqimia
 
გაკვეთილი № 43
გაკვეთილი № 43გაკვეთილი № 43
გაკვეთილი № 43datiko43
 
გაკვეთილი II
გაკვეთილი IIგაკვეთილი II
გაკვეთილი IIqimia
 
გაკვეთილი III
გაკვეთილი IIIგაკვეთილი III
გაკვეთილი IIIqimia
 
გაკვეთილი № 37
გაკვეთილი № 37გაკვეთილი № 37
გაკვეთილი № 37datiko43
 
გაკვეთილი № 34
გაკვეთილი № 34გაკვეთილი № 34
გაკვეთილი № 34datiko43
 

Viewers also liked (20)

გაკვეთილი № 11
გაკვეთილი № 11გაკვეთილი № 11
გაკვეთილი № 11
 
გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10
 
გაკვეთილი №4
გაკვეთილი №4გაკვეთილი №4
გაკვეთილი №4
 
გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9
 
G 010.docx
G 010.docxG 010.docx
G 010.docx
 
საქართველოს პატრული
საქართველოს პატრულისაქართველოს პატრული
საქართველოს პატრული
 
G 011.doc
G 011.docG 011.doc
G 011.doc
 
G 009.docx
G 009.docxG 009.docx
G 009.docx
 
G 007.docx
G 007.docxG 007.docx
G 007.docx
 
გაკვეთილი V
გაკვეთილი Vგაკვეთილი V
გაკვეთილი V
 
გაკვეთილი IV
გაკვეთილი IVგაკვეთილი IV
გაკვეთილი IV
 
გაკვეთილი № 46
გაკვეთილი № 46გაკვეთილი № 46
გაკვეთილი № 46
 
გაკვეთილი I
გაკვეთილი Iგაკვეთილი I
გაკვეთილი I
 
გაკვეთილი VI
გაკვეთილი VIგაკვეთილი VI
გაკვეთილი VI
 
G 040
G 040G 040
G 040
 
გაკვეთილი № 43
გაკვეთილი № 43გაკვეთილი № 43
გაკვეთილი № 43
 
გაკვეთილი II
გაკვეთილი IIგაკვეთილი II
გაკვეთილი II
 
გაკვეთილი III
გაკვეთილი IIIგაკვეთილი III
გაკვეთილი III
 
გაკვეთილი № 37
გაკვეთილი № 37გაკვეთილი № 37
გაკვეთილი № 37
 
გაკვეთილი № 34
გაკვეთილი № 34გაკვეთილი № 34
გაკვეთილი № 34
 

Similar to G 013.doc

G 016.doc
G 016.docG 016.doc
G 016.docqimia
 
G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01barambo
 
G020 110926073539-phpapp01
G020 110926073539-phpapp01G020 110926073539-phpapp01
G020 110926073539-phpapp01barambo
 
G 018.doc
G 018.docG 018.doc
G 018.docqimia
 
გაკვეთილი № 25
გაკვეთილი № 25გაკვეთილი № 25
გაკვეთილი № 25datiko43
 
G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02barambo
 
G025 110928021137-phpapp01
G025 110928021137-phpapp01G025 110928021137-phpapp01
G025 110928021137-phpapp01barambo
 
G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01barambo
 
G012 110926064535-phpapp02
G012 110926064535-phpapp02G012 110926064535-phpapp02
G012 110926064535-phpapp02barambo
 
G 019.doc
G 019.docG 019.doc
G 019.docqimia
 
გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14barambo
 
გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17barambo
 
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7barambo
 

Similar to G 013.doc (20)

G 016.doc
G 016.docG 016.doc
G 016.doc
 
G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01
 
G020 110926073539-phpapp01
G020 110926073539-phpapp01G020 110926073539-phpapp01
G020 110926073539-phpapp01
 
G 018.doc
G 018.docG 018.doc
G 018.doc
 
გაკვეთილი № 25
გაკვეთილი № 25გაკვეთილი № 25
გაკვეთილი № 25
 
G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02
 
Ara 016
Ara 016Ara 016
Ara 016
 
Ara 016
Ara 016Ara 016
Ara 016
 
G025 110928021137-phpapp01
G025 110928021137-phpapp01G025 110928021137-phpapp01
G025 110928021137-phpapp01
 
G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01
 
G012 110926064535-phpapp02
G012 110926064535-phpapp02G012 110926064535-phpapp02
G012 110926064535-phpapp02
 
Ara 007
Ara 007Ara 007
Ara 007
 
Ara 016
Ara 016Ara 016
Ara 016
 
Ara 010
Ara 010Ara 010
Ara 010
 
G 019.doc
G 019.docG 019.doc
G 019.doc
 
Ara 012
Ara 012Ara 012
Ara 012
 
Ara 007
Ara 007Ara 007
Ara 007
 
გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14
 
გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17
 
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
 

G 013.doc

  • 1. გაკვეთილი N 13 საშინაო დავალების შემოწმება 1. HCl – ქლორწყალბადმჟავა (მარილმჟავა), H – Cl Cl (I) HNO2 – აზოტოვანი მჟავა H – O –N = O NO2 (I) H2SO3 – გოგირდოვანი მჟავა SO3 (II) H2SO4 – გოგირდმჟავა SO4 (II) H3PO4 – ფოსფორმჟავა PO4 (III) 1. ა) ე.ი. H3PO3 ბ) H2CrO4 3. 4. HF 4 (H) = 5 % (F) = 95% HClO3 3 (H) = 1,18 % (Cl) = 42,01 % (O) = 56,80 % Mg(NO3)2 2 (Mg) = 16,22 % (N) = 18,92 % (O) = 64,86 % KBr K (K) = 32,77 % (Br) = 67,23 % III ტესტი 1. მარტივი ნივთიერებებია: 1. მხოლოდ მეტალები 2. მხოლოდ აირები 3. მხოლოდ არამეტალები 4. მეტალები და არამეტალები
  • 2. 2. რთული ნივთიერებებია: 1. მეტალები, აირები, ოქსიდები 2. არამეტალები, ოქსიდები, მჟავები 3. ნივთიერებები, რომელთა მოლეკულები რამდენიმე ელემენტის ატომს შეიცავენ 4. ერთი ელემენტისგან შედგენილი ნივთიერებები 3. შეერთების რეაქციებს არ მიეკუთვნება: 1. 2H2 + O2 = 2H2O 2. SO3 + H2O = H2SO4 3. 2CO + O2 = 2CO2 4. მიმოცვლის რეაქციაა 5. ჩანაცვლების რეაქციაა: 6. დაშლის რეაქციაა: 7. ოქსიდებია: 1. CaO, CrO, SO2, SO3 2. Na2O, K2O, CO2, KOH 3. NaOH, KOH, Cu(OH)2, Ca(OH)2 4. SO2, SiO2, NaOH, KOH 1. ჰიდროქსიდებია (ფუძეებია): 1. Cu(OH)2, Zn(OH)2, Fe(OH)2, H3BO3 2. NaOH, KOH, Ca(OH)2, Zn(OH)2, Al(OH)3 3. HClO3, H6TeO6, Fe(OH)2, Fe(OH)3 4. HCl, H2SO4, HNO3, H2SO3 2. მარილებია: 1. AgCl, NaCl, Na2SO4, FeSO4 2. NaCl, NaOH, Na2SO4, Na2CO3 3. CaCl2, CaSO4, Ca(NO3)2, Ca(OH)2 4. KCl, KNO3, K2S, KOH 3. წყალში ხსნადი ჰიდროქსიდებია: 1. NaOH, LiOH, Fe(OH)2
  • 3. 2. Cu(OH)2, Fe(OH)2, Fe(OH)3 3. NaOH, KOH, LiOH 4. Na2O, K2O, Li2O არაორგანულ ნივთიერებათა კლასები (გაგრძელება ) ჩვენ მიმოვიხილეთ რთულ ნივთიერებათა ოთხივე კლასი. უკვე ვიცით ოქსიდების, მეტალთა ჰიდროქსიდების, მჟავების და მარილების შედგენილობა, გრაფიკული ფორმულები და სახელწოდებები. ახლა გავეცნოთ თითოეული კლასის შესაბამისი ნაერთების მიღების ხერხებს და მათ ფიზიკურ და ქიმიურ თვისებებს. ოქსიდების მიღება , კლასიფიკაცია , ფიზიკური და ქიმიური თვისებები . გავიხსენოთ: ოქსიდები ეწოდებათ ორი ელემენტისაგან შედგენილ რთულ ნივთიერებებს, რომელთაგან ერთი აუცილებლად ჟანგბადია. სხვაგვარად ოქსიდებს ელემენტის ჟანგბადნაერთებს უწოდებენ. ოქსიდების მიღების ხერხები . 1. მარტივი ნივთიერებების ჟანგბადთან ურთიერთქმედება. თითქმის ყველა მეტალი და არამეტალი, ზოგი ჩვეულებრივ პირობებში, ზოგი კი გაცხელებისას შედის რეაქციაში ჟანგბადთან. მაგ: 4Li + O2 2Li2O 2Mg + O2 2MgO 4Al + 3O2 2Al2O3 C + O2 CO2 4As + 5O2 2As2O5 S + O2 SO2 2. მეტალთა უხსნადი ჰიდროქსიდების დაშლა გაცხელებისას. t0 Cu(OH)2 CuO + H2O
  • 4. t0 Fe(OH)2 FeO + H2O 0 t 2Fe(OH)3 Fe2O3 + 3 H2O როგორც ვხედავთ, მეტალის ვალენტობა ჰიდროქსიდსა და შესაბამის ოქსიდში ერთნაირია. 3. ზოგიერთი მჟავა ადვილად იშლება ოქსიდების წარმოქმნით t0 H2SO3 H2O + SO2 t0 H2SiO3 H2O + SiO2 4. ჟანგბადიანი მჟავას მარილების (კარბონატები, ნიტრატები, სულფიტები და სხვა) დაშლა გაცხელებისას; CaCO3 CaO + CO2 MgSO3 MgO + SO2 ზოგიერთი მარილის დაშლის რეაქციები უფრო რთული გზით მიმდინარეობენ. მაგ: 2Cu(NO3)2 2CuO + 4NO2 + O2 5. ზოგიერთი რთული ნივთიერების წვა. 2ZnS + 3O2 2ZnO + 2SO2 CH4 + 2O2 CO2 + 2H2O ოქსიდების კლასიფიკაცია : ოქსიდები იყოფა ორ ჯგუფად: მარილწარმომქმნელი ოქსიდები და მარილარწარმომქმნელი ოქსიდები. მარილარწარმომქმნელი ოქსიდებია – H2O, N2O, NO, CO, SiO. ყველა დანარჩენი ოქსიდი მარილწარმომქმნელია. მარილწარმომქმნელი ოქსიდები იყოფა სამ ჯგუფად: ფუძე, მჟავურ და ამფოტერულ ოქსიდებად. ამ ჯგუფებად დაყოფა ხდება ოქსიდების ქიმიური თვისებების მიხედვით. თუ ოქსიდი რეაგირებს მჟავასთან (HNO3 – აზოტმჟავასთან, HCl – მარილმჟავასთან, H2SO4 – გოგირდმჟავასთან და სხვა) და არ რეაგირებს ტუტეებთან (NaOH – მწვავე ნატრი, KOH – მწვავე კალი), მაშინ ასეთ ოქსიდს ფუძე ოქსიდი ეწოდება. მაგ: MgO ფუძე ოქსიდია, რადგან რეაგირებს მჟავასთან MgO + 2HCl M MgCl2 + H2O და არ რეაგირებს ტუტესთან MgO + NaOH M
  • 5. ფუძე ოქსიდებია მეტალთა ოქსიდების დიდი ნაწილი. კერძოდ: Li2O, Na2O, K2O, MgO, CaO, BaO, FeO, CrO, CuO, Ag2O, HgO და ა.შ. ფუძე ოქსიდებს ფუძეები შეესაბამება, მაგ: Na2O – NaOH, FeO – Fe(OH)2 და ა.შ. თუ ოქსიდი არ რეაგირებს მჟავებთან და რეაგირებს ტუტეებთან, მაშინ ეს ოქსიდი მჟავურ ოქსიდებს მიეკუთვნება. კერძოდ, მჟავური ოქსიდია CO2, რომელიც არ რეაგირებს მჟავებთან, მაგრამ რეაგირებს ტუტეებთან. CO2 + HCl CO2 + 2KOH K2CO3 + H2O მჟავური ოქსიდებია არამეტალთა ოქსიდები. მაგ: SO2, SO3, N2O3, NO2, N2O5, P2O5, As2O5, CO2, SiO2. მჟავური ოქსიდებია აგრეთვე ზოგიერთი მეტალის ოქსიდი, რომლებშიც მეტალები მაღალ ვალენტობას ამჟღავნებენ. მაგ: MnO3, Mn2O7, CrO3 და ა.შ. მჟავურ ოქსიდებს მჟავები შეესაბამება, მაგ: SiO2 – H2SiO3, SO3 – H2SO4 და ა.შ. ზოგიერთი მეტალის ოქსიდი რეაგირებს როგორც მჟავასთან, ისე ტუტესთან. Aასეთ ოქსიდებს ამფოტერულ ოქსიდებს უწოდებენ. ამფოტერული ოქსიდია ZnO. ის რეაგირებს მჟავასთანაც და ტუტესთანაც: ZnO + 2HCl Z ZnCl2 + H2O ZnO + 2KOH Z K2ZnO2 + H2O მჟავასთან ურთიერთქმედებისას ZnO ამჟღავნებს ფუძე ოქსიდის თვისებებს, ხოლო ტუტეებთან ურთიერთქმედებისას – მჟავური ოქსიდის თვისებებს. ZnO-ს გარდა ამფოტერული ოქსიდებია: Al2O3, BeO, Cr2O3, SnO2, PbO2 და ა.შ. საშინაო დავალება : 1. დაწერეთ მარტივ ნივთიერებათა და ჟანგბადის ურთიერთქმედების რეაქციები. გამოიყენეთ Li, K, Be, Ca, Mg, Zn, Hg, Pb, Sn, B, Si, As. (ამ ელემენტთა ვალენტობა თუ არ გვახსოვს შეგვიძლია ამჯერად ვისარგებლოთ #1 ცხრილით). 2. დაწერეთ მეტალთა ჰიდროქსიდების, მჟავების და მარილების დაშლის რეაქციები. გამოიყენეთ BaCO3, CaSO3, CuSO3, ZnSO3, ZnCO3, Cu(OH)2, CuOH, Fe(OH)2, Fe(OH)3, H2SO3, H2SO4.