Doracak per-pergatitjen-e-provimit-te-jurisprudences

10,235 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
6 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
10,235
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
176
Comments
0
Likes
6
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Doracak per-pergatitjen-e-provimit-te-jurisprudences

  1. 1. DORACAKU Për përgatitjen e provimit tëJURISPODENCES MANUAL FOR BAR EXAM KIEAI Instituti i Kosovës për Integrime Euro Atlantike Prishtinë 2004
  2. 2. E drejta administrativeA - PROCEDURA ADMINISTRATIVELAZIM SALIHUI - VLEFSHMËRIA E LIGJIT1. Nocioni, qëllimi dhe rëndësia e procedurës administrativeMe dispozita (ligje, dekretligje, rregullore, vendime etj.) rregullohen shumë sjellje të personavefizikë dhe juridikë në shoqëri. Që të zbatohen këto dispozita është e nevojshme procedurapërkatëse, ndërsa dispozitat të cilat e përmbajnë atë procedurë i quajmë formalo-juridike apo dis-pozita procedurale, ndërkaq dispozitat në të cilat është e rregulluar përmbajtja e vetë marrëd-hënies juridike, që është lëndë e procedurës, i quajmë dispozita materialo-juridike.Edhe pse këto dy lloje të dispozitave (formalo-juridike dhe materialo-juridike) dallohen,prapëseprapë, ato në praktikë zbatohen bashkërisht. Për të vendosur për të drejtën apo detyrimine caktuar të qytetarit ose të personave të tjerë, si për shembull për të drejtën e ndërtimit tëndërtesës banesore, pagimin e tatimit etj., duhet zbatuar dispozita materialo-juridike, që përmbankushtet sipas të cilave vendoset për të drejtën, përkatësisht detyrimin e caktuar. E tërë kjo proce-durë e organeve të administratës zhvillohet në procedurën administrative.Me qëllim të zbatimit të drejtë të dispozitave të tilla materiale, janë përcaktuar rregullat e proce-durës administrative, të cilave organet e administratës u përmbahen. Kjo do të thotë se dispozitate procedurës administrative shërbejnë për realizimin e dispozitave materialo-juridike, ngase zbati-mi i dispozitës materialo-juridike nuk mund të bëhet vetvetiu, por atëherë kur organi zhvillonprocedurën dhe në bazë të procedurës të zhvilluar, me vendim konfirmon se a kanë qenë tëplotësuara kushtet për fitimin e ndonjë të drejte, përkatësisht për përcaktimin e ndonjë detyrimi tëpërmbajtur në dispozitat materialo-juridike.Duke u nisur nga fushat e caktuara të së drejtës, procedurat ndahen në: gjyqësore (civile, penaleetj.), kundravajtëse dhe administrative.Kështu, rendi dhe sistemi juridik i Kosovës përbëhet prej legjislacionit të ri (të UNMIK-ut dhe tëInstitucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes të Kosovës), por edhe prej legjislacionit të vjetër(të miratuar në periudhën e ish-Jugosllavisë socialiste, si ligje federative, republikane dhe krahi-nore, si dhe aktet nënligjore), që kanë qenë në fuqi më datën 22 mars 1989, e të cilat me rregul-loret e UNMIK-ut nr. 1999/24 dhe 2000/59 konsiderohen ligje të zbatueshme deri nëzëvendësimin e tyre me aktet normative juridike të reja.Procedura administrative përmbahet në Ligjin për Procedurën e Përgjithshme Administrative(“Gazeta zyrtare e RSFJ-së”, nr. 47/86), i cili, gjithashtu, sipas rregullores së UNMIK-ut nr.1999/24 dhe 2000/59 “Për ligjin në fuqi në Kosovë”, konsiderohet ligj në fuqi, që do të thotë sekëto rregulla të përgjithshme dhe rregullat e procedurës së veçantë për disa fusha të administratës, 579
  3. 3. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSderi në miratimin e legjislacionit të ri, do t’i zbatojnë në punën e tyre edhe institucionet e reja tëpërkohshme të vetëqeverisjes (lokale dhe qendrore) në Kosovë.Kështu, procedurën administrative e përbëjnë rregullat juridike, me të cilat rregullohet veprimi idetyrueshëm i organeve të administratës kur në çështjet administrative, drejtpërdrejt në zbatimin edispozitave materiale, vendosin për të drejtat dhe detyrimet e personave fizikë apo juridikë. Merregullat e kësaj procedure rregullohen: kompetenca, veprimet procesuale, të drejtat dhe detyrat epersonave që marrin pjesë në procedurë, forma dhe përmbajtja e akteve me të cilat vendoset përtë drejtën apo detyrimin e ndokujt, mjetet e rregullta dhe të jashtëzakonshme juridike kundërakteve të tilla dhe ekzekutimi i tyre.2. Nocioni “çështje administrative”Para se të flasim për detyrimin për të vepruar sipas Ligjit për Procedurën e PërgjithshmeAdministrative (më tej: Ligji), është e nevojshme të sqarohet kuptimi i “çështjes administrative”.Sipas ligjit në fjalë (paragrafi 1 i nenit 1) procedura administrative zbatohet në çështjet administra-tive kur vendoset për të drejtat, detyrimet apo interesat e individëve, të personit juridik ose tëpalës tjetër.Shtrohet pyetja se ç’kuptojmë me shprehjen “çështje administrative”? Kësaj pyetjeje Ligji nuk ijep përgjigje të prerë, andaj në praktikë përdoret nocioni i aktit administrativ, i cili është dhënë nëLigjin për Kontestet Administrative (paragrafi 2 i nenit 6). Ligji për Kontestet Administrative, siakt administrativ e quan atë akt që është nxjerrë nga një organ i administratës në ndonjë çështjeadministrative dhe me të cilin vendoset mbi ndonjë të drejtë apo detyrim të një individi, të njëpersoni juridik ose të një pale tjetër të caktuar. Nga kjo rrjedh se të gjitha punët administrative, tëcilat i kryejnë organet e administratës, nuk janë edhe çështje administrative.Prandaj, për të qenë një punë administrative çështje administrative në kuptim të këtij ligji, duhet t’iketë tri cilësi:1) të jetë nxjerrë nga organi i administratës,2) të jetë nxjerrë në një çështje të caktuar administrative, përkatësisht në një situatë juridike,3) që me të vendoset për një të drejtë a detyrim të caktuar të një pale të caktuar.Përveç çështjeve administrative, organet e administratës kryejnë edhe shumë punë të tjera admin-istrative, në mesin e të cilave dallohet grupi i madh i punëve, të cilat zakonisht quhen veprimeadministrative, të cilat dallohen nga çështjet administrative.Me veprime administrative nënkuptohet mbajtja e evidencave të ndryshme (kadastrale, civile, tati-more etj.) dhe lëshimi i certifikatave dhe dokumenteve të tjera (ekstrakte nga librat amë të të lin-durve, të të kurorëzuarve, të të vdekurve, ekstrakte për gjendjen e pronësisë së tokës etj.).Veprimet administrative, në shumicën e rasteve, kryhen pavarësisht nga vullneti i disa personave.Kur kemi të bëjmë me dhënien e certifikatave të ndryshme dhe të dokumenteve të tjera në bazëtë evidencës publike apo pas zhvillimit të procedurës, si dhe me mbajtjen e evidencave tëndryshme, personi i caktuar nuk fiton të drejta, përkatësisht detyrime. Ky është dallimi qenësorndërmjet çështjeve administrative dhe të veprimeve administrative. Kështu, p.sh., me veprimeadministrative, palëve u japim dokumente të 580
  4. 4. E drejta administrativendryshme, të cilat u shërbejnë për të argumentuar fakte në çështjet administrative, sepse në bazëtë shikimit në evidencën përkatëse apo në bazë të paraqitjes së ekstraktit nga ajo evidencë, paladëshmon ekzistimin ose mosekzistimin e ndonjë argumenti të rëndësishëm për vendimmarrje nënjë çështje të caktuar administrative.II - PARIMET THEMELORE TË PROCEDURËS ADMINISTRATIVE1. Nocioni dhe rëndësia e parimeve themelorePër zbatimin e drejtë të procedurës administrative është qenësore të kuptuarit e rëndësisë sëparimeve themelore të saja, sepse është detyrë e të gjitha organeve të administratës dhe të institu-cioneve të tjera, kur zgjidhin çështje administrative, që, në zbatimin e normave materialo-juridikedhe të dispozitave përkatëse të procedurës administrative, të cilat rregullojnë disa çështje proce-suale, të nisen nga parimet themelore të procedurës administrative.Njohja e parimeve themelore të procedurës administrative mundëson zbatimin e drejtë të dispozi-tave materialo-juridike dhe formalo-juridike. Ato duhet të jenë bazë dhe orientim për interpre-timin dhe zbatimin e disa dispozitave të procedurës administrative.2. Parimet themelore të procedurës administrativeLigji përmban dymbëdhjetë parime themelore: 1) parimi i ligjshmërisë, 2) parimi i mbrojtjes së tëdrejtave të qytetarëve dhe mbrojtja e interesit publik, 3) parimi i efektivitetit, 4) parimi i vërtetësisëmateriale, 5) parimi i dëgjimit të palëve, 6) parimi i çmuarjes së provave, 7) parimi i pavarësisë nëmarrjen e vendimeve, 8) parimi i së drejtës së ankimit, 9) parimi i formës së prerë të vendimit,10) parimi i ekonomizimit të procedurës, 11) parimi për detyrimin e ofrimit të ndihmës palës sëpainformuar dhe 12) parimi i përdorimit të gjuhëve dhe të alfabeteve.2.1 Parimi i ligjshmërisëParimi i ligjshmërisë (së bashku me kushtetutshmërinë) në shoqëri shpreh idenë e “sundimit të sëdrejtës”, me nënshtrimin e të gjithë individëve, organeve, institucioneve dhe organizatave ndajnormave juridike.Parimi i ligjshmërisë, edhe në Kosovë, paraqet parimin themelor të sistemit të saj juridik në tërësi,pra edhe të procedurës administrative.Në kuptimin më të gjerë, ligjshmëria konceptohet si harmonizim i të gjitha akteve materiale dhejuridike me ligjin (apo me ndonjë dispozitë tjetër), si aktin më të lartë. Dallohet “ligjshmëria for-male” (harmonizimi me ligjin në pikëpamje të formës të akteve juridike) dhe “ligjshmëria materi-ale” (harmonizimi me ligjin në pikëpamje të përmbajtjes së akteve).Parimi i lëgjshmërisë është parimi më kryesor i procedurës administrative dhe ai qëndron nëdetyrimin që të gjitha organet e administratës, që veprojnë në çështjet administrative, të vendosinnë bazë të ligjit dhe të dispozitave të tjera të organeve shtetërore (paragrafi 1, neni 4). 581
  5. 5. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSParimi i ligjshmërisë në procedurën administrative sigurohet me anë të ankimit dhe të padisë nëprocedurën administrativeo - gjyqësor, si dhe me mjetet e jashtëzakonshme juridike. Kështu,instrumentet për mbrojtjen e këtij parimi janë ankimi në procedurën administrative dhe padia nëprocedurën administrativeo-gjyqësor. Vetëm përjashtimisht, me rregullore të UNMIK-ut apo meligj, në rastet e caktuara, përkatësisht në çështje të caktuara administrative, mund të përjashtohetankimi, përkatësisht kontesti administrativ.Rastet e paligjshmërisë, kryesisht, renditen në pesë grupe - shkelje: 1) jokompetenca, 2) shkelja edispozitave të procedurës, 3) shkelja e së drejtës materiale, 4) vërtetimi i gabuar apo jo i plotë igjendjes faktike dhe 5) paligjshmëria në qëllim apo kuptim të aktit.Vendosja jokompetente, në veçanti kur është fjala për kompetencën lëndore, shpie në përvetësimtë autorizimeve të huaja. Dispozitat për kompetencën janë të natyrës imperative, andaj mospërfill-ja e tyre e bën veprimin e organit jo të ligjshëm.Shkelja e dispozitave për procedurën mund t’i përkasë formës së aktit apo dispozitës e cila rregul-lon procedurën.Shkelja e së drejtës materiale (ligjit) ekziston kur në çështjen konkrete administrative nuk janëzbatuar dispozitat e së drejtës materiale, të cilat është dashur t’i zbatojë apo kur dispozitat e tillanuk janë zbatuar drejt.Vërtetimi jo i plotë apo i gabuar i gjendjes faktike ekziston, si edhe në procedurat e tjera, kur tëgjitha faktet vendimtare (relevante) nuk janë vërtetuar në mënyrë të drejtë, përkatësisht kur nukjanë vërtetuar. Vërtetim jo i plotë i gjendjes faktike ekziston kur për këtë flasin faktet apo provat ereja. Ky është rasti edhe kur nga faktet e vërtetuara është dhënë konkluzion i gabuar.Kemi të bëjmë me joligjshmëra në qëllim dhe në kuptim kur akti është dhënë me qëllim të real-izimit të qëllimit tjetër jashtë asaj që del nga ligji.2.2 Parimi i mbrojtjes së të drejtave të qytetarëve dhe mbrojtja e interesit publikKy parim është i përmbajtur në nenin 5 të këtij ligji dhe ka të bëjë me detyrën e organeve që, merastin e zhvillimit të procedurës dhe të marrjes së vendimit në çështje administrative, palëve t’ubëjnë të mundur që sa më lehtë të mbrojnë dhe të realizojnë të drejtat e tyre, të mos jetë në dëmtë të drejtave të personave të tjerë dhe as në kundërshtim me interesat publike të përcaktuar meligj.Edhe pse për realizimin e të drejtave të veta kujdeset vetë pala, roli i organit që zhvillon proce-durën nuk është pasiv në të. Kështu, ai ka për detyrë që të kujdeset që pala t’i realizojë të drejtat eveta në mënyrën më të lehtë dhe të shpejtë, por të mos jetë në dëm të personave të tjerë dhe asnë kundërshtim me interesat publike. Interesin publik organi e çmon në kuadër të dispozitavemateriale, të përmbajtura në ligje dhe rregullore të UNMIK-ut, dhe në dispozita të tjera, me tëcilat është përcaktuar ai (për shembull: siguria, rendi dhe qetësia, siguria e njerëzve dhe e pasurisë,mbrojtja e shëndetit, respektimi i kushteve në fushën e ndërtimit, ruajtja e mjedisit jetësor, mbro-jtja e përmendoreve kulturore dhe historike etj.). 582
  6. 6. E drejta administrative2.3 Parimi i efektivitetitKy parim obligon organet e administratës dhe institucionet e tjera që çështjet administrative t’izgjidhin me sukses dhe shpejt. Parimi i efektivitetit nuk duhet shikuar ndaras nga parimet e tjeratë procedurës administrative.Me zbatimin e këtij parimi nuk mund të lihet pasdore rëndësia e parimeve të tjera (p.sh. parimi iligjshmërisë dhe i vërtetësisë materiale). Ky parim, bashkë me parimin e ekonomizimit (neni 13),në radhë të parë duhet të shprehet në veprimin racional dhe ekonomik të organit në procedurënadministrative.2.4 Parimi i vërtetësisë materialeParimi i vërtetësisë materiale përbëhet në detyrimin e organit që të vërtetojë gjendjen e drejtë tëçështjes. E kundërta e kësaj është parimi i së vërtetës formale, i cili realizohet me shtjellimin edisa provave (pranimi, deklarata e dëshmitarëve) pa synim për të kuptuar të vërtetën reale.Ky parim në Ligj përmendet që në nenin 7, në të cilin theksohet qysh në fillim se të gjitha fak-tet duhet të vërtetohen e të cilat janë me rëndësi për marrjen e vendimit të ligjshëm dhe të drejtë,duke u shtjelluar në dispozitat e tjera, si, p.sh.:- detyrimi që, para marrjes së vendimit, kanë për t’u vërtetuar në mënyrë të saktë të gjitha faktetdhe rrethanat, të cilat janë me rëndësi për të bërë të qartë çështjen dhe mbi të cilat duhet të bazo-het vendimi (neni 135, paragrafi 1);- personi zyrtar, i cili e udhëheq procedurën, vendos se a duhet apo jo ta argumentojë ndonjëfakt, varësisht nga ndikimi i tij në zgjidhjen e çështjes. Sipas llojit, “natyrës” së faktit, personi zyr-tar cakton se cilat prova do t’i shtjellojë (shikimi i dokumenteve, dëgjimi i dëshmitarëve,ekspertëve, shikimi në vendngjarje, marrja e deklaratave nga palët etj. (neni 160 ,paragrafi 1);- është i lejuar argumentimi se edhe dokumentet publike janë jo të vërteta apo janë të hartuar nëmënyrë të pasaktë (neni 164, paragrafi 2);- personi zyrtar, i cili udhëheq procedurën, mundet, gjatë tërë procedurës ,të plotësojë gjendjenfaktike dhe të shtjellojë prova edhe për ato fakte të cilat nuk janë paraqitur më herët apo ende nukjanë përcaktuar. Gjithashtu, personi zyrtar, sipas detyrës zyrtare, do të urdhërojë shtjellim të çdoprove, nëse gjen se kjo është e nevojshme për të sqaruar çështjen (neni 136, paragrafët 1 dhe 2);- organi kompetent merr vendim për çështjen që është objekt i procedurës në mbështetje të fak-teve të vërtetuara në procedurë (neni 202, paragrafi 1).Shkelja e këtij parimi veçanërisht qëndron në atë se në procedurën administrative nuk përcakto-hen të gjitha faktet vendimtare për zgjidhje të drejtë lidhur me çështjen konkrete administrative.Kjo shihet si në mosshtjellimin e të gjitha provave të nevojshme, ashtu edhe në “rangimin” e tyre(p.sh. këqyrja në vend, si mjet provues, shfrytëzohet në mënyrë të pamjaftueshme; miratohenmendime dhe pëlqime të organeve të tjera pa përqasjen e tyre me elementet e tjera të situatëskonkrete juridike; personi zyrtar nuk është konsekuent në shtjellimin dhe në arsyetimin e provave;nuk ekzaminohen sa duhet provat sipas detyrës 583
  7. 7. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSzyrtare etj.). Si shmangie nga ky parim Ligji ka parashikuar dy raste, në të cilat organi mund ta zgjidhë njësituatë konkrete juridike drejtpërdrejt me procedurë të shkurtër (neni 141, paragrafët 2 dhe 4).Në rastin e parë parashikohet mundësia e e zgjidhjes së çështjes me dispozitë në bazë të fakteveapo rrethanave, të cilat nuk janë argumentuar ose kur provat vetëm në mënyrë direkte përcakto-hen, kështu që faktet apo rrethanat duken si të vërteta, ndërsa nga të gjitha rrethanat del se kërke-sa e palës do të zgjidhet pozitivisht, përkatësisht do të pranohet. Në rastin e dytë kemi të bëjmëme ndërmarrjen, në interesin publik, të masave të ngutshme, të cilat nuk mund të shtyhen, ndër-sa faktet në të cilat vendimi duhet të bazohet janë të argumentuara apo, të paktën, ka mundësi aka të ngjarë të argumentohen.2.5 Parimi i dëgjimit të palëveParimi i dëgjimit të palëve shihet në detyrën e organit që zhvillon procedurën që, para dhënies sëvendimit, ta njohë palën me të gjitha faktet dhe rrethanat që janë me rëndësi për dhënien evendimit, në mënyrë që pala të mund të deklarohet për ato fakte dhe rrethana.Vetëm me ligj apo me rregullore të UNMIK-ut mund të parashikohet mundësia e dhënies sëvendimit pa deklarimin paraprak të palës (neni 8, paragrafi 2). Respektimi i këtij parimi merret nëkonsiderim prej fillimit të procedurës administrative e deri në përfundimin e tij. Ai nuk kufizohetvetëm në dëgjimin e palës mbi objektin e zhvillimit të procedurës, por përfshin edhe të drejtën epalës që të deklarohet për materialin e përgjithshëm të provave dhe të situatës juridike. Që këtëpala të mund ta realizojë, dhe që me kohë të përgatitet, është e nevojshme që me kohë të thirretnë seancë, duke u shënuar lënda për të cilën thirret, si dhe veprimet që do të ekzaminohen.Parimi i dëgjimit të palëve konkretizohet në shumë nene të këtij ligji, si p.sh.: në nenin 135, para-grafi 1 (t’u bëhet i mundur palëve realizimi dhe mbrojtja e të drejtave dhe e interesave të tyre jur-dike para dhënies së vendimit); në nenin 140 (është detyrë e personit zyrtar ta paralajmërojë palënpër të drejtat e saj në procedurë dhe t’i tregojë për pasojat juridike të veprimeve ose pengesave qënxjerr ajo në procedurë); në nenin 143 (e drejta e palës për të marrë pjesë në procedurën ekza-minues dhe për realizimin e pikësynimit të procedurës të japë të dhëna të nevojshme dhe tëmbrojë të drejtat e veta dhe interesat e mbrojtura me ligj; e drejta e palës për rrëzimin e saktësisësë pretendimeve dhe që për atë qëllim i plotëson dhe shpjegon pohimet e saja, edhe pas seancësme gojë të mbajtur me detyrimin e vënies në dukje të shkaqeve, për të cilat nuk e ka bërë këtë nëseancë.Për të gjitha këto kujdeset personi zyrtar, nëpërmjet të cilit pala realizon të drejtat e tij, si pjesë-marrës në procedurë. Veçanërisht është parashikuar që organi kompetent nuk do të japë vendimpara se t’i ofrojë palës mundësi që të deklarohet për faktet dhe rrethanat mbi të cilat duhet tëbazohet vendimi. Në nenin 152 është parashikuar detyrimi i lënies së kohës së mjaftueshme përt’u përgatitur palët e thirrura për shqyrtim dhe për të ardhur në kohë dhe pa shpenzime tëjashtëzakonshme. Sipas rregullit, ai afat është tetë ditë. Në nenin 153 është rregulluar detyrimi idhënies për këqyrje të planeve, shkresave ose të lëndëve të tjera personave të thirrur para mbajtjessë seancës. 584
  8. 8. E drejta administrativeShmangia nga parimi i dëgjimit të palës është parashikuar edhe në vetë ligjin. Kjo del nga dispozi-ta e nenit 141, paragrafët 2 dhe 4, në të cilët është shtjelluar zgjidhja e çështjes administative nëprocedurën e shkurtër ekzaminuese. Dëgjimi i veçantë i palës nuk nevojitet kur organi vendos nëprocedurën e shkurtër ekzaminuese mbi bazën e të dhënave zyrtare që ka organi apo kur kemi tëbëjmë me ndërmarrjen e masave në interesin publik, që nuk mund të shtyhen, ndërsa faktet mbitë cilat duhet të bazohet vendimi janë të vërtetuara apo janë bërë të besueshme. Pos kësaj, me dis-pozitë mund të parashikohet që çështja e caktuar administrative të mund të vendoset në proce-durën e shkurtër ekzaminuese mbi bazën e fakteve apo të rrethanave që nuk janë provuar plotë-sisht apo me prova vërtetohen vetëm në mënyrë indirekte, kështu që faktet apo rrethanat janëbërë të besueshme. Në këto raste vetëm mund të plotësohet kërkesa e palës.Shkelja e këtij parimi shprehet në pamundësinë e palës që të deklarohet për faktet dhe rrethanatqë janë me rëndësi për dhënien e vendimit, në veçanti në fazën e realizimit të disa mjeteveprovuese (këqyrja në vend, dëgjimi i dëshmitarit, ekspertit etj.). Ky është shkak për anulimin evendimeve të shkallës së parë. Pos kësaj, në rastin kur pala ka mundësi të deklarohet për faktetdhe rrethanat relevante, kjo konstatohet në shkresë, sepse pala, shpesh, nuk do të deklarohet përndonjë fakt, që nuk del nga shkresat, edhe pse është dashur të bëhet kjo.2.6 Parimi i çmuarjes së provaveParimi i çmuarjes së provave qëndron në autorizimin e personit zyrtar që, sipas bindjes së lirë, tëvendosë se cilat fakte do t’i marrë si të provuara.Ky parim përfshin disa grupe autorizimesh për përsonin zyrtar i cili kryeson procedurën:* të caktojë se cilat dëshmi duhen apo nuk duhen provuar, varësisht nga ndikimi i tyre i mund-shëm në zgjidhjen e çështjes;* që vet të bëjë përzgjedhjen e mjeteve provuese, duke iu dhënë, sipas rrethanave konkrete,rëndësi më të madhe apo më të vogël;* që pavarësisht, sipas bindjes së vet, t’i konsiderojë të provuara apo jo të provuara faktet e veçan-ta.Çdo fakt mund të provohet me të gjitha mjetet provuese. Si mjet provues mund të përdoret çdogjë që është e përshtatshme për vërtetmin e gjendjes së çështjes dhe që i përgjigjet rastit konkret,siç janë: dokumentet, dëshmitarët, deklaratat e palëve, ekspertët, këqyrja në vendngjarje etj.Ato fakte nuk mund t’i vrojtojë të izoluara, por është i detyruar të vlerësojë në mënyrë të ndorëz-jegjshme e të kujdesshme të çdo prove veç e veç dhe të të gjtha provave së bashku, si dhe në bazëtë rezultatit të tërë procedurës (neni 9). Kështu, personi zyrtar nuk është i detyruar që të pranojësi provë të plotë deklaratën e dëshmitarit, të ekspertit dhe të pranojë si provë dokumentin privat,certifikatën e lëshuar sipas nenit 172 të këtij Ligji apo deklaratën e palës etj. Mirëpo, organi është idetyruar që të pranojë dokumentin publik si provë, derisa ai apo personi i interesuar në proce-durën përkatës vërteton të kundërtën.Nga ky parim nuk mund të konkludohet se personi zyrtar është arbitrar në rastin e vlerësimit tëprovave të caktuara, sepse është i detyruar që në arsyetim të vendimit t’i vërë në dukje shkaqet qëkanë qenë vendimtare në vlerësimin e provave (neni 209). Kjo është një nga të metat e shpeshtanë vendimet, sepse, rëndom, arsyetimi nuk 585
  9. 9. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSpërmban vlerësimin e kujdesshëm të çdo prove të veçantë, si dhe lidhshmërinë e tyre të ndërsjellë.Gabimi i dytë, i cili në vlerësimin e provave bëhet shpesh, është pranimi i certifikatave tëndryshme që lëshohen sipas nenit 172 të ligjit, si dokumente publike, edhe pse ato nuk janë tëtilla. Fuqia e tyre juridike është shumë më e dobët sesa e dokumenteve publike. Një situatë tëngjashme kemi edhe te deklaratat e ndryshme që palët apo pjesëmarrësit e tjerë në procedurë ijapin para organeve të tjera dhe jo para organit që e zhvillon procedurën.2.7 Parimi i pavarësisë në marrjen e vendimeveSipas këtij parimi, personi i autorizuar i organit kompetent për zhvillimin e procedurës në mënyrëtë pavarur përcakton faktet dhe rrethanat, e në bazë të fakteve dhe rethanave të vërtetuara zbatondispozitat në rastin konkret (neni 10, paragrafi 2). Zbatimi i parimit të pavarësisë në zgjidhjen eçështjes administrarive përjashton marrjen e udhëzimeve konkrete për atë se si do të zgjidhetçështja konkrete administrative, si dhe në rastin kur eprori e ka kaluar të drejtën e dhënies sëvendimit te personi zyrtar.Kufijtë e pavarësisë në marrjen e vendimeve janë të caktuara me rregullore të UNMIK-ut, me ligjdhe me dispozita të tjera. Pavarësia në zgjidhjen e çështjes është në lidhje të ngushtë me parimin evlerësimit të lirë të provave, sepse mbi personin zyrtar duhet të ndikojë vetëm gjendja faktike evërtetuar me zbatimin e drejtë të dispozitave.Andaj, veprimi i organit nuk do të ishte në pajtim me këtë parim, kur ky, në rastin konkret(përveç nëse kjo nuk është urdhëruar me ligj), para zgjidhjes së çështjes administrative i ështëdrejtuar për mendim, orientim apo udhëzim cilitdo organ qoftë. Veprimi i tillë çon nëmospavarësinë e organeve, që do të thotë se, në fakt, çështjen administrative nuk e zgjidh organipërkatës, por një organ tjetër. Kjo ka pasoja negative për përgjegjësinë e organeve në fushën eveprimit administrativ.2.8 Parimi i së drejtës së ankimitAnkimi është mjet juridik i parashikuar në çdo sistem juridik demokratik. Me shfrytëzimin e sëdrejtës së ankimit mundësohet ngritja e mekanizmit të kontrollit (përkatësisht rishqyrtimit) tëvendimit, me të cilën paraqitësi i ankimit nuk është i knaqur, prandaj kërkon mënjanimin apondryshimin në dobi të tij.Ky parim përfshihet në nenin 11 të Ligjit dhe qëndron në të drejtën e palës për ankim kundërvendimit të dhënë në shkallë të pare, nëse me të nuk është i kënaqur. E drejta e ankimit mund tëkufizohet vetëm me ligj, madje vetëm atëherë kur për çështjen në fjalë është sigurar, në ndonjëmënyrë tjetër, mbrojtja e të drejtave dhe e ligjshmërisë (p.sh. në gjykatë). Pos kësaj, ankimi nukmund të bëhet kundër organit të shkallës së parë, nëse nuk ka organ të shkallës së dytë, përveçkur kjo është parashikuar me ligj, përkatësisht tani edhe me rregullore të UNMIK-ut. Në qoftë sekundër vendimit të një organi të tillë lejohet ankimi, me ligjin me të cilin lejohet ankimi parashiko-het edhe organi që do të vendosë në bazë të ankimit.Që ankimi të mund të bëhet, është e nevojshme të ekzistojë vendimi i shkallës së parë, nëse nukështë fjala për “heshtje të administratës”, kur 586
  10. 10. E drejta administrativevendimi nuk është dhënë në afatin e parashikuar, andaj pala mund të bëjë ankim njësoj sikursekërkesa e tij të jetë refuzuar.Për shkak se, sipas parimit të kompetencës, procedura administrative është dyshkallësh, pala nukka të drejtë ankimi ndaj vendimit të marrë mbi ankimin, por, sipas kushteve të parashikuara meligj, vetëm mund të zhvillojë kontest administrativ.2.9 Parimi i plotfuqishmërisë së vendimitParimi i plotfuqishmërisë së vendimit është i përmbajtur në nenin 12 të Ligjit, sipas të cilit i plot-fuqishëm është ai vendim kundër të cilit nuk mund të bëhet ankim dhe as të ngrihet kontestiadministrativ (vendimi i formës së prerë) e me të cilin pala ka fituar të drejta të caktuara, përkatë-sisht me të cilin palës i janë caktuar disa detyrime. Që të dyja këto kushte duhet të plotësohen(mosmundësia që të bëhet ankim dhe ngritja e kontestit administrativ). Që vendimi të jetë i plot-fuqishëm edhe në aspektin material, është e nevojshme që, pos plotësimit të kushteve për plot-fuqishmërinë formale, të përmbushet edhe një kusht plotësues, i cili ka të bëjë me krijimin,përmes aktit administrativ, të ndonjë të drejte, përkatësisht detyrimi për palën.Pasojë e plotfuqishmërisë materiale qëndron në pamundësinë e organit që e ka dhënë vendimin eplotëfuqishëm që përsëri t’i hyjë zgjidhjes së tij jashtë rasteve të anulimit, prishjes apo tëndryshimit, që janë parashikuar me ligj. Kështu, plotfuqishmëria materiale e lidh (detyron) vetëorganin që ka dhënë një vendim të tillë, ndërsa plotfuqishmëria formale e lidh (detyron) palën(p.sh., skadimi i afatit për ankim apo padi).2.10 Parimi i ekonomizimit të procedurësSipas nenit 13 të Ligjit, procedura duhet të zhvillohet shpejt dhe me shpenzime sa më të vogladhe duke humbur sa më pak kohë për palën dhe për personat e tjerë që marrin pjesë në proce-durë, por në mënyrë që të grumbullohet çdo gjë që nevojitet për vërtetimin e drejtë të gjendjesfaktike dhe për dhënien e vendimit të ligjshëm dhe të drejtë. Zbatimi i këtij parimi nuk bën tëjetë në dëm të realizimit të qëllimit të procedurës, në veçanti jo në dëm të parimit të vërtetësisëmateriale.Në parimin e ekonomizimit janë të përmbajtura dy parime: parimi i shpejtësisë dhe parimi i kur-simit. Parimi i shpejtësisë, në një mënyrë, është përfshihet nga parimi i efiktivitetit (neni 6), andaj,për këtë arsye, parimi i ekonomizmit kryesisht shpie në parimin e kursimit, përkatësisht nëkërkesën që procedura të zhvillohet me shpenzime sa më të vogla dhe duke humbur sa më pakkohë, si për palën, ashtu edhe për personat e tjerë, duke përfshirë në këtë rreth edhe personin zyr-tar, si dhe organin në tërësi.Shprehja e këtij parimi nuk mund të jetë e njëjtë në të gjithë lëmenjtë administrativë, përkatësishtnë të gjitha lëndët administrative dhe as në të gjitha fazat e procedurës. Shikuar në tërësi, ky parimduhet të jetë i pranishëm në tërë procedurën administrative, sepse me zbatimin e tij më lehtëdhe më shpejt dhe me më pak shpenzime arrihet deri te qëllimi i procedurës administrative. 587
  11. 11. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËS2.11 Parimi për detyrimin e ofrimit të ndihmës për palën e painformuarKy parim, i përmbajtur në nenin 14 të Ligjit, qëndron në detyrimin e organit që zhvillon proce-durën që të kujdeset që padituria dhe mosinformimi i palës dhe i personave të tjerë, që marrinpjesë në procedurë, të mos jenë në dëm të të drejtave që u takojnë me ligj atyre. Qëllimi i këtijparimi është që pala, me rastin e realizimit të të drejtave që i takojnë me ligj, të mos pësojë ndon-jë dëm për shkak të mosinformimit dhe të paditurisë lidhur me të drejtat sipas procedurës admin-istrative.Detyrimi i ofrimit të ndihmëspër palën e painformuar nuk ka të bëjë vetëm në udhëzimin e palësnë pikëpamje të normave procedurale, por edhe në pikëpamje të dispozitave materiale. Gjithashtu,personi zyrtar që zhvillon procedurën është i detyruar t’i udhëzojë edhe personat e tjerë, e jovetëm palën (p.sh. udhëzimi i dëshmitarit se cilave pyetje mund të mos u përgjigjet - neni 178,paragrafi 2; udhëzimi i dëshmitarit, ekspertit apo të interpretit për të drejtën e shpenzimeve,përkatësisht shpërblimit - 118 paragrafi 2 etj.).Zbatimi i këtij parimi nuk mund të jetë i plotë, në qoftë se veprimin e përgjithshëm nuk ia përsh-tat atij dhe parimeve të tjera. Pa organizim dhe pajisje të mirë të zyrave pranuese, të zyrave të ven-dit dhe të zyrave pritëse e të ndihmës juridike, si dhe të radhitjes adekuate të orarit të punës, nukmund t’u ndihmohet pjesëmarrësve në procedurën administrative.2.12 Parimi i përdorimit të gjuhëve dhe të alfabeteveKy parim është i përmbajtur në nenin 15 të Ligjit në fjalë dhe me të palëve dhe pjesëmarrësve tëtjerë në procedurë u garantohet e drejta që të përdorin gjuhën e vet.Në qoftë se procedura nuk zhvillohet në gjuhën e palës, organi ka për detyrë t’i bëjë të mundurndjekjen e zhvillimit të procedurës në gjuhën e vet. Në të vërtetë, organi ka për detyrë që ta udhë-zojë palën, përkatësisht pjesëmarrësin tjetër, për përdorimin e gjuhës në procedurë, kurse në pro-cesverbal do të shënohet se pala, përkatësisht pjesëmarrësi tjetër, është udhëzuar për këtë të drejtëdhe do të theksohet shënohet daklarata e tij lidhur me udhëzimin e dhënë. Sipas këtij parimi, palëtdhe pjesëmarrësit e tjerë në procedurë, që nuk janë qytetarë të Kosovës dhe nuk zotërojnë gjuhënnë të cilën zhvillohet procedura, kanë të drejtë ta ndjekin zhvillimin e procedurës me anë të inter-pretit (përkthyesit).2.13 Përdorimi i shprehjes “organ”Sipas këtij Ligji (neni 16), me shprehjen “organ” që zhvillon, përkatësisht që vendos në çështjetadministrative janë kuptuar organet shtetërore dhe organizatat e bashkësitë vetëqeverisëse, nëqoftë se me këtë ligj nuk është caktuar ndryshe.Duke pasur parasysh dispozitat e reja të UNMIK-ut, tani me fjalën organ nënkuptohen institu-cionet e përkohshme të vetëqeverisjes (qendrore dhe lokale) në Kosovë, andaj përdorimi i fjalës“organ” në këtë tekst, në të vërtetë, ka të bëjë me institucionet e reja të përkohshme të vetëqev-erisjes në Kosovë. 588
  12. 12. E drejta administrativeIII KOMPETENCA, NDIHMA JURIDIKE DHE PERSONI ZYRTAR1. Kompetenca në procedurën administrative1.1 Nocioni dhe rëndësia e kompetencësKompetencë është autorizim i organeve për zgjidhje të çështjeve të cakuara juridike.Organet e administratës dhe organizatat e institucionet e tjera që ushtrojnë autorizime publikekryejnë punë të shumta dhe të ndryshme administrative (vendimmarrja administrative, veprimetadministrative etj.). Të gjitha këto organe nuk mund të jenë të autorizuara që t’i zgjidhin të gjithaçështjet administrative nga lëmenjtë e ndryshëm administrativ dhe nuk mund të vendosin për tënjëjtën çështje në shkallë të parë dhe në shkallë të dytë. Andaj, është e nevojshme renditja e çësht-jeve administrative sipas lëmenjve ( të financave, të planifikimit hapësinor, të gjendjes civile etj.),për të cilat edhe themelohen organet e administratës.Me themelimin e organeve të administratës përnjë lëmë apo për lëmenj të caktuar, përcaktohetparaprakisht e drejta dhe detyra e organit të caktuar të administratës për zgjidhjen e çështjeve tëcaktuara administrative të fushës së administratës për të cilën është themeluar. Vetëm organi kom-petent është i autorizuar të vendosë për çështjen e caktuar dhe ai nuk mund të refuzojë zgjidhjene saj. Prandaj, çdo organ është i detyruar që gjatë tërë procedurës të kujdeset sipas detyrëszyrtare, për kompetencën e vet. Kompetenca nuk mund të ndryshohet me marrëveshje të palëveapo me marrëveshje të organeve dhe të palëve.Mosrespektimi i dispozitave mbi kompetencën në procedurën administrative bën që në proce-durën me rastin e ankesës së ushtruar edhe në procedurën e anulimit të vendimit sipas së drejtëssë mbikëqyrjes si dhe në procedurën e shpalljes të pavlefshëm të vendimit, në veçanti t’u kushto-het kujdes atyre dispozitave dhe, varësisht nga respektimi i tyre, të vendoset për epilogun evendimit të shkallës së parë.1.2 Llojet e kompetencësVarësisht nga kriteret që shërbejnë për radhitjen e çështjeve të ndryshme administrative, dallohentri lloje të kompetencave: 1) kompetenca lëndore, 2) kompetenca tokësore dhe 3) kompetencafunksionale.Kompetenca lëndore është e drejta dhe detyra e një organi që çështjet e caktuara administrative t’izgjidhë në procedurën administrative, sepse kjo del nga kriteret, bazë e pikënisjes së të cilaveështë natyra e lëndës së çështjes administrative për të cilën bëhet fjalë.Kompetenca lëndore caktohet me dispozita materiale, me të cilat rrregullohet çështja përkatëse.Sipas nenit 17 të këtij Ligji, kompetenca lëndore për vendimmarrje në procedurën administrativecaktohet me dispozitat me të cilat rregullohet një lëmë i caktuar administrativ apo caktohet kom-petenca e organeve të caktuara. Kështu, për shembull, dispozitat për mbrojtjen në punë, marrëd-hëniet e punës e caktojnë kompetencën e inspektoratit të punës, ndërsa dispozitat për urbanizmincaktojnë kompetencën e inspektoratit urbanistik. Këtë kompetencë, deri diku, e caktojnë edhe dis-pozitat e veçanta mbi organizimin e organeve. 589
  13. 13. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSPër kufizimin e kompetencës lëndore ndërmjet organeve të administrates, ligji ka përcaktuar rreg-ullin se për zgjidhjen e çështjeve administrative në shkallë të parë janë kompetent organet komu-nale të administratës, nëse me ligj nuk është caktuar kompetenca e organeve të tjera.Kompetenca tokësore caktohet sipas territorit, përkatësisht rajonit të veprimit të organit. Kjokompetencë shënon rajonin, në të cilin organet e veçanta mund të kryejnë punë nga kompetencae tyre lëndore. Në caktimin e kompetencës tokësore është vendimtar momenti territorial e jo lloji,përkatësisht natyra e punës. Kompetencën territoriale e kanë të gjitha organet. Kompetenca tokë-sore caktohet me dispozitat për ndarjen territoriale dhe me dispozita për organizmin e organevetë caktuara.Për caktimin e kompetencës tokësore Ligji vë vetëm rregullat plotësuese, të cilat zbatohen nëqoftë se nuk ka një dispozitë tjetër të caktuar dhe të cila e përjashtojnë njëra- tjetrën. Ato rregullapërfshijnë:- çështjet që kanë të bëjnë me paluajtshmëritë (tokë, ndërtesat etj.), për të cilat kompetencatokësore caktohet sipas vendit ku gjendet sendi, p.sh. lejen për ndërtim e lëshon organi komunalpër ndërtimtari i komunës, në territorin e së cilës gjendet toka, si dhe lokacioni për ndërtim;- çështjet që kanë të bëjnë me zhvillimin e procedurës lidhur me veprimtarinë e ndonjë organi -sipas vendit të selisë së tyre;- çështjet që kanë të bëjnë me zhvillimin e veprimeve apo të veprimtarisë profesionale, e cila kry-het apo ka për t’u kryer në një vend të caktuar, sipas selisë së veprimit, përkatësisht vendit ku kry-het veprimtaria;- çështjet tjera sipas vendbanimit të palës, përkatësisht sipas vendit të vendqëndrimit të tij;- në qoftë se kompetenca tokësore nuk mund të caktohet sipas asnjërit kriter të përmendur,atëherë ajo caktohet sipas vendit ku është paraqitur shkaku për zhvillimin e procedurës. Ky rreg-ull, në të vërtetë, ka karakter plotësues në krahasim me kriteret e tjera.Kompetenca funksionale mund të konsiderohet si një nënlloj i kompetencës lëndore, sepse ndih-mon që saktësisht të përcaktohet se cilit organ, që ka kompetencë lëndore, i është vënë në kom-petencë zgjidhja e një çështjeje konkrete administrative. Kjo veçanërisht ka të bëjë me rastet, tëcilat nuk janë të rralla, kur në disa ligje nuk është caktuar organi që do të ishte kompetent përzgjidhje të çështjeve administrative në një lëmë konkret administrativ, p.sh në fushën e ndërtim-tarisë, financës etj., por në ligje vetëm shënohet se këtë e bën “organi kompetent në komunë”,përkatësisht “organi i administratës komunale kompetent për ato çështje”. Në këto raste ndihmo-jnë dispozitat organizative (rregulloret për organizmin e adminstratës së UNMIK-ut, Rregullorjapër Degën Ekzekutive, Rregullorja për Organizimin e Vetëqeverisjes në Komuna, statutet ekomunave dhe aktet etjera komunale për organizimin e administratës komunale), nga të cilatmund të shihen si funksionet që i kryejnë këto organe, ashtu edhe fushat administrative në të cilatkryhen ato funksione. Këto dispozita përcaktojnë edhe çështjen se cili organ konkretisht do tëjetë për zgjidhje të çështjeve administrative në disa fusha të jetës shoqërore, përkatësisht në totheksohet emërtimi i saktë i organit dhe 590
  14. 14. E drejta administrativefushëveprimi i tyre.Ky lloj i caktimit të kompetencës quhet kompetencë negative, sepse asaj i referohemii kur, ngadispozita si dhe nga natyra e lëndës, nuk mund të konkludohet se cili organ ka kompetencë lën-dore për zgjidhjen e një çështjeje të caktuar administrative. Në qoftë se nuk ka organ të caktuarpër atë çështje administrative dhe ai nuk mund të caktohet sipas natyrës së çështjes administrative,atëherë, sipas rregullit mbi kompetencën negative, në shkallë të parë kompetent është organikomunal i administratës për punë të përgjithshme, ndërsa në nivel të Autoritetit Qendror organipër çështje të judikaturës dhe administratës.1.3 Të përcaktuarit e kompetencësNga kuptimi i përgjithshëm i kompetencës rrjedh se kompetenca është e drejtë dhe detyrë e njëorgani për të zgjidhur çështje të caktuara administrative. Sikurse që çështja e themelimit, orga-nizmit dhe e mënyrës së punës së organeve rregullohet me dispozita, gjithashtu edhe kompetencapër çdo çështje administrative duhet të jetë e caktuar paraprakisht me dispozita.Kompetenca lëndore në procedurën administrative caktohet me dispozita, më së shpeshti, meligjet të cilat rregullojnë një lëmë të caktua administrativ ose tërë fushën administrative. Me fjalëtë tjera, kompetenca lëndore e disa organeve rregullohet me dispozitat materiale të një ose mëtepër fushave të caktuara administrative.Rregullimi i çështjeve të kompetencës lëndore nuk është e nevojshme të jetëobjekt shtjellimivetëm në dispozitat materiale, por ajo mund të rregullohet edhe me dispozitat e disa llojeve tëorganeve, por edhe me dispozitat organizative. Si shembull për këtë mund të shërbejnë rregullorete UNMIK-ut përi Organizimin e Organeve dhe Zyrave të Pavarura, për Degën Ekzekutive dheRregullorja për Vetëqeverisjen e Komunave në Kosovë, si dhe statutet e komunave dhe rregul-loret lokale të komunës që kanë të bëjnë me organizimin e organeve komunale të administratës,në të cilat janë të numëruara dhe të definuara të gjitha funksionet e organeve të AutoritetitQendror, të organeve të institucioneve të përkohshme vetëqeverisëse dhe të pushtetit lokal dhepërcaktohet fushëveprimi i tyre nga i cili del edhe kompetenca e çdo organi të veçantë.Siç u theksua, kompetenca tokësore caktohet me dispozitat për ndarjen politiko-territoriale tëkomunave dhe me dispozitat për punën e disa organeve. Zakonisht, kompetenca tokësore eorganeve përputhet me territorin që përfshin komuna, e cila i ka themeluar ato (organet ekomunës kanë kompetencë tokësore në kuadër të rajonit të komunës, të cilat kuvendi i komunës ika obliguar). Për këtë arsye organet e administratës duhet të kujdesen për kufijtë e komunës, e cilai ka themeluar ato.Me qëllim të respektimit të dispozitave për kompetencën, çdo organi të administratës i është lënëdetyrimi që, sipas detyrës zyrtare dhe gjatë tërë procedurës, të kujdeset për kompetencën e tij lën-dore dhe tokësore. Në qoftë se konstaton se nuk është kompetent për një çështje të caktuaradministrative, organi është i detyruar që parashtresën e palës t’ia dorëzojë, pa shtyrje, organitkompetent dhe për atë ta informojë palën. Nëse nuk mund të konstatojë se cili organ është kom-petent, do të nxjerrë konkluzion për hedhjen poshtë të parashtresës për shkak të jokompetencësdhe do t’ia dorëzojë palës atë. 591
  15. 15. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËS1.4 Kompetenca e presupozuar (presumptive)Kompetenca lëndore për zgjidhje në procedurën administrative caktohet me dispozitat me të cilatrregullohet fusha e caktuar administrative apo caktohet kompetenca e disa organeve. Ky Ligjpërmban disa rregulla mbi caktimin e kompetencës lëndore, që zbatohen në rastin kur nuk mundkonkludohet me bazë për dispozitat e një fushe të caktuar administrative apo për dispozitat qëkanë të bëjnë me kompetencën e disa organeve, kur nuk mund të konstatohet me saktësi se ciliorgan është kompetent për çështjen konkrete administrative. Andaj, një kompetencë e tillë e cak-tuar quhet kompetenca e presupozuar (presumptive), sepse në këtë mënyrë caktohet vetëmatëherë kur nga dispozitat materiale dhe të tjera nuk mund të përcaktohet kompetenca e organittë caktuar.Si rregull themelore për përcaktimin e kompetencës lëndore Ligji parashikon se për zgjidhjen eçështjeve administrative në shkallën e parë është kompetent organi komunal i administratës, nësezgjidhja e atyre çështjeve nuk është në kompetencë të organeve të Autoritetit Qendror.Sipas rregullës për kompetencën negative, në rast se nga dispozitat nuk mund të caktohet kompe-tenca lëndore e organit për zgjidhjen e çështjeve të caktuara administrative dhe kjo nuk mund tëpërcaktohet as sipas natyrës së çështjes, atëherë, për një çështje të tillë administrative është kom-petent organi komunal i administratës për punë të përgjithshme.Pos rregullave për caktimin e kompetencës lëndore, Ligji përmban edhe rregulla për caktimin ekompetencës tokësore, të cilat janë shtjelluar së bashku me shqyrtimin e asaj kompetence.1.5 Kufizimi hapësinor i kompetencësKompetenca lëndore e organit për zgjidhjen e çështjeve të caktuara administrative, si dhe për kry-erjen e veprimeve të tjera zyrtare është e kufizuar në kufijtë e rajonit të saj. Përjashtimisht, nëqoftë se ekziston rreziku i shtyrjes, ndërsa veprimi zyrtar duhet kryer jashtë kufijve të rajonit tëorganit, organi mund ta kryejë veprimin edhe jashtë kufirit të rajonit të vet, për çka është i detyru-ar që menjëherë ta informojë organin, në rajonin e të cilit ka ndërmarrë atë veprim.Veprimet zyrtare në ndërtesa apo në objekte e tjera në posedim të institucioneve ushtarake bëhenpas paralajmërimit paraprak të përgjegjësit të ndërtesës, përkatësisht të objektit dhe pas mar-rëveshjes me të.Kryerja e veprimeve zyrtare në rajonin eksteritorial (ndërtesat e zyrave të shteteve, konsullatave,përfaqësive të organizatave ndërkombëtare etj.) bëhet me ndërmjetësimin e organeve tëAutoritetit Qendror (të UNMIK-ut).1.6 Kalimi (delegimi) dhe marrja (substitucioni) e kompetencësDispozitat për kompetencën janë të natyrës detyruese (ius cogens) dhe duhet të respektohen singa organet që zhvillojnë procedurën administrative, ashtu edhe nga të gjithë pjesëmarrësit etjerë në procedurë. Në mënyrë të theksuar është vënë në dukje se asnjë organ nuk mund tëmarrë çështjen e caktuar administrative nga kompetenca e organit tjetër dhe vetë ta zgjidhë atë,përveç në rastet kur kjo është parashikuar me 592
  16. 16. E drejta administrativerregullore të UNMIK-ut apo me ligj dhe sipas kushteve të përcaktuara me atë rregullore apo meatë ligj. Në qoftë se me rregullore të UNMIK-ut apo me ligj është parashikuar se një çështje tëcaktuar duhet ta marrë ndonjë organ tjetër, atëherë e kemi rastin e marrjes (substituimit) të kom-petencës nga një organ në “dobi” të organit tjetër. P.sh., nëse organi komunal i administratës nukdo t’i zbatojë ligjet dhe dispozitat e tjera, organi i Autoritetit Qendror, kompetent për sigurimin ezbatimit të tyre, është i detyruar që drejtpërdrejt apo nëpërmjet organit tjetër të autorizuar t’izbatojë ato dispozita dhe akte të përgjithshme. Në Ligj kjo çështje është shtjelluar te “heshtja eadministratës”, kur organi i shkallës së dytë mundet ta zgjidhë vetë çështjen në vend të organit tëshkallës së parë, sepse ky nuk e ka dhënë vendimin brenda afatit të parashikuar.Edhe kalimi (delegimi) e kompetencës nga njëri organ te tjetri është i lejuar vetëm në bazë tëautorizimit decidiv ligjor apo me rregullore të UNMIK-ut. Në bazë të Ligjit, organi kompetentpër vendimmarrje mundet, në kushte të caktuara, ta lutë organin tjetër që, në vend të tij të ndër-marrë disa veprime. Kjo në Ligj është shtjelluar si ndihmë juridike, për çka u bë fjalë më sipër.1.7 Konflikti i kompetencaveEdhe pse kompetenca e organeve për vendimmarrje në procedurën administrative është e rreg-ulluar me shumë dispozita (ligje dhe rregullore të UNMIK-ut për disa fusha të administratës, medispozita për ndarjen politiko- territoriale, me dispozita për organizimin e disa organeve etj.)prapëseprapë, në praktikë ndodh që më tepër organe konsiderojnë se janë kompetent për zgjid-hjen e një çështjeje administrative apo që asnjë organ nuk dëshiron ta “pranojë” kompetencënpër zgjidhjen e një çështjeje konkrete administrative. Këto janë rastet që flasin për lindjen e kon-fliktit të kompetencave.Në të drejtën administrative konflikt i kompetencasve ndahet në konflikt pozitiv dhe negativ tëkompetencave. Konflikt pozitiv kompetencash kemi atëherë kur dy apo më shumë organeshpallen kompetent për zgjidhje të një çështjeje të njëjtë administrative. Konflikt negativ kompe-tencash kemi në situatën kur dy apo më tepër organe refuzojnë të vendosin për një çështje të cak-tuar administrative.Ngritja (hapja, nisja, inicimi) e procedurës për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave mund tëbëhet me iniciativën e organit dhe në bazë të propozimit të palës së interesuar. Duke pasurparasysh rregullën se çdo organ, sipas detyrës zyrtare, kujdeset për kompetencën e vet lëndoredhe tokësore, rrjedh edhe detyrimi i organit që, posa të konstatojë jokompetencën e vet, të kërko-jë konfirmimin e organit të caktuar për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave.Propozimin për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave e paraqet organi që ka vendosur i funditpër kompetencën e vet. Kjo ka të bëjë edhe me konfliktin negativ dhe pozitiv të kompetencave.Kur është fjala për konfliktin pozitiv të kompetencave, atëherë organi, i cili i fundit e shpall vetenkompetent krahas organit që tanimë është duke vendosur për çështjen e caktuar administrative,paraqet propozim për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave. Propozimin për zgjidhjen e konflik-tit negativ të kompetencave e paraqet organi të cilit i është dorëzuar lënda nga organi që ështëshpallur jokompetent për atë çështje administrative.Përveç organeve, propozimin për zgjidhjen e 593
  17. 17. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSkonfliktit të kompetencave mund ta paraqesë edhe pala.Edhe te rastet rastet e konfliktit të kompetencave, organi është i detyruar që në territorin e vet t’ikryejë ato veprime që nuk bën të shtyhen.2. Ndihma juridikeNdihma juridike qëndron në ndërmarrjen e disa veprimeve procedurale nga ana e organit që nukzhvillon procedurë, por i ndërmerr ato në bazë të lutjes së organit kompetent. Organi i lutur (iporositur), në kuadër të ndihmës juridike, nuk mund ta vërtetojë gjendjen faktike në vend tëorganit kompetent për zhvillimin e procedurës.Ndihma juridike kufizohet në kryerjen e disa veprimeve (këqyrja në vend, dëgjimi i dëshmitarëve,ekspertiza, dorëzimi i shkresave zyrtare etj.), që kanë të bëjnë me faktet dhe rrethanat e nevo-jshme në procedurë.Sipas rregullit, çdo organ kryen veprime zyrtare brenda kufijve të territorit të vet.Organi i administratës, vetëm përjashtimisht, mund të kryejë një veprim juridik edhe jashtë terri-torit të vet, me kusht që të ekzistojë rreziku i shtyrjes dhe për këtë duhet ta informojë organin eadministratës, në territorin e së cilës ka ndërmarrë atë veprim. Në qoftë se nuk ka kushte përkryerjen e një veprim të tillë, i cili duhet kryer jashtë territorit të organit të administratës që zhvil-lon procedurën, atëherë shfrytëzohen rregullat për ndihmën juridike. Kryerja e disa veprimeve tëprocedurës nga ndonjë organ, sipas lutjes (porosisë) së organit që zhvillon procedurën adminis-trative, paraqet dhënie të ndihmës juridike në kuptim të Ligjit.Të kërkuarit e obligueshëm të ndihmës juridike e kemi në rastin kur, për kryerjen e disaveprimeve në procedurën administrative, që duhet të ndërmerren jashtë territorit të organitkompetent që zhvillon procedurën, ky organ i drejtohet me lutje (porosi) organit të administratës,në territorin e të cilit ka për t’u ndërmarrë veprimi. Rasti i dytë i dhënies së ndihmës juridike ështëtë kërkimi jo i detyruar, sepse organi kompetent për zgjidhjen e çështjes administrative mundetqë, me qëllim të kryerjes më të të lehtë dhe më të shpejtë të veprimit apo shmangies së shpenz-imeve të panevojshme, kryerjen e disa veprimeve në procedurë t’ia besojë organit tjetër përkatëstë autorizuar për ndërmarrjen e veprimit të tillë. Në rastin e dytë, në zbatimin e ndihmës juridikeduhet që, si kritere, të shërbejnë arsyet e ekonomizimit dhe të racionalitetit, ndërkaq rasti i parëështë pasojë që del nga zbatimi i detyrueshëm i dispozitave mbi kompetencën.Përveç dhënies së ndihmës juridike ndërmjet organeve, ndihmë juridike në procedurën adminis-trative janë të detyruar t’i japin njëri- tjetrit edhe organet dhe subjektet e tjera, të cilat kanëautorizimin publik për vendimmarrje në çështje administrative.Përjashtimisht, organet mund të kërkojnë nga gjykatat që t’ua dorëzojnë dokumentet që u nevo-jiten për zhvillimin e procedurës administrative. Në qoftë se me këtë gjë nuk pengohet vetë pro-cedura gjyqësor, gjykatat kanë për detyrë të veprojnë në bazë të kësaj kërkese. Gjykata mund tëcaktojë afatin, në të cilin duhet t’i kthehen dokumentet.Dhënien e ndihmës juridike organeve të huaja ligji e rregullon në veçanti. Si edhe për marrëdhëni-et e tjera ndërmjet shteteve, edhe lidhur me çështjet e dhënies së ndihmës juridike vlejnë dispozi-tat e traktateve ndërkombëtare. 594
  18. 18. E drejta administrativeMe anë tëndihmës juridike organet duhet që, më lehtë dhe më shpejt, të zbatojnë veprime tënevojshme në procedurën administrative, pa marrë parasysh si dhe ku ato veprime duhet të kry-hen. Ky është shkaku që dhënia e ndihmës juridike është detyrim i organeve. Me qëllim të sjelljesmë me përgjegjësi ndaj këtij detyrimi, me ligj është caktuar edhe afati prej 30 ditëshbrenda të cilitëorgani i lutur është i detyruar të veprojë sipas lutjes brenda kufijve të territorit të vet dhefushëveprimin e vet.3. Personi zyrtar3.1 Nocioni person zyrtarEprori i organit, në pikëpamje të veprimeve në procedurën administrative, ka të gjitha autorizimetqë i përkasin atij organi. Kur eprori i organit, si person fizik, udhëheq procedurën dhe zgjidhçështje administrative. Ai punon në emër të organit.Në ligj nocioni “person zyrtar” përdoret në dy kuptime. Në kuptimin e parë, ky nocion përfshineprorin e organit dhe personin zyrtar që është i autorizuar të ndërmarrë veprime në procedurënadministrative para dhënies së vendimit. Kuptimi i dytë është më i ngushtë, sepse, sipas tij, per-soni zyrtar është punëtori profesional (nënpunësi civil) i organit të administratës të cilit eprori iorganit të administratës i ka dhënë autorizime për ndërmarrjen e veprimeve në procedurënadministrative deri në dhënien e vendimit. Edhe pse në kuptimin e gjerë edhe eprori i organitështë person zyrtar (sepse sipas pozitës së tij në çdo kohë mund t’i ndërmarrë të gjitha veprimetnë procedurën administrative, për të cilat janë të autorizuar punonjësit e organit të administratëstë cilët i udhëheq), megjithatë, nocionin “person juridik” në këtë Ligj do ta përdorim në kupti-min e ngushtë, madje kryesisht për arsyen që të bëhet dallimi mes punonjësve profesionalë tëorganeve të administratës dhe të eprorit të organit.Pas procedurat të zhvilluar dhe vërtetimit të gjendjes faktike, vendimin në çështjen administrativee merr organi kompetent vendimmarrës, përkatësisht në të shumtën e rasteve këtë e bën eprori icili udhëheq organin e administratës. Varësisht nga vëllimi dhe rëndësia e punëve dhe nga orga-nizimi i brendshëm, eprori i organit ka të drejtë ta autorizojë një person tjetër zyrtar të organitqë e drejton që të vendosë në çështje administrative nga llojet e caktuara të punëve. Në këtëautorizim është i përmbajtur edhe autorizimi për zhvillimin e procedurës që i paraprin zgjidhjes sëçështjes administrative, përkatësisht dhënies së vendimit (neni 35).Përveç të drejtave të eprorit, i cili udhëheq organin, që të japë autorizim për zgjidhje të çështjeveadministrative, përkatësisht për dhënie të vendimit, Ligji mundëson t’i jepet autorizim edhendonjë persont tjetër profesional të organit, të cilin e drejton eprori, për të ndërmarrë veprime nëprocedurë para dhënies së vendimit. Në rast se në këtë autorizim nuk ka kufizime për veprime tëcaktuara, atëherë personi i autorizuar ka të drejtë t@i kryejë të gjitha veprimet në procedurënadministrative, përveç dhënies së vendimit dhe të konkluzioneve të tilla, me të cila bëhet ipamundur zhvillimi i mëtejmë i procedurës.3.2 Përjashtimi i personit zyrtarZhvillimi objektiv dhe i paanshëm i procedurës 595
  19. 19. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSadministrative kërkon nga personi zyrtar, i cili zhvillon procedurën, si dhe nga personat e autor-izuar për zgjidhjen e çështjeve të caktuara administrative, plotësimin e prezumimeve tëmësipërme. Gjithashtu Ligji, përveç që kërkon që personi zyrtar i autorizuar të ndërmarrëveprime në procedurë para dhënies së vendimit, ai duhet të jetë edhe profesional ( me ligj ështëpërcaktuar që për punë në zgjidhjen e çështjeve të thjeshta administrative punëtori duhet të ketëkualifikimin e mesëm përkatës shkollor, ndërsa për punë në zgjidhjen e çështjeve të ndërlikuaraadministrative - kualifikimin përkatës universitar), si dhe duhet të jetë edhe i paanshëm dhe objek-tiv.Shkaqet për vënien në dyshim të paanësisë së personit të caktuar zyrtar në çështje konkreteadministrative mund të jenë të shumta. Ato mund të shfaqen si në raport me çështjen e caktuaradministrative, ashtu edhe në raport me personin zyrtar dhe disa pjesëmarrës në procedurë, nëveçanti në raport me palën, si pjesëmarrëse më e interesuar në procedurë. Për shkak të mundësisësë ndikimit mbi objektivitetin dhe paanësinë e personit zyrtar, ekzistojnë arsye që përjashtojnëkëtë nga zgjidhja e çështjeve konkrete administrative, të cilat ligji i klasifikon në dy grupe. Grupi iparë i arsyeve i përket përjashtimit të detyrueshëm (obligues) të personit zyrtar, ndërsa i dyti ka tëbëjë me mundësinë jo të obligueshme (fakultative) të përjashtimit.Në rastin e parë, përjashtimi i personit zyrtar (përjashtimi i detyrueshëm), pa marrë parasysh se aështë i autorizuar të vendosë apo të kryejë vetëm disa veprime ose të gjitha veprimet në proce-durë, pos dhënies së vendimit, Ligji parashikon katër raste:1) në qoftë se në lëndën për të cilën zhvillohet procedura është palë, i autorizuar bashkë mepalën, përkatësisht bashkobligues, dëshmitar, ekspert, i autorizuar ose përfaqësues ligjor i palës;2) në qoftë se me palën, me përfaqësuesin ose me të autorizuarin e palës është në gjini gjaku nëvijë të drejtë, kurse në vijë anësore deri në shkallë të katërt përfundimisht, bashkëshort ose nëgjini krushqie deri në shkallë të dytë përfundimisht, edhe atëherë kur martesa të ketë pushuar;3) në qoftë se me palën, përfaqësuesin ose të autorizuarin e palës është në marrëdhënie të krye-familjarit, birësuesit, të birësuarit ose të kujdestarit dhe4) në qoftë se në procedurën e shkallës së parë ka marrë pjesë në zhvillimin e procedurës ose nëdhënien e vendimit.Për arsye të lidhjes së veçantë personale të personit zyrtar me lëndën konkrete administrative, qëdel nga rastet e theksuara, në të gjitha këto raste parashikohet përjashtimi i detyrueshëm i personitzyrtar. Atëherë, ndërpritet procedura dhe përjashtimin lajmërohet organi kompetent vendimmar-rës.Në rastin e dytë përjashtimi (përjashtimi fakultativ) mund të bëhet në qoftë se ekzistojnërrethanat, të cilat mund ta vënë në dyshim paanësinë e personit zyrtar. Ligji nuk cakton se cilatjanë ato “rrethana të tjera”, të cilat munden, por jo patjetër, të shkaktojnë përjashtimin e personitzyrtar. Në këto rrethana mund të radhiten mosdurimi personal i personit zyrtar me palën, kon-fliketet e tyre të ndryshme, kontestet etj. 596
  20. 20. E drejta administrativeSipas Ligjit, në të vërtetë, është evidente se përjashtimi ka të bëjë me personin që është i autor-izuar tëjapë vendim (eprori i organit, personi i autorizuar zyrtar për zgjidhjen e çështjeve admin-istrative nga një lloj i caktuar i punëve etj.), si dhe për personat zyrtarë, të cilët janë të autorizuartë kryejnë disa veprime në procedurë. Përveç këtyre personave zyrtarë, dispozitat e Ligjit për për-jashtimin në mënyrë fakultative zbatohen përshtatshmërisht edhe ndaj procesmbajtësit.Procedura në rastin e përjashtimit mbi bazën e ekzistimit të shkaqeve të detyrueshme duhet tëzhvillohet pas lajmërimit të personit zyrtar për ekzistimin e tyre. Personi zyrtar, që do të duhej tëvendostelidhur me çështjen e caktuar administrative ose të kryente ndonjë veprim në procedurë,sapo të ketë mësuar për ekzistimin e ndonjërit nga shkaqet e përjashtimit, ka për detyrë ta ndër-presë çdo punë të mëtejshme në lëndë dhe përpërjashtimin ta njoftojë organin kompetentvendimmarrës. Në qoftë se personi zyrtar konsideron se ekzistojnë rrethana të tjera, që e përligjinpërjashtimin e tij, ai do ta njoftojë për këtë të njëjtin organ, duke mos e ndërprerë punën.Përjashtimin e personit zyrtar mund ta kërkojë edhe pala dhe kjo për shkaqet e theksuara të për-jashtimit, si dhe kur ekzistojnë rrethana të tjera që vënë në dyshim paanësinë e tij. Në kërkesën evet pala duhet t’i vërë në dukje rrethanat për të cilat konsideron se ekziston ndonjëri nga shkaqete përjashtimit. Personi zyrtar, përjashtimin e të cilit e ka kërkuar pala për cilindo shkak të për-mendur në këtë Ligj, nuk mundet të ushtrojë, deri në nxjerrjen e konkluzionit mbi këtë kërkesë,asnjë veprim procedural, përveç atyre që nuk mund të shtyhen.Organi kompetent vendimmarrës nxjerr konkluzion për përjashtimin. Në konkluzionin për për-jashtim do të caktohet personi zyrtar që do të vendosë, përkatësisht do të ushtrojë veprime tëveçanta procedurale lidhur me lëndën, në të cilën është caktuar përjashtimi. Kundër konkluzionitme të cilin caktohet përjashtimi nuk lejohet ankim. Kjo do të thotë se ankesa lejohet kundër kon-kluzionit me të cilën është refuzuar kërkesa e palës për përjashtim të personit zyrtar.IV - PALËT DHE PËRFAQËSIMI I TYRE NË PROCEDURËN ADMINISTRATIVE1. Në përgjithësi për pjesëmarrësit në procedurën administrativeNë procedurën administrative pjesëmarrës kryesorë janë organi dhe pala. Grupi i dytë i pjesëmar-rësve (dëshmitarët, ekspertët, interpretët etj.), mund të paraqiten në procedurën administrativedhe kjo varet nga natyra dhe lloji i çështjes administrative që është objekt i procedurës administra-tive. Proces administrativ nuk ka, në qoftë se nuk e zhvillon organi. Me rregullat për përcaktimine kompetencës lëndore dhe tokësore caktohet se cili organ është kompetent për vendimmarrjelidhur me të drejtat, detyrat apo interesat e individëve, të personave juridikë ose ndonjë paletjetër.Edhe pse në Ligj, në shumë vende, theksohet se procedurën administrative e zhvillon organi, atënë të vërtetë e udhëheq personi zyrtar i organit, ndërsa në emër të organit vendim merr eprori iorganit ose personi zyrtar të cilin ai e ka autorizuar për zgjidhjen e çështjeve administrative nganjë lloj i caktuar i punëve. 597
  21. 21. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSRrethi i pjesëmarrësve të tjerë varet nga lloji i procedurës që zhvillohet në çështjen e caktuaradministrative. Sipas rregullit, në procedurën e shkurtër ekzaminuese merr pjesë vetëm pala,përveç organit kompetent, i cili udhëheqë procedurën, ndërsa rrethi i gjerë i pjesëmarrësve, kurzbatohet procedura e veçantë ekzaminuese. Në procedurën e veçantë ekzaminuese, sipas rregullit,marrin pjesë më shumë palë, dëshmitarë, ekspertë dhe persona të tjerë, sepse mbahen seanca,bëhen këqyrje në vend dhe kryhen veprime të tjera të nevojshme procedurale.2. Pala2.1 Nocioni “palë”Është shumë vështirë të përkufizohet nocioni i palës në procedurën administrative, për shkak tëshumëllojshmërisë së zgjidhjeve administrative në raport me nocionin e palës në procdurat e tjera.Për shkak të kësaj vështirësie, Ligji, në përgjithësi, cakton se palë është personi me kërkesën e tëcilit ngrihet procedura ose kundër të cilit zhvillohet procedura, apo i cili, për mbrojtjen e të drej-tave të veta ose të interesave të veta juridike, ka të drejtë të marrë pjesë në procedurë (neni 49).Nga kuptimi kështu i përcaktuar, palët në procedurën administrative radhiten në tri grupethemelore:a) pala aktive - personi sipas kërkesës së të cilit është ngritur procedura, përkatësisht personi i cilinga organi administrativ kërkon realizimin e një të drejte të caktuar;b) pala pasive - është personi kundër të cilit zhvillohet procedura, përkatësisht të cilit i përcakto-het detyrimi i caktuar;c) pala e rastit - është personi i cili me qëllim të mbrojtjes së të drejtave të veta apo të interesavejuridike ka të drejtë të marrë pjesë në procedurën administrative.Në pikëpamje të numrit të palëve dhe pozitës së tyre, procedura administrative njeh palën nëçështjet njëpalëshe, në të cilat merr pjesë vetëm një palë apo më tepër palë (persona) në pozitë tënjëjtë. Në qoftë se në procedurën administrative paraqiten më shumë palë me interesa tëkundërta, përkatësisht nga pozita të ndryshme, atëherë është fjala për çështje kontradiktore dheshumëpalëshe.Në rastet kur në emër të organit të pushtetit (lokal apo qendror) paraqiten organe të veçanta, rën-dom në çështje kontradiktore kundrejt disa personave, atëherë të gjitha këto organe (prokuroripublik, avokati publik dhe organet e tjera të pushtetit lokal dhe qendror) kanë, brenda kufijve tëautorizimeve ligjore, të drejta dhe detyrime të palës (paragrafi 1 i nenit 52).Në procedurën administrative palë mund të jetë çdo person fizik dhe juridik.Palë në procedurën administrative mund të jenë edhe organet e pushtetit (lokal dhe qendror),njësia afariste e organizatës, qendra e banimit, grupi i personave e të tjerë, që nuk kanë cilësinë epersonit fizik, me kusht që të jenë titullarë të të drejtave dhe të detyrimeve për të cilat vendoset nëprocedurën administrative. Organizata sindikale, gjithashtu, mund të jetë palë, në qoftë se proce-dura administrative shtrihet në ndonjë të drejtë 598
  22. 22. E drejta administrativeapo interes juridik të punëtorëve të ndërmarrjes.Organizatat shoqërore dhe shoqatat e qytetarëve, të cilat, sipas aktit të përgjithshëm, kanë përdetyrë të mbrojnë të drejtat dhe interesat e caktuara të anëtarëve të tyre, me pëlqimin e anëtarëvetë vet, në emër të tyre mund të parashtrojnë kërkesë që ka të bëjë me të drejta dhe interesa të tilla,si dhe të hyjnë në procedurën e ngritur me të gjitha të drejtat e palës (neni 51).2.2 Cilësitë e përgjithshme dhe të veçanta të palësQë një palë e caktuar të mund të marrë pjesë plotësisht në procedurën administrative dhe që nëatë procedurë të paraqitet dhe të veprojë si palë, duhet t’i plotësojë këto kushte:a) të ketë aftësi për të qenë palë (aftësia e palës);b) të ketë aftësinë e kryerjes së pavarur të veprimeve (aftësia procedurale) dhec) të ekzistojë lidhja e caktuar e atij personi me çështjen konkrete administrative - me lëndën eprocedurës (legjitimiteti i palës).Kjo do të thotë se pozitën e palës në procedurën administrative që zhvillohet lidhur me njëçështje administrative mund ta ketë vetëm ai person që i plotëson të tria kushtet bashkërisht(kumulativisht) e jo në mënyrë alternative, përkatësisht një nga kushtet e përmendura.Meqenëse ekzistimi i palës dhe i aftësisë procedurale përcaktohet sipas kritereve të përgjithshme,këto aftësi mund të përfshihen në kuadër të cilësive të përgjithshme të palës.Përcaktimi i legjitimitetit të palës është një çështje mjaft e vështirë dhe varet nga ekzistimi iraportit të theksuar ndërmjet personit të caktuar dhe çështjes konkrete administrative, për të cilënvendoset në procedurë. Kjo është një cilësi e veçantë e palës që duhet të përcaktohet në çdo pro-cedurë konkrete administrative dhe është e lidhur për personin e caktuar dhe për lëndën e caktuaradministrative. Kjo cilësi e palës nuk mund të përcaktohet çdoherë paraprakisht, kurse ndonjëherëas gjatë procedurës, por vetëm pas përfundimit të saj. Edhe po të ekzistojë dyshimi ndajlegjitimitetit të palës, një personi të tillë duhet t’i mundësohet pjesëmarrja në procedurë, ndërsagjatë procedurës hulumtohen dhe përcaktohen kushtet për ekzistimin e tij.2.3 Aftësia e palësAftësia e palës në procedurën administrative i përgjigjet aftësisë juridike, që nënkupton aftësinëqë personi i caktuar mund të jetë bartës i të drejtave dhe detyrave të veta. Kjo aftësi epërgjithshme juridike, parimisht, është e barabartë për tërë fushën juridike, në veçanti për tëdrejtën civile dhe administrative.Aftësinë e përgjithshme juridike, po kështu edhe aftësinë e palës në procedurën administrative,e kanë të gjithë personat fizikë dhe juridikë. Kjo do të thotë se kjo aftësi fitohet që nga lindja evetë personit fizik, përkatësisht që nga themelimi i personit juridik dhe regjistrimi i tij në organinkompetent apo në gjykatë. Në disa raste të pro- 599
  23. 23. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËScedurës administrative kërkohet aftësia e veçantë juridike, andaj, edhe pse persona të caktuar kanëaftësi të përgjithshme juridike, ata nuk mund të jenë palë në procedurën administrative, sepsenuk kanë aftësinë e veçantë juridike për atë lloj lëndëah (p.sh. shtetasit e huaj nuk mund të jenëpalë në çështje të caktuara administrative).Gjithashtu, në procedurën administrative mund të paraqiten palët të cilat nuk e kanë cilësinë epersonit juridik. Kështu, palë mund të jenë edhe organet e pushtetit (lokal dhe qendror), njësiaafariste, grupi i personave etj., të cilët nuk e kanë cilësinë e personit juridik. Gjithashtu, palë nëprocedurën administrative mund të jetë edhe organizata sindikale, në qoftë se procedura admin-istrative shtrihet në ndonjë të drejtë apo interes juridik të punëtorëve në ndërmarrje.Me të gjitha të drejtat e palës, në procedurën administrative mund të paraqiten edhe organizatate bashkësitë dhe shoqatat e qytetarëve, të cilat, sipas akteve të përgjithshme juridike, kanë përdetyrë të mbrojnë të drejtat dhe interesat e caktuara të anëtarëve të vet, kështu që, me pëlqimin eanëtarit të vet dhe në emër të tij, mund të parashtrojnë kërkesa që kanë të bëjnë me të drejta dheinteresa të tilla, si dhe të hyjnë në procedurën e ngritur me të gjitha të drejtat e palës.Të drejta dhe detyra të palës kanë prokurori publik, avokati publik dhe organet e tjera të pushtetitlokal dhe qendror në rastet kur janë të autorizuar që në procedurën administrative të përfaqëso-jnë interesat shoqërore. Vëllimi i të drejtave dhe detyrave varet nga vëllimi i autorizimeve të për-caktuara me ligj.2.4 Aftësia (Zotësia) proceduraleDerisa në Ligj përcaktohet rregulla që palë në procedurën administrative mund të jetë çdo per-son fizik dhe juridik, ndërsa sipas kushteve të caktuara edhe subjektet e tjera (neni 50-52), aftësiae plotë procedurale varet nga mundësia që vetë pala të kryejë veprime në procedurën administra-tive (paragrafi 1 i nenit 53).Në të vërtetë, aftësia procedurale çdoherë parapëlqen edhe ekzistimin e aftësisë juridike, përkatë-sisht të aftësisë së palës. Nuk mundet dikush të jetë procesualisht i aftë e që, njëkohësisht, nëpërgjithësi, të mos mund të jetë palë në procedurën administrative. Është e mundshme të keminjë situatë të kundërt, ngase ndonjë person mund të ketë aftësinë e palës, por të mos ketë edheaftësinë procedurale. Kjo do të thotë se një person i tillë është palë në procedurë, por për shkaktë ekzistimit të disa shkaqeve, ai nuk mund tëi kryejë vetë veprime në procedurën administrative.Këta janë persona të cilët ende nuk janë madhorë (nuk kanë mbushur moshën 18 vjeç, kur fito-het aftësia e plotë afariste procedurale), si dhe personat të cilëve u është marrë aftësia afariste(zotësia për të vepruar) (p.sh. personat mentalisht të sëmurë). Personat e tillë janë palë në proce-durë, por në vend të tyre, veprimet administrative i ndërmarrin përfaqësuesit, të cilët janë tëndryshëm dhe do të shtjellohen në veçanti.2.5 Legjitimiteti i palësNë çdo lëndë konkrete administrative organi që zhvillon procedurën është i detyruar të hulumto-jë, pos ekzistimit të kushteve për aftësinë e palës dhe aftësinë procedurale të palëve në procedurë,edhe çfarë është raporti i palëve apo i palës ndaj lëndës procedurale. Ajo marrëdhënie e një per-soni, qoftë ai fizik a juridik, ndaj lëndës së person- 600
  24. 24. E drejta administrativeit, nga e cila dalin disa të drejta apo interesa juridike, përkatësisht ekzistimi ose mundësia e ekzis-timit të ndonjë të drejte apo detyrimi, i atribuohet legjitimitetit të palës.Në procedurën administrative askush nuk mund të marrë pjesë pa autorizim në lëndën e huaj,sepse çdoherë hulumtohet se çfarë është raporti i një personi ndaj lëndës së procedurës, përkatë-sisht ekzistimi i legjitimitetit të palës. Në qoftë se, në vend të palës, lajmërohet një person tjetër,atëherë është fjala për përfaqësuesin ligjor apo sipas autorizimit të veçantë. Në të vërtetë, në qoftëse nuk është fjala për përfaqësuesin, ndërsa nuk mund të vërtetohet ekzistimi i interesit juridik,personit të tillë nuk do t’i lejohet pjesëmarrja në procedurën administrative.Derisa ekzistimi i aftësisë së palës dhe aftësisë procedurale përcaktohet sipas kritereve objektivemë parë të njohura, ekzistimi i legjitimitetit të palës varet nga interesi juridik i një personi. Aiinteres duhet të jetë i vërtetë dhe mund të qëndrojë në të drejtën e palës që të kërkojë ngritjen eprocedurës (dhënia e lejes së ndërtimit, të letërnjoftimit etj.), kur është fjala për legjitimitetin aktivapo është fjala për procedurën që është ngritur sipas detyrës zyrtare, në të cilën përcaktohendetyrimet për personin e caktuar (përcaktimi i detyrimeve të ndryshme tatimore etj.). Në këtë rast,pala ka tjetër pozitë dhe nuk është aktive si në procedurën që zhvillohet lidhur me kërkesën e saj,kështu që, për këtë arsye ky legjitimitet quhet legjitimitet pasiv i palës.Organi që zhvillon procedurën është i detyruar që, sipas detyrës zyrtare, të kujdeset nëse personiqë paraqitet si palë gjatë tërë procedurës, a mund të jetë palë dhe nëse palën e përfaqëson ose jopërfaqësuesi ligjor. Në qoftë se gjatë procedurës pala vdes, organi mund ta pezullojë ose ta vazh-dojë procedurën dhe këtë do ta vlerësojë varësisht nga karakteri i çështjes administrative, që ështëobjekti i procedurës. Në qoftë se organi vlerëson se, sipas karakterit të çështjes ,procedura nukmund të vazhdohet, atëherë do ta pezullojë procedurën me konkluzion, kundër të cilit lejohetankim i veçantë.3. Përfaqësimi i palës në procedurën administrativeSiç kemi parë, palë në procedurë është edhe personi që nuk mund të kryejë veprime proceduraledhe kjo është pala e paaftë procedurale. Për palën e tillë, nëse është fjala për person fizik,veprimet procedurale i ndërmarrin, i propozojnë dhe në to marrin pjesë përfaqësuesit e tyreligjorë. Në emër të personave juridikë, në procedurë marrin pjesë përfaqësuesit e tyre ligjorë osepërfaqësuesit e autorizuar. Ky ligj njeh edhe përfaqësuesin e palës me aftësi procedurale, i cilimund të jetë edhe ky palë, me kusht që për atë të marrë autorizim nga pala, prandaj edhe quhet iautorizuar vullnetar. Në rastet e caktuara paraqitet edhe përfaqësuesi i përkohshëm dhe përfaqë-suesi i përbashkët.Të gjithë përfaqësuesit dhe të autorizuarit në procedurën administrative janë persona fizikë meaftësi veprimi, të cilët kryejnë veprime procedurale në procedurë, por jo në emër të vet dhe nëllogari të palëve të cilat i përfaqësojnë.Në procedurën administrative dallohen këto lloje të përfaqësimit:1) përfaqësuesit ligjorë ose të nevojshëm të personave me paaftësi procedurale dhe të personave juridikë;2) i autorizuari; 601
  25. 25. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËS3) përfaqësuesi i përkohshëm dhe4) përfaqësuesi i përbashkët.3.1 Përfaqësuesi ligjorPërfaqësuesit ligjorë veprojnë për personat që nuk kanë aftësi procedurale dhe për personatjuridikë. Përfaqësuesi ligjor për palën e paaftë në aspektin procedural caktohet në bazë të ligjit apoaktit të organit kompetent të dhënë në bazë të ligjit. Në rolin e përfaqësuesve ligjorë të personavefizikë, më së shpeshti, lajmërohen në procedurat të ndryshme dhe, po ashtu ,në procedurënadministrative, prindërit e fëmijëve të mitur. Ky përfaqësim ligjor mund të pushojë para arritjes sëmoshës madhore te rastet e lidhjes së kurorës apo të marrjes së të drejtave prindërore, ndërsamund të vazhdohet nëse është hequr kujdesi prindëror mbi fëmijët.Në qoftë se bëhet shkurorëzimi apo anulimi i martesës, gjykata vendos se cilit prej prindërve dot’ia besojë fëmijët për ruajtje dhe edukim, kështu që në këtë mënyrë është vendosur edhe çështja epërfaqësimit të fëmijëve.Fëmijëve të mitur, të cilët nuk janë nën kujdesin prindëror, organi kompetent i pushtetit lokal përpunët e kujdestarisë, cakton kujdestarin. Ky organ u cakton kujdestarin edhe personave madhorë,të cilët janë privuar tërësisht apo pjesërisht nga aftësia afariste (për të vepruar). Kujdestarët e cak-tuar janë përfaqësues ligjorë në procedurën administrative.Personat juridikë në procedurën administrative i përfaqësojnë përfaqësuesit e tyre ligjorë,përkatësisht përfaqësuesit. Në qoftë se përfaqësuesi, përkatësisht përfaqësuesi ligjor i personitjuridik nuk është caktuar me ligj apo me akt të organit kompetent të pushtetit, të dhënë në bazë tëligjit, përfaqësuesi, përkatësisht përfaqësuesi ligjor, caktohet me akt të përgjithshëm normativ tëpersonit juridik. Ndërmarrjet, si persona juridikë më të shumtë, i përfaqëson dhe i paraqet organii vetëm afarist (drejtori etj.), përkatësisht kryetari i organit kolegjial afarist, në qoftë se me statutapo me një akt tjetër normativ të ndërmarrjes nuk është caktuar ndryshe.Përveç këtyre personave, përfaqësimin e ndërmarrjeve mund ta kryejë edhe një apo më shumëpunëtorë me autorizime dhe përgjegjësi të veçanta të ndërmarrjes.Organi kompetent i kryen veprimet në procedurë nëpërmjet përfaqësuesit të caktuar me ligj.Avokatia publike përfaqëson organet e pushtetit në pikëpamje të të drejtave të tyre pasurore dhetë interesave në procedurën administrative, si dhe në procedurat e tjera. Në raste të tjera, për-faqësimin e organeve e bëjnë eprorët e organeve, përkatësisht personat e caktuar me dispozitatpër themelimin dhe organizmin e organeve.3.3 I autorizuariPala, pra edhe përfaqësuesi i saj ligjor, kanë të drejtë të caktojnë të autorizuarin që do ta përfaqë-sojë në procedurë. I autorizuari nuk mundet, në vend të palës, të kryejë vetëm ato veprime lidhurme të cilat është e nevojshme që vetë pala të japë deklarata. Gjithashtu, vetëm pala mund të japëdeklarata edhe në rastet e tjera krahas të autorizuarit, qoftë me vetiniciativë, qoftë me kërkesë e tëorganit i cili zhvillon procedurën. 602
  26. 26. E drejta administrativePala e pranishme, kur i autorizuari i saj jep deklarata me gojë, mundet t’i ndryshojë apo t’i revoko-jë ato menjëherë dhënies së tyre. Në qoftë se në deklaratat (me shkrim apo me gojë) ndërmjetpalës dhe të autorizuarit të saj ka mospajtime për disa fakte, organi, duke zbatuar parimin evlerësimit të lirë të provave (parimi i bindjes së lirë), pas vlerësimit të ndorëzjegjshëm dhe mekujdes të provave në veçanti dhe të gjithave së bashku, i merr si të vërtetuara faktet dhedeklaratat që janë në pajtim me një vlerësim të tillë.I autorizuar mund të jetë çdo person qëi ka aftësi të plotë afariste (?), përveç personave të cilëtmerren me pseudoavokati (personat të cilët me kompensim, pa autorizim, japin ndihmë juridike tëçfarëdo lloji). Në qoftë se paraqitet në rolin e të autorizuarit, personit që merret me pseudoshkre-sori, organi, sipas detyrës zyrtare, do t’ia ndalojë përfaqësimin e mëtejshëm dhe për këtë men-jëherëdo ta njoftojë palën. Kundër konkluzionit mbi ndalimin e përfaqësimit mund të ushtrohetankesë e veçantë, e cila nuk e shtyn ekzekutimin e konkluzionit. Edhe avokatët janë të autorizuartë palës, por në procedurën administrative përfaqësimi i tyre nuk është i detyruar si në procedu-rat e tjera.Autorizimi për përfaqësim mund të jepet me shkrim dhe me gojë në procedurë verbal. Për autor-izimin me gojë bëhet shënimi në lëndë. Autorizimi mund të jepet për tërë procedurën (i plotë)apo vetëm për disa veprime (i pjesshëm - paraqitja e kërkesës për ngritjen e procedurës, paraqitjae ankesës, përfaqësimi në një seancë etj.). Edhe njëri edhe tjetri autorizim mund të kufizohen nëkohë.Përmbajtja, vëllimi dhe çështjet e tjera lidhur me vlefshmërinë e autorizimit, vlerësohen sipasparimeve të procedurës civile, nëse këto çështje nuk janë të rregulluara me ligj. Për dhënien eautorizimit një avokati është e mjaftueshme që pala apo përfaqësuesi i saj të nënshkruajë autoriz-imin.Kur autorizimi i jepet personit që nuk është avokat, është e nevojshme prania e dy dëshmitarëve,të cilët do të nënshkruajnë në autorizim. Në qoftë se autorizimi jepet në formë dokumenti privat,dhe dyshohet ndaj rregullsisë së tij, mund të kërkohet të paraqitet autorizimi i vërtetuar.Me vdekjen e palës, humbjen e aftësisë së saj procedurale apo ndërrimin e përfaqësuesit ligjor,autorizimi nuk pushon. Pasardhësi juridik (trashigimtari) i palës, përkatësisht përfaqësuesi i riligjor i tij, mund ta revokojë autorizimin e mëparshëm.Personi zyrtar i cili zhvillon procedurën apo kryen disa veprime në procedurë mund të lejojë, për-jashtimisht, që në emër të palës, si të autorizuar të tij, të kryejnë një veprim të caktuar pa autoriz-im anëtarët e familjes së tij, personat në marrëdhënie pune me të apo eprorët e palës, në qoftë sefjala është për persona të njohur dhe nëse nuk ka dyshim për ekzistimin dhe vëllimin e autorizim-it. Në qoftë se personat e tillë paraqesin kërkesë për ngritjen e procedurës apo gjatë procedurësjapin deklarata në kundërshtim me deklaratën e mëhershme të palës, nga ai do të kërkohet që,brenda afatit të caktuar të paraqesë autorizimin në mënyrë plotësuese.3.4 Përfaqësuesi i përkohshëmOrgani i cili zhvillon procedurën do t’i caktojë palës përfaqësuesin e përkohshëm, në qoftë se këtëe kërkon ngutësia e lëndës dhe nëse procedura 603
  27. 27. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSduhet të zhvillohet patjetër, në këto raste:- Në qoftë se pala e paaftë nga ana procedurale nuk ka përfaqësuesin e vet ligjor ose ndonjë veprim duhet të ndërmerret kundër personit vendqëndrimi i të cilit është i panjohur, e i cili nuk ka të autorizuar të vetin. Në këtë rast organi menjëherë do ta informojë për këtë organin e kujdestarisë, ndërsa kur përfaqësuesi i përkohshëm i caktohet personit vendqëndrimi i të cilit është i panjohur, ai do ta shpallë konkluzionin në mënyrën e zakonshme (afishimi në tabelën e shpalljeve etj.);- Në qoftë se ndërmarrja, organizata apo institucioni nuk e ka përfaqësuesin ligjor, përfaqë- suesin dhe as të autorizuarin. Përfaqësuesi i përkohshëm për këta persona caktohet, si rregull, nga radha e personave zyrtarë të tyre dhe për këtë, madje pa shtyrje, lajmërohet ndërmarrja, përkatësisht organizata dhe institucioni;- Kur duhet të kryhet veprimi që nuk mund të shtyhet, kurse pala, përkatësisht i autorizuari apo përfaqësuesi i saj nuk mund të thirren në kohën e duhur. Për këtë gjë pala, i autorizuari ose përfaqësuesi do të njoftohen menjëherë.Personi i caktuar ka për detyrë ta marrë përsipër përfaqësimin, kurse përfaqësimin mund ta refu-zojë vetëm për shkaqet që janë parashikuar me dispozita të veçanta. Përfaqësuesi i përkohshëmmerr pjesë vetëm në procedurën për të cilin është i caktuar shprehimisht dhe pikërisht gjersa tëmos paraqitet përfaqësuesi ligjor ose përfaqësuesi, përkatësisht vetë pala ose i autorizuari i saj.3.5 Përfaqësuesi i përbashkëtPërfaqësuesi i përbashkët, si lloj i përfaqësuesit, paraqitet kur në procedurën administrativendeshemi me bashkësi procedurale. Procedura e bashkësisë në procedurën administrative gjenzbatim kur dy ose më tepër palë, në të njëjtën lëndë, paraqiten bashkërisht, në qoftë se me dis-pozitë të veçantë nuk është caktuar ndryshe. Në raste të tilla palët kanë për detyrë të theksojnë secila prej tyre do të paraqitet si përfaqësuese e tyre e përbashkët, në qoftë se nuk kanë vendosur tëcaktojnë të autorizuar të përbashkët.Organi që zhvillon procedurën ka të drejtë që t’u caktojë me konkluzion palëve që në procedurëmarrin pjesë me kërkesa identike të deklarojnë brenda afatit të caktuar se cila prej tyre do t’i për-faqësojë, apo të emërojnë të autorizuarin e përbashkët, me kusht që këtë të mos e ndalojë dis-pozita e veçantë juridike. Në qoftë se palët nuk veprojnë sipas një konkluzioni të tillë, këtë mundta caktojë vetë organi që zhvillon procedurën, me ç’rast përfaqësuesi, përkatësisht i autorizuari ipërbashkët, e mban këtë status gjithnjë gjersa palët të mos e caktojnë tjetrin. Kundër një kon-kluzioni të tillë palët kanë të drejtë ankimi të veçantë, por ankimi nuk e shtyn ekzekutimin.Edhe në rastin e caktimit të përfaqësuesit të përbashkët, përkatësisht të autorizuarit të përbashkët,secila palë rezervon të drejtën të paraqitet si palë në procedurë, të japë deklaratë dhe të bëjë nëmënyrë të pavarur ankime si dhe të shfrytëzojë mjete të tjera juridike.3.6 Ndihmësi profesionistLigji parashikon institucionin e ndihmësit profe- 604
  28. 28. E drejta administrativesionist, të cilin nuk e njeh as procedura penale, as ajo civile, por as procedurat e tjera.Ndihmësi profesionist nuk është i autorizuar dhe përfaqësues i palës, por është person profesion-ist, i cili palës i jep vetëm ndihmë profesionale në formë të dhënies së këshillave dhe njoftimeve.Nga një person i tillë kërkohet të ketë dije profesionale lidhur me lëndën në procedurë.Nga pozita e ndihmësit profesionist shihet se ai vepron pranë palës e jo në vend të saj, përkatë-sisht ai person nuk mund ta përfaqësojë palën.Organi që zhvillon procedurën do të lejojë, për çështjet për të cilat kërkohet dije profesionale lid-hur me lëndën e procedurës, që pala të sjellë personin profesionist, ndihmësin profesionist, i cilido t’i japë njoftime dhe këshilla, me kusht që të jetë i aftë për të vepruar dhe që të mos merretme pseudoavokati. Shpenzimet e punës së ndihmësit profesionist i heq, sipas rregullit, vetë palapranë të cilit është personi i tillë, i cili ka vepruar me thirrje të saj.VII - KOMUNIKIMI I ORGANEVE DHE I PALËVE1. Parashtresat1.1 Nocioni dhe llojet e parashtresaveParashtresa është një nga format e komunikimit të palëve dhe të pjesëmarrësve të tjerë meorganet, si dhe arsye për komunikim të organeve me palët dhe me pjesëmarrësit e tjerë në proce-durën administrative. Në bazë të këtij Ligji, me fjalën parashtresë nënkuptojmë kërkesat, formula-rët që shfrytëzohen për përpunimin automatik të të dhënave, propozimet, fletëparaqitjet, lutjet,ankimet, kundërshtimet dhe komunikimet e tjera, me të cilat individët ose personat juridikë,përkatësisht ndërmarrjet u drejtohen organeve (paragrafi 1 i nenit 64).1.2 Përmbajtja dhe forma e parashtresësÇdo parashtresë duhet të jetë e kuptueshme dhe të përmbajë çdo gjë që nevojitet, që të mund tëveprohet sipas saj. Ajo duhet të përmbajë sidomos:* emërtimin e organit të cilit i dorëzohet;* objektin me të cilin ka të bëjë;* kërkesën, përkatësisht propozimin;* kush është përfaqësuesi ose i autorizuar, në qoftë se ky ekziston dhe* emrin dhe mbiemrin si dhe vendqëndrimin (adresën) e paraqitësit të përfaqësuesit ose të autor-izuarit.Sipas rregullit, parashtresën e nënshkruan vetë 605
  29. 29. DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËSparaqitësi. Përjashtimisht, parashtresën mund ta nënshkruajë në vend të paraqitësit bashkëshorti itij, njëri prej prindërve të tij, i biri ose e bija, ose avokati, i cili sipas autorizimit të palës e ka për-piluar parashtresën. Të gjithë këta persona e kanë për detyrë ta nënshkruajnë në parashtresë emrine vet dhe ta vënë adresën e vet.Konsiderohet e rregullt parashtresa që është përpiluar në kuptim të rregullave të parashtruara,.Kur parashtresës i mungojnë disa nga elementet e parashikuara në pikëpamje të përmbajtjes oseformës, atëherë kemi të bëjmë me parashtresë jo të rregullt. Varësisht nga natyra e elementeve qëi mungojnë parashtresës, është parashikuar edhe veprimi përkatës i organeve me parashtresat etilla, të cilat do të shtjellohen në veçanti.1.3 Dorëzimi dhe pranimi i parashtresaveParashtresat, si rregull, dorëzohen drejtpërdrejt ose dorëzohen me shkrim me anë të postës osekomunikohen me gojë në procesverbal dhe, në qoftë se nuk është parashikuar ndryshe, mund tëdeklarohen edhe telegrafisht. Komunikimet e shkurtëra dhe të ngutshme mund të jepen edhenëpërmjet telefonit, në qoftë se këtë e lejon karakteri i çështjes.Është rregull që parashtresat t’i dorëzohen organit kompetent për pranimin e tyre. Mirëpo, gjith-monë këto nuk janë ato organe që janë kompetent edhe për zgjidhjen e tyre, gjë që varet nga dis-pozita organizative e organeve. Kështu, p.sh., në disa komuna parashtresat për të gjitha organet eadministratës i pranojnë shërbimet për punë të përbashkëta të atyre organeve, zyrat e pranimit oseshërbimet e tjera të ngjashme.Gjithashtu, është rregull se parashtresat mund të dorëzohen çdo ditë pune, gjatë orarit të punës.Për parashtresat me gojë, që nuk janë të lidhura me afat ose që nuk janë të ngutshme, mund tëcaktohet që të dorëzohen në orët e caktuara gjatë orarit të punës. Koha për dorëzimin eparashtresave të tilla shpallet nga secili organ në lokalet e tij në një vend të dukshëm.Organi kompetent për pranimin e parashtresave, përkatësisht të komunikimit gojor ka për detyrëta pranojë parashtresën që i dorëzohet, përkatësisht ta marrë në procesverbal komunikimin gojor.Personi zyrtar që e pranon parashtresën ka për detyrë që edhe, pas kërkesës me gojë të paraqitësit,t’ia konfirmojë pranimin e parashtresës (paragrafi 2 i nenit 66). Mënyra e dhënies së vërtetimitështë e rregulluar me nenin 5 të udhëzimit “Për zbatimin e dekretligjit të punës së zyrës”, sipas tëcilit vërtetimi i lëshohet në shenjën e vulës katërore të pranimit, në të cilën shënohet data edorëzimit, numri në të cilin evidencohet akti, shtojcat eventuale dhe vlera e taksës.Në pikëpamje të veprimit me parashtresa, për zgjidhjen e të cilave nuk është kompetent organi tëcilit i dorëzohen, përkatësisht i dorëzohen, duhen dalluar dy situata.Situata e parë paraqitet kur organi drejtpërdrejt i pranon parashtresat nga palët, qoftë parashtresatme shkrim, qoftë ato që diktohen si deklarata në procesverbal (neni 66, paragrafi 3). Në këtë rastpersoni zyrtar ka për detyrë ta paralajmërojë paraqitësin se ai nuk është kompetent për pranimine parashtresës me shkrim dhe ta drejtojë te organi kompetent i pranim-dorëzimit. Në qoftë separaqitësi, megjithëkëtë, kërkon që parashtresa e tij të pranohet, personi zyrtar ka për detyrë tapranojë një parashtresë të tillë, por organi do të nxjerrë konkluzion, me të cilin do të refuzojëparashtresën për shkak të moskompetencës, pa 606

×