SlideShare a Scribd company logo
1 of 31
Download to read offline
A          ΦIEPΩMA

     KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998                    Aρχαία ελληνική τεχνολογία
    2-32 AΦIEPΩMA                                   Eκταση και σημασία των αρχαιοελληνικών τεχνολογικών επιτευγμάτων
        ⅷ Aρχαία ελληνική
        τεχνολογία                                ΣTO αφιέρωμα των «Eπτά Hμερών» για τον Παρθενώνα (13 μένων, πως η οικονομία και η τεχνολογία που τη στηρίζει.
        Tου Θ.Π. Tάσιου                           Nοεμβρίου ’94) ο αρχιτέκτονας Mαν λης Kορρές σημείωνε:             Aξι λογη προσπάθεια μελέτης και προβολής της σημαντι-
                                                  «Mε γνώμονα τη μοναδική λιθοτεχνική τελει τητα και τα διά- κής αυτής πτυχής του ελληνικού πολιτισμού αποτέλεσε το συ-
        ⅷ Mηχανολογικές
                                                  φορα ποσοτικά μεγέθη του Παρθενώνα ως κτιρίου, εύκολα α- νέδριο «Aρχαία ελληνική τεχνολογία», το πρώτο στον τομέα
        κατασκευές                                ποδεικνύεται τι σήμερα δεν θα ήταν δυνατή η τ σο τέλεια αυτ , που οργανώθηκε τον Σεπτέμβριο στη Θεσσαλονίκη απ
        Tου Θ.Π. Tάσιου                           κατασκευή του στον εκπληκτικ χρ νο των οκτώ ετών, έστω την «Eταιρεία Mελέτης της Aρχαίας Eλληνικής Tεχνολογίας»
                                                  και με απασχ ληση ισάριθμων ή και περισσ τερων τεχνιτών και το «Tεχνικ Mουσείο Θεσσαλονίκης» στο πλαίσιο της Πο-
        ⅷ Oργανωμένα
                                                  και παρά τη χρήση αυτοκινήτων αντί                                                 λιτιστικής Πρωτεύουσας της Eυρώπης
        δίκτυα τηλεπικοινωνίας                    κάρρων ή ηλεκτρικών γερανών αντί χει-                                              «Θεσσαλονίκη 1997». Συμμετείχε μεγά-
                                                                                                      Eπιμέλεια αφιερώματος:
        Tου Στέλιου Πολυκράτη                     ροκινήτων». Tο τεκμηριωμένο αυτ συ-                                                λος αριθμ ς ερευνητών, εκ των οποίων
                                                  μπέρασμα είναι ενδεικτικ των επιτευγ-             EΛEYΘEPIA TPAΪOY                 πολλοί παρουσιάζουν τις εργασίες τους
        ⅷ   Tεχνολογία μετάλλου                   μάτων της αρχαιοελληνικής τεχνολογίας,                                             στο αφιέρωμά μας αυτ . H έκταση του
        Tης K.Γ. Tσάιμου                          η οποία δημιούργησε έργα που επηρέασαν την εξέλιξη του τε- θέματος και ο περιορισμένος χώρος του αφιερώματος δεν επέ-
        ⅷ   Aρχαία ναυπηγική                      χνικού πολιτισμού, μέχρι τις ημέρες μας. Ωστ σο, ενώ πολλές τρεψαν την πλήρη κάλυψη των αρχαιοελληνικών τεχνολογι-
                                                  πλευρές του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, πως η πολιτική, κών επιτευγμάτων, τα οποία, ώς ένα βαθμ , έχουν παρουσια-
        Tου Xάρη Tζάλα                            η φιλοσοφία, η τέχνη κ.ά., έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης και σθεί σε παλι τερα τεύχη των «Eπτά Hμερών» με θέμα την ελιά
        ⅷ   Oι αρχαίοι νεώσοικοι                  θαυμασμού διεθνώς, ο τομέας της τεχνολογίας έχει υποτιμη- (16 Iανουαρίου 1994), το κρασί (17 Oκτωβρίου 1993), την ελ-
                                                  θεί, παρά το γεγον ς τι η προσέγγιση εν ς πολιτισμού δεν εί- ληνική ιατρική (12 Oκτωβρίου 1997), την παραδοσιακή ναυ-
        Tου David Blackman
                                                  ναι δυνατή χωρίς την καταν ηση βασικών κοινωνικών φαινο- πηγική (19 Δεκεμβρίου 1993) κ.α.
        ⅷ Aρχαία ελληνικά
        αυτ ματα.                                 Tου Θ.Π. Tάσιου
        Tου Δημητρίου Kαλλιγερ που-               Kαθηγητή EMΠ, Προέδρου της Eταιρείας
        λου                                       Mελέτης Aρχαίας Eλληνικής Tεχνολογίας
                                                  (EMAET)
        ⅷ Eγκαταστάσεις
        υγιεινής.                                 ENA απ τα παράδοξα της νεοελλη-
        Tης Kλαίρης Παλύβου                       νικής πραγματικ τητας είναι κι η ά-
                                                  ποψη κατά την οποία οι «αρχαίοι
        ⅷ Eκπληκτικά                              Eλληνες δεν είχαν σπουδαία τεχνο-
        συστήματα ύδρευσης.                       λογία – οι Pωμαίοι ήσαν οι μεγάλοι
        Tου Eλευθέριου Bαβλιάκη                   τεχνικοί».
                                                    O αντικειμενικ ς μελετητής της
        ⅷ   Aτομικ ς οπλισμ ς.                    ελληνικής ιστορίας, μως, παρατη-
        Tου Παναγιώτη B. Φάκλαρη                  ρεί τι οι αρχαίοι Eλληνες ήταν λα ς
                                                  τ σο πολύ στραμμένος στην τεχνο-
        ⅷ Δρυτ μοι και
                                                  λογία, ώστε απ’ τα βάθη των αιώνων
        ξυλουργοί.                                την είχαν ήδη «προβάλλει» στο μυ-
        Tης Στέλλας Kοκκίνη                       θοθρησκευτικ επίπεδο. O Προμη-
                                                  θεϊκ ς μύθος είναι καταλυτικής ση-
        ⅷ   «Eίματα ευποίητα»                     μασίας εν προκειμένω (Πλάτωνος
        Tης Iριδας Tζαχίλη                        «Πρωταγ ρας», 321 c): O Προμηθεύς
        ⅷ Tα   αστρονομικά ργανα                  παρατηρεί τι το νεοδημιούργητο ον
                                                  «άνθρωπος» είναι γυμν , ξυπ λητο,        Aρχισιδηρουργ ς με το βοηθ του, μπροστά σε μεταλλουργικ κλίβανο. Πα-
        Tης Mάρως K. Παπαθανασίου                 άοπλο και άστεγο, σπεύδει δε να ε-       ράσταση σε μελαν μορφη λήκυθο (Bρετανικ Mουσείο).
        ⅷ O μηχανισμ ς                            πανορθώσει το σφάλμα αυτ της Δη-
                                                  μιουργίας, προσφέροντας στους αν-        ξοχήν ελληνική) δραστηρι τητα, η          τασκευάζονται και ακριβή μετρητικά
        των Aντικυθήρων                                                                    Eπιστήμη, αρχίζει να διαποτίζει την        ργανα: Δι πτρες, χωροβάτες, οδ -
                                                  θρώπους «έντεχνον σοφίαν» (δηλα-
        Tου N.A. Oικον μου                        δή τεχνογνωσία) και «πυρ» (δηλαδή        εμπειρική τεχνολογία. Xάρις στον υ-       μετρα, αστρολάβοι, υδραυλικά ωρο-
        ⅷ   Iατρική τεχνολογία                    ενέργειαν). Eτσι γεννήθηκε η τεχνο-      μέναιο αυτ ν, η τεχνική καινοτομία        λ για, ζυγοί ακριβείας, θα είναι το
                                                  λογία, την επ μενη κι λας μέρα της       θα γίνει ευχερέστερη, αλλά κι η τε-       «αντίδωρον» της τεχνολογίας προς
        Tου Σπύρου Γ. Mαρκέτου                                                             χνολογία γίνεται παραγωγικ τερη. O        τη ζωογ να επιστήμη.
                                                  Δημιουργίας! Tέτοια βασική περί τε-
        ⅷ Προηγμένη                               χνολογίας αντίληψη είχε αυτ ς ο λα-      Θαλής ο Mιλήσιος, εφαρμ ζει τα μα-          Aλλ’ ας έρθουμε σε μια, συνοπτι-
        μεταλλοτεχνία                              ς. Γι’ αυτ , άλλωστε, είχε και θε ν     θηματικά του στο μεγάλο χωματουρ-         κ τατη έστω και υπαινικτική, παρου-
                                                  μηχανικ (τον Hφαιστο) και μυθικά         γικ έργο εκτροπής του Aλιος ποτα-         σίαση των επιμέρους κλάδων της αρ-
        Tης Eυαγγελίας A. Bαρέλλα                                                                                                    χαίας ελληνικής τεχνολογίας.
                                                  γιγάντια ρομπ τ, πως ο Tάλως, ο ο-       μού (Hρ δοτος I–70). Tο ίδιο άλλω-
        ⅷ Eλεγχος                                 ποίος περιδιάβαζε ταχύτατα λη την        στε κάνει κι ο Πυθαγ ρας ταν, χά-
        ποι τητας προϊ ντων                       Kρήτη κι έριχνε βράχους θε ρατους        ρις στην αριθμητικοποίηση της μου-              Mεταλλευτική –
                                                  πάνω στα πλοία των εχθρών. Eνας          σικής κλίμακας, διευκολύνει την κα-
        Tου Γιώργου Bαρουφάκη
                                                  τέτοιος λα ς ήταν λοιπ ν ανοιγμέ-        τασκευή μουσικών οργάνων. Aυτήν
                                                                                                                                           Mεταλλουργία
        ⅷ Aμαξήλατη                               νος προς τις μηχανικές κατασκευές        ακριβώς την επιστημονική στροφή             H νίκη των Aθηναίων στη Σαλαμίνα
        επικοινωνία                               απ πολύ νωρίς – εις πείσμα της ανι-      της ελληνικής τεχνικής επισημαίνει        με 200 νεοναυπηγημένες τριήρεις
        Tου Γ.A. Πίκουλα                          στ ρητης απ ψεως που προτάξαμε.          κι ο Bιτρούβιος (1ος αι. μ.X.) ταν        δεν είναι άσχετη του γεγον τος τι,
                                                    Πλήθος απλών τεχνολογιών είχαν         μας βεβαιώνει τι «[οι Eλληνες] κλη-       επί τρία χρ νια πριν, η παραγωγή αρ-
    Eξώφυλλο: H «Eλέπολις» ήταν ένας κυλι -       αυτοχθ νως αναπτυχθεί στις ελλη-         ροδ τησαν στις επ μενες γενεές            γύρου στο Λαύριο είχε φθάσει στο α-
    μενος πολιορκητικ ς πύργος ύψους 20 μ. έως    νίδες χώρες ή είχαν σταδιακά εισα-       πολλές μηχανές επινοημένες και κα-        π γειο (750 τάλαντα κατ’ έτος). Kι αν
    60 μ., σιδερ φρακτος στο πρ σθιο μέρος του.
                                                  χθή απ’ την Eγγύς Aνατολή. Oμως, ε-      τασκευασμένες με βάση τους αριθ-          έχασαν τον Πελοποννησιακ Π λε-
          Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»                  κεί γύρω στον 6ο π.X. αιώνα, κάτι το     μούς και τους φυσικούς ν μους» (I,        μο, είναι ίσως δι τι τα μεταλλεία εί-
            EΛEYΘEPIA TPAΪOY                      πρωτ φαντο συμβαίνει στην Eλλά-          1.17).                                    χαν σχεδ ν κλείσει (75 τάλαντα κατ’
                                                  δα: Σταδιακά, μια καινούργια (κατε-        Tώρα, χάρις στην τεχνολογία, κα-        έτος). Bεβαίως, ούτε η μεταλλευτική

2   H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
ούτε η μεταλλουργία των Aθηναίων                                                                                                        Oι αρχαίοι
ήσαν αρχικώς πρωτ τυπες. Oμως,                                                                                                          Eλληνες ήταν
κατά τον 5ο αι. και τον 4ο αι. παρατη-                                                                                                  τ σο στραμμένοι
ρείται μια άνθηση και μια συστημα-                                                                                                      στην τεχνολογία
τοποίηση που ουδέποτε άλλοτε είχε                                                                                                       ώστε την είχαν
παρατηρηθεί: άνετες στοές εξορύ-                                                                                                        προβάλει, απ τα
ξεως, δίδυμα φρεάτια για τη μηχανο-                                                                                                     βάθη των αιώ-
ποίηση της ανυψώσεως φορτίων, ορ-                                                                                                       νων, στο μυθο-
                                                                                                                                        θρησκευτικ
γανωμένη μαζική εκκαμίνευση και
                                                                                                                                        επίπεδο. Aρκεί
τήξη, νέες τεχνικές εξοπλισμού των                                                                                                      να θυμηθούμε
μεταλλευμάτων, μηχανοποίηση της                                                                                                         τον Προμηθέα
κοπής νομισμάτων.                                                                                                                       που πρ σφερε
                                                                                                                                        στους ανθρώ-
  Στρατιωτική τεχνική                                                                                                                   πους «έντεχνον
                                                                                                                                        σοφία» και
  Eδώ πρ κειται για ένα μ νιμο ι-                                                                                                       «πυρ», δηλαδή
στορικ φαιν μενο κι χι για «επα-                                                                                                        τεχνογνωσία και
νάληψη» της Iστορίας: Oι περισσ τε-                                                                                                     ενέργεια, πως
ρες ανακαλύψεις γίνονται (ή, έστω,                                                                                                      και το γεγον ς
εφαρμ ζονται ευρέως) για να εξυπη-                                                                                                        τι ένας απ
ρετήσουν στρατιωτικές σκοπιμ τη-                                                                                                        τους θεούς,
τες. Aποφεύγοντας μια ηθικολογική                                                                                                        ο Hφαιστος,
προσέγγιση στο θέμα, ας θυμήσουμε                                                                                                       ήταν μηχανικ ς.
προχείρως μερικά επιτεύγματα στην                                                                                                       Στη φωτογραφία,
αρχαία Eλλάδα: Φλογοβ λα (Θουκι-                                                                                                        παράσταση σε
δίδης, Δ.100), το χαλκ τονον πλο                                                                                                        ερυθρ μορφη
(Kτησίβιος, 3ος αι. π.X.), η Eλέπολις                                                                                                   κύλικα του 5ου
του Eπιμάχου (θωρηκτ άρμα ύψους                                                                                                         αι. π.X., που
40 μ., Δι δωρος xx,91), το πολυβ -                                                                                                      εικονίζεται
                                                                                                                                        ο Hφαιστος
λον (καταπέλτης του Διονύσου εκ
                                                                                                                                        (αρχικά θε ς
Mαγνησίας). Tο εντυπωσιακ τερο ί-                                                                                                       της φωτιάς,
σως πλο, αμυντικ αυτή τη φορά, ή-                                                                                                       των ηφαιστείων
σαν οι φοβεροί γερανοί του Aρχιμή-                                                                                                      και ύστερα της
δη, καθώς πρ βαλαν ξαφνικά πάνω                                                                                                         μεταλλοτεχνίας),
απ’ τα θαλάσσια τείχη των Συρακου-                                                                                                      ενώ παραδίδει
σών για ν’ αρπάξουν τις πλωτές πο-                                                                                                      στη Θέτιδα
λιορκητικές μηχανές των Pωμαίων                                                                                                         την πανοπλία
και να τις βροντοχτυπήσουν πάνω                                                                                                         του Aχιλλέα
στα βράχια (Πλούταρχος, Mάρκελ-                                                                                                         (Aρχαιολογικ
λος, XV).                                                                                                                               Mουσείο,
                                                                                                                                        Bερολίνο).
        Tεχνικά έργα
   Aναφέρθηκε ήδη η περίπτωση του
Θαλή (6ος αι.) να εκτρέπει τον Aλυν
ποταμ ν. Kοντά στην Iωνία πάντοτε,
ο κυματοθραύστης της Σάμου (βά-
θος 35 μ., μήκος 335 μ.) είναι απ τα
σημαντικ τερα λιμενικά έργα της
αρχαι τητας. H σήραγγα μως της
Σάμου, έργο του Mεγαρέως Eυπαλί-
νου, παρουσιάζει ίσως το μεγαλύτε-
ρο ενδιαφέρον: Mε ύψος γύρω στα
2,5 μ. και μήκος 835 μ. εντυπωσιάζει,
ακ μα και για τα σημερινά δεδομένα.
   Σειρά έχει τώρα ένα ευρύτερο υ-
δραυλικ έργο, η αποξήρανση της
λίμνης των Πτυχών (της λίμνης Δύ-
στου, δηλαδή, στη ν τια Eύβοια).
Σώζεται η σύμβαση του δήμου Eρε-
τριέων με τον Mηχανικ Xαιρεφάνη
(330 π.X.). Περιγράφεται το έργο (κα-
τασκευή αποχετευτικών αγωγών και
δρυφράκτων, κατασκευή δεξαμενής,
κ.ά.), δίνεται τετραετής προθεσμία,
παρέχεται ατέλεια στα εισαγ μενα
υλικά και ασυλία στον εργολάβο και
στους εργαζ μενους κατά τη διάρ-
κεια της τετραετίας. Προβλέπονται
  μως και σαφείς ποινικές ρήτρες, υ-
λικής και ηθικής φύσεως. Eίναι το
πρώτο έργο B.O.T. (build, operate
and transfer) στην Iστορία.
   Kαι για να μη διαιωνίζεται η ανα-
κρίβεια πως μ νοι οι Pωμαίοι εφεύ-
ραν τον θ λο, ιδέστε και τη γέφυρα
της Bαλύρας (άνω Πάμισος) που
χρησιμοποιείται ακ μα μέχρι σήμε-
ρα!                                      Aλλη μια απ δειξη του π σο στραμμένος ήταν ο ελληνικ ς λα ς στην τεχνολογία και τις μηχανικές κατασκευές, απ
                                         τα βάθη των αιώνων, αποτελεί ο Tάλως, το μυθικ γιγάντιο ρομπ τ που περιδιάβαζε ταχύτατα λη την Kρήτη και έρι-
        Mηχανολογία                      χνε βράχους θε ρατους στα πλοία των εχθρών. Στην αγγειογραφία (5ου αι. π.X.) βλέπουμε το τέλος του ορειχάλκινου
                                         φρουρού της Kρήτης, ύστερα απ τη σύγκρουσή του με του Aργοναύτες κατά την επιστροφή τους απ την Kολχίδα.
  Δίκαια χαρακτηρίζεται ως η βαρύ-       Eικονίζεται ο Tάλως ανάμεσα στους έφιππους Δι σκορους που τον συνέλαβαν και η Mήδεια η οποία βγήκε απ την
τερη τεχνολογία. Eνδεικτικώς, θα         Aργώ, αφού συμπλήρωσε τις μαγικές πράξεις που έφεραν το θάνατο του ήρωα· το αίμα του, λέει ο μύθος, χύθηκε απ
            Συνέχεια στην 4η σελίδα      τη μοναδική του φλέβα σαν λιωμένο μολύβι μετά τον τραυματισμ του στον αστράγαλο (Pούβο, Συλλογή Jatta).

                                                                                                                KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH   3
Eνα απ
                                                                                                                                 τα πολλά
                                                                                                                                 ανοίγματα
                                                                                                                                 της αρχαίας
                                                                                                                                 (3ου π.X. αι.;)
                                                                                                                                 γέφυρας
                                                                                                                                 της Bαλύρας
                                                                                                                                 (άνω Πάμισος)
                                                                                                                                   πως υπερυψώ-
                                                                                                                                 θηκε και
                                                                                                                                 χρησιμοποιείται
                                                                                                                                 μέχρι σήμερα
                                                                                                                                 (φωτ.: Γ. Γ.
                                                                                                                                 Mακρή).




Aνακατασκευή υδραύλεως. H ύδραυλις (το πρώτο «αρμ -
νιο») αποδίδεται στον Kτησίβιο (3ος αι. π.χ.). Προέκυψε α-
π τον συνδυασμ εν ς μουσικού οργάνου με σειρά αυλών
(σύριγξ) με τη νέα τεχνική που εξασφάλιζε με υδραυλικ
τρ πο σταθερή πίεση αέρα (μελετητής: M. Mαυροειδής,
κατασκευαστής: Γ. Παράσχος).

                                                                                                              Συνέχεια απ την 3η σελίδα
                                                                                                              μνημονεύσουμε πρώτα τα εργα-
                                                                                                              λεία. Πολύσπαστα (5ος αι. π.X.), συ-
                                                                                                              γκ λληση σιδήρου (6ος αι. π.X.), α-
                                                                                                              τέρμων κοχλίας (3ος αι. π.X.) και,
                                                                                                              πιθαν τατα, τ ρνος μεταλλικών α-
                                                                                                              ντικειμένων. Xάρη σ’ αυτά, καθώς
                                                                                                              και στις προ δους της μεταλλουρ-
                                                                                                              γίας, έγινε δυνατή η εντατική χρή-
                                                                                                              ση των ακ λουθων μηχανημάτων:
                                                                                                                Mεταλλικά ελατήρια για ισχυρούς
                                                                                                              καταπέλτες, ισχυροί οδοντωτοί
                                                                                                              τροχοί για γερανούς, καλώς συναρ-
                                                                                                              μοσμένα έμβολα και χιτώνια για εμ-
                                                                                                              βολοφ ρες αντλίες (3ος αι. π.X.),
                                                                                                              καθώς και αυτοματισμοί ποικίλοι –
                                                                                                              πριν κι απ τον Hρωνα της Aλεξάν-
                                                                                                              δρειας (1ος αι. π.X.).

                                                                                                                 Xημική τεχνολογία
                                                                                                                H συστηματική συλλογή των χη-
                                                                                                              μικών «συνταγών» των Eλλήνων έ-
                                                                                                              γινε τον 1ο αι. μ.X., η χρονολ γησή
                                                                                                              τους μως είναι πολύ παλαι τερη.
                                                                                                              Aλλωστε, τα σχετικά αποσπάσματα
                                                                                                              του Bώλου Δημοκριτείου ανάγο-
                                                                                                              νται στον 2ο π.X. αιώνα. Eντυπω-
                                                                                                              σιάζει ο πλούτος των χημικών γνώ-
                                                                                                              σεων, αλλά και η ακρίβεια της ορο-
                                                                                                              λογίας που χρησιμοποιείται. O Διο-
                                                                                                              κλητιαν ς θα καταστρέψει σα αρ-
                                                                                                              χαία συγγράματα μπ ρεσε «περί
                                                                                                              χημείας χρυσού και αργύρου», για
                                                                                                              να εμποδίσει την Aίγυπτο ν’ απο-
                                                                                                              κτήσει πλούτη! Aς αναφερθεί, πά-
                                                                                                              ντως, τι μέγα μέρος των σωζ με-
                                                                                                              νων παπύρων περιγράφουν μεθ -
                                                                                                              δους νοθεύσεως μετάλλων...

                                                                                                                       Nαυπηγική
                                                                                                                Δίκαια έχει λεχθεί τι ένα μεγάλο
Tο ευπαλίνειο ρυγμα της Σάμου, απ τα σπουδαι τερα τεχνικά έργα της αρχαι τητας, με ύψος γύρω στα 2,5 μ. και   πλοίο είναι η συνάντηση πολλών
μήκος 835 μ. Kατασκευάστηκε απ τον Mεγαρέα μηχανικ Eυπαλίνο, με χρηματοδ τηση του τυράννου των Mεγάρων        τεχνολογιών. Δεν είναι τυχαίο τι η
Πολυκράτη, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες υδροδ τησης της αρχαίας Σάμου (φωτ.: «Samos», XIX, εκδ. Γερ-   αθηναϊκή τριήρης, αυτ το σαρα-
μανικής Aρχαιολογικής Σχολής, 1995).                                                                          ντάμετρο πλοίο με διακ σιους άν-

4   H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
Σιδερένιο καντηλέρι ύψους 2 μ., απ
την αρχαία Πριήνη.

δρες πλήρωμα, ήταν ικαν να ανα-
πτύσσει την (ζηλευτή και σήμερα)
ταχύτητα των 20 χιλιομέτρων την
ώρα. Στην Aλεξάνδρεια θα φθά-
σουν σε «υπερωκεάνεια» των 1.000
τ ννων, μήκους 130 μέτρων και με
μερικές χιλιάδες ανθρώπους φορ-
τίο (Kαλλίξενος ο P διος, 2ος αι.
π.X.). Δεν φαίνεται μως τι πρ κο-
ψαν πολύ με τέτοια δυσκίνητα σκά-
φη. H προώθηση γιν ταν ακ μη με
κουπιά...

Aν δεν είχε ανακοπεί...
  H αναδρομή αυτή στην αρχαία
ελληνική τεχνολογία είναι εμφανώς
ατελέστατη. Yποδηλώνει μως την
έκταση, την εμμονή και τη σημασία
αυτού του θεμελιώδους πολιτισμι-
κού φαινομένου. Aξίζει μάλιστα να
παρατηρηθεί τι οι Eλληνες μηχα-
νικοί και τεχνικοί συγγραφείς της
αρχαι τητας επλήθαιναν σταθερά,
απ’ τον 6ο π.X. προς τον 1ο π.X. αι-
ώνα: Θαλής, Eυπαλίνος, Mανδρο-         Tο υδραυλικ ρολ ι του Kτησιβίου. H σταθερή ροή του νερού μετατρέπεται σε χρονική μέτρηση (το σχέδιο είναι απ
κλής, Iππ δαμος, Xερσίφρων, Φιλ -      το βιβλίο «Les dix livres d’ architecture de Vitruve», εκδ. P. Mardaga, 1979).
λαος, Aρχύτας, Διονύσιος, Aινείας,
Πολύειδος, Φίλων Aθ., Διάδης, Kα-      το τεχνολογικ κέντρο του αρχαίου     δεχομένως ν’ αποκτήσουν ν ημα.       της Aλεξανδρινής τεχνολογικής
ρίας, Kινεύς, Πύρρος, Σώστρατος,       κ σμου. Eκεί που θα ολοκληρωθεί      Eτσι, ψάχνουν τον κ σμο απ «μέ-      παράδοσης) ήταν γιος κουρέα, ενώ
Δημήτριος, Eπίμαχος, Hγήτωρ,           η στροφή της ελληνικής σκέψεως.      σα προς τα έξω», μ’ έναν τρ πο που   ο Hρων (του οποίου το έργο θα ε-
Kτησίβιος, Eυκλείδης, Aρχιμήδης,       Aντί για την ερμηνεία του κ σμου     προαναγγέλει τον Γαλιλαίο.           πανεκδίδεται συνεχώς μέχρι τον
Bίτων, Φίλων Bυζ., Aπολλώνιος,         απ τα «έξω προς τα μέσα» (π.χ. α-      Tώρα, πολύ περισσ τεροι αρέ-       16ο αι. μ.X. στην Eυρώπη) εργαζ -
Iππαρχος, Aγησίστρατος, Hρων,          ντί να ξεκινούν απ τα τέσσερα        σκονται στην παρατήρηση, στη μέ-     ταν στην αρχή ως υποδηματοποι ς.
Ποσειδώνιος, Aθήναιος, Aσκληπι -       στοιχεία της φύσεως ή τις γενικές    τρηση, στην κατασκευή. Kαι κάτι α-     Aν δεν είχε ανακοπεί η λαμπρή ε-
δοτος. Aυτή η (ατελής άλλωστε)         αρχές), αναζητούν τώρα να συνδέ-     κ μα: Oι μεγάλοι συγγραφείς μηχα-    κείνη τεχνολογική παράδοση, το κέ-
παράθεση ονομάτων οδηγεί κατ’          σουν τα μικρογεγον τα της πραγ-      νικοί δεν είναι πλέον κτηματίες ή    ντρο της οικονομίας τώρα θα βρι-
ευθείαν στη Mεγάλη Aλεξάνδρεια,        ματικ τητας, για να τα κάνουν εν-    στρατηγοί. O Kτησίβιος (ο ιδρυτής    σκ ταν στην Aνατολική Mεσ γειο...

                                                                                                             KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH   5
Mηχανολογικές κατασκευές
     Eργαλεία, συστήματα τροχαλιών, αντλίες και άλλα τεχνολογικά επιτεύγματα των αρχαίων Eλλήνων
                                                                                                              Tου Θ. Π. Tάσιου
                                                                                                              Kαθηγητή EMΠ, Προέδρου EMAET

                                                                                                              BAΣH για την ανάπτυξη των μηχανο-
                                                                                                              λογικών κατασκευών είναι η ανάπτυ-
                                                                                                              ξη εργαλείων και εργαλειομηχανών.
                                                                                                              Iδού, πρώτον, μερικά τέτοια παρα-
                                                                                                              δείγματα απ’ την Aρχαία Eλλάδα:
                                                                                                                 Tροχαλίες και πολύσπαστα χρησι-
                                                                                                              μοποιήθηκαν για το Eρεχθείον, στο
                                                                                                              τέλος του 5ου αι. Aλλά και απ’ τον 6ο
                                                                                                              αι. έχομε μεγάλου βάρους λίθινα
                                                                                                              στοιχεία με εντορμίες που δηλώ-
                                                                                                              νουν σφήνες για τη χρήση μηχανών
                                                                                                              αναρτήσεως. Πώς αλλιώς να εξηγη-
                                                                                                              θεί η απ τομη κατά τον 6ο αι. αντικα-
                                                                                                              τάσταση των ξύλινων δοκών των να-
                                                                                                              ών με πέτρινα επιστύλια; H ανάπτυξη
                                                                                                              των μέσων μεταφοράς και ανυψώσε-
                                                                                                              ως είχε προφανώς προηγηθεί.
                                                                                                                 O Bιτρούβιος εκφράζει τον θαυμα-
                                                                                                              σμ του προς τον Xερσίφρονα (αρχι-
                                                                                                              τέκτονα του ναού της Aρτέμιδος
                                                                                                              στην Eφεσο), ο οποίος διέθετε σπου-
                                                                                                              δαίες μηχανές μεταφοράς και ανυ-
                                                                                                              ψώσεως υλικών.
                                                                                                                 Στον Γλαύκο το Xίον (6ος αι.) απο-
                                                                                                              δίδουν την εφεύρεση της συγκολλή-
                                                                                                              σεως σιδήρου.
                                                                                                                 O Hρ δοτος (IV,75) αναφέρει τη
                                                                                                              χρήση του τ ρνου αγγειοπλαστικής.
                                                                                                              Aλλά και ο τ ρνος μεταλλικών αντι-
                                                                                                              κειμένων φαίνεται πως χρησιμοποι -
                                                                                                              ταν, πως ο Γ. Bαρουφάκης απέδει-
                                                                                                              ξε μελετώντας τον κρατήρα του
                                                                                                              Δερβενίου.
                                                                                                                 O Hρων ο Aλεξανδρεύς γράφει βι-
                                                                                                              βλίο (τα «Mηχανικά») για να περιγρά-
                                                                                                              ψει τα πέντε βασικά τεχνικά εργα-
                                                                                                              λεία (μηχανικάς «δυνάμεις» τα κα-
Aνυψωτική μηχανή νερού Περαχώρας. Aποτελείται απ σταθερή ξύλινη βάση πάνω απ δεξαμενή και περιστρεφ με-       λεί): βαρούλκον, μοχλ ς, πολύσπα-
νο τροχ που φέρει οκτώ δοχεία. Συνδέεται με σύστημα διαφορικών τροχών ώστε να παίρνει κίνηση απ ζώα που κι-   στον, σφην, ατέρμων, κοχλίας. Eπει-
νούνται στο οριζ ντιο επίπεδο (κατασκευαστής: Δ. Kριάρης).                                                    δή δε ο ατέρμων κοχλίας θα γίνει βα-
                                                                                                              σικ συστατικ των αυτοματισμών
                                                                                                              τους οποίους θα εφεύρουν οι Aλε-
                                                                                                              ξανδρινοί, έχει σημασία να θυμίσου-
                                                                                                              με πως ο κοχλίας αυτ ς ήταν ήδη
                                                                                                              γνωστ ς και στον Aπολλώνιο (3ος
                                                                                                              αι.) ο οποίος έγραψε και ειδικ σύγ-
                                                                                                              γραμμα «περί κοχλίου».
                                                                                                                 Φτάνουν ίσως τα πρώτα αυτά πα-
                                                                                                              ραδείγματα μηχανικών εργαλείων,
                                                                                                              που συνιστούν τον «προθάλαμο» της
                                                                                                              Mηχανολογίας. Θ’ αναφερθούμε τώ-
                                                                                                              ρα συνοπτικ τατα σε μερικές ειδικ -
                                                                                                              τερες εφαρμογές.

                                                                                                                   Σκληρά κράματα
                                                                                                                 Ξύλινα μηχανήματα (μεταφορικά
                                                                                                              και ανυψωτικά κυρίως) υπήρχαν απ
                                                                                                              πολύ παλιά. Eκείνο μως που έδωσε
                                                                                                              τη μεγάλη ώθηση στην αρχαιοελλη-
                                                                                                              νική μηχανολογία φαίνεται πως ήταν
                                                                                                              η απ χτηση των σκληρών κραμάτων,
                                                                                                                πως λ.χ. το «κρατέρωμα» (χαλκ ς
                                                                                                              και κασσίτερος), και ο σίδηρος βε-
                                                                                                              βαίως αργ τερα ( λη η Eλλάδα «εσι-
                                                                                                              δηρ φορει» μας λέει ο Θουκυδίδης).
                                                                                                              Eτσι έγιναν εφικτές ορισμένες σημα-
                                                                                                              ντικές εξελίξεις, χάρις στην κατα-
                                                                                                              σκευή ισχυρών οδοντωτών τροχών
                                                                                                              (για γερανούς λ.χ. με μειωτήρες 1
Πάνω: πρέσα λαδιού Hρωνος. Δεξιά: αναρροφητική – κατα-                                                        προς 200), μεταλλικών ελατηρίων
θληπτική αντλία Kτησιβίου (κατασκευαστής: Δ. Kριάρης).                                                        παντ ς τύπου (σε καταπέλτες λ.χ., ι-

6   H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
H ανέγερση του Παρθενώνα πλησιάζει στην ολο-
                                                                                κλήρωσή της. Mε τη βοήθεια ανυψωτικού μηχα-
                                                                                     νήματος με συστήματα τροχαλιών, τα υψη-
                                                                                         λ τερα μέλη του ναού τοποθετούνται
                                                                                             στη θέση τους (σχέδιο Mαν λη
                                                                                                Kορρέ απ το βιβλίο του «Aπ
                                                                                                   την Πεντέλη στον Παρθενώ-
                                                                                                      να», εκδ. «Mέλισσα»,
                                                                                                        Aθήνα 1993). Kάτω, α-
                                                                                                           νακατασκευή ανυ-
                                                                                                             ψωτικής μηχανής
                                                                                                                (μελέτη – επί-
                                                                                                                  βλεψη: M.
                                                                                                                    Kορρές, κα-
                                                                                                                     τασκευα-
                                                                                                                      στής:
                                                                                                                       Aρης
                                                                                                                         Nομι-
                                                                                                                          κ ς).




κανούς να εκτινάσσουν βάρη 80 kg       σις ( πως τις ξέραμε μέχρι χθες στα
σε απ σταση 200 m), και χιτωνίων και   περιβ λια). H μεγάλη μως κατάχτη-
εμβ λων καλά συναρμοσμένων (για        ση ήταν η εμβολοφ ρος αντλία του
τις εμβολοφ ρες αντλίες του Kτησι-     Kτησιβίου (το «πνευματικ ν ργα-
βίου, (3ος αι. π.X.).                  νον») για αέρα ή για νερ , με παρο-
                                       χές 1 τ.μ. απ βάθος 4 μέτρων. Aυτή
       Aντλίες νερού                   ακριβώς η αντλία θα τροφοδοτήσει
                                       με αέρα και την ύδραυλιν (το πρώτο
  Aντλίες νερού χρησιμοποιούνταν       «αρμ νιον»), του Kτησιβίου εφεύρε-
ευρέως: Eλικοειδείς αντλίες («αρχι-    ση κι’ αυτή.
μήδειες») χρησιμοποιούνταν στην          Eίναι χαρακτηριστική η τάση των
άρδευση και στα μεταλλεία (μέχρι       αρχαίων Eλλήνων να υπηρετούν τε-
τον περασμένο αιώνα). Tο νερ ανε-      χνολογικά τις πολιτισμικές τους ανά-
βαίνει «φυγοκεντρικά» μέσα σ’ έναν     γκες: ο Hρων, τεχνικ ς συγγραφέας
περιστρεφ μενο φαρδύ σωλήνα, στο       και δάσκαλος μέγιστος (Aλεξάν-
εσωτερικ του οποίου είναι στερεω-      δρεια, 1ος αι. π.X.), στο βιβλίο του
μένη μια λάμα σε ελικοειδή γραμμή      «Aυτοματοποιητική»        περιγράφει
(παροχή νερού, γύρω στα 10 μ3 την      πλήθος μηχανών για την εξυπηρέτη-
ώρα). Aλλες μορφές αντλίας χρησι-      ση λατρευτικών αναγκών ή και θεα-
μοποιούνταν επίσης για την άρδευ-      τρικών δρωμένων. Aλλά και ο Φίλων
ση: Tύμπανον (με στερεωμένες λά-       (3ος αι. π.X.), τιμά την αλεξανδρινή
μες 30 μ3/ώρα), Πολυκάδια και Aλυσ-               Συνέχεια στην 8η σελίδα

                                                                                        KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH   7
Συνέχεια απ την 7η σελίδα
τάση προς τους αυτοματισμούς.
  H σωζ μενη αραβική μετάφραση
των πνευματικών του είναι θησαυ-
ρ ς τέτοιων παιγνίων: O αέρας, τα υ-
γρά, η φωτιά, οι πλωτήρες, οι οδο-
ντωτοί καν νες προσφέρουν πλού-
σιο οπλοστάσιο για μια καινούργια
τεχνολογία (τους αυτοματισμούς),
που δυστυχώς δεν πρ λαβε τ τε να
ολοκληρωθεί μως θα τροφοδοτού-
σε λη την Eυρώπη για 1500 χρ νια.
  Aνάλογες διατάξεις κρυμμένων
γερανών, καταπακτών και ηχητικών
αυτομάτων, επραγμάτωναν τον «απ
μηχανής θε ν» στο αρχαίο θέατρο
των ύστερων χρ νων.

     Mορφές ενέργειας
  Σημαντική βέβαια ώθηση στην αρ-
χαιοελληνική μηχανολογία θα διν -
ταν εάν είχε προλάβει να επεκταθεί
η εφαρμογή άλλων μορφών ενέργει-
ας, εκτ ς απ’ τη μυική δύναμη (αν-
θρώπων και ζώων):
  H δύναμη του ανέμου: O Hρων
(1ος αι. π.X.) είχε περιγράψει μιαν
«ανεμογεννήτρια» που κινούσε μιαν
εμβολοφ ρο αντλία η οποία λειτουρ-
γούσε μια ύδραυλιν. H σημαντικ τε-
ρη λεπτομέρεια αυτής της εφευρέ-
σεως ήταν ο μηχανισμ ς μετατρο-
πής της κυκλικής κινήσεως της φτε-
ρωτής, σε παλινδρομική ευθύγραμ-
μη κίνηση του εμβ λου της αντλίας.
  H δύναμη του νερού: Aν εξαιρέ-
σουμε τον υδροτροχ της αθηναϊκής
αγοράς, ο «Eλληνικ ς νερ μυλος»
θα εμφανισθεί πολύ αργ τερα (1ος
αι. μ.X.), στην Mικρά Aσία.
  H δύναμη της φωτιάς: Tο πρώτο
και σημαντικ τερο βήμα είχε γίνει -
ταν ο Hρων περιέγραψε την αιολ -
σφαιρά του, η οποία περιστρεφ ταν
με ατμ ...
  H δύναμη του ηλεκτρισμού: Eδώ η
γνώση είναι υποτυπώδης. Tο «ήλε-
κτρον» (το κεχριμπάρι) που έλκει
διάφορα υλικά «ακριβώς πως ο μα-
γνήτης έλκει το σίδηρο», ήταν πολύ
γνωστ – και προερχ ταν απ’ τη B -
ρεια Θάλασσα, εκεί που ο Φαέθων
χτυπήθηκε απ’ τον κευραν (άλλη
μια ορθή διασύνδεση ηλεκτρικών
φαινομένων!). Aυτά χωρίς καμιά ε-
φαρμογή. Kι μως, αυτά θα ξαναθυ-
μηθεί ο W. Gilbert ύστερα απ δυο
χιλιάδες χρ νια (1646 μ.X.) και θα τα
ονομάσει vis electrica...
                                                   Πώς οι γερανοί του Aρχιμήδη καταβύθιζαν τα ρωμαϊκά πολιορκητικά πλοία στις Συρακούσες κατά την περιγραφή του
                                                   Πλουτάρχου. (Σχέδιο P. James, N. Thorpe, «Ancient Inventions», M. O΄ Mara, London, 1995).
Στη βιβλιογραφία βεβαίως, μπορεί κανείς να
   βρει περισσ τερες μηχανολογικές εφαρμο-
   γές:
• Στις ανυψωτικές μηχανές (βλ. λ.χ. M. Kορ-
   ρέ: «Aπ την Πεντέλη στον Παρθενώνα»,
   Mέλισσα, Aθήνα, 1992).
• Στις ποικίλες αντλίες (βλ. λ.χ. J.G. Landels,
   «Engineering in the ancient world»,
   University of California Press, 1981).
• Στις στρατιωτικές μηχανές τα χαλκ τονα,
   τα αερ τονα και τα τεράστια άρματα μά-
   χης (40 έως 60 μ. ύψος), τις «ελεπ λεις» (βλ.
   λ.χ. B. Gille «Les mecaniciens grecs», Seuil,
   Paris, 1980, καθώς και Θ. Kορρέ: «Tο υ-
   γρ ν πυρ», Bάνιας, Θεσ/νίκη, 1995).
• Στη ναυπηγική (βλ. λ.χ. X. Λάζος: «Nαυτική
   τεχνολογία στην αρχαία Eλλάδα», Aίολος,
   1996).
• Στην Aυτοματοποιητική (βλ. λ.χ. Δ. Kαλλι-
   γερ πουλος: «Aυτοματοποιητική του
   Hρωνος», Aθήνα, 1996).
1) Πρέσσα λαδιού no 41 (Oδηγ ).
2) Aνυψωτική μηχανή νερού no 45 (Oδηγ ς).
3) Aνυψωτική μηχανή νερού no 48 (Oδηγ ς).          H εμβολοφ ρος αντλία του Kτησιβίου για αέρα ή για νερ , με παροχές 1 κ.μ. απ βάθος 4 μέτρων (αριστερά). Yπήρξε
4) Aρθρο Pάιτ σχήμα 1                              η μεγάλη κατάκτηση στον τομέα των αντλιών νερού, παράλληλα, δε τροφοδ τησε με αέρα και την Yδραυλιν (το πρώ-
5) Oδηγ ς no 43, αντλία Kτησιβίου.                 το «αρμ νιο») του Kτησιβίου, εφεύρεση και αυτή. H αντλία του Hρωνος (δεξιά) είναι ουσιαστικά η αντλία του Kτησιβί-
6) Aρθρο Oλεσον, σχ. 13.                           ου με διάφορες βελτιώσεις τις οποίες περιγράφει ο Hρων στα σωζ μενα βιβλία του.

8   H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
Oργανωμένα δίκτυα τηλεπικοινωνίας
                         Tα αρχαιοελληνικά συστήματα επικοινωνίας με κωδικοποιημένα σήματα
Tου Στέλιου Πολυκράτη                                                                                                            O ιστορικ ς Πολύβιος αναφέρει
Διευθυντή – Iδρυτή του Tηλεπικοινωνιακού                                                                                       στην κριτική του επί της δια πυρσών
Mουσείου OTE                                                                                                                   μεταδ σεως ειδήσεων τα εξής:
                                                                                                                               (1,43) «δια γαρ συνθημάτων ωρισμέ-
AΠO τη στιγμή που ο πρωτ γονος                                                                                                 νων έδει την χρείαν συντελείν των δε
άνθρωπος αισθάνθηκε την ανάγκη ε-                                                                                              πραγμάτων αορίστων υπαρχ ντων τα
πικοινωνίας με τους συνανθρώπους                                                                                               πλείστα διέφυγε την των πυρσών χρεί-
του, δημιουργήθηκε ενστικτωδώς σ’                                                                                              αν... περί ων γαρ ουκ ενεδέχετο προ-
αυτ ν η έννοια της τηλεπικοινωνίας,                                                                                            νοηθήναι, περί τούτων ουδέν σύνθημα
δηλαδή η εκ του μακρ θεν επικοινω-                                                                                             ποιήσασθαι δυνατ ν». (Δι τι διωρισμέ-
νία. Tα πρώτα μέσα της επικοινωνίας                                                                                            νων συνθημάτων έπρεπε να εξυπηρετή-
που χρησιμοποίησε ήταν η φωνή, τα                                                                                              ται εκάστη περίπτωσις· επειδή μως τα
συρίγματα, οι κινήσεις των χεριών,                                                                                             πράγματα δεν είναι γνωστά εκ των
το κέρας, οι φωτιές, κ.ά. Oταν οι σχέ-                                                                                         προτέρων, δια τούτο αι πλείσται των
σεις μεταξύ των διαφ ρων κοινωνι-                                                                                              περιπτώσεων δεν ήτο δυνατ ν να εξυ-
κών ομάδων αναπτύχθηκαν, δημι-                                                                                                 πηρετηθούν με τους πυρσούς... δι τι τα
ουργήθηκε η ανάγκη να εξευρεθούν                                                                                               πράγματα τα οποία δεν είναι δυνατ ν
αποτελεσματικ τερα μέσα.                                                                                                       να προβλεφθούν δι’ αυτά δεν δύνανται
  Στην πρώτη αυτή περίοδο οι αρ-                                                                                               να συμφωνηθούν εκ των προτέρων και
χαίοι Eλληνες χρησιμοποιούσαν τας                                                                                              αντίστοιχα συνθήματα).
πυράς προς μετάδοση σημάτων.                                                                                                     Eίναι δε τ σες πολλές οι μαρτυ-
Στην Iλιάδα ο Oμηρος ομιλεί περί                                                                                               ρίες και τα ιστορικά ντοκουμέντα ώ-
Πυρσών σηματοδοτουσών τον ερχο-                                                                                                στε μπορούμε να υποθέσουμε τι -
μ φιλικού στ λου προς βοήθεια των                                                                                              λος ο ελλαδικ ς χώρος απ τη Mα-
πολιορκημένων (Iλιάς Σ 209–213).                                                                                               κεδονία μέχρι την Kρήτη ήταν κατά-
  «οι τε πανημέριοι στυγερώ κρίνονται                                                                                          σπαρτος με φάρους και εστίες φω-
Aρηι, / άστεος εκ σφετέρου, άμα δι’ πε-     O «ακουστικ ς τηλέγραφος» με εμβέλεια 2.500 μ., που χρησιμοποιήθηκε στις           τιάς.
λίω καταδύντι / πυρσοί τε φλεγέθουσιν       εκστρατείες του Mεγάλου Aλεξάνδρου. H αναπαράσταση έχει φιλολογική
επήτριμοι, υψ σε / δ’ αυγή γίνεται αίσ-     μ νο τεκμηρίωση: αναφέρεται απ τον Aρριαν . (Oι αναπαραστάσεις μετα-                    Kωδικοποιημένα
σουσα, περικτι νεσσι ιδέσθαι / αι κεν       φοράς των πληροφοριών που εικονίζονται στο κείμενο είναι του Tηλεπικοι-
πως συν νηυσίν Aρεω αλκτήρες ίκω-           νωνιακού Mουσείου OTE που και λειτουργούν σε πλήρη ανάπτυξη)                               σήματα
νται». (βγαίνουν ξω οι κάτοικοι και
                                                                                                                                 Aπ μία περίοδο και μετά οι διάφο-
μάχουνται ολημερής / σ’ ανατριχιάρη
                                                                                                                               ρες πληροφορίες δεν αποστέλονταν
π λεμο, μα σα βουτήξει ο ήλιος / ανά-
                                                                                                                               με απλ άναμα ή σβήσιμο της φωτιάς
βουν σύδετες φωτιές – κι η λάμψη ως τα
                                                                                                                               αλλά με κωδικοποιημένα σήματα και
ουράνια / ψηλά πηδάει – για να τη δουν
                                                                                                                               οι Eλληνες στην περίοδο αυτή που
γειτ νοι κι ίσως / τρέξουν οχ το χαμ με
                                                                                                                               χρονολογείται απ το 1195 π.X. ήταν
καραβιών βοήθεια να τους σώσουν).
                                                                                                                               πρωτοπ ροι στις οργανωμένες τη-
(Mετάφρασις A. Πάλλη).
                                                                                                                               λεπικοινωνίες στην Eυρώπη με τε-
                                                                                                                               ράστια ως εκ τούτου συμβολή στην
   Δίκτυα φρυκτωριών                                                                                                           εξέλιξη του πολιτισμού κάθε χώρας.
   Eκ των ανωτέρω συνάγεται τι ή-                                                                                                Oι επινοήσεις των Παλαμήδη – Σί-
δη κατά την εποχήν εκείνην υπήρ-                                                                                               νωνα το 1195 π.X. των Kλεοξένη –
χαν υποτυπώδη «δίκτυα» φρυκτω-                                                                                                 Δημ κλειτου τον 4ο αιώνα π.X. και
ριών με σταθμούς «αναμεταδ σε-                                                                                                 του Aινεία του Tακτικού το 362 π.X.
ως» εις τον χώρον του Aιγαίου ως                                                                                               ήσαν πρ δρομοι της μετέπειτα εξέ-
και εις την Mικράν Aσίαν. Tην υπ θε-                                                                                           λιξης της τηλεγραφίας.
ση ενισχύει ο τραγικ ς ποιητής Aι-                                                                                               Σύμφωνα δε με την ανακάλυψη
σχύλος εις το δράμα του «Aγαμέ-                                                                                                του δρος K. Θεοφάνη Mανιά, Tαξίαρ-
μνων». Tο σχετικ μέρος, αν και κά-                                                                                             χου – Eρευνητή – συγγραφέα οι θέ-
πως μακροσκελές, αναφέρεται κα-                                                                                                σεις των ιερών των Π λεων και των
τωτέρω ολ κληρο δι τι παρουσιάζει                                                                                              Mνημείων (στα μνημεία εντάσσονται
ιδιαίτερον ενδιαφέρον (Aγαμέμνων                                                                                               και οι τηλεπικοινωνιακοί φάροι) της
280 και εφεξής):                                                                                                               Aρχαίας Eλλάδας δεν ήσαν τυχαίες
   Xορ ς: και ποιος μαντατοφ ρος ήρθε       Tο «άγγαρον πυρ», η φωτιά που δεν σβήνει. H αναπαράσταση έχει φιλολογι-            αλλά είχαν καθοριστεί βάσει γεωμε-
εδώ έτσι γρήγορα;/                          κή μ νο τεκμηρίωση καθώς αναφέρεται απ τον Aισχύλο στον Aγαμέμνονα:                τρικών και αστρονομικών υπολογι-
   Kλυτ: O Hφαιστος! ξαπολιώντας            «φρυκτ ς δε φρυκτ ν δευρ’ απ’ αγγάρα πυρ ς έπεμπεν». H ονομασία προέρ-             σμών και μετρήσεων.
   απ την ίδια λάμψη, / φωτιά τη φωτιά      χεται απ τους Aγγαρους, μεταφορείς μηνυμάτων.                                        Ωρισμένες βέβαια π λεις είχαν
στέλνει προς τα εδώ μηνύτρα ταξιδευτή.                                                                                         φυσικές γεωγραφικές θέσεις για οι-
/ Kαι πρώτα / η Iδα στο βραχ βουνο του      με αντιλαμπάδιασμα στείλαν παράγ-         λάμπαδ ς της / ξεπέρασε πέρ’ απ’ τον     κονομικούς και στρατηγικούς λ -
Eρμή της Λήμνος / K’ ύστερα του Aθω         γελμα / μακρύτερα, μια στοίβα ξερά ρεί-   κάβο του κατάστενου, / που αγνάντια      γους κι αυτές μως μαζί με τα πολυ-
το ύψωμα / του Δία κορφή, απ’ το νησί       κια ανάβοντας. / K’ η φλ γα φούντωσε,     στο Σαρωνικ σαν φρουρ ς Στέκει. Nά-      πληθή ιερά μνημεία αποτελούσαν έ-
δέχτη το λάμπαδο / και άναψε Tρίτη,         δίχως να πιέσει δι λου, / πηδώντας πά-    το που δρέμει, να που φτάνει στο Aρα-    να αρμονικ σύνολο και ανά τρία, τα
που κι αυτή ψήλωσε τ σο / που πέρασε        νω απ’ του Aσωπού τον κάμπο, / σα λα-     χναίο βουν / και στα γειτονικά της π -   πλησιέστερα, συνδε μενα με νοητές
πάνω στης θάλασσας τα πλάτη / χαρού-        μπερή Σελήνη, στο βουν φτασμένη του       λης ξάγναντα / και να στο δώμα αυτ       γραμμές σχημάτιζαν γιγάντια τρίγω-
μενη η ορμή της ταξιδεύτρας φλ γας /        Kιθαιρώνα, της φωτιάς ξυπνάει και-        που πέφτει το Aτρειδέικο / η λάμψη που   να κατά το πλείστον ισοσκελή, τα ο-
κ’ η δάδα της στο βουν Mάκιστο,             νούργιο ταξιδευτή. / Kι’ ανάβοντας οι     είχε τη φωτιά της Iδας πρ παππο. / Tέ-   ποία ανήκαν εν συνεχεία σε τιτάνια ι-
στους φύλακες, / στέλνει χρυσ φεγγη         βίγλες μια αιθρε λαμνη φλ γα, / δεν       τοια είχα δώσει διάτα στους λαμπαδη-     δανικά κανονικά πολύγωνα.
παραγγελία σαν ήλιος. / Kαι τούτο α-        άργησαν να τηνε κάνουν μακροτάξιδη.       φ ρους μου / που ακούσαν κι ο ένας τη      Πρώτος μως οργανωτής των Eπι-
νάργητο, δίχως απ τον ύπνο / αστ χα-        / Πέφτει η αντιφλογιά πάνω στη Γοργώ-     φωτιά στον άλλο δίνοντας / νικήσαν απ’   κοινωνιών ήταν ο Παλαμήδης γιος
στα να νικηθεί δε μένει ανάμελος με τη      πη λίμνη / και ως έφτασε στο βουν Aι-     τον πρώτο ως τον στερν στο δρ μο. /      του Bασιλιά Nαύπλιου, ο οποίος κατά
σειρά του μηνυτής / κι έτσι οι φωτιές του   γίπλαγκτο, το σπρώχνει / της φωτιάς το    Aυτή τη μαρτυρία σου λέω και το σημά-    την περίοδο του Tρωικού Πολέμου
στέλνουν τη λάμψη πιο μακριά / στο ρέ-      παράγγελμα να μη χρονίσει / κι απολο-     δι, / το μήνυμα που ο άντρας μου απ’     1195–1184 π.X. ανέπτυξε τον πρώτο
μα του Eύριπου στους φύλακες να φέ-         γούν, ως ανάβουν με αψ θυμο κ ρωμα        την Tροία μου στέλνει. (Mετάφρασις A.    οργανωμένο τηλέγραφο με «πυρσεί-
ρουν στου Mεσσάπιου μήνυμα. Kι αυτοί        / μια γλώσσα φλ γας θε ρατη, που ο        Mελαχρινού).                                        Συνέχεια στην 10η σελίδα

                                                                                                                          KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH   9
Xάρτης της Eλλάδας στον οποίο σημειώνονται τα πιο γνωστά δίκτυα τηλεπι-
κοινωνιών με φρυκτωρίες (πύργοι αναμετάδοσης οπτικών σημάτων). O επι-
σκέπτης του Tηλεπικοινωνιακού Mουσείου OTE, χρησιμοποιώντας έναν ηλε-
κτρικ πίνακα, πατά συγκεκριμένη διαδρομή και τη βλέπει να διαγράφεται
στο χάρτη με το άναμμα μικρών λυχνιών για κάθε φρυκτωρία.

Συνέχεια απ την 9η σελίδα                 βαιναν αυτοί οι φανοί υψώνονταν
ες – φρυκτωρίες– με αριθμητικούς          στα αριστερά άλλοι για να δείξουν
κώδικες και «παραλλαγές».                 ποια πλάκα θα ’πρεπε να παρατηρη-
  H δε πληροφορία κατάληψης της           θεί, αν ήταν η πρώτη ύψωναν 1 φαν ,
Tροίας εστάλη το 1184 στις Mυκήνες        αν ήταν η 2η δύο κ.λπ.
απ τον Σίνωνα βοηθ του Παλαμή-              Mετά ύψωναν απ τη δεξιά πλευρά
δη μέσω του δικτύου Φρυκτωριών            και με την ίδια σειρά φανούς για να
Tροίας (Iδη), Eρμαίου της Λήμνου,         υποδείξουν το γράμμα της πλάκας
Aκράθω, του Mάκιστου (Kαντήλι) της        που έπρεπε να καταγραφεί. Kάθε πα-
Eυβοίας, Mεσσάπιου του Eυρίπου,           ρατηρητής έμπαινε στο π στο του
Kιθαιρώνα (Eλατιά) της Bοιωτίας, Aι-      και είχε κοντά του μια δι πτρα πλαι-
γίπλακτου της Mεγαρίδος, Aραχναίο         σιωμένη με σωλήνες και τοποθετη-
(Aϊ–Λια) και φρυκτηρ του παλατιού         μένη έτσι ώστε να ξεχώριζε τέλεια
των Mυκηνών. Σπουδαι τερη μως             τη δεξιά απ την αριστερή πλευρά
τηλεπικοινωνιακή ανακάλυψη, προ-          του ανταποκριτή.
δρομική και του οπτικού μορσικού                                                 Aναπαράσταση του συστήματος μεταφοράς πληροφοριών με τον υδραυλικ
τηλέγραφου θεωρείται η επιν ηση                    Yδραυλικ ς                    τηλέγραφο του Aινεία του Tακτικού. Διακρίνονται δυο οπλίτες (σε οπτική επα-
των Eλλήνων Kλεοξένη – Δημοκλεί-                                                 φή και απ σταση 1.000–1.200 μ.), που υψώνουν αναμμένες δάδες καθώς ετοι-
του τον 4ο αι. π.X.
                                                τηλέγραφος Aινεία                μάζονται για αποστολή και λήψη μηνύματος μέσω της συσκευής του Aινεία.
  Aναλυτικά το σύστημα λειτουρ-             Aλλη σημαντική ανακάλυψη συν-
γούσε ως εξής:                            δυασμένη με υδραυλικ σύστημα ή-        απ’ που θα μπορούσε να τρέξει η ί-     λονίκης τα έτη 829–842 π.X. βελτίω-
                                          ταν η επιν ηση του Aινεία του Tακτι-   δια ποσ τητα νερού. Tα δοχεία αυτά     σε το σύστημα αποστολής πληροφο-
                                          κού το 362 π.X., ο οποίος έδωσε ε-     ήταν γεμάτα με νερ στην επιφάνεια      ριών των φρυκτωριών με το
                                          ντολή και ζήτησε απ αυτούς που ή-      του οποίου ήταν τοποθετημένοι οι       «ΩPONOMIO» δηλαδή σύστημα συγ-
                                          θελαν να ανταλλάξουν νέα, να προε-     φελλοί με τα ραβδάκια. Aνοίγοντας      χρονιζ μενο με μηχανικά ωρολ για,
                                          τοιμάσουν μ νοι τους τα πήλινα ή       συγχρ νως τα στ μια και με την υ-      υποδιαιρούμενα σε αντίστοιχες ώ-
                                          μεταλλικά δοχεία απολύτως ίσα κατά     ποχώρηση της στάθμης του νερού οι      ρες και συνδυασμένα με αριθμογρα-
                                          ύψος και πλάτος, έχοντας ύψος το       φελλοί θα υποχωρούσαν και τα ρα-       φικ κώδικα των σπουδαιοτέρων ει-
                                          πολύ 3 πήχεις και πλάτους 1 πήχυ.      βδάκια θα χάνονταν με τη σειρά         δήσεων.
                                            Mετά θα έπρεπε να έχουν κομμά-       τους στο εσωτερικ των δοχείων.           Tο σύστημα αυτ διατηρήθηκε για
                                          τια φελλ πλάτους κατά τι μικρ τε-        Eξασφαλίζοντας την ίδια ταχύτητα     πολλά χρ νια και το έτος 1204 οι
                                          ρου του στομίου των δοχείων και να     στη φάση των δοκιμών, τα δοχεία με-    Σταυροφ ροι δημιούργησαν το με-
  Eπαιρναν το αλφάβητο και το χώ-         μπήξουν στο κέντρο των φελλών μι-      ταφέρονταν στους τ πους που υ-         γάλο δίκτυο «Kαμινοβιγλατορίων» α-
ριζαν σε 5 κατηγορίες που κάθε μία        κρές ράβδους χωρισμένες ίσα, σε        πήρχαν τα συστήματα με τους φα-        π τις βίγλες (παρατηρητήρια) και τα
περιείχε 5 γράμματα, για την ακρί-        διαστήματα τριών δαχτύλων και πά-      νούς. Eκεί, ταν συνέβαινε κάποιο       καμίνια τα οποία διατηρούσαν άσβη-
βεια η τελευταία κατηγορία περιείχε       νω εκεί να βάλουν ένα ευδιάκριτο       γεγον ς απ αυτά που είχαν προ-         στο το «άγγαρον πυρ» απ την Kων-
μ νον 4 γράμματα. Aυτοί που είχαν         κάλυμμα στο οποίο θα κατέγραφαν        βλεφθεί θα δίνονταν σήματα με τους     σταντινούπολη μέχρι τον Tάραντα
αναλάβει να φτιάξουν το προς μετά-        τα πλέον συνηθισμένα γεγον τα του      φανούς απ μία πλευρά στην άλλη         της Iταλίας με ενδιαμέσους σταθ-
δοση σήμα έπρεπε να ετοιμάσουν 5          πολέμου, αυτά που μπορούν να προ-      και αμέσως οι δύο πλευρές θα άνοι-     μούς στην Θράκη – Θεσσαλονίκη –
πλάκες και να γράψουν πάνω σ’ αυ-         βλεφθούν πιο εύκολα. Στο πρώτο         γαν τους κρουνούς. M λις τα δοχεία     Δυτική Mακεδονία – Hπειρο – Kέρκυ-
τές ένα μέρος των γραμμάτων. Aυ-          τμήμα θα έγραφαν στρατιώτες πεζοί      έδειχναν το σωστ γεγον ς για τη        ρα – Oθωνούς.
τ ς που θα μεταδώσει το σήμα ση-          με βαρύ οπλισμ , στο δεύτερο τμή-      μετάδοση οι φανοί θα υψώνονταν           Mέχρι δε το τέλος του 16ου αιώνα
κώνει αρχικά δύο φανούς για να ει-        μα στρατιώτες με ελαφρύ οπλισμ ,       πάλι και οι κρουνοί θα έκλειναν. O     μ.X. περίοδο κατά την οποία βελτιώ-
δοποιήσει τον άλλο και περιμένει          στο τρίτο ιππικ και πεζικ , στο τέ-    παρατηρητής θα μάθαινε, παρατη-        θηκε το τηλεσκ πιο οι επινοήσεις
την ανταπ κρισή του. Aυτ το πρώτο         ταρτο στ λος κ.λπ. καλύπτοντας λα      ρώντας τα ραβδάκια, ποιο ήταν το       των Aρχαίων Eλλήνων αποτελούσαν
βήμα ήταν απαραίτητο για να κατα-         τα πιθανά σε π λεμο γεγον τα. Eπι-     γεγον ς.                               τη βάση για τη μεταβίβαση κάθε πλη-
λάβει ο επ μενος σηματοδ της τι ο         πλέον τα δοχεία αυτά θα είχαν μια ο-     Kατά τους Bυζαντινούς χρ νους ο      ροφορίας, συμβάλλοντας τα μέγιστα
πρώτος ήταν έτοιμος. Aπαξ και κατέ-       πή απολύτως μοια μεταξύ τους           φιλ σοφος Λέων Eπίσκοπος Θεσσα-        στην εξέλιξη των τηλεπικοινωνιών.

10   H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
Πάνω: Aποψη του τμήματος «Tηλεπικοινωνίες» στην Kρυπτοστοά της Aρχαίας Aγοράς Θεσσαλονίκης, που η «Eταιρία Mελέτης της Aρχαίας Eλληνικής Tε-
χνολογίας» και το «Tεχνικ Mουσείο Θεσσαλονίκης» οργάνωσαν πρ σφατα την έκθεση «Aρχαία ελληνική τεχνολογία» στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρω-
τεύουσας της Eυρώπης «Θεσσαλονίκη 1997». Kάτω αριστερά: Aναπαράσταση του υδραυλικού τηλέγραφου του Aινεία του Tακτικού. H απεικ νιση στηρί-
ζεται σε γκραβούρα του 18ου αι. Kάτω δεξιά: Aναπαράσταση του συστήματος οπτικής αναμετάδοσης κωδικοποιημένων σημάτων με φλ γες, των Kλεοξέ-
νη και Δημοκλείτου (4ος αι. π.X.). H επιν ηση αυτή στηριζ ταν σε ένα διαχωρισμ των γραμμάτων του ελληνικού αλφαβήτου σε ομάδες πέντε γραμμάτων
και θεωρείται προδρομική χι μ νο του μορσικού τηλέγραφου αλλά και της σημερινής κωδικοποιημένης ψηφιακής αποστολής μηνυμάτων μέσω οπτικών
ινών. (Φωτογραφίες κειμένου: Iωάννης Mπαρδ πουλος)




                                                                                                       KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH   11
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων
η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων

More Related Content

What's hot

Μνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη Εύα
Μνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη ΕύαΜνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη Εύα
Μνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη Εύα
Εύα Ζαρκογιάννη
 
Ελληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣ
Ελληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα  - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣΕλληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα  - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣ
Ελληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣ
Christiana Violari
 
ελληνορωμαικός πολιτισμός
ελληνορωμαικός πολιτισμόςελληνορωμαικός πολιτισμός
ελληνορωμαικός πολιτισμός
giangrez54
 
εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης
εξέλιξη της επιστημονικής σκέψηςεξέλιξη της επιστημονικής σκέψης
εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης
Popi Zineli
 
ελληνικά μουσεία
ελληνικά μουσείαελληνικά μουσεία
ελληνικά μουσεία
Elen Sot
 
Ακροπολη
ΑκροποληΑκροπολη
Ακροπολη
ithomi
 

What's hot (17)

ομαδα α
ομαδα αομαδα α
ομαδα α
 
εκδρομη στην αθηνα
εκδρομη στην αθηναεκδρομη στην αθηνα
εκδρομη στην αθηνα
 
ρωμαϊκή τέχνη
ρωμαϊκή τέχνηρωμαϊκή τέχνη
ρωμαϊκή τέχνη
 
Μακρά τείχη- περιβαλλοντικές διαδρομές
Μακρά τείχη- περιβαλλοντικές διαδρομέςΜακρά τείχη- περιβαλλοντικές διαδρομές
Μακρά τείχη- περιβαλλοντικές διαδρομές
 
Μνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη Εύα
Μνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη ΕύαΜνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη Εύα
Μνημεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαρκογιάννη Εύα
 
αθηνα - ακροπολη
αθηνα  - ακροποληαθηνα  - ακροπολη
αθηνα - ακροπολη
 
Ελληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣ
Ελληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα  - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣΕλληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα  - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣ
Ελληνορωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα - Ε΄1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΜΑΣΟΓΕΙΑΣ ΛΕΜΕΣΟΣ
 
ελληνορωμαϊκός πολιτισμός Copy
ελληνορωμαϊκός πολιτισμός   Copyελληνορωμαϊκός πολιτισμός   Copy
ελληνορωμαϊκός πολιτισμός Copy
 
ελληνορωμαικός πολιτισμός
ελληνορωμαικός πολιτισμόςελληνορωμαικός πολιτισμός
ελληνορωμαικός πολιτισμός
 
ομαδα β
ομαδα βομαδα β
ομαδα β
 
εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης
εξέλιξη της επιστημονικής σκέψηςεξέλιξη της επιστημονικής σκέψης
εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης
 
ομαδα δ'
ομαδα δ'ομαδα δ'
ομαδα δ'
 
Αρχαία Τεχνολογία
Αρχαία ΤεχνολογίαΑρχαία Τεχνολογία
Αρχαία Τεχνολογία
 
ελληνικά μουσεία
ελληνικά μουσείαελληνικά μουσεία
ελληνικά μουσεία
 
Η Ακρόπολη των Αθηνών
Η  Ακρόπολη των ΑθηνώνΗ  Ακρόπολη των Αθηνών
Η Ακρόπολη των Αθηνών
 
αναγγενηση
αναγγενησηαναγγενηση
αναγγενηση
 
Ακροπολη
ΑκροποληΑκροπολη
Ακροπολη
 

Viewers also liked (9)

ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΝΑΚΑΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣ...
ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ  ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΝΑΚΑΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣ...ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ  ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΝΑΚΑΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣ...
ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΠΟΛΥΓΩΝΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΝΑΚΑΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣ...
 
nota lukisan persembahan senibina
nota lukisan persembahan senibinanota lukisan persembahan senibina
nota lukisan persembahan senibina
 
01 intro(prehistoric)
01 intro(prehistoric)01 intro(prehistoric)
01 intro(prehistoric)
 
Lukisan senibina
Lukisan senibinaLukisan senibina
Lukisan senibina
 
The Architecture Profession
The Architecture ProfessionThe Architecture Profession
The Architecture Profession
 
Prinsip rekaan premis makanan
Prinsip rekaan premis makananPrinsip rekaan premis makanan
Prinsip rekaan premis makanan
 
Architectural Design 1 Lectures by Dr. Yasser Mahgoub - Lecture 1 Introduction
Architectural Design 1 Lectures by Dr. Yasser Mahgoub - Lecture 1 IntroductionArchitectural Design 1 Lectures by Dr. Yasser Mahgoub - Lecture 1 Introduction
Architectural Design 1 Lectures by Dr. Yasser Mahgoub - Lecture 1 Introduction
 
Architectural Professional Practice - Design
Architectural Professional Practice - DesignArchitectural Professional Practice - Design
Architectural Professional Practice - Design
 
Green building
Green buildingGreen building
Green building
 

Similar to η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων

03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
Tsormpatzoglou Nestor
 
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Α
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Α
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Α
ssuser5fed97
 
Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)
Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)
Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)
Peter Tzagarakis
 
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.
Γωγώ Ζάχου
 
το ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείου
το ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείουτο ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείου
το ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείου
lykeio-riou
 
ψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησ
ψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησ
ψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησ
dakekavalas
 

Similar to η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων (20)

Αφιέρωμα στο αρχαίο θέατρο, 7 ημέρες Καθημερινή
Αφιέρωμα στο αρχαίο θέατρο,  7 ημέρες ΚαθημερινήΑφιέρωμα στο αρχαίο θέατρο,  7 ημέρες Καθημερινή
Αφιέρωμα στο αρχαίο θέατρο, 7 ημέρες Καθημερινή
 
Project super natural_team
Project super natural_teamProject super natural_team
Project super natural_team
 
03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
03 έκθεση αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
 
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Α
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Α
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Α
 
Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)
Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)
Εποχή του Λίθου - Μεσολιθική (δ.πολιτισμός)
 
History of the ancient world (lyceum) ii.2.3 5
History of the ancient world (lyceum) ii.2.3 5History of the ancient world (lyceum) ii.2.3 5
History of the ancient world (lyceum) ii.2.3 5
 
Project anonimoi
Project anonimoiProject anonimoi
Project anonimoi
 
Project anonimoi
Project anonimoiProject anonimoi
Project anonimoi
 
Project anonimoi
Project anonimoiProject anonimoi
Project anonimoi
 
1. Αποικιακή εξάπλωση - Β' ελληνικός αποικισμός
1. Αποικιακή εξάπλωση - Β' ελληνικός αποικισμός1. Αποικιακή εξάπλωση - Β' ελληνικός αποικισμός
1. Αποικιακή εξάπλωση - Β' ελληνικός αποικισμός
 
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.
ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ _ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ-//-ΖΑΧΟΥ Γ. _ΠΑΠΠΑ.Π.
 
Ariande 17 (2011)_013-084_theotokis_theodoulou
Ariande 17 (2011)_013-084_theotokis_theodoulouAriande 17 (2011)_013-084_theotokis_theodoulou
Ariande 17 (2011)_013-084_theotokis_theodoulou
 
Hellenistic period - Science literature-art
Hellenistic period - Science literature-artHellenistic period - Science literature-art
Hellenistic period - Science literature-art
 
το ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείου
το ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείουτο ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείου
το ψηφιακό αρχείο της ερτ πάει σχολείο α΄λυκείου
 
Unesco monuments
Unesco monumentsUnesco monuments
Unesco monuments
 
Αρχαία Τεχνολογία
Αρχαία ΤεχνολογίαΑρχαία Τεχνολογία
Αρχαία Τεχνολογία
 
2ο γελ ν. ιωνίας 2014 15
2ο γελ ν. ιωνίας 2014 152ο γελ ν. ιωνίας 2014 15
2ο γελ ν. ιωνίας 2014 15
 
ψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησ
ψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησ
ψηφιακα μουσεια τσουρβακα πουλιανιτησ
 
κορυδαλλος σταθμος λαρισης_μεγαρο_μουσικης
κορυδαλλος σταθμος λαρισης_μεγαρο_μουσικηςκορυδαλλος σταθμος λαρισης_μεγαρο_μουσικης
κορυδαλλος σταθμος λαρισης_μεγαρο_μουσικης
 
νοεσις
νοεσιςνοεσις
νοεσις
 

More from pinnokio.gr

χαμηλές πτήσεις τίμα τον πατέρα σου
χαμηλές πτήσεις   τίμα τον πατέρα σουχαμηλές πτήσεις   τίμα τον πατέρα σου
χαμηλές πτήσεις τίμα τον πατέρα σου
pinnokio.gr
 
φάε το κερασάκι
φάε το κερασάκιφάε το κερασάκι
φάε το κερασάκι
pinnokio.gr
 
τρελλοί συνδυασμοί
τρελλοί συνδυασμοίτρελλοί συνδυασμοί
τρελλοί συνδυασμοί
pinnokio.gr
 
πειραματόζωα νιώθω λίγο κομμένος
πειραματόζωα   νιώθω λίγο κομμένοςπειραματόζωα   νιώθω λίγο κομμένος
πειραματόζωα νιώθω λίγο κομμένος
pinnokio.gr
 
πειραματόζωα δεν βλέπω βελτίωση
πειραματόζωα   δεν βλέπω βελτίωσηπειραματόζωα   δεν βλέπω βελτίωση
πειραματόζωα δεν βλέπω βελτίωση
pinnokio.gr
 
ο παντελής και το λιοντάρι
ο παντελής και το λιοντάριο παντελής και το λιοντάρι
ο παντελής και το λιοντάρι
pinnokio.gr
 
ο καλός λύκος
ο καλός λύκοςο καλός λύκος
ο καλός λύκος
pinnokio.gr
 
ξυπνάς μέσα μου το ζώο
ξυπνάς μέσα μου το ζώοξυπνάς μέσα μου το ζώο
ξυπνάς μέσα μου το ζώο
pinnokio.gr
 
μετά την καταστροφή
μετά την καταστροφήμετά την καταστροφή
μετά την καταστροφή
pinnokio.gr
 
κόκκορας αδιέξοδα
κόκκορας   αδιέξοδακόκκορας   αδιέξοδα
κόκκορας αδιέξοδα
pinnokio.gr
 
καστράτο παρενοχλήσεις
καστράτο   παρενοχλήσειςκαστράτο   παρενοχλήσεις
καστράτο παρενοχλήσεις
pinnokio.gr
 
καστράτο όσο πατάει η γάτα
καστράτο   όσο πατάει η γάτακαστράτο   όσο πατάει η γάτα
καστράτο όσο πατάει η γάτα
pinnokio.gr
 
καστράτο η πιο σκύλα γάτα
καστράτο   η πιο σκύλα γάτακαστράτο   η πιο σκύλα γάτα
καστράτο η πιο σκύλα γάτα
pinnokio.gr
 
καστράτο γάτα είναι και γυρίζει
καστράτο   γάτα είναι και γυρίζεικαστράτο   γάτα είναι και γυρίζει
καστράτο γάτα είναι και γυρίζει
pinnokio.gr
 
ισοβίτης κακές παρέες
ισοβίτης   κακές παρέεςισοβίτης   κακές παρέες
ισοβίτης κακές παρέες
pinnokio.gr
 
ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]
ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]
ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]
pinnokio.gr
 
βόρειος ήπειρος & ελληνισμός
βόρειος ήπειρος & ελληνισμόςβόρειος ήπειρος & ελληνισμός
βόρειος ήπειρος & ελληνισμός
pinnokio.gr
 
ισοβίτης ένα ποντίκι στη σούπα μου
ισοβίτης   ένα ποντίκι στη σούπα μουισοβίτης   ένα ποντίκι στη σούπα μου
ισοβίτης ένα ποντίκι στη σούπα μου
pinnokio.gr
 
ισοβίτης γιατρέ έχω ένα βάρος
ισοβίτης   γιατρέ έχω ένα βάροςισοβίτης   γιατρέ έχω ένα βάρος
ισοβίτης γιατρέ έχω ένα βάρος
pinnokio.gr
 

More from pinnokio.gr (20)

χαμηλές πτήσεις τίμα τον πατέρα σου
χαμηλές πτήσεις   τίμα τον πατέρα σουχαμηλές πτήσεις   τίμα τον πατέρα σου
χαμηλές πτήσεις τίμα τον πατέρα σου
 
φάε το κερασάκι
φάε το κερασάκιφάε το κερασάκι
φάε το κερασάκι
 
τρελλοί συνδυασμοί
τρελλοί συνδυασμοίτρελλοί συνδυασμοί
τρελλοί συνδυασμοί
 
πειραματόζωα νιώθω λίγο κομμένος
πειραματόζωα   νιώθω λίγο κομμένοςπειραματόζωα   νιώθω λίγο κομμένος
πειραματόζωα νιώθω λίγο κομμένος
 
πειραματόζωα δεν βλέπω βελτίωση
πειραματόζωα   δεν βλέπω βελτίωσηπειραματόζωα   δεν βλέπω βελτίωση
πειραματόζωα δεν βλέπω βελτίωση
 
ματ
ματματ
ματ
 
ο παντελής και το λιοντάρι
ο παντελής και το λιοντάριο παντελής και το λιοντάρι
ο παντελής και το λιοντάρι
 
ο καλός λύκος
ο καλός λύκοςο καλός λύκος
ο καλός λύκος
 
ξυπνάς μέσα μου το ζώο
ξυπνάς μέσα μου το ζώοξυπνάς μέσα μου το ζώο
ξυπνάς μέσα μου το ζώο
 
μετά την καταστροφή
μετά την καταστροφήμετά την καταστροφή
μετά την καταστροφή
 
κόκκορας αδιέξοδα
κόκκορας   αδιέξοδακόκκορας   αδιέξοδα
κόκκορας αδιέξοδα
 
καστράτο παρενοχλήσεις
καστράτο   παρενοχλήσειςκαστράτο   παρενοχλήσεις
καστράτο παρενοχλήσεις
 
καστράτο όσο πατάει η γάτα
καστράτο   όσο πατάει η γάτακαστράτο   όσο πατάει η γάτα
καστράτο όσο πατάει η γάτα
 
καστράτο η πιο σκύλα γάτα
καστράτο   η πιο σκύλα γάτακαστράτο   η πιο σκύλα γάτα
καστράτο η πιο σκύλα γάτα
 
καστράτο γάτα είναι και γυρίζει
καστράτο   γάτα είναι και γυρίζεικαστράτο   γάτα είναι και γυρίζει
καστράτο γάτα είναι και γυρίζει
 
ισοβίτης κακές παρέες
ισοβίτης   κακές παρέεςισοβίτης   κακές παρέες
ισοβίτης κακές παρέες
 
ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]
ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]
ο υπέροχος κόσμος του National geographic [74]
 
βόρειος ήπειρος & ελληνισμός
βόρειος ήπειρος & ελληνισμόςβόρειος ήπειρος & ελληνισμός
βόρειος ήπειρος & ελληνισμός
 
ισοβίτης ένα ποντίκι στη σούπα μου
ισοβίτης   ένα ποντίκι στη σούπα μουισοβίτης   ένα ποντίκι στη σούπα μου
ισοβίτης ένα ποντίκι στη σούπα μου
 
ισοβίτης γιατρέ έχω ένα βάρος
ισοβίτης   γιατρέ έχω ένα βάροςισοβίτης   γιατρέ έχω ένα βάρος
ισοβίτης γιατρέ έχω ένα βάρος
 

η τεχνολογία των αρχαίων ελλήνων

  • 1. A ΦIEPΩMA KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 Aρχαία ελληνική τεχνολογία 2-32 AΦIEPΩMA Eκταση και σημασία των αρχαιοελληνικών τεχνολογικών επιτευγμάτων ⅷ Aρχαία ελληνική τεχνολογία ΣTO αφιέρωμα των «Eπτά Hμερών» για τον Παρθενώνα (13 μένων, πως η οικονομία και η τεχνολογία που τη στηρίζει. Tου Θ.Π. Tάσιου Nοεμβρίου ’94) ο αρχιτέκτονας Mαν λης Kορρές σημείωνε: Aξι λογη προσπάθεια μελέτης και προβολής της σημαντι- «Mε γνώμονα τη μοναδική λιθοτεχνική τελει τητα και τα διά- κής αυτής πτυχής του ελληνικού πολιτισμού αποτέλεσε το συ- ⅷ Mηχανολογικές φορα ποσοτικά μεγέθη του Παρθενώνα ως κτιρίου, εύκολα α- νέδριο «Aρχαία ελληνική τεχνολογία», το πρώτο στον τομέα κατασκευές ποδεικνύεται τι σήμερα δεν θα ήταν δυνατή η τ σο τέλεια αυτ , που οργανώθηκε τον Σεπτέμβριο στη Θεσσαλονίκη απ Tου Θ.Π. Tάσιου κατασκευή του στον εκπληκτικ χρ νο των οκτώ ετών, έστω την «Eταιρεία Mελέτης της Aρχαίας Eλληνικής Tεχνολογίας» και με απασχ ληση ισάριθμων ή και περισσ τερων τεχνιτών και το «Tεχνικ Mουσείο Θεσσαλονίκης» στο πλαίσιο της Πο- ⅷ Oργανωμένα και παρά τη χρήση αυτοκινήτων αντί λιτιστικής Πρωτεύουσας της Eυρώπης δίκτυα τηλεπικοινωνίας κάρρων ή ηλεκτρικών γερανών αντί χει- «Θεσσαλονίκη 1997». Συμμετείχε μεγά- Eπιμέλεια αφιερώματος: Tου Στέλιου Πολυκράτη ροκινήτων». Tο τεκμηριωμένο αυτ συ- λος αριθμ ς ερευνητών, εκ των οποίων μπέρασμα είναι ενδεικτικ των επιτευγ- EΛEYΘEPIA TPAΪOY πολλοί παρουσιάζουν τις εργασίες τους ⅷ Tεχνολογία μετάλλου μάτων της αρχαιοελληνικής τεχνολογίας, στο αφιέρωμά μας αυτ . H έκταση του Tης K.Γ. Tσάιμου η οποία δημιούργησε έργα που επηρέασαν την εξέλιξη του τε- θέματος και ο περιορισμένος χώρος του αφιερώματος δεν επέ- ⅷ Aρχαία ναυπηγική χνικού πολιτισμού, μέχρι τις ημέρες μας. Ωστ σο, ενώ πολλές τρεψαν την πλήρη κάλυψη των αρχαιοελληνικών τεχνολογι- πλευρές του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, πως η πολιτική, κών επιτευγμάτων, τα οποία, ώς ένα βαθμ , έχουν παρουσια- Tου Xάρη Tζάλα η φιλοσοφία, η τέχνη κ.ά., έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης και σθεί σε παλι τερα τεύχη των «Eπτά Hμερών» με θέμα την ελιά ⅷ Oι αρχαίοι νεώσοικοι θαυμασμού διεθνώς, ο τομέας της τεχνολογίας έχει υποτιμη- (16 Iανουαρίου 1994), το κρασί (17 Oκτωβρίου 1993), την ελ- θεί, παρά το γεγον ς τι η προσέγγιση εν ς πολιτισμού δεν εί- ληνική ιατρική (12 Oκτωβρίου 1997), την παραδοσιακή ναυ- Tου David Blackman ναι δυνατή χωρίς την καταν ηση βασικών κοινωνικών φαινο- πηγική (19 Δεκεμβρίου 1993) κ.α. ⅷ Aρχαία ελληνικά αυτ ματα. Tου Θ.Π. Tάσιου Tου Δημητρίου Kαλλιγερ που- Kαθηγητή EMΠ, Προέδρου της Eταιρείας λου Mελέτης Aρχαίας Eλληνικής Tεχνολογίας (EMAET) ⅷ Eγκαταστάσεις υγιεινής. ENA απ τα παράδοξα της νεοελλη- Tης Kλαίρης Παλύβου νικής πραγματικ τητας είναι κι η ά- ποψη κατά την οποία οι «αρχαίοι ⅷ Eκπληκτικά Eλληνες δεν είχαν σπουδαία τεχνο- συστήματα ύδρευσης. λογία – οι Pωμαίοι ήσαν οι μεγάλοι Tου Eλευθέριου Bαβλιάκη τεχνικοί». O αντικειμενικ ς μελετητής της ⅷ Aτομικ ς οπλισμ ς. ελληνικής ιστορίας, μως, παρατη- Tου Παναγιώτη B. Φάκλαρη ρεί τι οι αρχαίοι Eλληνες ήταν λα ς τ σο πολύ στραμμένος στην τεχνο- ⅷ Δρυτ μοι και λογία, ώστε απ’ τα βάθη των αιώνων ξυλουργοί. την είχαν ήδη «προβάλλει» στο μυ- Tης Στέλλας Kοκκίνη θοθρησκευτικ επίπεδο. O Προμη- θεϊκ ς μύθος είναι καταλυτικής ση- ⅷ «Eίματα ευποίητα» μασίας εν προκειμένω (Πλάτωνος Tης Iριδας Tζαχίλη «Πρωταγ ρας», 321 c): O Προμηθεύς ⅷ Tα αστρονομικά ργανα παρατηρεί τι το νεοδημιούργητο ον «άνθρωπος» είναι γυμν , ξυπ λητο, Aρχισιδηρουργ ς με το βοηθ του, μπροστά σε μεταλλουργικ κλίβανο. Πα- Tης Mάρως K. Παπαθανασίου άοπλο και άστεγο, σπεύδει δε να ε- ράσταση σε μελαν μορφη λήκυθο (Bρετανικ Mουσείο). ⅷ O μηχανισμ ς πανορθώσει το σφάλμα αυτ της Δη- μιουργίας, προσφέροντας στους αν- ξοχήν ελληνική) δραστηρι τητα, η τασκευάζονται και ακριβή μετρητικά των Aντικυθήρων Eπιστήμη, αρχίζει να διαποτίζει την ργανα: Δι πτρες, χωροβάτες, οδ - θρώπους «έντεχνον σοφίαν» (δηλα- Tου N.A. Oικον μου δή τεχνογνωσία) και «πυρ» (δηλαδή εμπειρική τεχνολογία. Xάρις στον υ- μετρα, αστρολάβοι, υδραυλικά ωρο- ⅷ Iατρική τεχνολογία ενέργειαν). Eτσι γεννήθηκε η τεχνο- μέναιο αυτ ν, η τεχνική καινοτομία λ για, ζυγοί ακριβείας, θα είναι το λογία, την επ μενη κι λας μέρα της θα γίνει ευχερέστερη, αλλά κι η τε- «αντίδωρον» της τεχνολογίας προς Tου Σπύρου Γ. Mαρκέτου χνολογία γίνεται παραγωγικ τερη. O τη ζωογ να επιστήμη. Δημιουργίας! Tέτοια βασική περί τε- ⅷ Προηγμένη χνολογίας αντίληψη είχε αυτ ς ο λα- Θαλής ο Mιλήσιος, εφαρμ ζει τα μα- Aλλ’ ας έρθουμε σε μια, συνοπτι- μεταλλοτεχνία ς. Γι’ αυτ , άλλωστε, είχε και θε ν θηματικά του στο μεγάλο χωματουρ- κ τατη έστω και υπαινικτική, παρου- μηχανικ (τον Hφαιστο) και μυθικά γικ έργο εκτροπής του Aλιος ποτα- σίαση των επιμέρους κλάδων της αρ- Tης Eυαγγελίας A. Bαρέλλα χαίας ελληνικής τεχνολογίας. γιγάντια ρομπ τ, πως ο Tάλως, ο ο- μού (Hρ δοτος I–70). Tο ίδιο άλλω- ⅷ Eλεγχος ποίος περιδιάβαζε ταχύτατα λη την στε κάνει κι ο Πυθαγ ρας ταν, χά- ποι τητας προϊ ντων Kρήτη κι έριχνε βράχους θε ρατους ρις στην αριθμητικοποίηση της μου- Mεταλλευτική – πάνω στα πλοία των εχθρών. Eνας σικής κλίμακας, διευκολύνει την κα- Tου Γιώργου Bαρουφάκη τέτοιος λα ς ήταν λοιπ ν ανοιγμέ- τασκευή μουσικών οργάνων. Aυτήν Mεταλλουργία ⅷ Aμαξήλατη νος προς τις μηχανικές κατασκευές ακριβώς την επιστημονική στροφή H νίκη των Aθηναίων στη Σαλαμίνα επικοινωνία απ πολύ νωρίς – εις πείσμα της ανι- της ελληνικής τεχνικής επισημαίνει με 200 νεοναυπηγημένες τριήρεις Tου Γ.A. Πίκουλα στ ρητης απ ψεως που προτάξαμε. κι ο Bιτρούβιος (1ος αι. μ.X.) ταν δεν είναι άσχετη του γεγον τος τι, Πλήθος απλών τεχνολογιών είχαν μας βεβαιώνει τι «[οι Eλληνες] κλη- επί τρία χρ νια πριν, η παραγωγή αρ- Eξώφυλλο: H «Eλέπολις» ήταν ένας κυλι - αυτοχθ νως αναπτυχθεί στις ελλη- ροδ τησαν στις επ μενες γενεές γύρου στο Λαύριο είχε φθάσει στο α- μενος πολιορκητικ ς πύργος ύψους 20 μ. έως νίδες χώρες ή είχαν σταδιακά εισα- πολλές μηχανές επινοημένες και κα- π γειο (750 τάλαντα κατ’ έτος). Kι αν 60 μ., σιδερ φρακτος στο πρ σθιο μέρος του. χθή απ’ την Eγγύς Aνατολή. Oμως, ε- τασκευασμένες με βάση τους αριθ- έχασαν τον Πελοποννησιακ Π λε- Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών» κεί γύρω στον 6ο π.X. αιώνα, κάτι το μούς και τους φυσικούς ν μους» (I, μο, είναι ίσως δι τι τα μεταλλεία εί- EΛEYΘEPIA TPAΪOY πρωτ φαντο συμβαίνει στην Eλλά- 1.17). χαν σχεδ ν κλείσει (75 τάλαντα κατ’ δα: Σταδιακά, μια καινούργια (κατε- Tώρα, χάρις στην τεχνολογία, κα- έτος). Bεβαίως, ούτε η μεταλλευτική 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
  • 2. ούτε η μεταλλουργία των Aθηναίων Oι αρχαίοι ήσαν αρχικώς πρωτ τυπες. Oμως, Eλληνες ήταν κατά τον 5ο αι. και τον 4ο αι. παρατη- τ σο στραμμένοι ρείται μια άνθηση και μια συστημα- στην τεχνολογία τοποίηση που ουδέποτε άλλοτε είχε ώστε την είχαν παρατηρηθεί: άνετες στοές εξορύ- προβάλει, απ τα ξεως, δίδυμα φρεάτια για τη μηχανο- βάθη των αιώ- ποίηση της ανυψώσεως φορτίων, ορ- νων, στο μυθο- θρησκευτικ γανωμένη μαζική εκκαμίνευση και επίπεδο. Aρκεί τήξη, νέες τεχνικές εξοπλισμού των να θυμηθούμε μεταλλευμάτων, μηχανοποίηση της τον Προμηθέα κοπής νομισμάτων. που πρ σφερε στους ανθρώ- Στρατιωτική τεχνική πους «έντεχνον σοφία» και Eδώ πρ κειται για ένα μ νιμο ι- «πυρ», δηλαδή στορικ φαιν μενο κι χι για «επα- τεχνογνωσία και νάληψη» της Iστορίας: Oι περισσ τε- ενέργεια, πως ρες ανακαλύψεις γίνονται (ή, έστω, και το γεγον ς εφαρμ ζονται ευρέως) για να εξυπη- τι ένας απ ρετήσουν στρατιωτικές σκοπιμ τη- τους θεούς, τες. Aποφεύγοντας μια ηθικολογική ο Hφαιστος, προσέγγιση στο θέμα, ας θυμήσουμε ήταν μηχανικ ς. προχείρως μερικά επιτεύγματα στην Στη φωτογραφία, αρχαία Eλλάδα: Φλογοβ λα (Θουκι- παράσταση σε δίδης, Δ.100), το χαλκ τονον πλο ερυθρ μορφη (Kτησίβιος, 3ος αι. π.X.), η Eλέπολις κύλικα του 5ου του Eπιμάχου (θωρηκτ άρμα ύψους αι. π.X., που 40 μ., Δι δωρος xx,91), το πολυβ - εικονίζεται ο Hφαιστος λον (καταπέλτης του Διονύσου εκ (αρχικά θε ς Mαγνησίας). Tο εντυπωσιακ τερο ί- της φωτιάς, σως πλο, αμυντικ αυτή τη φορά, ή- των ηφαιστείων σαν οι φοβεροί γερανοί του Aρχιμή- και ύστερα της δη, καθώς πρ βαλαν ξαφνικά πάνω μεταλλοτεχνίας), απ’ τα θαλάσσια τείχη των Συρακου- ενώ παραδίδει σών για ν’ αρπάξουν τις πλωτές πο- στη Θέτιδα λιορκητικές μηχανές των Pωμαίων την πανοπλία και να τις βροντοχτυπήσουν πάνω του Aχιλλέα στα βράχια (Πλούταρχος, Mάρκελ- (Aρχαιολογικ λος, XV). Mουσείο, Bερολίνο). Tεχνικά έργα Aναφέρθηκε ήδη η περίπτωση του Θαλή (6ος αι.) να εκτρέπει τον Aλυν ποταμ ν. Kοντά στην Iωνία πάντοτε, ο κυματοθραύστης της Σάμου (βά- θος 35 μ., μήκος 335 μ.) είναι απ τα σημαντικ τερα λιμενικά έργα της αρχαι τητας. H σήραγγα μως της Σάμου, έργο του Mεγαρέως Eυπαλί- νου, παρουσιάζει ίσως το μεγαλύτε- ρο ενδιαφέρον: Mε ύψος γύρω στα 2,5 μ. και μήκος 835 μ. εντυπωσιάζει, ακ μα και για τα σημερινά δεδομένα. Σειρά έχει τώρα ένα ευρύτερο υ- δραυλικ έργο, η αποξήρανση της λίμνης των Πτυχών (της λίμνης Δύ- στου, δηλαδή, στη ν τια Eύβοια). Σώζεται η σύμβαση του δήμου Eρε- τριέων με τον Mηχανικ Xαιρεφάνη (330 π.X.). Περιγράφεται το έργο (κα- τασκευή αποχετευτικών αγωγών και δρυφράκτων, κατασκευή δεξαμενής, κ.ά.), δίνεται τετραετής προθεσμία, παρέχεται ατέλεια στα εισαγ μενα υλικά και ασυλία στον εργολάβο και στους εργαζ μενους κατά τη διάρ- κεια της τετραετίας. Προβλέπονται μως και σαφείς ποινικές ρήτρες, υ- λικής και ηθικής φύσεως. Eίναι το πρώτο έργο B.O.T. (build, operate and transfer) στην Iστορία. Kαι για να μη διαιωνίζεται η ανα- κρίβεια πως μ νοι οι Pωμαίοι εφεύ- ραν τον θ λο, ιδέστε και τη γέφυρα της Bαλύρας (άνω Πάμισος) που χρησιμοποιείται ακ μα μέχρι σήμε- ρα! Aλλη μια απ δειξη του π σο στραμμένος ήταν ο ελληνικ ς λα ς στην τεχνολογία και τις μηχανικές κατασκευές, απ τα βάθη των αιώνων, αποτελεί ο Tάλως, το μυθικ γιγάντιο ρομπ τ που περιδιάβαζε ταχύτατα λη την Kρήτη και έρι- Mηχανολογία χνε βράχους θε ρατους στα πλοία των εχθρών. Στην αγγειογραφία (5ου αι. π.X.) βλέπουμε το τέλος του ορειχάλκινου φρουρού της Kρήτης, ύστερα απ τη σύγκρουσή του με του Aργοναύτες κατά την επιστροφή τους απ την Kολχίδα. Δίκαια χαρακτηρίζεται ως η βαρύ- Eικονίζεται ο Tάλως ανάμεσα στους έφιππους Δι σκορους που τον συνέλαβαν και η Mήδεια η οποία βγήκε απ την τερη τεχνολογία. Eνδεικτικώς, θα Aργώ, αφού συμπλήρωσε τις μαγικές πράξεις που έφεραν το θάνατο του ήρωα· το αίμα του, λέει ο μύθος, χύθηκε απ Συνέχεια στην 4η σελίδα τη μοναδική του φλέβα σαν λιωμένο μολύβι μετά τον τραυματισμ του στον αστράγαλο (Pούβο, Συλλογή Jatta). KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH 3
  • 3. Eνα απ τα πολλά ανοίγματα της αρχαίας (3ου π.X. αι.;) γέφυρας της Bαλύρας (άνω Πάμισος) πως υπερυψώ- θηκε και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα (φωτ.: Γ. Γ. Mακρή). Aνακατασκευή υδραύλεως. H ύδραυλις (το πρώτο «αρμ - νιο») αποδίδεται στον Kτησίβιο (3ος αι. π.χ.). Προέκυψε α- π τον συνδυασμ εν ς μουσικού οργάνου με σειρά αυλών (σύριγξ) με τη νέα τεχνική που εξασφάλιζε με υδραυλικ τρ πο σταθερή πίεση αέρα (μελετητής: M. Mαυροειδής, κατασκευαστής: Γ. Παράσχος). Συνέχεια απ την 3η σελίδα μνημονεύσουμε πρώτα τα εργα- λεία. Πολύσπαστα (5ος αι. π.X.), συ- γκ λληση σιδήρου (6ος αι. π.X.), α- τέρμων κοχλίας (3ος αι. π.X.) και, πιθαν τατα, τ ρνος μεταλλικών α- ντικειμένων. Xάρη σ’ αυτά, καθώς και στις προ δους της μεταλλουρ- γίας, έγινε δυνατή η εντατική χρή- ση των ακ λουθων μηχανημάτων: Mεταλλικά ελατήρια για ισχυρούς καταπέλτες, ισχυροί οδοντωτοί τροχοί για γερανούς, καλώς συναρ- μοσμένα έμβολα και χιτώνια για εμ- βολοφ ρες αντλίες (3ος αι. π.X.), καθώς και αυτοματισμοί ποικίλοι – πριν κι απ τον Hρωνα της Aλεξάν- δρειας (1ος αι. π.X.). Xημική τεχνολογία H συστηματική συλλογή των χη- μικών «συνταγών» των Eλλήνων έ- γινε τον 1ο αι. μ.X., η χρονολ γησή τους μως είναι πολύ παλαι τερη. Aλλωστε, τα σχετικά αποσπάσματα του Bώλου Δημοκριτείου ανάγο- νται στον 2ο π.X. αιώνα. Eντυπω- σιάζει ο πλούτος των χημικών γνώ- σεων, αλλά και η ακρίβεια της ορο- λογίας που χρησιμοποιείται. O Διο- κλητιαν ς θα καταστρέψει σα αρ- χαία συγγράματα μπ ρεσε «περί χημείας χρυσού και αργύρου», για να εμποδίσει την Aίγυπτο ν’ απο- κτήσει πλούτη! Aς αναφερθεί, πά- ντως, τι μέγα μέρος των σωζ με- νων παπύρων περιγράφουν μεθ - δους νοθεύσεως μετάλλων... Nαυπηγική Δίκαια έχει λεχθεί τι ένα μεγάλο Tο ευπαλίνειο ρυγμα της Σάμου, απ τα σπουδαι τερα τεχνικά έργα της αρχαι τητας, με ύψος γύρω στα 2,5 μ. και πλοίο είναι η συνάντηση πολλών μήκος 835 μ. Kατασκευάστηκε απ τον Mεγαρέα μηχανικ Eυπαλίνο, με χρηματοδ τηση του τυράννου των Mεγάρων τεχνολογιών. Δεν είναι τυχαίο τι η Πολυκράτη, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες υδροδ τησης της αρχαίας Σάμου (φωτ.: «Samos», XIX, εκδ. Γερ- αθηναϊκή τριήρης, αυτ το σαρα- μανικής Aρχαιολογικής Σχολής, 1995). ντάμετρο πλοίο με διακ σιους άν- 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
  • 4. Σιδερένιο καντηλέρι ύψους 2 μ., απ την αρχαία Πριήνη. δρες πλήρωμα, ήταν ικαν να ανα- πτύσσει την (ζηλευτή και σήμερα) ταχύτητα των 20 χιλιομέτρων την ώρα. Στην Aλεξάνδρεια θα φθά- σουν σε «υπερωκεάνεια» των 1.000 τ ννων, μήκους 130 μέτρων και με μερικές χιλιάδες ανθρώπους φορ- τίο (Kαλλίξενος ο P διος, 2ος αι. π.X.). Δεν φαίνεται μως τι πρ κο- ψαν πολύ με τέτοια δυσκίνητα σκά- φη. H προώθηση γιν ταν ακ μη με κουπιά... Aν δεν είχε ανακοπεί... H αναδρομή αυτή στην αρχαία ελληνική τεχνολογία είναι εμφανώς ατελέστατη. Yποδηλώνει μως την έκταση, την εμμονή και τη σημασία αυτού του θεμελιώδους πολιτισμι- κού φαινομένου. Aξίζει μάλιστα να παρατηρηθεί τι οι Eλληνες μηχα- νικοί και τεχνικοί συγγραφείς της αρχαι τητας επλήθαιναν σταθερά, απ’ τον 6ο π.X. προς τον 1ο π.X. αι- ώνα: Θαλής, Eυπαλίνος, Mανδρο- Tο υδραυλικ ρολ ι του Kτησιβίου. H σταθερή ροή του νερού μετατρέπεται σε χρονική μέτρηση (το σχέδιο είναι απ κλής, Iππ δαμος, Xερσίφρων, Φιλ - το βιβλίο «Les dix livres d’ architecture de Vitruve», εκδ. P. Mardaga, 1979). λαος, Aρχύτας, Διονύσιος, Aινείας, Πολύειδος, Φίλων Aθ., Διάδης, Kα- το τεχνολογικ κέντρο του αρχαίου δεχομένως ν’ αποκτήσουν ν ημα. της Aλεξανδρινής τεχνολογικής ρίας, Kινεύς, Πύρρος, Σώστρατος, κ σμου. Eκεί που θα ολοκληρωθεί Eτσι, ψάχνουν τον κ σμο απ «μέ- παράδοσης) ήταν γιος κουρέα, ενώ Δημήτριος, Eπίμαχος, Hγήτωρ, η στροφή της ελληνικής σκέψεως. σα προς τα έξω», μ’ έναν τρ πο που ο Hρων (του οποίου το έργο θα ε- Kτησίβιος, Eυκλείδης, Aρχιμήδης, Aντί για την ερμηνεία του κ σμου προαναγγέλει τον Γαλιλαίο. πανεκδίδεται συνεχώς μέχρι τον Bίτων, Φίλων Bυζ., Aπολλώνιος, απ τα «έξω προς τα μέσα» (π.χ. α- Tώρα, πολύ περισσ τεροι αρέ- 16ο αι. μ.X. στην Eυρώπη) εργαζ - Iππαρχος, Aγησίστρατος, Hρων, ντί να ξεκινούν απ τα τέσσερα σκονται στην παρατήρηση, στη μέ- ταν στην αρχή ως υποδηματοποι ς. Ποσειδώνιος, Aθήναιος, Aσκληπι - στοιχεία της φύσεως ή τις γενικές τρηση, στην κατασκευή. Kαι κάτι α- Aν δεν είχε ανακοπεί η λαμπρή ε- δοτος. Aυτή η (ατελής άλλωστε) αρχές), αναζητούν τώρα να συνδέ- κ μα: Oι μεγάλοι συγγραφείς μηχα- κείνη τεχνολογική παράδοση, το κέ- παράθεση ονομάτων οδηγεί κατ’ σουν τα μικρογεγον τα της πραγ- νικοί δεν είναι πλέον κτηματίες ή ντρο της οικονομίας τώρα θα βρι- ευθείαν στη Mεγάλη Aλεξάνδρεια, ματικ τητας, για να τα κάνουν εν- στρατηγοί. O Kτησίβιος (ο ιδρυτής σκ ταν στην Aνατολική Mεσ γειο... KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH 5
  • 5. Mηχανολογικές κατασκευές Eργαλεία, συστήματα τροχαλιών, αντλίες και άλλα τεχνολογικά επιτεύγματα των αρχαίων Eλλήνων Tου Θ. Π. Tάσιου Kαθηγητή EMΠ, Προέδρου EMAET BAΣH για την ανάπτυξη των μηχανο- λογικών κατασκευών είναι η ανάπτυ- ξη εργαλείων και εργαλειομηχανών. Iδού, πρώτον, μερικά τέτοια παρα- δείγματα απ’ την Aρχαία Eλλάδα: Tροχαλίες και πολύσπαστα χρησι- μοποιήθηκαν για το Eρεχθείον, στο τέλος του 5ου αι. Aλλά και απ’ τον 6ο αι. έχομε μεγάλου βάρους λίθινα στοιχεία με εντορμίες που δηλώ- νουν σφήνες για τη χρήση μηχανών αναρτήσεως. Πώς αλλιώς να εξηγη- θεί η απ τομη κατά τον 6ο αι. αντικα- τάσταση των ξύλινων δοκών των να- ών με πέτρινα επιστύλια; H ανάπτυξη των μέσων μεταφοράς και ανυψώσε- ως είχε προφανώς προηγηθεί. O Bιτρούβιος εκφράζει τον θαυμα- σμ του προς τον Xερσίφρονα (αρχι- τέκτονα του ναού της Aρτέμιδος στην Eφεσο), ο οποίος διέθετε σπου- δαίες μηχανές μεταφοράς και ανυ- ψώσεως υλικών. Στον Γλαύκο το Xίον (6ος αι.) απο- δίδουν την εφεύρεση της συγκολλή- σεως σιδήρου. O Hρ δοτος (IV,75) αναφέρει τη χρήση του τ ρνου αγγειοπλαστικής. Aλλά και ο τ ρνος μεταλλικών αντι- κειμένων φαίνεται πως χρησιμοποι - ταν, πως ο Γ. Bαρουφάκης απέδει- ξε μελετώντας τον κρατήρα του Δερβενίου. O Hρων ο Aλεξανδρεύς γράφει βι- βλίο (τα «Mηχανικά») για να περιγρά- ψει τα πέντε βασικά τεχνικά εργα- λεία (μηχανικάς «δυνάμεις» τα κα- Aνυψωτική μηχανή νερού Περαχώρας. Aποτελείται απ σταθερή ξύλινη βάση πάνω απ δεξαμενή και περιστρεφ με- λεί): βαρούλκον, μοχλ ς, πολύσπα- νο τροχ που φέρει οκτώ δοχεία. Συνδέεται με σύστημα διαφορικών τροχών ώστε να παίρνει κίνηση απ ζώα που κι- στον, σφην, ατέρμων, κοχλίας. Eπει- νούνται στο οριζ ντιο επίπεδο (κατασκευαστής: Δ. Kριάρης). δή δε ο ατέρμων κοχλίας θα γίνει βα- σικ συστατικ των αυτοματισμών τους οποίους θα εφεύρουν οι Aλε- ξανδρινοί, έχει σημασία να θυμίσου- με πως ο κοχλίας αυτ ς ήταν ήδη γνωστ ς και στον Aπολλώνιο (3ος αι.) ο οποίος έγραψε και ειδικ σύγ- γραμμα «περί κοχλίου». Φτάνουν ίσως τα πρώτα αυτά πα- ραδείγματα μηχανικών εργαλείων, που συνιστούν τον «προθάλαμο» της Mηχανολογίας. Θ’ αναφερθούμε τώ- ρα συνοπτικ τατα σε μερικές ειδικ - τερες εφαρμογές. Σκληρά κράματα Ξύλινα μηχανήματα (μεταφορικά και ανυψωτικά κυρίως) υπήρχαν απ πολύ παλιά. Eκείνο μως που έδωσε τη μεγάλη ώθηση στην αρχαιοελλη- νική μηχανολογία φαίνεται πως ήταν η απ χτηση των σκληρών κραμάτων, πως λ.χ. το «κρατέρωμα» (χαλκ ς και κασσίτερος), και ο σίδηρος βε- βαίως αργ τερα ( λη η Eλλάδα «εσι- δηρ φορει» μας λέει ο Θουκυδίδης). Eτσι έγιναν εφικτές ορισμένες σημα- ντικές εξελίξεις, χάρις στην κατα- σκευή ισχυρών οδοντωτών τροχών (για γερανούς λ.χ. με μειωτήρες 1 Πάνω: πρέσα λαδιού Hρωνος. Δεξιά: αναρροφητική – κατα- προς 200), μεταλλικών ελατηρίων θληπτική αντλία Kτησιβίου (κατασκευαστής: Δ. Kριάρης). παντ ς τύπου (σε καταπέλτες λ.χ., ι- 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
  • 6. H ανέγερση του Παρθενώνα πλησιάζει στην ολο- κλήρωσή της. Mε τη βοήθεια ανυψωτικού μηχα- νήματος με συστήματα τροχαλιών, τα υψη- λ τερα μέλη του ναού τοποθετούνται στη θέση τους (σχέδιο Mαν λη Kορρέ απ το βιβλίο του «Aπ την Πεντέλη στον Παρθενώ- να», εκδ. «Mέλισσα», Aθήνα 1993). Kάτω, α- νακατασκευή ανυ- ψωτικής μηχανής (μελέτη – επί- βλεψη: M. Kορρές, κα- τασκευα- στής: Aρης Nομι- κ ς). κανούς να εκτινάσσουν βάρη 80 kg σις ( πως τις ξέραμε μέχρι χθες στα σε απ σταση 200 m), και χιτωνίων και περιβ λια). H μεγάλη μως κατάχτη- εμβ λων καλά συναρμοσμένων (για ση ήταν η εμβολοφ ρος αντλία του τις εμβολοφ ρες αντλίες του Kτησι- Kτησιβίου (το «πνευματικ ν ργα- βίου, (3ος αι. π.X.). νον») για αέρα ή για νερ , με παρο- χές 1 τ.μ. απ βάθος 4 μέτρων. Aυτή Aντλίες νερού ακριβώς η αντλία θα τροφοδοτήσει με αέρα και την ύδραυλιν (το πρώτο Aντλίες νερού χρησιμοποιούνταν «αρμ νιον»), του Kτησιβίου εφεύρε- ευρέως: Eλικοειδείς αντλίες («αρχι- ση κι’ αυτή. μήδειες») χρησιμοποιούνταν στην Eίναι χαρακτηριστική η τάση των άρδευση και στα μεταλλεία (μέχρι αρχαίων Eλλήνων να υπηρετούν τε- τον περασμένο αιώνα). Tο νερ ανε- χνολογικά τις πολιτισμικές τους ανά- βαίνει «φυγοκεντρικά» μέσα σ’ έναν γκες: ο Hρων, τεχνικ ς συγγραφέας περιστρεφ μενο φαρδύ σωλήνα, στο και δάσκαλος μέγιστος (Aλεξάν- εσωτερικ του οποίου είναι στερεω- δρεια, 1ος αι. π.X.), στο βιβλίο του μένη μια λάμα σε ελικοειδή γραμμή «Aυτοματοποιητική» περιγράφει (παροχή νερού, γύρω στα 10 μ3 την πλήθος μηχανών για την εξυπηρέτη- ώρα). Aλλες μορφές αντλίας χρησι- ση λατρευτικών αναγκών ή και θεα- μοποιούνταν επίσης για την άρδευ- τρικών δρωμένων. Aλλά και ο Φίλων ση: Tύμπανον (με στερεωμένες λά- (3ος αι. π.X.), τιμά την αλεξανδρινή μες 30 μ3/ώρα), Πολυκάδια και Aλυσ- Συνέχεια στην 8η σελίδα KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH 7
  • 7. Συνέχεια απ την 7η σελίδα τάση προς τους αυτοματισμούς. H σωζ μενη αραβική μετάφραση των πνευματικών του είναι θησαυ- ρ ς τέτοιων παιγνίων: O αέρας, τα υ- γρά, η φωτιά, οι πλωτήρες, οι οδο- ντωτοί καν νες προσφέρουν πλού- σιο οπλοστάσιο για μια καινούργια τεχνολογία (τους αυτοματισμούς), που δυστυχώς δεν πρ λαβε τ τε να ολοκληρωθεί μως θα τροφοδοτού- σε λη την Eυρώπη για 1500 χρ νια. Aνάλογες διατάξεις κρυμμένων γερανών, καταπακτών και ηχητικών αυτομάτων, επραγμάτωναν τον «απ μηχανής θε ν» στο αρχαίο θέατρο των ύστερων χρ νων. Mορφές ενέργειας Σημαντική βέβαια ώθηση στην αρ- χαιοελληνική μηχανολογία θα διν - ταν εάν είχε προλάβει να επεκταθεί η εφαρμογή άλλων μορφών ενέργει- ας, εκτ ς απ’ τη μυική δύναμη (αν- θρώπων και ζώων): H δύναμη του ανέμου: O Hρων (1ος αι. π.X.) είχε περιγράψει μιαν «ανεμογεννήτρια» που κινούσε μιαν εμβολοφ ρο αντλία η οποία λειτουρ- γούσε μια ύδραυλιν. H σημαντικ τε- ρη λεπτομέρεια αυτής της εφευρέ- σεως ήταν ο μηχανισμ ς μετατρο- πής της κυκλικής κινήσεως της φτε- ρωτής, σε παλινδρομική ευθύγραμ- μη κίνηση του εμβ λου της αντλίας. H δύναμη του νερού: Aν εξαιρέ- σουμε τον υδροτροχ της αθηναϊκής αγοράς, ο «Eλληνικ ς νερ μυλος» θα εμφανισθεί πολύ αργ τερα (1ος αι. μ.X.), στην Mικρά Aσία. H δύναμη της φωτιάς: Tο πρώτο και σημαντικ τερο βήμα είχε γίνει - ταν ο Hρων περιέγραψε την αιολ - σφαιρά του, η οποία περιστρεφ ταν με ατμ ... H δύναμη του ηλεκτρισμού: Eδώ η γνώση είναι υποτυπώδης. Tο «ήλε- κτρον» (το κεχριμπάρι) που έλκει διάφορα υλικά «ακριβώς πως ο μα- γνήτης έλκει το σίδηρο», ήταν πολύ γνωστ – και προερχ ταν απ’ τη B - ρεια Θάλασσα, εκεί που ο Φαέθων χτυπήθηκε απ’ τον κευραν (άλλη μια ορθή διασύνδεση ηλεκτρικών φαινομένων!). Aυτά χωρίς καμιά ε- φαρμογή. Kι μως, αυτά θα ξαναθυ- μηθεί ο W. Gilbert ύστερα απ δυο χιλιάδες χρ νια (1646 μ.X.) και θα τα ονομάσει vis electrica... Πώς οι γερανοί του Aρχιμήδη καταβύθιζαν τα ρωμαϊκά πολιορκητικά πλοία στις Συρακούσες κατά την περιγραφή του Πλουτάρχου. (Σχέδιο P. James, N. Thorpe, «Ancient Inventions», M. O΄ Mara, London, 1995). Στη βιβλιογραφία βεβαίως, μπορεί κανείς να βρει περισσ τερες μηχανολογικές εφαρμο- γές: • Στις ανυψωτικές μηχανές (βλ. λ.χ. M. Kορ- ρέ: «Aπ την Πεντέλη στον Παρθενώνα», Mέλισσα, Aθήνα, 1992). • Στις ποικίλες αντλίες (βλ. λ.χ. J.G. Landels, «Engineering in the ancient world», University of California Press, 1981). • Στις στρατιωτικές μηχανές τα χαλκ τονα, τα αερ τονα και τα τεράστια άρματα μά- χης (40 έως 60 μ. ύψος), τις «ελεπ λεις» (βλ. λ.χ. B. Gille «Les mecaniciens grecs», Seuil, Paris, 1980, καθώς και Θ. Kορρέ: «Tο υ- γρ ν πυρ», Bάνιας, Θεσ/νίκη, 1995). • Στη ναυπηγική (βλ. λ.χ. X. Λάζος: «Nαυτική τεχνολογία στην αρχαία Eλλάδα», Aίολος, 1996). • Στην Aυτοματοποιητική (βλ. λ.χ. Δ. Kαλλι- γερ πουλος: «Aυτοματοποιητική του Hρωνος», Aθήνα, 1996). 1) Πρέσσα λαδιού no 41 (Oδηγ ). 2) Aνυψωτική μηχανή νερού no 45 (Oδηγ ς). 3) Aνυψωτική μηχανή νερού no 48 (Oδηγ ς). H εμβολοφ ρος αντλία του Kτησιβίου για αέρα ή για νερ , με παροχές 1 κ.μ. απ βάθος 4 μέτρων (αριστερά). Yπήρξε 4) Aρθρο Pάιτ σχήμα 1 η μεγάλη κατάκτηση στον τομέα των αντλιών νερού, παράλληλα, δε τροφοδ τησε με αέρα και την Yδραυλιν (το πρώ- 5) Oδηγ ς no 43, αντλία Kτησιβίου. το «αρμ νιο») του Kτησιβίου, εφεύρεση και αυτή. H αντλία του Hρωνος (δεξιά) είναι ουσιαστικά η αντλία του Kτησιβί- 6) Aρθρο Oλεσον, σχ. 13. ου με διάφορες βελτιώσεις τις οποίες περιγράφει ο Hρων στα σωζ μενα βιβλία του. 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
  • 8. Oργανωμένα δίκτυα τηλεπικοινωνίας Tα αρχαιοελληνικά συστήματα επικοινωνίας με κωδικοποιημένα σήματα Tου Στέλιου Πολυκράτη O ιστορικ ς Πολύβιος αναφέρει Διευθυντή – Iδρυτή του Tηλεπικοινωνιακού στην κριτική του επί της δια πυρσών Mουσείου OTE μεταδ σεως ειδήσεων τα εξής: (1,43) «δια γαρ συνθημάτων ωρισμέ- AΠO τη στιγμή που ο πρωτ γονος νων έδει την χρείαν συντελείν των δε άνθρωπος αισθάνθηκε την ανάγκη ε- πραγμάτων αορίστων υπαρχ ντων τα πικοινωνίας με τους συνανθρώπους πλείστα διέφυγε την των πυρσών χρεί- του, δημιουργήθηκε ενστικτωδώς σ’ αν... περί ων γαρ ουκ ενεδέχετο προ- αυτ ν η έννοια της τηλεπικοινωνίας, νοηθήναι, περί τούτων ουδέν σύνθημα δηλαδή η εκ του μακρ θεν επικοινω- ποιήσασθαι δυνατ ν». (Δι τι διωρισμέ- νία. Tα πρώτα μέσα της επικοινωνίας νων συνθημάτων έπρεπε να εξυπηρετή- που χρησιμοποίησε ήταν η φωνή, τα ται εκάστη περίπτωσις· επειδή μως τα συρίγματα, οι κινήσεις των χεριών, πράγματα δεν είναι γνωστά εκ των το κέρας, οι φωτιές, κ.ά. Oταν οι σχέ- προτέρων, δια τούτο αι πλείσται των σεις μεταξύ των διαφ ρων κοινωνι- περιπτώσεων δεν ήτο δυνατ ν να εξυ- κών ομάδων αναπτύχθηκαν, δημι- πηρετηθούν με τους πυρσούς... δι τι τα ουργήθηκε η ανάγκη να εξευρεθούν πράγματα τα οποία δεν είναι δυνατ ν αποτελεσματικ τερα μέσα. να προβλεφθούν δι’ αυτά δεν δύνανται Στην πρώτη αυτή περίοδο οι αρ- να συμφωνηθούν εκ των προτέρων και χαίοι Eλληνες χρησιμοποιούσαν τας αντίστοιχα συνθήματα). πυράς προς μετάδοση σημάτων. Eίναι δε τ σες πολλές οι μαρτυ- Στην Iλιάδα ο Oμηρος ομιλεί περί ρίες και τα ιστορικά ντοκουμέντα ώ- Πυρσών σηματοδοτουσών τον ερχο- στε μπορούμε να υποθέσουμε τι - μ φιλικού στ λου προς βοήθεια των λος ο ελλαδικ ς χώρος απ τη Mα- πολιορκημένων (Iλιάς Σ 209–213). κεδονία μέχρι την Kρήτη ήταν κατά- «οι τε πανημέριοι στυγερώ κρίνονται σπαρτος με φάρους και εστίες φω- Aρηι, / άστεος εκ σφετέρου, άμα δι’ πε- O «ακουστικ ς τηλέγραφος» με εμβέλεια 2.500 μ., που χρησιμοποιήθηκε στις τιάς. λίω καταδύντι / πυρσοί τε φλεγέθουσιν εκστρατείες του Mεγάλου Aλεξάνδρου. H αναπαράσταση έχει φιλολογική επήτριμοι, υψ σε / δ’ αυγή γίνεται αίσ- μ νο τεκμηρίωση: αναφέρεται απ τον Aρριαν . (Oι αναπαραστάσεις μετα- Kωδικοποιημένα σουσα, περικτι νεσσι ιδέσθαι / αι κεν φοράς των πληροφοριών που εικονίζονται στο κείμενο είναι του Tηλεπικοι- πως συν νηυσίν Aρεω αλκτήρες ίκω- νωνιακού Mουσείου OTE που και λειτουργούν σε πλήρη ανάπτυξη) σήματα νται». (βγαίνουν ξω οι κάτοικοι και Aπ μία περίοδο και μετά οι διάφο- μάχουνται ολημερής / σ’ ανατριχιάρη ρες πληροφορίες δεν αποστέλονταν π λεμο, μα σα βουτήξει ο ήλιος / ανά- με απλ άναμα ή σβήσιμο της φωτιάς βουν σύδετες φωτιές – κι η λάμψη ως τα αλλά με κωδικοποιημένα σήματα και ουράνια / ψηλά πηδάει – για να τη δουν οι Eλληνες στην περίοδο αυτή που γειτ νοι κι ίσως / τρέξουν οχ το χαμ με χρονολογείται απ το 1195 π.X. ήταν καραβιών βοήθεια να τους σώσουν). πρωτοπ ροι στις οργανωμένες τη- (Mετάφρασις A. Πάλλη). λεπικοινωνίες στην Eυρώπη με τε- ράστια ως εκ τούτου συμβολή στην Δίκτυα φρυκτωριών εξέλιξη του πολιτισμού κάθε χώρας. Eκ των ανωτέρω συνάγεται τι ή- Oι επινοήσεις των Παλαμήδη – Σί- δη κατά την εποχήν εκείνην υπήρ- νωνα το 1195 π.X. των Kλεοξένη – χαν υποτυπώδη «δίκτυα» φρυκτω- Δημ κλειτου τον 4ο αιώνα π.X. και ριών με σταθμούς «αναμεταδ σε- του Aινεία του Tακτικού το 362 π.X. ως» εις τον χώρον του Aιγαίου ως ήσαν πρ δρομοι της μετέπειτα εξέ- και εις την Mικράν Aσίαν. Tην υπ θε- λιξης της τηλεγραφίας. ση ενισχύει ο τραγικ ς ποιητής Aι- Σύμφωνα δε με την ανακάλυψη σχύλος εις το δράμα του «Aγαμέ- του δρος K. Θεοφάνη Mανιά, Tαξίαρ- μνων». Tο σχετικ μέρος, αν και κά- χου – Eρευνητή – συγγραφέα οι θέ- πως μακροσκελές, αναφέρεται κα- σεις των ιερών των Π λεων και των τωτέρω ολ κληρο δι τι παρουσιάζει Mνημείων (στα μνημεία εντάσσονται ιδιαίτερον ενδιαφέρον (Aγαμέμνων και οι τηλεπικοινωνιακοί φάροι) της 280 και εφεξής): Aρχαίας Eλλάδας δεν ήσαν τυχαίες Xορ ς: και ποιος μαντατοφ ρος ήρθε Tο «άγγαρον πυρ», η φωτιά που δεν σβήνει. H αναπαράσταση έχει φιλολογι- αλλά είχαν καθοριστεί βάσει γεωμε- εδώ έτσι γρήγορα;/ κή μ νο τεκμηρίωση καθώς αναφέρεται απ τον Aισχύλο στον Aγαμέμνονα: τρικών και αστρονομικών υπολογι- Kλυτ: O Hφαιστος! ξαπολιώντας «φρυκτ ς δε φρυκτ ν δευρ’ απ’ αγγάρα πυρ ς έπεμπεν». H ονομασία προέρ- σμών και μετρήσεων. απ την ίδια λάμψη, / φωτιά τη φωτιά χεται απ τους Aγγαρους, μεταφορείς μηνυμάτων. Ωρισμένες βέβαια π λεις είχαν στέλνει προς τα εδώ μηνύτρα ταξιδευτή. φυσικές γεωγραφικές θέσεις για οι- / Kαι πρώτα / η Iδα στο βραχ βουνο του με αντιλαμπάδιασμα στείλαν παράγ- λάμπαδ ς της / ξεπέρασε πέρ’ απ’ τον κονομικούς και στρατηγικούς λ - Eρμή της Λήμνος / K’ ύστερα του Aθω γελμα / μακρύτερα, μια στοίβα ξερά ρεί- κάβο του κατάστενου, / που αγνάντια γους κι αυτές μως μαζί με τα πολυ- το ύψωμα / του Δία κορφή, απ’ το νησί κια ανάβοντας. / K’ η φλ γα φούντωσε, στο Σαρωνικ σαν φρουρ ς Στέκει. Nά- πληθή ιερά μνημεία αποτελούσαν έ- δέχτη το λάμπαδο / και άναψε Tρίτη, δίχως να πιέσει δι λου, / πηδώντας πά- το που δρέμει, να που φτάνει στο Aρα- να αρμονικ σύνολο και ανά τρία, τα που κι αυτή ψήλωσε τ σο / που πέρασε νω απ’ του Aσωπού τον κάμπο, / σα λα- χναίο βουν / και στα γειτονικά της π - πλησιέστερα, συνδε μενα με νοητές πάνω στης θάλασσας τα πλάτη / χαρού- μπερή Σελήνη, στο βουν φτασμένη του λης ξάγναντα / και να στο δώμα αυτ γραμμές σχημάτιζαν γιγάντια τρίγω- μενη η ορμή της ταξιδεύτρας φλ γας / Kιθαιρώνα, της φωτιάς ξυπνάει και- που πέφτει το Aτρειδέικο / η λάμψη που να κατά το πλείστον ισοσκελή, τα ο- κ’ η δάδα της στο βουν Mάκιστο, νούργιο ταξιδευτή. / Kι’ ανάβοντας οι είχε τη φωτιά της Iδας πρ παππο. / Tέ- ποία ανήκαν εν συνεχεία σε τιτάνια ι- στους φύλακες, / στέλνει χρυσ φεγγη βίγλες μια αιθρε λαμνη φλ γα, / δεν τοια είχα δώσει διάτα στους λαμπαδη- δανικά κανονικά πολύγωνα. παραγγελία σαν ήλιος. / Kαι τούτο α- άργησαν να τηνε κάνουν μακροτάξιδη. φ ρους μου / που ακούσαν κι ο ένας τη Πρώτος μως οργανωτής των Eπι- νάργητο, δίχως απ τον ύπνο / αστ χα- / Πέφτει η αντιφλογιά πάνω στη Γοργώ- φωτιά στον άλλο δίνοντας / νικήσαν απ’ κοινωνιών ήταν ο Παλαμήδης γιος στα να νικηθεί δε μένει ανάμελος με τη πη λίμνη / και ως έφτασε στο βουν Aι- τον πρώτο ως τον στερν στο δρ μο. / του Bασιλιά Nαύπλιου, ο οποίος κατά σειρά του μηνυτής / κι έτσι οι φωτιές του γίπλαγκτο, το σπρώχνει / της φωτιάς το Aυτή τη μαρτυρία σου λέω και το σημά- την περίοδο του Tρωικού Πολέμου στέλνουν τη λάμψη πιο μακριά / στο ρέ- παράγγελμα να μη χρονίσει / κι απολο- δι, / το μήνυμα που ο άντρας μου απ’ 1195–1184 π.X. ανέπτυξε τον πρώτο μα του Eύριπου στους φύλακες να φέ- γούν, ως ανάβουν με αψ θυμο κ ρωμα την Tροία μου στέλνει. (Mετάφρασις A. οργανωμένο τηλέγραφο με «πυρσεί- ρουν στου Mεσσάπιου μήνυμα. Kι αυτοί / μια γλώσσα φλ γας θε ρατη, που ο Mελαχρινού). Συνέχεια στην 10η σελίδα KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH 9
  • 9. Xάρτης της Eλλάδας στον οποίο σημειώνονται τα πιο γνωστά δίκτυα τηλεπι- κοινωνιών με φρυκτωρίες (πύργοι αναμετάδοσης οπτικών σημάτων). O επι- σκέπτης του Tηλεπικοινωνιακού Mουσείου OTE, χρησιμοποιώντας έναν ηλε- κτρικ πίνακα, πατά συγκεκριμένη διαδρομή και τη βλέπει να διαγράφεται στο χάρτη με το άναμμα μικρών λυχνιών για κάθε φρυκτωρία. Συνέχεια απ την 9η σελίδα βαιναν αυτοί οι φανοί υψώνονταν ες – φρυκτωρίες– με αριθμητικούς στα αριστερά άλλοι για να δείξουν κώδικες και «παραλλαγές». ποια πλάκα θα ’πρεπε να παρατηρη- H δε πληροφορία κατάληψης της θεί, αν ήταν η πρώτη ύψωναν 1 φαν , Tροίας εστάλη το 1184 στις Mυκήνες αν ήταν η 2η δύο κ.λπ. απ τον Σίνωνα βοηθ του Παλαμή- Mετά ύψωναν απ τη δεξιά πλευρά δη μέσω του δικτύου Φρυκτωριών και με την ίδια σειρά φανούς για να Tροίας (Iδη), Eρμαίου της Λήμνου, υποδείξουν το γράμμα της πλάκας Aκράθω, του Mάκιστου (Kαντήλι) της που έπρεπε να καταγραφεί. Kάθε πα- Eυβοίας, Mεσσάπιου του Eυρίπου, ρατηρητής έμπαινε στο π στο του Kιθαιρώνα (Eλατιά) της Bοιωτίας, Aι- και είχε κοντά του μια δι πτρα πλαι- γίπλακτου της Mεγαρίδος, Aραχναίο σιωμένη με σωλήνες και τοποθετη- (Aϊ–Λια) και φρυκτηρ του παλατιού μένη έτσι ώστε να ξεχώριζε τέλεια των Mυκηνών. Σπουδαι τερη μως τη δεξιά απ την αριστερή πλευρά τηλεπικοινωνιακή ανακάλυψη, προ- του ανταποκριτή. δρομική και του οπτικού μορσικού Aναπαράσταση του συστήματος μεταφοράς πληροφοριών με τον υδραυλικ τηλέγραφου θεωρείται η επιν ηση Yδραυλικ ς τηλέγραφο του Aινεία του Tακτικού. Διακρίνονται δυο οπλίτες (σε οπτική επα- των Eλλήνων Kλεοξένη – Δημοκλεί- φή και απ σταση 1.000–1.200 μ.), που υψώνουν αναμμένες δάδες καθώς ετοι- του τον 4ο αι. π.X. τηλέγραφος Aινεία μάζονται για αποστολή και λήψη μηνύματος μέσω της συσκευής του Aινεία. Aναλυτικά το σύστημα λειτουρ- Aλλη σημαντική ανακάλυψη συν- γούσε ως εξής: δυασμένη με υδραυλικ σύστημα ή- απ’ που θα μπορούσε να τρέξει η ί- λονίκης τα έτη 829–842 π.X. βελτίω- ταν η επιν ηση του Aινεία του Tακτι- δια ποσ τητα νερού. Tα δοχεία αυτά σε το σύστημα αποστολής πληροφο- κού το 362 π.X., ο οποίος έδωσε ε- ήταν γεμάτα με νερ στην επιφάνεια ριών των φρυκτωριών με το ντολή και ζήτησε απ αυτούς που ή- του οποίου ήταν τοποθετημένοι οι «ΩPONOMIO» δηλαδή σύστημα συγ- θελαν να ανταλλάξουν νέα, να προε- φελλοί με τα ραβδάκια. Aνοίγοντας χρονιζ μενο με μηχανικά ωρολ για, τοιμάσουν μ νοι τους τα πήλινα ή συγχρ νως τα στ μια και με την υ- υποδιαιρούμενα σε αντίστοιχες ώ- μεταλλικά δοχεία απολύτως ίσα κατά ποχώρηση της στάθμης του νερού οι ρες και συνδυασμένα με αριθμογρα- ύψος και πλάτος, έχοντας ύψος το φελλοί θα υποχωρούσαν και τα ρα- φικ κώδικα των σπουδαιοτέρων ει- πολύ 3 πήχεις και πλάτους 1 πήχυ. βδάκια θα χάνονταν με τη σειρά δήσεων. Mετά θα έπρεπε να έχουν κομμά- τους στο εσωτερικ των δοχείων. Tο σύστημα αυτ διατηρήθηκε για τια φελλ πλάτους κατά τι μικρ τε- Eξασφαλίζοντας την ίδια ταχύτητα πολλά χρ νια και το έτος 1204 οι ρου του στομίου των δοχείων και να στη φάση των δοκιμών, τα δοχεία με- Σταυροφ ροι δημιούργησαν το με- Eπαιρναν το αλφάβητο και το χώ- μπήξουν στο κέντρο των φελλών μι- ταφέρονταν στους τ πους που υ- γάλο δίκτυο «Kαμινοβιγλατορίων» α- ριζαν σε 5 κατηγορίες που κάθε μία κρές ράβδους χωρισμένες ίσα, σε πήρχαν τα συστήματα με τους φα- π τις βίγλες (παρατηρητήρια) και τα περιείχε 5 γράμματα, για την ακρί- διαστήματα τριών δαχτύλων και πά- νούς. Eκεί, ταν συνέβαινε κάποιο καμίνια τα οποία διατηρούσαν άσβη- βεια η τελευταία κατηγορία περιείχε νω εκεί να βάλουν ένα ευδιάκριτο γεγον ς απ αυτά που είχαν προ- στο το «άγγαρον πυρ» απ την Kων- μ νον 4 γράμματα. Aυτοί που είχαν κάλυμμα στο οποίο θα κατέγραφαν βλεφθεί θα δίνονταν σήματα με τους σταντινούπολη μέχρι τον Tάραντα αναλάβει να φτιάξουν το προς μετά- τα πλέον συνηθισμένα γεγον τα του φανούς απ μία πλευρά στην άλλη της Iταλίας με ενδιαμέσους σταθ- δοση σήμα έπρεπε να ετοιμάσουν 5 πολέμου, αυτά που μπορούν να προ- και αμέσως οι δύο πλευρές θα άνοι- μούς στην Θράκη – Θεσσαλονίκη – πλάκες και να γράψουν πάνω σ’ αυ- βλεφθούν πιο εύκολα. Στο πρώτο γαν τους κρουνούς. M λις τα δοχεία Δυτική Mακεδονία – Hπειρο – Kέρκυ- τές ένα μέρος των γραμμάτων. Aυ- τμήμα θα έγραφαν στρατιώτες πεζοί έδειχναν το σωστ γεγον ς για τη ρα – Oθωνούς. τ ς που θα μεταδώσει το σήμα ση- με βαρύ οπλισμ , στο δεύτερο τμή- μετάδοση οι φανοί θα υψώνονταν Mέχρι δε το τέλος του 16ου αιώνα κώνει αρχικά δύο φανούς για να ει- μα στρατιώτες με ελαφρύ οπλισμ , πάλι και οι κρουνοί θα έκλειναν. O μ.X. περίοδο κατά την οποία βελτιώ- δοποιήσει τον άλλο και περιμένει στο τρίτο ιππικ και πεζικ , στο τέ- παρατηρητής θα μάθαινε, παρατη- θηκε το τηλεσκ πιο οι επινοήσεις την ανταπ κρισή του. Aυτ το πρώτο ταρτο στ λος κ.λπ. καλύπτοντας λα ρώντας τα ραβδάκια, ποιο ήταν το των Aρχαίων Eλλήνων αποτελούσαν βήμα ήταν απαραίτητο για να κατα- τα πιθανά σε π λεμο γεγον τα. Eπι- γεγον ς. τη βάση για τη μεταβίβαση κάθε πλη- λάβει ο επ μενος σηματοδ της τι ο πλέον τα δοχεία αυτά θα είχαν μια ο- Kατά τους Bυζαντινούς χρ νους ο ροφορίας, συμβάλλοντας τα μέγιστα πρώτος ήταν έτοιμος. Aπαξ και κατέ- πή απολύτως μοια μεταξύ τους φιλ σοφος Λέων Eπίσκοπος Θεσσα- στην εξέλιξη των τηλεπικοινωνιών. 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998
  • 10. Πάνω: Aποψη του τμήματος «Tηλεπικοινωνίες» στην Kρυπτοστοά της Aρχαίας Aγοράς Θεσσαλονίκης, που η «Eταιρία Mελέτης της Aρχαίας Eλληνικής Tε- χνολογίας» και το «Tεχνικ Mουσείο Θεσσαλονίκης» οργάνωσαν πρ σφατα την έκθεση «Aρχαία ελληνική τεχνολογία» στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρω- τεύουσας της Eυρώπης «Θεσσαλονίκη 1997». Kάτω αριστερά: Aναπαράσταση του υδραυλικού τηλέγραφου του Aινεία του Tακτικού. H απεικ νιση στηρί- ζεται σε γκραβούρα του 18ου αι. Kάτω δεξιά: Aναπαράσταση του συστήματος οπτικής αναμετάδοσης κωδικοποιημένων σημάτων με φλ γες, των Kλεοξέ- νη και Δημοκλείτου (4ος αι. π.X.). H επιν ηση αυτή στηριζ ταν σε ένα διαχωρισμ των γραμμάτων του ελληνικού αλφαβήτου σε ομάδες πέντε γραμμάτων και θεωρείται προδρομική χι μ νο του μορσικού τηλέγραφου αλλά και της σημερινής κωδικοποιημένης ψηφιακής αποστολής μηνυμάτων μέσω οπτικών ινών. (Φωτογραφίες κειμένου: Iωάννης Mπαρδ πουλος) KYPIAKH 4 IANOYAPIOY 1998 - H KAΘHMEPINH 11