Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Historia 12 berthame

9,937 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

Historia 12 berthame

  1. 1. Etleva NitaLIBËR PËR MËSUESIN HISTORIA 12 (bërthamë)
  2. 2. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara © Pegi 2011 Të gjitha të drejtat lidhur me këtë botim janë ekskluzivisht të zotëruara nga shtëpia botuese“Pegi” sh.p.k. Ndalohet çdo riprodhim, fotokopjim, përshtatje, shfrytëzim ose çdo formë tjetër qarkullimi tregtar pjesërisht ose tërësisht pa miratimin paraprak nga botuesi. Shtëpia botuese: Tel: 042 374 947 cel: 069 40 075 02 pegi@icc-al.org Sektori i shpërndarjes: Tel/Fax: 048 810 177 Cel: 069 20 267 73 Shtypshkronja: Tel: 048 810 179 Cel: 069 40 075 01 shtypshkronjapegi@yahoo.com
  3. 3. Libër për mësuesin PËRMBAJTJEProgrami sintetik .......................................................................................................................5Plani mësimor dhe objektivat sipas niveleve....................................................................9Linja I . Parahistoria (100 000 – 3 500 vjet më parë).....................................................16Linja II . Qytetërimi ilir, mijëvjeçari II – mijëvjeçari I (p.e.r.).........................................25Linja III. Shqipëria mesjetare (shek. V – XIV)....................................................................39Linja IV. Shqipëria gjatë sundimit osman (shek. XV – XX)...........................................48Linja V. Shteti i pavarur shqiptar në vitet 1912-1939....................................................60Linja VI. Shqiptarët gjatë Luftës së Dytë Botërore.........................................................72Linja VII. Shqipëria gjatë regjimit komunist......................................................................79Linja VIII. Shndërrimet demokratike në Shqipëri gjatë viteve 1990-2008.............90 3
  4. 4. Libër për mësuesin PROGRAMI SINTETIK1. SYNIMETa. Njohuritë dhe kuptimi i zhvillimit të historisëLënda e historisë synon t’i ofrojë nxënësit mundësinë:  të zhvillojë njohuritë dhe aftësinë për të kuptuar veprimtarinë njerëzore në të kaluarën;  të kuptojë të tashmen përmes zhvillimit të këndvështrimit historik për ngjar- jet dhe zhvillimet e rëndësishme bashkëkohore;  të zhvillojë njohuritë për historinë e vendit, të Evropës dhe të botës;  të zhvillojë aftësitë e të kuptuarit e historisë së vendit, të Evropës dhe të botës;  të zhvillojë aftësinë e të kuptuarit të koncepteve historike;  të përvetësojë këndvështrimin e ndryshimit për një realitet në ndryshim.b. AftësitëLënda e historisë synon t’i ofrojë nxënësit mundësinë: • të bëhet i vetëdijshëm për interpretimet e ndryshme të çështjeve të veçanta historike; • të zhvillojë aftësitë bazë të kërkimit historik; • të vlerësojë natyrën dhe larminë e provave historike.c. Aftësitë qytetareLënda e historisë synon t’i ofrojë nxënësit mundësinë: • të zhvillojë aftësitë e të menduarit kritik; • të zhvillojë vlerat e qëndrime pozitive në lidhje me studimin e historisë; • të zhvillojë aftësinë për të vlerësuar shoqërinë në të cilën jeton dhe të shoqërive të tjera në të kaluarën dhe në të tashmen; • të zhvillojë aftësinë për t’u informuar dhe për shqyrtuar në mënyrë kritike trashëgiminë e tij historike. 5
  5. 5. Historia 12 (bërthamë) OBJEKTIVAT E PËRGJITHSHËMI. Njohja dhe kuptimi i ligjësive historike1. Nxënësi duhet të jetë i aftë: • të shpjegojë se si përvojat e paraardhësve kanë ndikuar në botën e pasard- hësve; • të shpjegojnë se si historia e Shqipërisë ose e çështjeve të ndryshme të saj, lidhen ose qëndrojnë në kontekstin e historisë rajonale dhe botërore (kon- teksti ballkanik, evropian, botëror, diaspora); • të shqyrtojë veprimtarinë njerëzore në të kaluarën në larminë e saj, konkre- tisht veprimtaritë: - ekonomike, - shoqërore, - politike, - administrative, - kulturore, - shkencore, - fetare. • të shqyrtojë veprimtarinë njerëzore në të kaluarën në këndvështrime të ndryshme, për shembull, në këndvështrimin: - gjinor (roli i grave në histori), - e rolit të masave, - e kufizimeve në kohë dhe hapësirë të çdo periudhe historike; - të vlerave dhe kontributeve në fusha të ndryshme që kanë tejkaluar mundësitë e epokave historike etj.2. Nxënësi duhet të jetë i aftë të përdorë konceptet e domosdoshme për studimindhe shkrimin e historisë, si: Konceptet procedurale: • burime dhe dëshmi; • fakte dhe opinione; • njëanshmëri dhe objektivitet. Koncepte të interpretimit 6
  6. 6. Libër për mësuesin • ndryshimi dhe vazhdimësia; • shkaku dhe pasoja; • krahasimi dhe kundërvënia. Koncepte të përmbajtjes • pushteti dhe autoriteti; • konflikti dhe ripajtimi; • demokracia dhe të drejtat e njeriut; • kultura dhe qytetërimi; • ekonomia dhe shoqëria; • identiteti dhe bashkësia; • koha dhe hapësira.II. Aftësitë e historianitNxënësi duhet të zhvillojë aftësi dhe shprehi që lidhen me studimin dhe shkrimin ehistorisë.a. Njohja dhe pranimi i natyrës së dijes historikeNxënësi duhet të jetë i aftë: • të pranojë se dija historike është një përpjekje e vazhdueshme dhe jo e dhënë njëherë e përgjithmonë dhe, për rrjedhojë, objekt i rishikimit dhe i riinterpretimit; • të pranojë që shkrimi i historisë duhet të bazohet në dëshmi të besueshme, të cilat janë të hapura ndaj interpretimeve të ndryshme dhe të vlefshme.b. Aftësitë e kërkimit historikNxënësi duhet të jetë i aftë: • të përcaktojë një çështje për kërkim studimor; • të përcaktojë të dhënat historike prej një larmie burimesh parësore dhe dytësore; • të përzgjedhë dhe të regjistrojë të dhëna që lidhen me çështjen në studim; • të vlerësojë të dhënat; • të vendosë të dhënat në tablonë e lidhjeve të përgjithshme kohore dhe hapësinore; • të paraqesë gjetjet historike në mënyrë të strukturuar dhe logjike.c. Aftësia e të punuarit me dëshmitë historikeNxënësi duhet të jetë i aftë: • të dallojë e të pranojë tipat e ndryshëm të materialeve burimore historike; • të përfitojë informacion nga materialet burimore për t’i dhënë përgjigje pikëpyetjeve të historisë; 7
  7. 7. Historia 12 (bërthamë) • të vlerësojë dobinë dhe kufizimet e burimeve të veçanta; • të dallojë njëanshmëritë; • të dallojë propagandën.d. Përgatitja qytetareGjatë studimit të historisë, nxënësi duhet të fitojë aftësinë të harmonizojë aftësitëdhe njohuritë historike për të dhënë kontributin e tij vetjak në zhvillimin e personal-itetit të tij si individ dhe si qytetar i një bashkësie.Nxënësi duhet të jetë i aftë: • të gjykojë duke u bazuar në vlerësimin e dëshmive; • të kërkojë dhe të mbledhë informacione nga të gjitha burimet e mundshme dhe t’i regjistrojë ato me kujdes; • të dallojë dhe të shmangë njëanshmërinë; • të trajtojë çështjet e diskutueshme dhe kontradiktore nga më shumë se një pikëpamje; • të vlerësojë trashëgiminë e tij historike përmes studimit të historisë në një larmi këndvështrimesh. 8
  8. 8. Plani mësimor Histori XII (bërthamë) 34 x 2= 68 orë Njohuri të reja = 49 orë Veprimtari praktike = 8 orë Përsëritje = 7 orë Testime = 4 orë Kapitulli Objektivat e kapitullit Nr. Tema për çdo orë mësimi Materiali Mjetet burimor mësimore Linja I - të shpjegojë konceptin parahistori, 1 Arkeologjia dhe parahistoria shqiptare Teksti Harta (5 orë) histori, paleolit, neolit, eneoilit, hekuri, 2 Popullsia paleolitike në trojet shqiptare Interneti Albume9 4+1 pellazg; Materiale Harta - të bëjë dallimet midis koncepteve 3 Qytetërimi neolitik ndihmëse të Albume histori dhe parahistori; 4 Nga epoka e gurit te metalet tjera Libër për mësuesin - të dallojë në hartë vendbanimet e 5 Veprimtari praktike: Të njohim botën mate- Historia, Vëll. I vjetra historike; riale dhe shpirtërore të protoilirëve - të përcaktojë dukuritë e zhvillimit dhe të evolucionit të çdo etape historike; - të përzgjedhë dhe të analizojë el- emente të zhvillimit materialo-kulturor- shpirtëror.
  9. 9. Kapitulli Objektivat e kapitullit Nr. Tema për çdo orë mësimi Materiali Mjetet burimor mësimore Linja II - të shpjegojë koncepte; 1 Etnogjeneza dhe trojet ilire në Ballkan Teksti Harta (9 orë) - të listojë disa nga emrat më të shquar 2 Jeta ekonomike dhe shoqërore e ilirëve Interneti Album 6+3 të qytetërimit ilir; Historia, Vëll. I 3 Kolonitë helene dhe ilirët - të përcaktojë kohën, hapësirën e sh- trirjes, kushtet historike; 4 Shteti i Epirit - të krahasojë periudha të ndryshme të 5 Mbretëria dardane shteteve ilire; 6 Roma dhe Iliria - të kërkojë, të argumentojë dhe të anal- izojë hipotezat historike. 7 Veprimtari praktike: Ekskursion në një qytet ilir 8 Përsëritje 1+2 9 Testim Linja III - të shpjegojë konceptet; 1 Mesjeta e hershme arbërore (shek. V-X)10 (9 orë) - të përshkruajë kohën dhe pasojat e 2 Arbëria (Shqipëria mesjetare) midis Lindjes Teksti Harta 7+2 dyndjeve dhe të pushtimeve të huaja; dhe Perëndimit Albume - të analizojë rrethanat historike; Harta 3 Prona feudale dhe jeta qytetare në Arbëri Historia 12 (bërthamë) - të argumentojë lidhjet e vazhdimësisë (Shqipëria mesjetare) midis pellazgëve, ilirëve dhe arbërve;- të shprehë treguesit e zhvillimit të jetës 4 Organizimi politik në mesjetën e vonë (shek. shpirtërore dhe kulturore qytetare në XIV-XV) mesjetë;- të argumentojë tiparet edhe 5 Përhapja e krishterimit dhe organizimi kishtar elementet shtetërore të principatave. 6 Arsimi, arti, kultura në Arbëri (Shqipëria mesjetare) 7 Iliria, Arbëria, Shqipëria – vazhdimësi kul- turore 8. Veprimtari praktike: Gjurmë veneciane në Shqipëri 9 Përsëritje
  10. 10. Kreu - të shpjegojë konceptet; 1 Ardhja e osmanëve në Ballkan. Qëndresa Harta IV - të listojë disa etapa dhe forma të ballkano- shqiptare “Skënderbeu” Albume (11 orë) rëndësishme të qëndresës antiosmane 2 Besëlidhja Shqiptare. Formimi i shtetit dhe Oliver Shmid 8+3 nga viti 1371-1912; institucionet e tij Teksti - të identifikojë dhe të vlerësojë figurat e 3 Veprimet luftarake. Marrëdhëniet ndërkom- rëndësishme historike; bëtare dhe rëndësia e epokës së Skënderbeut - të vendosë zhvillimet historike të 4 Jeta ekonomike, sociale dhe kulturore gjatë Shqipërisë gjatë sundimit osman, në sundimit osman në Shqipëri Lidhja e kuadrin historik, rajonal ose evropian të 5 Qëndresa e shqiptarëve. Pashallëqet shqip- Prizrenit me asaj kohe; tare autorë George 6 Rilindja Kombëtare. Lufta për tërësinë tokë- - të specifikojë dhe të vlerësojë treguesit Gaërych dhe sore dhe autonominë shqiptare e zhvillimit ekonomik-kulturor-shpirtëror 7 Përpjekjet për arsim dhe kulturë gjatë Ril- Kristo Frashëi në Shqipëri, në kushtet e sundimit os- indjes Kombëtare man; 8 Bashkëjetesa fetare gjatë sundimit osman - të analizojë përpjekjet dhe arritjet e 9 Veprimtari praktike: Të njohim më mirë shqiptarëve për të krijuar shtet në kush- rilindësit tanë tet e sundimit osman.11 10 Përsëritje 11 Testim Kreu V - të kujtojë datat e rëndësishme të histo- 1 Luftërat ballkanike. Qeveria e Vlorës dhe Kon- Materiale (11 orë) risë kombëtare; ferenca e Londrës Josef Swire Libër për mësuesin 8+3 - të shpjegojë konceptet; 2 Shqipëria nën regjimin e princ Vidit “Shqipëria të përshkruajë dhe të analizojë rrugën 3 Shqipëria në Luftën e Parë Botërore dhe Kon- ngritja e një e krijimit, zhvillimit dhe sfidat e shtetit gresi i Durrësit mbretërie” shqiptar nga viti 1912-1939; 4 Shqiptarët në Kosovë e Çamëri gjatë Luftës I - të komentojë dhe të analizojë hartat Botërore dhe ilustrimet e tekstit; 5 Çështja shqiptare në Konferencën e Paqes në - të analizojë pozitën ndërkombëtare të Paris dhe Kongresi i Lushnjës Shqipërisë; 6 Shqipëria në vitet 1921-1924 - të përzgjedhë, të komentojë, të anal- 7 Republika Shqiptare 1925-1928 izojë dhe të shprehë opinionet e tij/saj 8 Monarkia Shqiptare 1928-1939 në lidhje me jetën, aktivitetin dhe rolin e 9 Veprimtari praktike: Shqipëria politike dhe personazheve historike të kësaj peri- etnike udhe; 10 Përsëritje 11 Testim - të listojë, të krahasojë dhe të analizojë disa reforma.
  11. 11. Kapitulli Objektivat e kapitullit Nr. Tema për çdo orë mësimi Materiali Mjetet burimor mësimore Kreu - të shpjegojë konceptet: 1 Pushtimi italian dhe qëndresa Antifashiste në Bernd Fischer Albume VI - të identifikojë kohën dhe rolin e Shqipëri “Shqipëria (7 orë) personazheve në ngjarjet historike të 2 Platformat e forcave politike shqiptare gjatë gjatë Luftës 5+2 Luftës; Luftës II Botërore 1939-1944” - të identifikojë datat duke i lidhur me 3 Pushtimi gjerman dhe qëndresa shqiptare ngjarjet përkatëse; - të analizojë rrethanat e pushtimit 4 Lufta për çlirimin e plotë të vendit nazifashist; 5 Kosova dhe Çamëria gjatë Luftës II Botërore - të argumentojë karakterin e lëvizjes 6 Veprimtari praktike: Qeveritë shqiptare gjatë Antifashiste në Shqipëri; pushtimit - të krahasojë vendimet e dala nga kon- 7 Përsëritje ferencat e forcave politike gjatë Lëvizjes Antifashiste në Shqipëri, duke nxjerrë12 përfundime mbi rolin e tyre në zhvil- limet politike dhe ushtarake gjatë luftës dhe pas saj. Kreu VII - të shpjegojë konceptet; 1 Vendosja e regjimit komunist në Shqipëri në Lefter Nasi. Albume Historia 12 (bërthamë) (9 orë) të shpjegojë politikat e jashtme të vitet 1945-1990 “Ripushtimi i 6+3 shtetit shqiptar në periudha të ndry- 2 Krijimi i ekonomisë së centralizuar shtetërore Kosovës shta- shme të historisë nga viti 1944-1990; 3 Politika e jashtme e Shqipërisë në vitet 1945- tor 1944-korrik - të listojë sipas rendit kronologjik ecuri- 1981 1945. Tiranë, në e marrëdhënieve ndërkombëtare të 4 Arsimi, shkenca, kultura sporti në vitet 1945- 1994, f. 108) shtetit shqiptar nga viti 1944 -1990; 1990 - të analizojë shkakun e orientimit ko- 5 Qëndresa antikomuniste dhe emigracioni munist të shtetit shqiptar; politik pas Luftës II Botërore 6 Kosova dhe shqiptarët në Republikën e Jugosl- - të analizojë dhe të argumentojë rolin lavisë e zhvillimeve politike, ekonomike, kul- 7 Veprimtari praktike: Mbështetja tërësisht në turore, ideologjike ndërkombëtare në forcat e veta zhvillimet e brendshme në Shqipëri; 8 Përsëritje VI+VII 9 Testim
  12. 12. Kreu VIII - të analizojë liritë dhe të drejtat e njeriut 1 Lëvizjet e dhjetorit 1990 dhe hapat e parë drejt (7 orë) sipas kushtetutave komuniste; demokracisë 5+2 - të analizojë, të diskutojë dhe të argu- 2 Vendosja e shtetit të së drejtës dhe ekonomisë mentojë platformat shtetërore diskrimin- së tregut uese në Jugosllavi dhe në Greqi. 3 Shqipëria në rrugën e integrimit euroatlantik të shpjegojë konceptet; 1990-2010 4 Sfidat e demokracisë shqiptare - të përshkruajë realitetin në Shqipëri 5 Veprimtari praktike: Lëvizja e lirë e dhe në Kosovë në vitet ’90; njerëzve dje dhe sot - të argumentojë fuqinë ekonomike të 6 Kosova në vitet 1990-2008 Shqipërisë në raport me modelin eko- 7 Përsëritje nomik dhe orientimin e jashtëm; - të evidentojë problemet dhe vështirësitë; - të shprehë qëndrime personale mbi ar- ritjet politike dhe institucionale; - të përcaktojë dhe të argumentojë mbi13 faktorët që përcaktuan pavarësinë e Kosovës. Libër për mësuesin
  13. 13. Historia 12 (bërthamë) OBJEKTIVAT MËSIMORË SIPAS TAKSONOMISË SË BLUMITNJOHJAPërkujtimi i asaj që është mësuar më herët(nga fakte të ndara deri në teori të plota)KUPTIMIKuptimi i domethënies së materialit(shpjegim i ideve dhe i koncepteve)ZBATIMIShfrytëzimi i të mësuarit në situata të reja konkreteANALIZAZbërthimi i të gjitha pjesëve përbërëse dhe përcaktimii marrëdhënieve të ndërsjellaSINTEZABashkimi i pjesëve për të krijuar një tërësi të re dhepër të nxjerrë përfundime logjikeVLERËSIMIVlerësimi ose arsyetimi i vendimit ose veprimit në bazë të kritereve 14
  14. 14. Libër për mësuesinFoljet që përdoren për ndërtimin e objektivave mësimorë sipas niveleve:Të njohu- Të kuptuarit Zbatimi Analiza Sinteza VlerësimiritPërshkruaj Dallo Llogarit Copëto Kategorizo VlerësoPërcakto Transformo Demon- Nxirr përfun- Përpilo Krahaso stro dimeIdentifiko Shquaj Kompozo Bëj dallimin Zhvillo Bëj grafikunEtiketo Ilustro Veço Përcakto Përgatit Bëj dalliminRendit Shpjego Krijo Kritiko Provo NdajPërkufizo Zgjero Harto Mbro Vepro ShquajBashko Përgjithëso Sajo Gjyko Organizo IlustroEmërto Përcakto Përgjithëso Zgjidh Lidh KombinoPërmblidh Rendit Formulo Justifiko Ndërto Përvijo Perifrazo Parashiko Mbështet Përdor Kategorizo Përmblidh Prodho Çmo Argumento 15
  15. 15. Historia 12 (bërthamë) Orë mësimi me metodën PNP LINJA I: PARAHISTORIA (100 000 – 3 500 VJET MË PARË)Lënda: HistoriKlasa: XII▶ Tema: Arkeologjia dhe parahistoria shqiptareObjektivat pedagogjikë: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetëi/e aftë:Niveli bazë:• të shpjegojë konceptin parahistori, histori, pellazg;• të listojë disa emra të shquar shqiptarë në zhvillimin e arkeologjisë sonë.Niveli mesatar:• të argumentojë se nga ndryshon parahistoria nga historia;Niveli i lartë:• të vlerësojë rolin e arkeologjisë në ndërtimin e koncepteve parahistori dhe histori.• të gjejë argumentet për të vërtetuar lidhjet kronologjike dhe historike midis tyre.Metoda PNP (parashikim/ndërtimi i njohurive/përforcim)Fjalë kyç: parahistori, histori, arkeologji, antropologji fizike, paleolit, neolit.Mjetet e punës: harta me vendet arkeologjike, libri i historisë XII, ilustrime, refer-enca nga studime arkeologjike. Struktura e orës së mësimitFazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e Organizimi i nxënësve nxënësveParashikimi Diskutim për njohu- Diskutim i ideve Punë në grup(përgatitja për të nxënit) ritë paraprake Ndërtimi i shprehiveNdërtimi i njohurive Përvijim i të men- studimore Punë individuale/(përpunimi i përmbajtjes) duarit në grup DiskutimPërforcimi(konsolidimi i të nxënit) Diskutim i informa- cionit Punë në grup 16
  16. 16. Libër për mësuesinParashikimi: Diskutim për njohuritë paraprake (diskutim i ideve)Nxënësve u kërkohet t’u përgjigjen pyetjeve, duke shfrytëzuar njohuritë e tyre para-prake.1. Çfarë është historia dhe çfarë studion ajo?2. Nga ndryshon parahistoria nga historia? Cili është objekti i studimit të parahisto-risë?3. Kur lindi arkeologjia si shkencë?4. Arkeologjia është një disiplinë shkencore, e cila ka si objekt të studimit të saj ndriç-imin e periudhës parahistorike. Si mund të na japë të dhëna kjo disiplinë, kur dimë seshkrimi lindi rreth 5 000 vjet më parë?5. Kur kanë filluar gërmimet e para arkeologjike në Shqipëri?Në tabelë ndërtohet harta e konceptit: Zhvillimi i shoqërisë njerëzore Parahistori Histori 3 milionë-5 000 vjet 5000 vjet-ditët tona Shfaqja e njeriut në tokë Shfaqja e shkrimit Arkeologjia Antropologjia fizike Ndihmojnë të ndriçojnë parahistorinëNdërtimi i njohurive (përpunim i përmbajtjes): Përvijim i të menduaritNxënësit ndahen në grupe (grupet mund të jenë me 4-5 nxënës). Grupeve të krijuarau kërkohet të lexojnë për pak minuta pjesën e mësimit: “Historia dhe parahistoria”.Pasi nxënësit kanë lexuar pjesën, u kërkohet që të ndërtojnë një hartë koncepti(hartë mendjeje), duke realizuar lidhjen midis termave:Grupi i parë:• Ku qëndron vështirësia e studimit të parahistorisë?• Cilat janë epokat e parahistorisë?• Gjeni në hartë vendet me rëndësi të madhe arkeologjike. 17
  17. 17. Historia 12 (bërthamë) Harta e mendjes: Epokat e parahistorisë Parahistoria, epokat e saj 1. epoka e paleolitit (gurit të vjetër), 2. mezolitit (gurit të mesëm), 3. neolitit (gurit të ri), 4. epoka e bakrit, 5. epoka e bronzit, 6. epoka e hekurit. Grupi i dytë: • Përcakto kuptimin e termit antropologji fizike. • Argumento ku qëndron rëndësia e saj. • Listo disa emra të shquar shqiptarë në zhvillimin e arkeologjisë sonë. Grupi i tretë: • Çfarë ka mundësuar arkeologjia? • Cilat janë synimet e arkeologjisë? • Cilat janë disa nga llojet e arkeologjisë? • Kur lindi si shkencë? • Si ka ndihmuar progresi shkencor në zhvillimin e arkeologjisë? Argumento pse. • Si është bërë ndarja tradicionale e arkeologjisë? • Cili është at Shtjefën Gjeçovi? Cili është roli i tij në arkeologjinë shqiptare? Grupi i katërt: • Pse historia dhe arkeologjia janë bashkudhëtare në rindërtimin e së kaluarës his- torike? • Cilat janë epokat më të rëndësishme të shoqërisë njerëzore nga lindja e njeriut deri në shfaqjen e shkrimit? Çdo grup është i lirë në paraqitjen grafike të informacionit të punuar. Organizues grafik për konceptin: Arkeologjia historiko në shek. XIX kulturore Arkeologjia lindurantropologjike. } identifikon Mbetjet mate- Synon të rindërtojë të kaluarën e njerëzimit riale të para- zbulon historisë dhe mbi bazën e mbetjeve materiale të së kaluarës. shoqërive të së studion kaluarës. 18
  18. 18. Libër për mësuesinPërforcim, Diskutim i informacionitPër të përforcuar shprehitë e fituara, atë çfarë mësuan gjatë kësaj ore mësimore,nxënësve u kërkohet të argumentojnë.Argumento përse arkeologjia vlen për ndërtimin e parahistorisë dhe të historisë?Detyrë.1. Përgatitja e një albumi me foto të gjetjeve arkeologjike në Shkodër, në Lezhë, nëApoloni, në Bylis dhe në Butrint.2. Kërko informacione mbi zonat arkeologjike në qytetin ose fshatin tënd dhe nxirrpërfundime mbi arritjet e kërkimeve arkeologjike aty.Vlerësimi i nxënësve. Përdorimi i metodës “Përvijimi i të menduarit dhe harta emendjes” bëjnë të mundur angazhimin aktiv të nxënësve në përpunimin e materi-alit të ri.Kriteret mbi të cilat do të bazohet vlerësimi i nxënësve janë:• kriteret dhe diskutimet gjatë punës në grup;• raportet në grupet bazë;• përgjigjet individuale;• vlerësimi edhe pas orës në detyrën e dhënë.Lënda: HistoriKlasa: XII▶ Tema: Nga epoka e gurit te metaletObjektivat:Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë: • të shpjegojë disa dukuri t��������������������������������������������������������� ë�������������������������������������������������������� jetës materiale-kulturore t���������������������������� ë��������������������������� njeriut paleolitik dhe en-eolitik.Niveli mesatar:• të analizojë ato elemente të zhvillimit material-kulturor-shpirtëror që sollën kthesatë mëdha në jetën e shoqërisë njerëzore në territorin e trevave shqiptare;• të vlerësojë rolin e metalit në zhvillimin ekonomik, fizik, kulturor dhe material tëshoqërisë njerëzore.Niveli i lartë:• të vlerësojë me fakte dhe argumente se kulturat dhe qytetërimet e hershme nëtrevat shqiptare u zhvilluan si pjesë e qytetërimeve bashkëkohore;• të krahasoj����������������������������������������������������������������������� ë���������������������������������������������������������������������� tiparet e jetës materiale kulturore t�������������������������������� ë������������������������������� periudhave t������������������ ë����������������� ndryshme histor-ike, të bëjë diferencën midis tyre, duke evidentuar evolucionin.Metoda: PNPMjetet: harta arkeologjike e Shqipërisë.Fjalë kyç: eneolit, bronz, hekur. 19
  19. 19. Historia 12 (bërthamë) Struktura e orës së mësimit Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxë- Organizimi i nësve nxënësve Parashikimi Parashikimi me termat Nxitja e diskutimit Punë në grup (përgatitja për të paraprakë nxënit) Lexim/të mendu- arit kritik Veprimtaria e leximit Organizim grafik i Punë individ- të drejtuar informacionit Ndërtimi i njo- uale/ në grup hurive (përpunimi i përmbajtjes) Harta e konceptit Punë në grup Përforcimi (konsolidimi i të nxënit)Parashikimi: Parashikimi me terma paraprakëNë mësimet paraprake, nxënësit janë njohur me epokat e periudhës parahistoriketë gurit:• Paleolit (3 000 000 vjet më parë - 10 000 vjet p.e.s.);• Mezolit (10 000 deri në 6 000 p.e.s.);• Neolit (6 000 – 3 500 p.e.s.).Grupi i parë: Nxënësit duhet të përcaktojnë dukuritë e zhvillimit dhe të evolucionittë periudhës parahistorike të gurit.Grupi i dytë: Të përcaktoj�������������������������������������������������������� ë në hartë vendbanimet më të���������������������������� hershme të gjetura në trev-at shqiptare.Grupi i tretë: Të përcaktojë në hartë vendbanimet e periudhës së paleolitit dheneolitit.Ndërtimi i njohurive: Veprimtaria e leximit të drejtuarHarta e konceptitNxënësit që janë ndarë në grupe dhe u kërkohet të lexojnë në tekst:“Faza tranzitore nga epoka e gurit te metalet. Eneoliti (3 500–3 000 p.e.s.)”Grupi I:• Cilat janë karakteristikat e fazës tranzitore, nga epoka e gurit në atë të metaleve?• Si janë quajtur banorët e periudhës së eneolitit, nga autorët e vjetër grek����������� ë, si������ Hero-doti, Homeri etj.?• T�������������������������������������������������������������������������������� ë gjejnë në hartë vendbanimet e he���������������������������������������������� rshme të periudhës së eneolitit��������������� në trevat����� shq-iptare.• Pse epoka e eneolitit është përcaktuar si një epokë e rëndësishme? 20
  20. 20. Libër për mësuesin bakriKarakteristikat e eneolitit guri 3500-3000 p.e.s Elementet e reja • Forma të reja enësh; • Zbukurime plastike; • Ngjyrat e errëta të qeramikës.Grupi i dytë do t’u përgjigjet pyetjeve:• Kur përmenden për herë të parë pellazgët?• A kanë jetuar ilirët përpara pellazgëve?• Si janë quajtur banorët e periudhës së eneolitit nga autorët e vjetër grek������������ ë, si:������ Hero-doti, Homeri etj.?Grupi i tretë do t’u përgjigjet pyetjeve:Pse epoka e bronzit është konsideruar si epokë e rëndësishme e njerëzimit? Epoka e bronzit ekonomike 3000-1100 p.e.s Transformime të mëdha shoqërorePërcakto në hartën e vendbanimeve arkeologjike vendbanimet në bronz.Epoka e hekurit dhe karakteristikat e saj.Grupi i katërt do t’u përgjigjet pyetjeve:Harta e konceptit mbi epokën e hekuritEpoka e hekurit 1100-500 p.e.s veglaveTransformoi mënyrën e prodhimit të armëve tiparet Formësoi fiseve ilire tiparet shtrirjen territoret dallojnë bashkohen Ndërgjegjja e Elemente të përbashkët kulturore ndryshme të kulturës materiale 21
  21. 21. Përforcimi: Organizimi grafik mamuth parmenda Ar rinoceront Dolmen Bronz Vegël pune Rrota menhin Qeramikë Zbukurime ari shpellash Gjuheti - peshkim Qeramik vegla guri objekte zbukurimi Lundrime gjueti kultivim grafit + zbutje Mbishkrime Zjarri peshkim guri kafshësh Vegla kocka palafite fortifikim norman dru Njeriu shtëpi tribu = qytet tempuj Njeriu shtëpi Njeriu mbiujore shtëpi guri Jeta nomade në shpella Jeta në tribu22 Paleolit 3.000.000 - 10.000 vjet p.e.s Neolit 6000 - 3500 vjet p.e.s Bronz 3000 - 1100 vjet p.e.s Mënyra e Vegla pune përpunimit të armë Historia 12 (bërthamë) hekurit i ulët 3000000 - 100 000 p.e.s Shkrimi Paleoliti i mesëm 100 000 - 30 000 p.e.s Qytetërime të hershme i lartë 100 000 p.e.s - Njeriu - Hekuri 1100 - 500 vjet p.e.s
  22. 22. Libër për mësuesinDetyrë. Harto një fletëpalosje ose një udhërrëfyes turistik me përmbajtje: “Shqipëriaarkeologjike”, ose “Vlerat kulturore të qytetit ose zonës tënde të banimit”. Vlerësimi: Përdorimi i metodës “Veprimtaria e leximit të drejtuar” dhe “Harta e mendjes” bëjnë të mundur angazhimin aktiv të nxënësve në përpunimin e materialit të ri dhe zbulimin e lidhjeve shkak-pasojë. Vlerësohen nxënësit, duke patur parasysh objektivat minimalë, mesatarë dhe maksimalë. Vlerë- son me notë pozitive edhe nxënësit që skicuan dhe punuan me hartën gjatë mësimit.Lënda: HistoriKlasa: XII▶ Tema: Veprimtari praktike “Të njohim botën materiale dheshpirtërore të protoilirëve”Objektivat: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë:• të përcaktojë lidhjen midis koncepteve: protoilirë, pellazgë dhe protoilirë.Niveli mesatar: • të evidentojë karakteristikat e qytetërimit neolitik dhe eneolitik në Shqipëri.Niveli i lartë:• të argumentojë lidhjen midis kulturës parahistorike në vendin tonë me atë të kul-turës mesdhetare.Mjetet: libri i historisë XII, internet, videoprojektor etj. ilustrime me vendbanimepalafite, ilustrime nga vendbanime ilire.Faza e parë:Në fazën e parë të veprimtarisë praktike nxënësit janë ndarë në grupe pune. Çdogrupi i është dhënë: a) një temë e caktuar për të punuar në grup; b) udhëzimet përkatëse se ku do të mbështeten për të treguar, evidentuar dhe argumentuar mbi temën “Të njohim botën material dhe shpirtërore të pro- toilirëve”. c) Gjithashtu, njihen me kriteret e vlerësimit, të cilat janë:  fryma e bashkëpunimit në grup;  forca argumentuese;  mënyra e interpretimit.Faza e dytë: Grupet prezantojnë punën e tyre (prezantimi nuk duhet të zgjasë mëshumë se 10 min).Grupi i parë: • Përcaktoni kohën, vendin, punët dhe lëndën e përdorur nga protoilirët. • Ku vihet re shtimi i popullsisë në këtë epokë? 23
  23. 23. Historia 12 (bërthamë) • Të argumentojë çfarë tregojnë veglat e punës. • Cila është qendra më e rëndësishme e këtij qytetërimi? • A ka ngjashmëri midis qytetërimit neolitik të Maliqit me atë mesdhetar? • Cilat janë disa nga elementet që dallohen në veglat e punës? • Çfarë e dëshmon se qytetërimi neolitik nuk erdhi nga Lindja? • Përgatit një album ose CD me pamje dhe ilustrime nga kultura protoilire.Grupi i dytë: • Përcaktoni kohën, vendin, punët dhe lëndën e përdorur nga pellazgët. • Çfarë janë palafitet? • Dalloni karakteristikat dalluese të qytetërimit në epokën e eneolitit. • Të argumentojë çfarë tregojnë veglat e punës të kësaj epoke. • Përgatit një album ose CD me pamje dhe ilustrime nga kultura pellazge.Grupi i tretë: • Përcaktoni kohën, vendin, punët dhe lëndën e përdorur nga pellazgët. • Dalloni karakteristikat dalluese të qytetërimit protoilir. • Të argumentojë çfarë tregojnë veglat e punës së kësaj epoke. • Përgatit një album ose CD me pamje dhe ilustrime nga kultura protoilire.Grupi i katërt: • Të argumentojë mbi lidhjen që ekziston midis kulturës parahistorike në ven- din tonë me atë të kulturës mesdhetare.Faza e tretë: Vlerësimet e mësuesit për veprimtarinë praktike.Kriteret mbi të cilat do të bazohet vlerësimi i nxënësve janë:• Kriteret dhe diskutimet gjatë punës me grup.• Raportet në grupet bazë.• Përgjigjet individuale.• Prezantimi i punës në albume, CD etj.• Forca argumentuese. 24
  24. 24. Libër për mësuesin Linja II: QYTETËRIMI ILIR (mijëvjeçari II–I p.e.s.)Lënda: HistoriKlasa: XII▶ Tema: Etnogjeneza dhe trojet ilire në BallkanObjektivat: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë:• të shpjegojë kuptimin e konceptit: etnogjenezë; “Ilir” dhe listojë disa fise ilire.Niveli mesatar:• të përcaktojë në hartë shtrirjen e territoreve ilire dhe të listojë disa hipoteza mbiilirëtNiveli i lartë:• të argumentojë origjinën dhe kohën e ilirëve si edhe lidhjet e tyre me popullsinë ebronzit.Metoda PNPMjetet: harta arkeologjike e Shqipërisë, harta e trojeve dhe e fiseve ilire, teksti ihistorisë XII, kartolina, ilustrime, disa vepra studimore, kompjuter portativ, CD.Fjalë kyç: etnogjenezë, ilirë, autokton. Struktura e orës së mësimitFazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxë- Organizimi i nësve nxënësveParashikimi Tabela e pyetjeve Nxitja e diskutimit Punë në grup(përgatitja për tënxënit) Lexim/ të menduarit Lexim, pyetje, puna kritikNdërtimi i njo- me hartën Punë në dyshe/hurive Organizim grafik i në grup(përpunimi i informacionitpërmbajtjes) Harta e konceptitPërforcimi Punë në grup(konsolidimi i tënxënit) 25
  25. 25. Historia 12 (bërthamë)Parashikimi: Tabela e pyetjeve • Kur shfaqet për herë të parë emri “ilir”? • Kemi përmendur që epoka e bronzit ishte shumë e rëndësishme. Pse? • A janë ilirët një popullsi e ardhur? Argumento mendimin. • A janë ilirët autoktonë? Argumento mendimin. • Si u formuan ilirët? • Cilat nga disiplinat shkencore kanë ndihmuar në dhënien e përfundimeve për origjinën ilire?Pritshmëria e mësuesit nga përgjigjet e nxënësve është përfundimi se:“Ilirët janë formuar si një bashkësi etnike, në mënyrë autoktone në viset eBallkanit Perëndimor që nga fillimi i mijëvjeçarit të dytë p.e.s.”.Ndërtimi i njohurive: Lexim, pyetje dhe punë me hartënNxënësit ndahen në katër grupe. Secilit grup i jepet harta e trojeve dhe e fiseve ilire.Dy grupet e para punojnë në tekst me çështjen: “Trojet ilire në Ballkan”.Grupi i parë: Dy nxënës brenda grupit punojnë me hartën dhe dy të tjerët lexojnëdhe u përgjigjen pyetjeve.• Ku shtriheshin trojet ilire?• A përfshihen epirotët brenda kufirit ilir?• Nga i marrim të dhënat mbi shtrirjen territoriale të ilirëve?• Pse ka pasur debate ndërmjet historianëve mbi çështjen e kufijve të ilirëve?• Ku ka pasur më shumë debate? Pse?Më pas shkëmbehen rolet, brenda grupit. Nxënësit që punuan me hartën, sqarojnëdy anëtarët e tjerë të grupit për shtrirjen e ilirëve nga Sava e Drava (degë të lumitDanub) në veri, deri te gjiri i Ambrakisë (Preveza e sotme) në jug. Në perëndim,kufiri natyror i ilirëve ishte bregdeti i Adriatikut dhe i Jonit, kurse në lindje luginat elumenjve Morava dhe Vardar.Dy grupet e tjera punojnë me përcaktimin e shtrirjes së fiseve kryesore ilire.Fillimisht nxënësit i përgjigjen pyetjes:Cila disiplinë shkencore është marrë me përcaktimin e shtrirjes së fiseve ilire në ter-ritorin e Ballkanit?Grupi i dytë:• I jepet detyra të përcaktojë në hartë vendndodhjen e fiseve ilire të jugut, dukefilluar me tesprotët, molosët dhe kaonët, Më pas, atintanëve, parauejve dhe amantëve.• Ku shtriheshin ata?• Duke lexuar materialin plotësues tregoni se me çfarë pune merreshin ata.Grupit i tretë:• Të përcaktojnë në hartë vendndodhjen e fisit të Dasaretëve, Enkelejve, Parthinët,Taulantët.• Duke lexuar materialin plotësues, tregoni me çfarë pune merreshin kryesisht ata. 26
  26. 26. Libër për mësuesinGrupi i katërt:• Të përcaktojnë në hartë, vendndodhjen e fiseve ilire: albanët, labeatët, darda-nët, paionët, mesapët dhe japigët.• Duke lexuar materialin plotësues, tregoni me çfarë pune merreshin kryesisht ata.Grupeve të nxënësve u jepet të lexojnë materialin plotësues, më pas u kërkohet tëevidentojnë punët me të cilat merreshin ilirët.MATERIAL PLOTËSUES“...Pastaj vjen Iliria, një tokë e gjatë me shumë popuj brenda. Thonë se popullsia esaj është shumë e madhe; nga këta popuj disa banojnë në viset e brendshme, dukelëruar tokën, disa të tjerë anës detit Adriatik. Një pjesë nga këta u binden pushtetittë basilejve, disa të tjerë monarkëve; dhe një palë tjetër vetësundohen. Thonë sekëta i nderojnë shumë perënditë, se janë shumë të drejtë dhe mikpritës, se e duanjetën shoqërore dhe janë të shtënë pas një jete shumë të hijshme...”Përforcimi: Harta e konceptit Nxënësit reflektojnë mbi njohuritë që ata morën për ilirët. Grupet e nxënësve pu-nojnë për të hartuar hartën e mendjes për konceptin “ilir”.Ku jetojnë ata? Trego kohën e formimit të tyre. Listo fiset ilire. Sava e Drava V, gjiri i Popullsi autoktone në Ambrakisë, J, Adriatiku dhe Ballkanin Perëndimor Joni, P, Morava Vardar, L. nw tesprotët; Kanë unitet Ilirët kaonët; taulantët; Në mënyrën e jetesës ardianët; mijëvjeçari i II p.e.s. mesapët; Zakonet Organizimin albanët etj. shoqërorDetyrë.1. Zhvilloni kërkime në internet ose në burimet e shkruara, në lidhje me hipotezatmbi etnogjenezën dhe truallin ilir dhe organizoni me këtë argument një debatmidis grupeve në klasë.2. Përgatisni postera, fletëpalosje, gazeta dhe biografi mbi perandorët romakë meorigjinë ilire.3. Përcaktoni se cili fis ilir ka jetuar në vendlindjen ose vendbanimin tuaj dhemblidhni kuriozitete mbi kulturën dhe traditat e tyre dje dhe sot. 27
  27. 27. Historia 12 (bërthamë)Vlerësimi. Nxënësit vlerësohen për pjesëmarrjen e tyre gjatë punës në grupe, ngamënyra e prezantimit, e analizës, përfundimeve dhe e mendimit kritik, si dhe ngacilësia e punëve në klasë dhe në shtëpi.Lënda: HistoriKlasa XII▶ Tema: Jeta ekonomike e shoqërore e ilirëveObjektivat: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë:• të shpjegojë kur dhe si lindën qytetet ilire, si dhe të listojë disa prej tyre.Niveli mesatar:• të evidentojë karakteristikat organizimit dhe jetës në qytetin ilir.Niveli i lartë: • të argumentojë lidhjen që ekziston midis ilirishtes dhe shqipes dhe të nxjerrëpërfundime mbi rëndësinë e kësaj lidhjeje.Metoda PNPMjetet: foto, ilustrime të jetës qytetare në Iliri, teksti i historisë XIIFjalë kyç: etnogjenezë, ilirë, autokton. Struktura e orës së mësimit Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e Organizimi i nxënësve nxënësve Parashikimi Stuhi mendimesh Nxitja e diskutimit Punë në dyshe (përgatitja për të nxënit) Lexim/të mendu- Lexim, pyetje, puna arit kritik me hartën Organizim grafik i Punë në dyshe/ informacionit Ndërtimi i njo- në grup hurive (përpunimi i përm- bajtjes) Diagram piramidale Punë me të gjithë klasën Përforcimi (konsolidimi i të nxënit) 28
  28. 28. Libër për mësuesinParashikimi: Stuhi mendimi/harta e konceptitNxënësve iu drejtohen pyetjet:• Cilat ishin arsyet që çuan në lindjen e qyteteve ilire?• Kur lindën qytete ilire?• Si ishin të ndërtuara ato?• Cilat ishin disa nga qytetet më të rëndësishme në trevat ilire?• Në cilat territore u ndërtuan kryesisht qytetet?• Si ishte e organizuar jeta në qytetet ilire?Gjatë kohës që nxënësit përgjigjen, mësuesi plotëson hartën e konceptit në tabelë. Harta e konceptit: Qytetet ilire Kulturore Transformimet e mëdha në epokën e Administrative çuan Qytetet ilire shek. IV p.e.s hekurit Ushtarake shek. V p.e.s ngriheshin Periudha protourbane Aktivitete: Aktivitete në kodra, sip. .fetare Fetare të mëdha .tregtare Tregtare .ushtarake UshtarakeBujqësi artizanat tregti .publike publike Aktivitete atNdërtimi i njohurive: Të nxënit me këmbimeNdahen nxënësit në katër grupe me 4-5 nxënës, udhëzohen të lexojnë pjesët epërcaktuara dhe më pas të argumentojnë idetë e tyre.Pyetjet për secilin grup:Grupi I: Si u zhvilluan qytetet ilire si qendra ekonomike, tregtare, zejtare dhe artiza-nale?Grupi II: A iu kushtua rëndësi arsimit dhe edukimit në qytetet ilire?Grupi III: Si u zhvilluan qytetet ilire si qendra fetare?Grupi IV: Argumentoni lidhjen që ekziston midis ilirishtes dhe shqipes.Krahaso qytetet ilire me kolonitë ilire. Ku duken ngjashmëritë dhe dallimet?Përforcimi: Diagram piramidaleNxënësit plotësojnë modelin që është përgatitur më parë për ta. 29
  29. 29. Historia 12 (bërthamë) Qytetet ilire Organizimi dhe jeta e një qyteti ilir Qendra ekonomike Qendra kulturore Qendra artizanale Zhvillimi i arteve, Qendra këmbimi kulturës dhe Qendra tregtare besimetDetyrë.1. Gjeni emra ilirë që janë në përdorim deri në ditët tona.2. Arsyetoni cili është niveli ekonomiko-kulturor i qyteteve dhe jetës ilire në raportme ato fqinje?3. Nd������������������������������������������������������������������������������ ë����������������������������������������������������������������������������� rtoni udhërrëfyes turistik��������������������������������������������������� ë�������������������������������������������������� rreth nj����������������������������������������� ë���������������������������������������� vendbanimi ilir q���������������������� ë��������������������� ndodhet n����������� ë���������� vendbani-min tuaj ose afër tij.4. Hartoni dhe prezantoni në PowerPoint disa nga qytetërimet ilire në vendin tonëdhe Greqi, duke bërë krahasimin midis tyre.Vlerësimi. Nxënësit vlerësohen për përvetësimin e njohurive, mënyrën e të men-duarit kritik, punën në grup dhe në mënyrën e organizimit, zgjidhjen e detyrave tëdhëna ose edhe me një minitest të shkurtër rreth përmbajtjes së temës.Lënda: HistoriKlasa XII▶ Tema: Shteti i EpiritObjektivat: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë: • të shpjegojë konceptin Epir dhe të tregojë kushtet historike të lindjes së shtetit tëEpirit.Niveli mesatar:• të listojë etapat në të cilat kaloi zhvillimi i shtetit të Epirit, duke dhënë disa tiparetipike për secilën etapë.• të arsyetojë mbi formën e qeverisjes së shtetit të Epirit në 4 fazat e zhvillimit të tij.Niveli i lartë:• të krahasojë format e qeverisjes midis tyre, duke nxjerrë ndryshimet. • të analizojë duke argumentuar periudhën më kulmore në jetën shtetërore në Epir.• të argumentojë rolin e Pirros në zhvillimin e shtetit të Epirit. 30
  30. 30. Libër për mësuesinMetoda PNPMjetet: foto, harta e shtetit të Epirit, teksti i historisë XII, kompjuter portativ, CD,foto të Pirros etj.Fjalë kyç: Epir, Mbretëria Molose, Lidhja Molose, Aleanca Epirote, Lidhja Epirote,Republika Epirote. Struktura e orës së mësimit Fazat e strukturës Strategjitë mësimore Veprimtaritë e nxë- Organizimi i nësve nxënësve Parashikimi Përvijim i të men- Diskutim i ideve Punë me të (përgatitja për të duarit gjithë nxënit) Lexim/të menduarit kritik Organizim grafik i informacionit Ndërtimi i njo- Të nxënit në këm- Punë në dyshe/ hurive bim në grup (përpunimi i përmbajtjes) Organizim grafik Punë me të Përforcimi gjithë klasën (konsolidimi i të nxënit)Parashikimi: Përvijim i të menduaritNxënësve u bëhen disa pyetje, në mënyrë që të rikujtojnë mënyrën e formimit tëpopullsisë ilire në Gadishullin e Ballkanit në pjesën perëndimore të tij.• Cilat janë disa nga fiset ilire që banonin në pjesën jugore të Ilirisë?• Cilat janë disa nga çështjet e debatuara, në historinë e ilirëve dhe pse lindi kydebat?• Si i konsideronin grekët e vjetër epirotët?• A bënin pjesë epirotët brenda kufirit të territorit ilir?• Përcaktoni në hartë shtrirjen e Epirit dhe të fiseve epirote 31
  31. 31. Historia 12 (bërthamë) Përvijim i të menduarit për Epirin J Gjiri i Ambrakisë tesprotët P Jon shtrihej Epiri kaonët 14 fise molosët V Vjosë Malet e Epiri Qytetet më të Gitoma Pindit rëndësishme Foinike shek. V p.e.s Himara tregti zejtari blegtori Teqeja e Melanit Ndërtimi i njohurive: Të nxënit në këmbim Klasa është ndarë në katër grupe me nga 4-5 nxënës secili. Grupeve u drejtohen pyetjet e mëposhtme. Pasi të kenë lexuar me kujdes çështjet: Lidhja Molose, Epiri në kohën e sundimit të Pirros, Lidhja Epirote. Grupi I: • Cilat ishin etapat në të cilat kaloi zhvillimi i shtetit të Epirit? • Të identifikojnë në hartë qytetet më të rëndësishme të Epirit. Grupi II: • Arsyetoni mbi faktorët që ndikuan në zhvillimin politik, ekonomik dhe ushtarak të shtetit të Epirit gjatë qeverisjes së Tharypës, Alketës dhe Aleksandrit të molosëve. Grupi III: • Argumentoni pse koha e qeverisjes së Pirros ishte e suksesshme? Grupi IV: • Çfarë efektesh pati fuqizimi i Aleancës Epirote gjatë sundimit të Pirros? • Si u organizua Aleanca Epirote pas vdekjes së Pirros? Përforcimi: Organizimi grafik i informacionit. Mbretëria Molose Tharypa Epir etapat Lidhja Molose Alketa i Aleanca Epirote (shtet federativ) Aleksandri shek. V p.e.s- 167 p.e.s Lidhja Epirote (pas vdekjes së Pirros) Pirroja 32 Pirroja i Epirit
  32. 32. Epir etapat i Libër për shek. V p.e.s- 167 p.e.s mësuesin vizionar Ref. ekonomike Epiri, fuqi Ref. ushtarake lidhje diplomatike i vendosur Pirroja i Epirit mesdhetare Ref. politike forcoi pushtetin i suksesshëm mbretëror 297-272 p.e.sDetyrë. Mblidhni fakte, kuriozitete, foto, dokumentarë nga burime alternative mbijetën e Pirros së Epirit dhe krijoni biografinë e tij si monark i fuqishëm. Vlerësimi. Përdorimi i metodës “Përvijimi i të menduarit” dhe “Harta e mendjes” bëjnë të mundur angazhimin aktiv të nxënësve në përpunimin e materialit të ri. Kriteret mbi të cilat do të bazohet vlerësimi i nxënësve janë:• Kriteret e diskutimet gjatë punës me grupe;• Raportet në grupet bazë;• Përgjigjet individuale;• Vlerësimi edhe pas orës në detyrën e dhënë. 33
  33. 33. Historia 12 (bërthamë) TESTIMI 1/Historia XIIKlasa: ______Grupi: AEmri/Mbiemri_______________________________1. Përshkruaj si lindën qytetet-koloni në territorin e Ilirisë. (3 pikë)______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2. Listo emrat e fiseve ilire që jetonin në pjesën jugore dhe juglindore të ter-ritorit të Ilirisë. (3 pikë)  ______________________________________________________________  ______________________________________________________________  ______________________________________________________________  ______________________________________________________________  ______________________________________________________________3. Shpjego rëndësinë që kishte formimi i shteteve ilire. (3 pikë) ____________________________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________4. Qarko përgjigjen e saktë. (4 pikë)1. Ilirishtja është gjuhë: 2. Lidhja Molose u krijua në: a. latine; a. Mbretërinë Dardane; b. indoevropiane; b. shtetin e Epirit; 34
  34. 34. Libër për mësuesin c. trake; c. shtetin ilir të ardianëve; d. greke. d. asnjërën nga këto. e. 5. Dyrrahu dhe Apolonia janë: 6. Bazileu është: a. qytete ilire; a. fshatar; b. koloni ilire; b. mbret; c. qytete helene; c. qytet; d. koloni helene. d. qytet–shtet.7. Analizo Epirin si një fuqi mesdhetare, në kohën e sundimit të Pirros. (5 pikë)____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________8. Argumento pse shteti ilir si një shtet i fuqishëm për kohën, e humbi luftënme Romën? (5 pikë)_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________9. Fjalor: (secila 1 pikë) • Parahistori: ___________________________________________________ • Etnogjenezë: __________________________________________________ 35
  35. 35. Historia 12 (bërthamë) • Aleanca Epirote: ________________________________________________ • Tuma: ________________________________________________________ • Shtet federativ: ________________________________________________10. Identifiko figurat historike: (secila 1 pikë) • Dhimitër Fari ____________________________________________ • Pirroja ________________________________________________ • Tharypa _______________________________________________ • Agroni ________________________________________________ Notat 4 5 6 7 8 9 10 Pikët Deri 6 7-11 12-15 16-20 21-25 26-29 30-32 TESTIMI 2 /Historia XIIKlasa: ______Grupi: BEmri/Mbiemri _______________________________1. Përshkruaj një qytet ilir. (3 pikë)_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 36
  36. 36. Libër për mësuesin2. Përcakto ndryshimet ndërmjet epokës së eneolitit dhe bronzit me epokën eneolitit. (3 pikë)_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________3. Listo disa nga fiset ilire që jetonin në pjesën perëndimore dhe veriperëndi-more të Ilirisë. (3 pikë) 1. ________________________________________ 2. ________________________________________ 3. ________________________________________ 4. ________________________________________ 5. _________________________________________4. Qarko përgjigjen e saktë. (4 pikë)5. Parahistoria fillon me shfaqjen e: 6. Pellazgët përmenden si njëpopullsi e periudhës së: a. shkrimit; a. hekurit; b. njeriut dhe veglave të punës; b. paleolitit të hershëm; c. burimeve të shkruara; c. neo-eneolitike; d. vetë njeriut. d. paleolitit të vonë.7. Damastion ishte qytet në: 8. Bazileu është: a. Dardani; a. fshatar; b. Epir; b. mbret; c. shtetin ilir të ardianëve; c. qytet; d. koloni helene. d. qytet–shtet.9. Arsyeto mbi faktorët që ndikuan në zhvillimin politik, ekonomik dhe ushta-rak të Dardanisë. (5 pikë)_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 37
  37. 37. Historia 12 (bërthamë)________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________10. Argumento faktorët që çuan në konfliktin iliro-romak. (5 pikë)__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________11. Fjalor: (secila 1 pikë) • Arkeologji: _____________________________________________________ • Ilirë: __________________________________________________________ • Neolit: ________________________________________________________ • Lidhja Epirote: __________________________________________________ • Autokton: _____________________________________________________12. Identifiko figurat historike: (secila 1 pikë) • Teuta _________________________________________________________ • Genti _________________________________________________________ • Bardhyli _______________________________________________________ • Glauki ________________________________________________________ Notat 4 5 6 7 8 9 10 Pikët Deri 6 7-11 12-15 16-20 21-25 26-29 30-32 38
  38. 38. Libër për mësuesin LINJA III: SHQIPËRIA MESJETARE (shek. V–XIV)Lënda: HistoriKlasa: XII▶ Tema: Mesjeta e hershme arbërore (shek. V-X)Objektivat:Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë:• të shpjegojë se në ç’kushte dhe kur ilirët u quajtën arbër? • të shpjegojë disa fakte mbi lidhjet iliro-arbërore.Niveli mesatar:• të analizojë pozitën e re të Ilirisë pas sundimit bizantin.Niveli i lartë:• të përcaktojë pasojat e dyndjeve sllave për Ilirinë dhe Ballkanin dhe tëanalizojë faktorët që e mbrojtën Ilirinë e Jugut nga asimilimi sllav.Metoda PNPMjetet: teksti i historisë XII.Fjalë kyç: Bizant, arbër, dyndje sllave, themë. Struktura e orës së mësimit Strategjitë Veprimtaritë e Organizimi i Fazat e strukturës mësimore nxënësve nxënësve Parashikimi Punë në grupe (përgatitja për të Di Nxitja e nxënit) diskutimit Ndërtimi i njohurive Dua të di (Përvijim Diskutim i ideve Punë në dyshe/ (përpunimi i i të menduarit) në grup përmbajtjes) Ndërtimi i Mësova shprehive Përforcimi studimore (Ditari i të nxënit) (konsolidimi i të Punë në dyshe nxënit) 39
  39. 39. Historia 12 (bërthamë)Parashikimi: DiNë fazën e parë të mësimit prezantohet tema e mësimit: “Mesjeta e hershmeArbërore”. Më pas, u kërkohet nxënësve të tregojnë informacionet që njohinpër Perandorinë Bizantine, kohën e formimit të saj dhe shtrirjen. Përgjigjet enxënësve shënohen në kolonën e parë të tabelës (di - dua të di- mësova). Mesjeta e hershme arbërore Di Dua të di Mësova Në vitin 395, • Cila ishte ndarja • Iliria e ruajti Perandoria Romake administrative? ndarjen e vjetër u nda në Perandori administrative në Romake e Perëndimit • U ruajtën qytetet e katër provinca: dhe në Perandori Prevali, Dardania, Romake e Lindjes. Ilirisë? Epiri i Ri dhe Epiri • Si njihej popullsia i Vjetër. Mjaft që jetonte në Iliri? kështjella e qytete Si rezultat i kësaj antike e ruajtën ndarjeje, Iliria u • Pse nuk u rëndësinë dhe rolin përfshi nën Bizant. asimiluan ilirët? e tyre, si: Bizanti arriti kulmin • A qëndruan • Durrësi, Shkodra, e tij me perandorin kufijtë e Ilirisë të Lezha, Vlora, Justinian. paprekura nga Bylisi Berati, Gjatë sundimit dyndjet sllave? Amantia, Butrinti, Bizant, Iliria hyri në Adrianopoja mesjetë. • Pse popullsia ilire u quajt arbër? • u rrudhos territori ilir Perandoria Bizantine • Si u forcuan pozitat përfshihet nga e Perandorisë dyndjet sllave. Bizantine? 40
  40. 40. Libër për mësuesinNdërtimi i njohurive: Dua të di – Përvijim i të menduarit.Në këtë fazë pasi është plotësuar tabela D-D-M u kërkohet nxënësve tëargumentojnë: • Cilat ishin pasojat e dyndjeve sllave? krijuan shtetet sllave në Ballkan; u asimilua popullsia e pjesës veriore të Ilirisë. • Cilat territore i bënë ballë asimilimit sllav? Prevali; Epiri i Vjetër; Epiri i Ri; Dardania. • Pse popullsia e jugut i bëri ballë asimilimit sllav? Argumento arsyet. • Si shprehet dobësimi i pushtetit qendror bizantin dhe forcimi i pushtetit lokal në Arbëri? Si e vlerësoni këtë dukuri për Shqipërinë? Përforcimi: Mësova • Argumento mënyrën e organizimit të Perandorisë Bizantine për të forcuar pushtetin në territorin e saj. • Arsyetoni mbi vazhdimësinë iliro-shqiptare.Detyrë. Bëni një kërkim mbi burime që tregojnë vazhdimësinë pellazgo-ilire-arbërore dhe nxirrni përfundime.Burim. Edwin Jacques, “Shqiptarët” vëll. I, f. 46-54, internet etj.Vlerësimi. Përdorimi i metodës D-D-M dhe Harta e mendjes bëjnë të mundurangazhimin aktiv të nxënësve në përpunimin e materialit të ri dhe zbulimine lidhjeve shkak-pasojë. Vlerësohen nxënësit duke pasur parasysh objektivatminimalë, mesatarë dhe maksimalë. Vlerëson me notë pozitive edhe nxënësitqë skicuan dhe vizatuan gjatë mësimit. 41
  41. 41. Historia 12 (bërthamë)Lënda: HistoriKlasa XII▶ Tema: Prona feudale dhe jeta qytetare në Arbëri (Shqipëriamesjetare)Objektivat: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë: • të përshkruajë qytete në Arbëri si qendra tregtare dhe zejtare. Niveli mesatar: • të tregojë mënyrën e organizimit shoqëror në fshatin arbëror në shek. IX. Niveli i lartë: • të analizojë dhe të argumentojë se si qytetet arbërore mesjetare morëntiparet e qyteteve bashkëkohore europiane. Metoda PNPMjetet: teksti i historisë XII.Fjalë kyç: patricë, dinat, qytete-komuna. Struktura e orës së mësimit Fazat e strukturës Strategjitë Veprimtaritë e Organizimi i mësimore nxënësve nxënësve Parashikimi Diskutim Diskutim i ideve Punë në grup për njohuritë (përgatitja për të nxënit) paraprake Ndërtim i shprehive studimore Punë në grup Ndërtimi i njohurive Pyetja sjell Paraqitja grafike pyetjen e informacionit (përpunimi i përmbajtjes) Punë në grup Përforcimi(konsolidimi Harta e konceptit i të nxënit) Parashikimi. Diskutim për njohuritë paraprakeMësuesi/ja ekspozon një punë të parapërgatitur më parë me ilustrimedhe pamje të artit dhe arkitekturës së qyteteve të mesjetës europiane dheqyteteve në Perandorinë Bizantine (http/www.wikipedia.com).Pasi nxënësit kanë parë materialin e parapërgatitur, iu drejtohen pyetjet: • A dallojmë ndryshime në mënyrën e ndërtimeve arkitekturore të qyteteve mesjetare perëndimore me qytete në Perandorinë Bizantine? 42
  42. 42. Libër për mësuesin • Përmend ndryshimet që evidentuat midis qyteteve perëndimore dhe qyteteve në Perandorinë Bizantine.Nxënësve iu kërkohet të ndërtojnë një hartë koncepti të organizimit të jetësshoqërore në fshatin mesjetar arbëror si pjesë përbërëse e PerandorisëBizantine. Karakter Karakter bujqësor blegtoral në në zonat fushore zonat malore Fshati arbëror Fillon Bashkësi diferencimi shek. IX fshatare ekonomik dinat parikët Në tokat shqiptare, gjatë sundimit bizantin, u ndeshën këto kategori tëpronave: Bashtina - pronë Stratiotikë - pronë tokësore private. tokësore shtetërore. bashtinar kushtëzuar me detyrim Teritoria - pronë ushtarak. Tipat e tokësore private pronave jashtë qytetit. Pronia - pronë tokësore shtetërore. Tokat e institucioneve kushtëzuar me detyrim fetare ushtarak. pronë tokësore private.Ndërtimi i njohurive: Pyetja sjell pyetjenNë fazën e dytë të orës së mësimit, nxënësit udhëzohen që të përdorininformacionin e tekstit.Klasa ndahet në grupe. Brenda grupit caktohen nxënës, të cilët mund tëskicojnë qytete arbërore të periudhës bizantine. 43
  43. 43. Historia 12 (bërthamë)Grupi i parë 1. Të përcaktojnë karakteristikat e qyteteve mesjetare në Arbëri: - Origjinën e tyre. - Ndërtimin dhe formën arkitekturore. 2. Të listojnë qytetet më të rëndësishme të kohës.Grupi i dytë1. Të përshkruajnë qytetet si qendra të rëndësishme zejtare. 2. Të evidentojë disa nga qytetet më të rëndësishme të kësaj periudhe.Grupi i tretë 1. Të përshkruajnë qytete si qendra të rëndësishme tregtare. 2. Të evidentojë qytetet më të rëndësishme tregtare. Çfarë produktesh shkëmbenin ato?Grupi i katërt 1. Mbi ç’kritere ndahej popullsia në qytet-komunat? 2. Të evidentojë faktorët që ndikuan në zhvillimin e qyteteve mesjetare arbërore. 3. Argumento se si qytetet arbërore mesjetare po merrnin tiparet e qyteteve bashkëkohore evropiane (përzgjidh fakte edhe nga pjesët e leximit).Përforcimi: Harta e konceptitNë fazën e përforcimit, nxënësi ka kuptuar ndryshimet që ndodhën nëshek. IX në qytete arbërore. Nxënësi di të përcaktojë faktorët që ndikuannë formësimin e tipareve të fshatit arbëror dhe qyteteve arbërore, jo vetëmkëtë, por ka përcaktuar qartë dhe tiparet e ngjashme me qytetet evropiane.Ndërtohet harta e konceptit së bashku me nxënësit në tabelë. Me të drejta Pa të drejta Këshilli qytetarët Qytetet arbërore qeverisej Fisnikëve Detyrimeve Kontin e Pasurisë tregtare zejtare qytetit Fisnikë - popullorë Durrësi Shkodra Drisht Tivar Lezhë etj. 44
  44. 44. Libër për mësuesinDetyrë. Përgatit një album me pamje, fotografi, ilustrime të ndryshme ngaRilindja shqiptare.Vlerësimi i nxënësve.Përdorimi i metodës pyetja sjell pyetjen dhe harta e mendjes bëjnë të mundurangazhimin aktiv të nxënësve në përpunimin e materialit të ri dhe zbulimine lidhjeve shkak-pasojë. Vlerësohen nxënësit, duke pasur parasysh objektivatminimalë, mesatarë dhe maksimalë. Vlerëson me notë pozitive edhe nxënësitqë skicuan dhe vizatuan gjatë mësimit.Lënda: HistoriKlasa: XIITema: Veprimtari praktike: “Gjurmë romane (veneciane) nëShqipëri”Objektivat:Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë:• të tregojë ku shprehet ndikimi i kulturës veneciane në kulturën tonë.Niveli mesatar: • të evidentojë disa objekte të rëndësishme arti me ndikim të kulturësbizantine-veneciane.Niveli i lartë:• të argumentojë pse ka ndikime të kulturës veneciane në kulturën tonë.Mjetet: Teksti i historisë XII, internet, videoprojektor etj. Foto: kulla venecianee kështjellës së Durrësit, Hist. pop. shqip. vëll. I, f. 290, Kisha e Krishtit nëDeçan, Hist. pop. shqiptar, vëll. I, f. 361. Kisha e Rubikut, Hist. e pop. shqiptar,vëll. I, f. 360.Faza e parë:Në fazën e parë të veprimtarisë praktike, nxënësit janë ndarë në grupe pune.Çdo grupi i është dhënë një temë e caktuar për të punuar në grup. Udhëzimet përkatëse se ku do të mbështeten për të treguar, evidentuar dhe argumentuar mbi temën: “Gjurmë romane (veneciane) në Shqipëri”. Gjithashtu, njihen me kriteret e vlerësimit, të cilat janë: fryma e bashkëpunimit në grup; forca argumentuese; mënyra e interpretimit. 45
  45. 45. Historia 12 (bërthamë)Grupit i parë: 1. Të evidentojë si dhe ku shprehet ndikimi i kulturës veneciane në kulturëntonë.2. Ku vihet re ndikimi romaniko-gotik?3. Çfarë stili kanë monumentet arkitekturore civile?4. Të bëjë një album me pamje të monumente arkitekturore të stilit romaniko–gotik.Grupi i dytë:1. Të evidentojë në monumentet e arkitekturës mesjetare, ndërtesat e kultittë krishterë.2. A vihet re stili venecian?3. Të tregojë disa nga karakteristikat e ndërtimit arkitekturor të kishave mestilin mesjetar venecian.4. Cilat janë disa nga këto kisha?5. Cilit shekulli i përkasin?6. Bëj një album ose CD me pamje të monumente arkitekturore kishtare tëstilit romano-venecian.Grupi i tretë:1. Cilat janë pasojat e ndikimit të kulturave bizantino-veneciane në kulturëntonë?2. Listo disa objekte të rëndësishme arti në qytetin ku jeton me ndikim tëkulturës bizantine-veneciane.3. Bëj një album ose CD me pamje të monumente arkitekturore kishtare tëstilit romano-venecian.Grupi i katërt:1. Bëj dallimet ndërmjet një vepre arti shqiptar të tipit bizantin nga një vepërarti e tipit venecian.2. Krijo një udhërrëfyes turistik në formën e një fletëpalosjeje me përmbajtje:“Veprat e artit dhe monumentet historike të qytetit/krahinës time”.Grupi pestë Në pikturë1. Ndikime të stileve perëndimore vihen re kryesisht në Shqipërinë e Veriut, sinë pikturat murale dhe ikonat e kishës së Rubikut (1272).Faza e dytë:1. Prezantimi i detyrës dhe paraqitja e argumenteve. 46
  46. 46. Libër për mësuesinFaza e tretë: Përfundimet1. Nxënësit mund të përgatitin një ese me temën: “Gjurmë romane (veneciane)në Shqipëri”.Eseja në historiKuptimi mbi esenë Eseja është një shkrim i shkurtër që ka për bazë faktin mbi të cilin nxënësishpreh opinionin e tij. Eseja mund të jetë:• Përshkruese, kur nxënësi përshkruan me detaje një ngjarje ose faktet.• Shpjeguese, kur nxënësi shpjegon dhe arsyeton mbi opinionin e shprehur.• Argumentuese, kur nxënësi bën kërkime dhe sjell argumente mbi njëngjarje, fakt, zhvillim etj.• Vlerësuese, kur nxënësi vlerëson, mban qëndrim kritik dhe shprehreflektimin e tij mbi një dukuri, fakt, zhvillim etj.STRUKTURA E ESESËEseja përbëhet nga:• paraqitja e faktit ose e dukurisë mbi të cilën nxënësi do të japë opinionin etij;• paraqitja e fakteve dhe e argumenteve në paragrafë të organizuar sipas njërrjedhe logjike dhe vazhdimësie;• nxënësi nxjerr përfundime dhe shpreh reflektimin e tij mbi faktin, dukurinëetj. 47
  47. 47. Historia 12 (bërthamë) LINJA IV: SHQIPTARËT GJATË SUNDIMIT OSMAN (SHEK. XV-XX)Lënda: HistoriKlasa: XII▶ Tema: Besëlidhja Shqiptare. Formimi i shtetit dhe institucio-net e tijObjektivat: Në përfundim të orës së mësimit, nxënësi/ja duhet të jetë i/e aftë:Niveli bazë:• të njohin disa data të rëndësishme, vendimet e Kuvendit të Lezhës dhe jetëne Skënderbeut;• të përcaktojë faktorët që çuan në krijimin e Kuvendit të Lezhës.Niveli mesatar: • të përcaktojë arsyet që çuan në daljen e Skënderbeut në krye të Lidhjes.• të analizojnë rëndësinë e Lidhjes dhe të evidentojnë dobësitë e saj.• të shpjegojë arsyet e kalimit nga lidhja në shtet të përqendruar.Niveli i lartë:• të listojë duke analizuar kompetencat e Skënderbeut sipas pushteteve qëzotëronte.• të argumentojë nëse shteti i Skënderbeut kishte tiparet e një shteti tëmirëfilltë dhe monarkik.Metoda PNPMjetet: Teksti i historisë XII, foto, ilustrime, harta.Fjalë kyç: Kuvendi i Lezhës, Besëlidhje, monarki feudale. 48

×