Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Coril nom hariutaigaa

26,396 views

Published on

Coril nom hariutaigaa

  1. 1. Оршил ШУТИС Даярчлагдаж байгаа дэлхийн өнөө үеийн залуучуудад төрөлх хэл, түүх соёлоо дээдэлж орчин үеийн хөгжил дэвшилтэй алхахад болон Эх оронч, үндэсний ухамсарын нэгдмэл үнэлэмжийг төлөвшүүлэхэд түүхийн шинжлэхНийгмийн Технологийн сургууль ухаан, түүнийг хүмүүст хүргэдэг Монголын түүхийн хичээлийн үүрэг их билээ . ШУТИС-д инженер, техник технологи, эдийн засаг, менежмент, мэдээллийн технологи, нийгэм, соёл зэрэг олон салбараар мэргэжилтэн бэлтгэхэд Түүх-Аялал жуулчлалын нийгэм, хүмүүнлэгийн профессор багш нар түүний дотор түүхийн багш нар профессорын баг энэхүү хичээлээрээ үндэсний бахархал төрүүлэх, түүх соёлоо дээдлэх, түүхэн өв уламжлалаа хадгалах, түүхийн сурвалж, бусад хэрэглэгдхүүнийг оновчтой ашиглахад оюутан залуусын анхаарлыг хандуулж ирсэн билээ. Монголын түүхийн сургалтанд зориулж манай профессор багш нар Монголын түүх I, II ботийг 2002, 2004 онуудад, 2008 онд Монголын түүх /Дундад эртний үе/ 2-р дэвтрийг нэмэлт хийж, засварлан хэвлүүлж хэд хэдэн гарын авлага гарган нийтийн хүртээл болгоод байна. Монголын түүхийн хичээлийн энэхүү гарын авлага нь оюутан суралцагчдын хичээлээр олсон мэдлэгийг бататгах, явцын ба улирлын шалгалтанд бэлтгэхэд хэрэглэгдэхүүн болох, бие даалтын ажилд ашиглахад зориулагдсан Монголын түүх бөгөөд оюутныг мэдлэгийн эрэл хайгуул хийхэд нь ач холбогдол өгнө хэмээн үзэж хариултыг хавсаргаагүй болно. /гарын авлага-сорил / Үндэсний ухамсар сэргэж эх түүхээ сонирхогчид олширч буй өдгөө цагт таны ухаан мэдлэгт цуцал нэмж, үндэсний ухамсар, эх оронч сэтгэлгээнд дэм болно гэдэгт итгэлтэй байна. Та бүхний мэргэн оюун тунгаах биз ээ. Түүх, аялал жуулчлалын багийн хамт олон УБ 2011 он 1
  2. 2. Таныг хүндэтгэв.Гарын авлага боловсруулсан: Нийгмийн Технологийн Сургуулийн Түүх-Аялал,жуулчлалын профессорын багийн: SS 102 Монголын түүх 3 кредитТэргүүлэх Профессор Н.Галиймаа /Ph.D/дэд проф Д.Сэрдарам/Ph.D/ Хичээлийн ерөнхий агуулгадэд проф Ц.Цэрэн /Ph.D/ Лекцын сэдвүүд:ахлах багш Ю.Болдбаатар /Ph.D/ахлах багш Ц. Цэнджав /Маг/ Лекц -1: Монголын түүх судлалын асуудал ба нүүдэлчин монголчуудын түүхийнахлах багш Г.Наран-Оюун /Докторант/ өмнөх үеийн хөгжлийн тоймбагш Д.Хатанбаатар /Докторант/ Лекц -2: Хүний гарал үүсэл. Хүний үүсэл хөгжлийн тухай онолбагш С.Болормаа /Докторант/ Лекц -3: Хүй нэгдлийн байгууллын үе/Угсаатны түүх, хэл соёлын үүсэл гарал/багш Ч.Ванчигдаш /Докторант/ Лекц -4: Дундад эртний нүүдэлчдийн төр ёсны уламжлалбагш Д.Эрдэнэбат /Маг/ Лекц -5: Нүүдэлчдийн овог, аймгийн гарал үүсэл. Угийн бичигбагш Ц.Бямба-Очир /Маг/ Лекц -6: Монголчуудын угсаа гарвал, “Монгол” хэмээх нэрийн тухайбагш Г.Мөнх-Эрдэнэ /Маг/ Лекц -7: Их Монгол улс байгуулагдсан нь.багш С.Бат-Эрдэнэ /Маг/ Лекц -8: Монголчуудын байлдан дагуулал.багш А.Ариунболд /Маг/ Лекц -9: Монгол угсааны хаант улсууд Лекц -10: XIV- XVII зууны Монгол оронСорилын бүтэц: Лекц-11: Манжийн үеийн Монголын нийгэм, эдийн засгийн байдал - Монголын түүх хичээлийн лекц, семинарын сэдвүүд Лекц -12: XX зууны Монголын нийгмийн өөрчлөлтүүд - Монголын түүхийн хичээлээр эссе бичих нь Лекц-13: ХХ зууны Монгол Туургатны түүх - Монголын түүхийн хичээлээр уншиж судлах эх зохиол, сурвалж, веб Лекц -14: Социализмын үеийн Монгол орон Лекц-15: Монголын тусгаар тогтнолын түүх сайтууд Лекц-16: Дэлхийн түүхэнд Монголчуудын эзлэх байр суурь - Оюутны бие даалтын журам - Оюутны бие даалтын ажлыг зохион байгуулж болох үлгэрчилсэн Семинарын сэдвүүд: сэдвүүд Сем-1: Оршил хичээл Сем-2: Хүй нэгдлийн байгууллын үеийн Монгол оронСорилын агуулга: Сем-3: Монгол орны хүрэл зэвсгийн үеийн түүхХиргисүүр, Дөрвөлжин булш, 1. Монголын түүх судлал, түүхийн зангилаа асуудлууд -40 Буган чулуун хөшөө/ 2. Ураг төрлийн байгуулалын үеийн Монгол орон -80 Сем-4: Монгол нутагт Эртний улсуудын төр, нийгмийн байгуулал, эрхлэх аж 3. Монгол нутагт оршин тогтнож байсан эртний улсууд -80 ахуй Хүннү-Кидан 4. Их Монгол улс -150 Сем-5: Монгол нутагт Эртний улсуудын төр, нийгмийн байгуулал, эрхлэх аж 5. Юан гүрэн ба Монгол угсааны хаант улсууд- 100 ахуй Түрэг, Уйгар, Хиргис 6. XIY-XYII Монгол- 100 Сем-6: X-XII зууны монгол нутаг дахь ханлиг, аймгууд 7. Манжийн эрхшээлийн үе 60 Сем-7: Чингис хаан Монголын эзэнт гүрнийг байгуулсан нь 8. Олноо өргөгдсөн он-ҮЭЧХ 70 Сем-8: Хубилай хаан ба Их Юан улс 9. Үндэсний ардчилсан хувьсгал 80 Сем-9: Юань гүрний түүх 10. Ардчиллын үе ба Үндсэн хуулийн асуудлууд 80 Сем-10: Дөчин дөрвөн хоёрын үе 2
  3. 3. Сем-11: Манж Чин улсын эрхшээлийн үеийн Монгол орон Тэмцэл хөдөлгөөн, Орчин үед эссе бичлэгийн хоёр хандлага ажиглагдаж байна.Засаг захиргааны өөрчлөлт 1. Тухайн асуудлаар /гадаад, дотоодын сургууль, сургалтанд элсэх, тодорхойСем-12: Манж Чин улсын эрхшээлийн үеийн Монгол орон худалдаа, Мөнгө ажил үүргийг гүйцэтгэх/ өөрийн хүсэл эрмэлзлэл, чадвар, дадлыг илэрхийлэххүүлэл, Соёл үүднээс эссе бичиж буй хэрэглээний хандлагаСем-13: Богд хаант Монголын үеСем-14: Социализмын үеийн Монголын нийгэм, эдийн засаг 1921-1966 2. Тодорхой шинжлэх ухааны хүрээнд тухайлсан тодорхой сэдвээр өөрийнСем-15: Социализмын үеийн нийгэм эдийн засаг 1966-1990 мэдлэг, чадвараа илэрхийлэх, санаа бодлоо нотлох зорилгоор эссе бичиж буйСем-16: Монгол дахь Ардчилалын түүх сургалт судалгааны хандлага Монголын түүхийн хичээлээр эссе бичих нь хамгийн өргөн хүрээнийМонголын түүхийн хичээлээр эссе бичих нь асуудал бөгөөд сонирхолтой байна гэдэгт итгэлтэй байна. Учир нь хүн төрөлхтөнд өөрийн улс үндэстэн, удам угсаа, түүх соёлоо дээдлэх үзэл санаа Эссе гэдэг нь францын “essa” буюу « оролдлого», латины “exagiu” буюу «тал мөнхийн оршоостой байдаг билээ.бүрээс нь дүгнэх» гэсэн утга бүхий цөөн үгтэй зохион бичлэгийн нэгэн төрөл Энэхүү гарын авлагад эссе бичихэд анхаарах түгээмэл зөвлөмжийг хүргэж байна.юм. 1-р алхам: Эссег бичихээсээ өмнө сэдэвтээ анхаарч харин бүтэц, дэс дараалал Эссе нь хувийн сэтгэгдлийг илэрхийлсэн өөрийн философитой шинжлэх зэргийг үл хайхран бодол санаандаа байгаа бүхнээ цаасан дээр буулга. Үүндээухааны үндэслэгээтэй бичигдэх ёстой. тулгуурлан: Анхны эссе нь Мишель Монтены «Опытах» (1580) хэмээх бүтээл байсан - Бичсэн зүйлээ утга санаагаар нь хооронд нь холбож үзэхбөгөөд Фрэнсис Бэкон, Английн яруу найрагч, жүжгийн зохиолч Бен Джонсон - Дэс дараалал, логикийг анхаарахнар өөрийн бүтээлдээ эссе бичлэгийг хэрэглэж байжээ. 2-р алхам: XVIII—XIX зуунаас эссе нь англи, францын сэтгүүлчдийн бүтээлд нэгэн бие Энэ хэсэгт эссенийхээ товч утга, ерөнхий төлөвлөгөөг тусгах. Ингэх ньдаасан бичлэгийн төрөл болсон байна. Английн Ричард Стил, Генри Филдинг, уншигчдад ерөнхий утга санааг түргэн ойлгож, үргэлжлүүлэн уншихад хялбарФранцын Дидро, Вольтер, Германы Лессинг, Гердер болон Т. Карлейль, болдог. Тиймээс эхний хэсгээ аль болох сонирхолтой, анхаарал татахуйцМ. Арнолд, Б. Шоу, А. Моруа, Ж. П. Сартр нар философи болон хэл шинжлэлд болгохыг хичээхэссег өргөнөөр хэрэглэх болжээ. Балис Сруога 1923 онд «Бурханы инээмсэглэл» 3-р алхам:нэртэй эссений анхны бүтээлээ гаргасан байна. Эссений үндсэн хэсэг нь агуулгаа хадгалсан өгүүлбэрээр эхэлдэг бөгөөд энэ нь ямагт шинэ санаагаар дүүрэн байх ёстой. Дараа нь уг Эссе нь шинжлэх ухааны судалгааны объект болох том судалгаа атлаа тухайн өгүүлбэрийн утга санааг тодруулсан жишээ, тайлбар, тоо баримтыг нэмж оруулжулсын хэл, сэтгэл зүй, нийгмийн онцлогоос шалтгаалан өөр өөр шаардлагаар авч болно.үздэг. Гэхдээ АНУ төвтэй “RWCT”-ын төслийнхөн эссений ерөнхий шаардлага, 4-р алхам:нөхцөлийг тодорхойлон гаргасан нь дэлхийн стандарт болж байна. Эссег их Энэ алхамд дээрх бичсэн үндсэн зүйлийнхээ талаар дүгнэлт гарган бичих хэрэгтэйэнгийнээр буюу RAFT хэмээх аргаар бичдэг. Roles-Дүрүүд, Audiences- байдаг.Сонсогчид, Form-Бичих хэлбэр, Topic-Сэдэв хэмээх энэ аргаар эссег ерөнхий,бүрхэг сэдэвтэй бичүүлдэггүй байна. Хамгийн түрүүнд энэ эссег ямар зорилгоор 5-р алхам:бичихээ сайн тодорхойлоод энэ зорилгыг тань энэ сэдэвтэй хамгийн ойр байж Та бичиж дуусгаад чангаар өөрөө өөртөө уншаад үз. Ингэхдээ зохиогч биш,болох ямар зүйл бичлүүлж болохыг олох хэрэгтэй. Тэр зүйл нь таний уншигчийн байрнаас хандвал өөрийн алдаагаа илүү амархан олох болно.төсөөллөөр хэн ч, бас юу ч байж болно. Дараа нь та Эссеныхээ зорилгыг Сайн эссе бичихийн тулд:тодорхойлох эзнээ олсон бол тэр эзэн нь хэнд хандах юм бол илүү сайн ойлгож o Дарааллаа гаргатаний ажил үр дүнд хүрэх вэ? гэдгийг олох хэрэгтэй. 3
  4. 4. o Ямар хэсгүүд дээр анхаарлаа төвлөрүүлэхээ тодорхойл o Таны эссе тодорхой, логиктой, сонирхолтой байх ёстой.o Амьдралд тохиолдсон болсон явдлуудаас товч дурьдаж болно o Оновчтой хошигнол хэрэглэх нь чухалo Та энэ чиглэлээр яагаад сонирхож байгаагаа илэрхийлo Эссений эхлэл богино түүх, ишлэл үг, асуулт, дүрслэлээс эхэлж болно Муу эссе гэж юуг хэлэх вэ?o Эссений төгсгөл нь гол хэсгүүдээ тодотгосон байх ёстой o Намтарчилсан байдлаар эхлэхo Бичиж дууссан эссегээ хамгийн багадаа гурван удаа унших хэрэгтэй o Сонирхолтой инээдтэй зүйл бичсэн байхo Өөр хэн нэг хүнд өгч уншуулаад санал, анх буусан сэтгэгдлийг нь сонсох o Хэт уран яруу, уянгын халилтай байх o Зөв бичгийн дүрмийн алдаатай байхСайн эссе ямар байх вэ? o Нийтлэг, ерөнхий, мэдээжийн зүйлийг бичих o Хялбархан уншигдаж, амархан ойлгогддог байх. Таны o Хэцүү бэрх бүхнийг тоочин тайлбарлах зохион бичлэгийн гол санаа тод гарсан байх ёстой. o Санаанаасаа зохион, өөрийгөө үзэл бодлоо дөвийлгөн бичих o Эссе нь зохиогчоо хувь хүний талаас нь харуулж чадсан Харин Монголын түүхийн хичээлээр эссе бичихэд тухайн өгөгдсөн сэдвийн байх. хүрээнд бичихээс гадна дараах зүйлд анхаарах нь зүйтэй болов уу? o Эхлэл ба төгсгөл нь ойлгомжтой бөгөөд утга санаа нь логик  Түүхийн шинжлэх ухааны орчин үеийн онол арга зүйн талаар холбоотой байх мэдлэгтэй байхЭссе бичихэд анхаарах зүйлс  Түүх-нийгмийн асуудалд шинжлэх ухаанч олон ургальч үүднээс Хэдийгээр зохион бичлэг тань төгс болж чадаагүй ч гэсэн, дараах түгээмэл хандах тохиолддог дутагдлуудыг гаргахгүй байхыг анхаараарай:  Бүтээлч үр дүн сэтгэлгээнд тулгуурлахo Хэтэрхий том эсвэл эртний үг бүү хэрэглэ. Зарим хүмүүс зохион бичлэгээ  Улс төржилтөөс ангид байх ухаантай, гоё харагдуулах зорилгоор хэт том үг хэрэглэдэг. Гэвч эдгээр үгнүүд нь зохион бичлэгийн зөвхөн хоосон чимэг болж, хувь хүний үзэл Монголын түүхийн хичээлээр уншиж судлах эх зохиол, сурвалжууд, веб бодлыг бүрэн илэрхийлж чаддаггүй. сайтуудo Дүрмийн алдаагүй, хэтэрхий мэргэжлийн үг хэллэг багатай байхo Зохион бичлэгийн зорилго нь утга санаанаасаа зөрсөн, авцалдаагүй байх. 1. Монголын түүх /ШУТИС/ 1-р дэвтэр Эртний үе /2008 он/o Ядуу хэллэгтэй байх. 2-р дэвтэр Шинэ үе XX-р зуун /2003 он/o Тэмдэг нэр болон өөр туслах үг аль болох цөөн ашиглаарай. 2. Монголын түүхийн 5 боть УБ., 2002 онo Өргөдлийн маягтанд өгсөн мэдээллээ эссендээ дахин битгий давтаарай. 3. Монголын соёлын түүх УБ., 1998 он 4. Монголын нууц товчоо УБ., 1999 онo Зохион бичлэг нь нэгэн хэмтэй байх ёстой. 5. Ж. Заанхүү, Т.Алтанцэцэг “Монголын түүхийн лекцүүд” УБ., 1999 онo Өөрийнхөө сайн мэддэг, сонирхдог зүйлийн талаар бичих, харин сэдвээ сайн 6. “Монгол улсын түүх” ред Ж.Болдбаатар УБ., 1999 он бодох хэрэгтэй. 7. Д.Санждорж “Монголын төрийн түүх” УБ., 2007 онo Эссе хэтэрхий урт байх хэрэггүй. 8. Ч. Далай “Монгол улсын түүх” 1,2,3-р дэвтэр УБ., 1996 онo Гол сэдвээсээ хазайх ёсгүй. 9. Ч.Жүгдэр “Чингисийн төрийн үзэл, цэргийн урлаг” УБ., 1996 онo Та чухам юуг илэрхийлэх гээд байгаа зүйлээ тодорхой бичих ёстой. 10. А.Дамдинсүрэн “Монголын зэвсгийн товч түүх” УБ., 1988 онo 2-3 үндэслэлээр нотлох хэрэгтэй. 11. Д.Дорж , А.Цэвээндорж “Монголын палеолит” УБ., 1984 он 12. Д. Наваан “Эртний Монголчуудын түүхийн дурсгалууд” УБ., 1980 онo Санаагаа ойлгомжтой илэрхийл. 13. Г.Сүхбаатар “Монголчуудын эртний өвөг” УБ., 1980 он 4
  5. 5. 14. Г.Сүхбаатар ”Сяньби” УБ., 1975 он15. Л. Жамсран “Монголчуудын сэргэн мандалтын эхэн” УБ.,1992 он16. Ш.Бира “Монголын түүх бичлэг” УБ., 1999 он Оюутны бие даалтын журам17. Г.Сүхбаатар “Монгол Нирун улс” УБ., 1992 он18. Ц.Доржсүрэн ”Умард Хүннү” УБ., 1981 он Оюутны бие даалт нь оюутан төвтэй тогтолцоог хөгжүүлэх, оюутныг19. Л.Н. Гумилев.”Хар домог” УБ., 1993 он сургалт, эрдэм шинжилгээний ажлыг гардан хийх чадвар эзэмшүүлэхэд оршино.20. Д.Майдар “Чингис хаан ба Монголын их гүрэн” УБ., 1992 он Оюутны бие даалтын үүрэг зорилго:21. Ш. Нацагдорж “Чингис хааны цадиг” УБ., 1992 он - Лекц, семинарын хичээлээр олсон мэдлэгийг бататгах22. Д. Гонгор “Халх товчоон” 1,2-р дэвтэр УБ., 1978 он -Оюутны бие даасан ажиллагааг бүтээлчээр удирдан чиглүүлж, тэдний идэвх23. Ш. Нацагдорж “Халхын түүх” УБ., 1963 он санаачлагыг өрнүүлэх, гүн бат мэдлэг олгох24. В.Пүрэвжав “Шарын шашны хураангуй түүх” УБ., 1998 он25. Лувсанданзан “Алтан товч” УБ., 1990 он -Сурах дадал чадвар эзэмшүүлэх, бүтээлчээр суралцах үйл явцыг тасралтгүй26. Б.Цолмон “Галдан бошигт” УБ., 1995 он хөгжүүлэх27. Ц. Насанбалжир “ Ар Монголоос Манжид залгуулж байсан алба” УБ., - Бие хүний хөгжил төлөвшлийг хангах 1974 он - Багаар ажиллах чадварыг дээшлүүлэх явдал юм.28. Л.Жамсран “ Монголын төрийн тусгаар тогтнолын сэргэлт” УБ., 1997 он Оюутны бие даан суралцах үйл ажиллагааны хэлбэрүүд: Веб сайтууд Оюутны бие даах ажлыг зохион байгуулдаг түгээмэл хэлбэрүүдээс Монголын1. www.serdaram.origo.mn түүхийн хичээлийн агуулга, түүх сонгон судалж буй оюутны мэргэжлийн онцлог1. www.origo.mn хичээлийн агуулга, багтаамжаас хамааруулж оюутанд бие дааж суралцах,2. www.tsahimurtuu.mn судлахад нь хүндрэл гаргахгүй байх нөхцөлийг багийн болон багшийн зүгээс3. pambaga.net хангасан байна. Бие даалыг дараах байдлаар хийлгэж болох юм4. www.mongolei-zentrum.de  Хичээлийн тухайн сэдэв, бүлэгтэй холбоотой сэдвээр ном, сурах бичиг,5. www.medeelel.mn холбогдох веб сайтыг ашиглан дэлгэрүүлж уншиж тэмдэглэл хөтлөх6. www.forum.mn  Реферат, эссе, дүгнэлт бичих7. wiki.ecm-outsourcing.com  Тодорхой сэдвийн хүрээнд нэг зорилтыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн тайлан8. www.baabarpedia.mn бичих9. www.news.mn10. www.pmis.gov.mn  Тодорхой зорилгод нийцүүлэн бүдүүвч, схем, диаграм зохиох11. www.open-government  Судалсан сэдвээр үнэлэлт дүгнэлт өгөх12. www.parl.gov.mn  Тухайлсан сэдвээр сорил зохиох.13. www.grachev62.narod.ru  Тухайн хичээлийн агуулгыг бүхэлд нь хамарсан14. www.polit.spb.ru өргөн хүрээтэй асуудлыг шийдвэрлэх бие даалтыг цөөн өгч үр дүнг нэгдмэл15. www.politstudies.ru байдлаар тооцож болно.16. www.auditorium.ru Оюутны мэдлэгийн түвшинг шалгаж, дүгнэх нь багшийн үндсэн үүргийн нэг17. www.lib.umich.edu/govdocs/pstheory.html бөгөөд харин оюутан лекц, семинар, практикийн хичээлээр олсон мэдлэгээ18. www.medeelel.mn бататгахад чиглэсэн асуулт, даалгавар, эссе, реферат, товчлол хийж цаг тухайд нь19. www.iltgehhemnel.blog.mn үнэлүүлж дүгнүүлж байх нь оюутны үндсэн үүрэг юм. 5
  6. 6. Оюутны бие даалтын ажиллагааг дүгнэхдээ: 1. Монголын түүх судлал, түүхийн зангилаа асуудлууд 1. Эртний “Historia” буюу хүүрнэх гэсэн нэр томъёог шинжлэх ухааны Сургалтын хөтөлбөрт заагдсан бие даалтын ажлын сэдэв, агуулга, хэлбэрээс эргэлтэнд оруулсан гүн ухаантан: шалтгаалан ажил бүрийн үнэлгээ, оноо ялгаатай байхыг багш урьдчилан A)Аристотель B) Гераклит мэдэгдэх ба оюутан бүр бие даалт бүрийн тооцуулах оноогоо өөрөө мэдэж C)Платон D)Геродит байх Багш бие даалтын цагийн үр дүн, ирцийг харгалзан үзэх 2. “Индиачуудын түүх” бүтээлдээ хүний нийгмийн хөгжлийг зэрлэгийн үе, Тухайн хичээлийн улирлын үнэлгээнд бие даалт нь тооцогдсон байна. бүдүүлгийн үе, соёлт үе гэсэн ангилал хийсэн эрдэмтэн хэн вэ? A) Ч.Дарвин B) К.Маркс C)Л.Морган D)А.ТойнбиY. Оюутны бие даалтын ажлыг зохион байгуулж болох үлгэрчилсэн сэдвүүд 1. Тухайн сэдвээр эссе бичих 3. Түүхийн объектийг тусгаж буй нь: 2. Монголын түүхийн хичээлээр музей үзэж тайлан бичүүлэх /Байгалийн A) Түүхэн хүмүүс B) Түүхийн эх сурвалж түүхийн,Үндэсний түүхий, Богд хааны ордон, Чойжин ламын, Монгол C) Түүхийн субъект D) Түүхэн баримт цэргийн , Хэлмэгдэгсэдийн, Улаанбаатар хот шинэчлэлийн зэрэг/ 3. “Монголын нууц товчоо “-ны хүрээнд асуулт өгч тэмдэглэл хөтлүүлэх 4.Эргүнэ Хунгийн домог ямар сурвалжид тэмдэглэгдсэн вэ? 4. Эрдэмтэд судлаачдын тогтмол хэвлэлүүдэд Монголын түүхийн A)”Ертөнцийг байлдан дагуулагчийн түүх” -нд B)“Судрын чуулган”-нд асуудлаар хэвлүүлсэн материалаар цуглуулга, хайчилбар хийж дүгнэлт C)“Богд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл” -д гаргуулах D)”Монголын нууц товчоо”-нд 5. Өгөгдсөн сэдвээр реферат бичих /сэдэвчилсэн түүхээр/ 6. Ургийн бичиг хөтлөх дадал эзэмшүүлэх 5. Бичигдмэл хууль гэж юу вэ? 7. Эх зохиолын товчлол хийх A)Нийгмийн тодорхой бүлгийн санаачлагаар үүсэж олонхид тулган хүлээлгэсэн 8. Намтар судлалаар танилцуулга хийх хууль B) Олонхийн эрх ашигт нийцүүлсэн бүх нийтээр дагаж мөрддөг хуулиуд 9. Орчин үеийн түүхийн судалгааны сэдвээр илтгэл хэлэлцүүлэх C) Аливаа хэвлэгдсэн бүх хуулиуд 10. Түүхэн он цагийн хэлхээс хийлгэх D)Түүхийн явцад хадгалагдан ирсэн хуулиуд 11. Үгийн сүлжээ, таавар зохиолгох 12. Мэдлэг сорих тэмцээн, Асуулт-Хариулт-Асуулт зэрэг сонирхолтой 6.Түүхийн ш/у-ны үүргийг тодорхойл: уралдаан тэмцээн зохион байгуулах A)Үндэс угсаа, түүх соёлоо дээдэлсэн, эх оронч, бусад ард түмнийн түүхэн 13. Түүхэн тэмдэглэлт өдрүүдийг тэмдэглэх ажил зохион байгуулах ололтыг хүндэтгэх оюунлаг бие хүн төлөвшүүлэхэд чиглэгдэнэ. 14. Эрдэмтэд, судлаачид, төр –нийгмийн зүтгэлтнүүдтэй уулзалт хийх B)Нийгэм-түүхийн зүй тогтлыг илрүүлж, шинжлэх ухааны үндэстэй улс төрийн чиг шугам боловсруулахад тусална. 15. Асуудал дэвшүүлсэн ярилцлага, мэтгэлцээн явуулах C) Түүхийн аливаа үзэгдэл, үйл явцыг бодитой тусгаж, хөрш улс гүрэнтэй харилцаагаа бэхжүүлэх зорилго. D)Шинжлэх ухаанч мэдлэг олгож, түүхчдийг бэлтгэх. 6
  7. 7. 7. Түүхэн тэгшрэлийн хууль ямар агуулгыг багтаах вэ? C) К.Маркс /Герман/ D) Х.Томсон /Дани/A)Хөрш болон алс холын улс орнуудын нийгмийн хөгжлийн зарим шинэлэг.зүйлийг дууриах, зээлдэх, аргаар өөрийн болгох. 14. Эртний Грекийн сэтгэгч Гесоидийн түүхийг анх үечлэхдээ хийсэн ангилалB)Улс орнууд харилцан тохиролцож, хөгжлөө жигдрүүлэх бодлого. аль вэ?C)Улс орнууд нийгмийн хөгжлийн нэгэн загварыг сонгох бодлого. A)Бурхны, алтны, мөнгөний, зэсийн,хүдрийнD)Хөрш улстай хамтран хөгжих замаар хөгжлөө жигдрүүлэх. B)Тэнгэрийн, алтны, мөнгөний, зэсийн, төмрийн C)Тэнгэрийн, мөнгөний, зэсийн, төмрийн, чулууны8.Соёл иргэншлийн онолоор түүх-нийгмийн хөгжлийг тайлбарлахдаа юуг D) Бурхны, алтны,хүрлийн, зэсийн, төмрийнголлон авч үздэг вэ?A) Нийгмийн үнэт зүйлс B) Өмчийн харилцаа 15. Нострад хэл гэж ямар хэлийг хэлэх вэ?C) Үйлдвэрлэлийн харилцаа D) Нийгмийн анги бүлэг A)Өвөг хэлний салбарласан эртний авиаг. B)Хүй нэгдлийн үеийн хүмүүсийн ярилцдаг байсан хэл.9. Түүхийн салбар шинжлэх ухааны судлах зүйлтэй нь холбо. C)Язгуур хэлнүүд салбарлан гарсан шинэ хэл.1. Этнографи A. Угсаатны зүй D)Эртний монгол хэлийг тийнхүү нэрлэдэг байв.2..Антрополги B. Гэрээ хэлэлцээр судлал3. Палеографи C. Зоос, одон, мөнгө тэмдэгт судлал 16. Аль нь түүхийг үнэлж дүгнэх оновчтой арга вэ?4. Дипломатик D. Эртний гар бичмэл судлал A)Асуудалд эдүүгээчлэн үзэх5.Нумизматик D. Хүн судлал B) Ангич, нам байр сууринаас дүнэлт хийхA)1a,2d,3c,4b, 5e B)1c,2e,3d,4b, 5a C) Цаг хугацаа орон зайд нь оюунлаг түвшинд авч үзэхC)1a,2e,3d,4b, 5c D)1a,2e,3b,4d, 5c D) Нийгэм цаг үеийг дагалдах10. Нийгмийн хөгжлийг тайлбарласан онолуудаас соёл иргэншлийн онолд хувь 17. Хэв хууль гэж юуг хэлэх вэ?нэмэр оруулсан эрдэмтэн бол: A)Улс орнууд харилцан тохиролцож, хөгжлөө жигдрүүлэх агуулгатай хуулиуд.A)У.Ростоу B) А.Тойнби C) М. Вебер D) Г.Спенсер B)Ард түмний зан заншил, ёс суртахуунаар дамжин хэрэглэддэг хуулиуд. C)Ард түмний нийгмийн хөгжлийн нэгэн загварыг сонгох агуулгатай.11. Түүхийн объектийг өргөн утгаар авч үзвэл. D)Хөрш болон алс холын улс орнуудын нийгмийн хөгжлийн зарим шинэлэгA)Түүхийн шинжлэх ухааны судлах зүйл зүйлийг дууриах, зээлдэх, аргаар өөрийн болгох. B)Түүхийн шинжлэх ухааны тусгалC) Эд өлгийн дурсгал D) Бичгийн дурсгал 18. Түүхэн сурвалжуудыг судалгаанд оруулсан эрдэмтэдтэй нь холбо 1.Хөшөө цайдмын дурсгал A. Ц.Доржсүрэн12. Хүний үүслийг тайлбарласан үзэл баримтлалууд: 2.Сүүжийн хадны бичээс B. М.И.Ядринцев1.Шашны үзэл A. Харь гаригийн амьтан 3.Тариатын хадны бичээс C. П.П.Спасский2.Эволюцийн онол B. Мичнээс үүссэн 4. Чингисийн чулууны бичээс D. Рамстед3.Хөдөлмөрийн онол C. Бурхан бүтээл A)1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4b4. Таамаглал D. Байгалийн бүтээгдэхүүн C)1d,2b,3a,4c D1c,2d,3b,4aA) 1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4bC) 1b,2a,3d,4c D)1c,2d,3b,4a 19. Монголын Нууц Товчоо бичигдэж дууссаныг хэрхэн тэмдэглэн үлдээсэн байдаг вэ?13. Орчин үеийн түүхийн үечлэлийг хөдөлмөрийн багаж зэвсгийн хөгжилд A)Их хуралдаан болж, хулгана жилийн (1206) хуран (долдугаар) сард Хэрлэнийтулгуурлан хийсэн ангилалыг хэн үндэслэсэн вэ? Хөдөө арлын Долоон болдог, Шилхинцэг хоёрын завсар Их хаан өргөмжлөх үедA)У.Ростоу /АНУ/ B)О.Шпенглер /Англи/ бичив. 7
  8. 8. B)Их хуралдаан болж, хулгана жилийн (1240) хуран (долдугаар) сард Хар зүрхний 3. Монголын ханлиг аймгууд. C. 1691-1911хөх нуурт бичиж төгсгөв. 4. Их Монгол. D. 7500000 жил- МЭ III-р зуунC)Их хуралдаан болж, хулгана жилийн (1206) хуран (долдугаар) сард Хэрлэний 5. Дөчин дөрвөн хоёрын үе E. XIY-XYII зуунХөдөө арлын Долоон болдог, Шилхинцэг хоёрын завсар хаан орд бууж байхад 6. Манжийн эрхшээлийн үе F. X-XII зуунбичиж төгсгөв. A)1d,2b,3f,4a, 5e,6c B)1d,2b,3a,4f, 5e,6cD) Их хуралдаан болж, Хулгана жилийн (1240) хуран (долдугаар) сард Хэрлэний C)1c,2b,3f,4a, 5e,6d D)1d,2e,3f,4a, 5b,6cХөдөө арлын Долоон болдог, Шилхинцэг хоёрын завсар хаан орд бууж байхад 24. Эрдэмтэн мэргэдийн хэлсэн үг утга хамаарал:бичиж төгсгөв. 1. Түүх бол алт нь үлдэж шороо нь A. Рашид-Ад-Дин хаягддаг тунгаамал зүйл биш.20. Монголын түүх судлал ихээхэн хувь нэмэр оруулсан судлаачдын бүтээлээс 2.Өнгөрсөн түүхээ хайралдаггүй B. Г. Гегельзөвийг нь сонго. түүний цоо шинээр эхлэх гэжA) Дегинь “Төв азийн нүүдэлчид”, Позднеев“Монгол ба Монголчууд”, В.Рубрук хүсдэг ард түмэн бол золгүй ард түмэн.“Орчлонгийн элдэв сонин”. 3. ...Арабуудыг оролцуулахгүй бол C. Б.Лхагвасүрэн B) Дегинь “Төв азийн нүүдэлчид”, Позднеев“Монгол ба Монголчууд”, В.Рубрук монголчуудаас өөр нэг ч улс аймаг“Монголчуудын түүх”, О.Латтимор “Нүүдэлчид ба хувьсгалчид ”, ийм заншилтай байгаагүй.C) Дегинь “Судрын чуулган ”, Позднеев“Монгол ба Монголчууд”, В.Рубрук 4. Түүх давтагдах нь түүний нэг дутагдал. D. Н.Бердяев“Монголчуудын түүх”. A)1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4bD) Дегинь “Төв азийн нүүдэлчид”, О.ЛатТимор “Монголчуудын түүх”, C)1b,2a,3d,4c D)1a,2b,3c,4dПозднеев“Монгол ба Монголчууд” 25. Түүхийн дунд үед холбогдох сурвалжуудыг он цагтай нь холбо.21. Нийгэм- түүхийг хөгжлийн талаархи эрдэмтдийн онол үзэл 1. Жувейний “Ертөнцийг байлдан дагуулагчийн түүх” A. 1254ондбаримтлалуудыг холбоно уу? 2. Рашид-Ад-Дины “Судрын чуулган” B. 1310 онд1. Формацийн онол A. Үйлдвэрлэлийн харилцааг нийгмийг хөгжилд чухал 3. “Богд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл” C. 1256 онд нөлөөтэй 4. Монголын нууц товчоо D. 12402. Соёл иргэншлийн онол B. Байгаль-газар зүйн орчны нөлөөллийг тооцон үзэх A) 1c,2a,3d,4b B) 1c,2d,3a,4d нь чухал C) 1b,2a,3d,4c D)1a,2b,3c,4d3.Детерменизмийн онол C. Нийгмийг үнэт зүйлд тулгуурлах хөгжүүлэх4. Өсөлтийн онол D. Эдийн засгийн хөгжилтөөр нийгмийн хөгжлийн 26. Түүхийн салбар ухааныг судлагдахуунтай нь холбо. авч үзэх 1.Геральдик A. Чулуу, шавар, металын бичээс судлал A)1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4b 2.Архелоги B. Хот улсын сүлд судлал C)1a,2c,3d,4b D)1c,2d,3b,4a 3.Топонимик C. Хэмжүүрийн систем судлал 4.Метрологи D. Эртний эд өлгий судлал22. Сонгодог хэлбэрийн нүүдлийн мал аж ахуйг оновчтой тодорхойлъё гэвэл: 5.Эфиграфи E. Газар зүйн нэр томъёо судлалA) Цаг уурын байдал, орчин нөхцөлд зохицон нүүдэллэдэг хэв маяг A)1a,2d,3e,4c,5b B)1c,2e,3d,4b, 5aB) Нүүдэлчдийн нийгэм эдийн засаг, соёлын хэрэгцээг хангадаг иргэншил C) 1a,2e,3d,4b, 5c D)1b,2d,3e,4c, 5aC) Малынхаа билчээрийг дагаж нүүдэллэдэг амьдралын хэв маягD) Нүүдлийн мал аж ахуйг тариалантай хослох арга 27. Зөв бодомжийг ол. A) Түүхийн ухамсар үндэсний ухамсрыг тодорхойлно.23. Монголын түүхийн үечлэлийг цаг хугацаатай нь холбо. B) Түүхийн ухамсар нийгмийн ухамсрыг тодорхойлно.1. Ураг төрлийн байгууллын үе. A. XIII зуун C) Үндэсний ухамсар түүхийн ухамсрыг тодорхойлно.2. Эртний улсуудын үе. B. МЭ III-р зуун-X D) Үндэсний ухамсар нийгмийн ухамсрыг тодорхойлно. 8
  9. 9. A) 1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4b28. Формацийн /хэлбэршлийн/ онол нийгмийн хөгжлийг авч үзэхдээ юуг голлон C)1с, 2b,3d,4a D)1b,2a,3d,4cавч үздэг вэ? 32. Өнөөгийн Дэлхийн Монголчуудын суурьшилт, тархалтA)Үйлдвэрлэх хүчин, үйлдвэрлэлийн харилцаа 1. Хөх нуурын Монгол A. Буриад,Тува,ХалимагB) Нийгмийн анги, бүлэг, давхраа 2.ОХУ B. Сог МонголC) Өмчийн харилцаа 3.Афганистан, Энэтхэг C. Шинжааны МонголD)Улс төрийн тогтолцоо 4.БНХАУ D. Моголчууд A)1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4b29. Монголчууд дэлхийн талыг эзэгнэн оршин байх цаг дор 5 өнгө, 6 харийг C)1b,2a,3d,4c D)1a,2b,3c,4dэзлэв. хэмээн сурвалжуудад тэмдэглэсэн буй. Энэ нь аль улсууд байв?1. Монгол A. Цагаан 33. XX зуунд болсон улс төрийн түүхэн үйл явдлууд:2.Хятад B. Шар 1.1911-12-29 A. Анхны бүх нийтийн сонгууль явагдсан3. Солонгос C. Хар 2.1920-6-25 B. Тангаргийн бичиг баталжээ4. Сартуул D. Хөх 3. 1921-11-10 C. Монгол улс НҮБ-д элссэн5.Төвд E. Улаан 4.1951-6-14 D. Ардчилсан холбоо байгуулагдсанA)1a,2d,3c,4b, 5e B)1c,2e,3d,4b, 5a 5.1962-10-26 E. БХМУ байгуулагджээC)1d,2e,3a,4b, 5c D)1d,2e,3b,4a, 5c 6.1989-12-10 F. Тангарагийн гэрээ баталжээ A) 1d,2c,3e,4a, 5b,6f B) 1e,2b,3f,4a, 5c,6d30. Улс орнуудын тусгаар тогтнолын байдлыг илэрхийлэх ухагдахуунуудын зөв C) 1c,2b,3f,4a, 5e,6d D) 1f,2c,3e,4a, 5b,6dтайлбарыг хийнэ үү?1. De facto A. Эдийн засаг соёлын хувьд бие даасан,улс төрийн 34. Монголын түүхийн үечлэлийн шинэ үеийг цаг хугацаатай нь тохируул хувьд эрх мэдэлгүй байх нь. 1. 1911-1915 он A. Автономит Монгол улс2. De jure B. Гадаад улс гүрнүүд тухайн улсын нутаг дэвсгэрийг 2. 1915-1919 он B. Монгол улс одоогийн байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөхийг хэлнэ. 3. 1919-1921 он C. ХМУ3.Status-guo C. Тухайн хил хязгаарын дотор тогтсон улс төрийн 4. 1921-1924он D. БНМАУ систем түүний гаргасан хууль дүрэм үйлчилж байх зарчим 5. 1924-1992 он E. Харийн цэргийн ноёрхлын үе4.Natoin state D. Тухайн улс бусад улс гүрнээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн 6. 1992 оноос F. Хэмжээт цаазат хаант улс бол тухайн хил хязгаарын дотор төрөөс илүү эрх A)1d,2b,3f,4a, 5e,6c B)1d,2b,3a,4f, 5e,6c мэдэлтэй субъект байхгүй C) 1c,2b,3f,4a, 5e,6d D)1c,2a,3e,4f, 5d,6b5. Сувернетит E. Тухайн улсын ард түмэн төрийн дэглэмээ байдал хүлээн зөвшөөрснийг илэрхийлсэн ойлголт/Ардчилал/ 35. Монголын түүхэнд холбогдох дайн, тулалдаан, тэмцэл хөдөлгөөний6. Автономит F. Natoin state-хэмжээнд хүлээн эрх зөвшөөрөх түүхэн хамаарал. A)1e,2f,3b,4c, 5d,6a B)1e,2b,3f,4c, 5d,6a 1. Чингис хааны аян дайн A. Феодал ноёдын зөрчил, Манжийн бодлогоос C)1c,2b,3f,4a, 5e,6d D)1c,2a,3e,4f, 5d,6b улбаатай. 2.Халх-Ойрадын дайн B. Хил хязгаарын бүрэн байдлыг хамгаалсан.31. Түүхийн шинжлэх ухааны хөгжлийг ерөнхийд нь дараах байдлаар үечилж 3. Үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн C. Манжийн дарлалын эсрэг тэмцэл.болно. Үечлэлийг төлөөлөгчидтэй нь тохируулна уу? 4.Халх голын дайн D. Монголчууд дэлхий тавцанд гарсан.1.Эртний төсөөллийн үе A. А.Тойнби, М.Вебер 5. Баруун хязгаарын тулгаралт E. Японы түрэмгийллийн эсрэг2.Дунд үе B. Августин, Г. Турский, Якуба A)1a,2d,3e,4c,5b B)1d,2a,3c,4e, 5b3.Шинэ үе C. Фикидид, Полибий, Сыма Цянь C) 1a,2e,3d,4b, 5c D)1b,2d,3e,4c, 5a4. Орчин үе D. Ф.Гизо, Н.Макиавелли, К.Маркс 9
  10. 10. 36. Монголчуудын түүхийн цаг үеүдэд мөрдөж ирсэн хууль цаазын хамаарал: 40. Түүхийн ШУ-ны үүрэгт хамааралтай асуудлыг нэгтгэн холбох :1.Их засаг A.Дөчин дөрөвний үед 1.Танин мэдэхүйн A. Байгал, нийгмийн зүй тогтолд2.Юан гүрний нэвтэрхий хууль B. Манжийн үед тулгуурлах3.Монгол-Ойрадын цааз C. Хубилай хааны үед 2.Улс төр үйлдлэгийн B. Иргэнлэг, хүмүүнлэг эх4. Халх журам D. Их Монгол улсын үед оронч сэтгэлгээ төлөвшүүлэх A)1c,2a,3d,4b B)1c,2d,3a,4b 3.Ертөнцийг үзэхүйн C. Түүхэн үзэгдэл, үйл явцыг бодит C)1d,2c,3a,4b D1c,2d,3b,4a тусгах 4.Хүмүүжлийн D. Тодорхой чиг шугам37. 20-р зуунд хэрэгжиж байсан төрийн шинжтэй зарим бодлогууд түүний боловсруулахад дэмжлэг болохдүн: A) 1a,2b,3c,4d B)1d,2d,3a,4c1. Шинэ эргэлтийн бодлого A.Зүүнтний алдаа завхралыг зассан. C) 1b,2a,3d,4c D)1c,2d,3a,4b2.Нэгдэлжих хөдөлгөөн B. Дотооддоо гурилын хэрэгцээг хангах болсон. 3.Соёлын довтолгоо C. Манж Чин улсаас явуулсан бодлого.4.Шинэ засгийн бодлого D. Хувийн өмчийн нийгэмчлэх.5. Атар газар эзэмших анхны аян E. Бичиг үсэг зэрэгт бүх нийтийг сургахA)1a,2d,3e,4c,5b B)1c,2e,3d,4b, 5aC) 1a,2e,3d,4b, 5c D)1b,2d,3e,4c, 5a38. Монголчуудын түүхээ тэмдэглэн үлдээж ирсэн бичиг үсгийн хамаарлыгхолбоно уу?1.Пагва лам A.Тод үсэг2.Елюй B. Крилл үсэг3.Өндөр Гэгээн Занабазар C. Их бага үсэг4.Зая бандид Намхайжанцан D. Вагиндрын үсэг5.Ц.Дамдинсүрэн E. Соёмбо үсэг6.Агваан F. Дөрвөлжин үсэгA) 1d,2c,3e,4a, 5b,6f B) 1c,2f,3e,4a, 5b,6dC) 1c,2b,3f,4a, 5e,6d D) 1f,2c,3e,4a, 5b,6d39. Монголын түүхэнд 30-аас дээш жил хаанчилсан 5 хаадыг хаанчилсан онцагийн дарааллаар нь тэмдэглэ.A) Ухаант хаан Тогоонтөмөр, Хубилай сэцэн, Батмөнх даян хаан, Түмэн засагтхаан, Лигдэн хутагтB) Түмэн засагт хаан, Лигдэн хутагт Хубилай сэцэн, ухаант хаан Тогоонтөмөр,Батмөнх даян хаанC) Хубилай сэцэн, ухаант хаан Тогоонтөмөр, Батмөнх даян хаан, Түмэн засагтхаан, Лигдэн хутагт D) Батмөнх даян хаан, Түмэн засагт хаан, Лигдэн хутагт, Хубилай сэцэн, ухаантхаан Тогоонтөмөр 10
  11. 11. 2.Ураг төрлийн байгууллын үеийн Монгол орон 11. “Палеолит” гэж юу гэсэн утгатай вэ?1. Монголын палеолитын үед холбогдох томоохон дурсгалт газар аль нь вэ? A) Палео –хуучин, лито –зэвсэгA) Тэвш уул B) Наймаа толгой B) Палайос –хуучин, литос –чулууC) Хэрлэн барс D) Цагаан агуй C) Палео –сонин, литос –чулуу D) Аль нь ч биш2. Хүн үүссэн цагаас өнөөг хүртэлх үеийг дэлхийн түүхэнд хэрхэн нэрлэдэг вэ?A) Архейзой B)Протерзой С) Плеозой D)Антропоген 12.Хуучин чулуун зэвсгийн үечлэл аль нь вэ? A) Доод, дунд, дээд B) Палеолит, мезолит, неолит3.Манай дэлхий, ертөнц дээр амьдрал үүсээд ... жил болсон хэмээн үздэг вэ? C) Шинэ, хуучин D) Аль ч бишA) 2000 сая B) 3000 сая С) 4000 сая D) 4550 сая 13.Төв азийг хүн үүссэн өлгий нутгийн нэг гэсэн таамааглалыг дэвшүүлсэн4.Хамгийн удаан үргэлжилсэн археологийн үе? эрдэмтнийг нэрлэ.A)Палеолит B)Неолит C) Мезолит D)Энеолит A)Аболь B) Осборн С)Мэтью D)Дарвин5. Эртний хүмүүс гал хэрэглэж байсан нь хэдий үед хамрагдах вэ? 14. Палеолитийн хамгийн эртний шатанд хүмүүсийн нийтлэгийн ямарA) Доод палеолит B) Дунд палеолит хэлбэр оршиж байсан бэ?C) Дээд палеолит D) Хүрлийн үед A) Хүйн хүмүүс буюу хүн сүрэг B)Эхийн эрхт овог С) Эцгийн эрхт овог D) Эдгээр нь холилдон6. Чулуун зэвсгийн он цагийн нэр томъёоны зөв хувилбарыг тэмдэглэ.A)Палеолит-До шель-Ашель-Мезолит-Энолит-Неолит 15.Хэдий үеэс хүмүүс зэрлэг ан амьтдыг гаршуулж эхэлсэн гэж үздэг вэ?B) Палеолит- Ашель- До шель -Мезолит-Энолит-Неолит A) Палеолит B)Неолит C)Энеолит D)МезолитC) Палеолит-До шель-Мезолит- Ашель- Энолит-Неолит D) Палеолит-До шель-Ашель-Мезолит-Энолит-Неолит 16. Палеолитийн үеийн хүмүүсийн голлон эрхлэж байсан аж ахуй аль нь вэ? A)Үр үндэс түүх, ан хийх B) Газар тариалан7. Хүн төрөлхтөн нэг газарт үүсч улмаар дэлхий даяар тархан суусан гэж C) Мал аж ахуй D) Гар урлалүздэг онолын үзэл баримтлал аль нь вэ?A) Моноцентризм B) Полицентризм 17.Чулуун зэвсгийн урлагийг юунаас харж болох вэ?C) Антицентриз D) Эдгээрийн аль нь ч биш A)Хадны сүг зураг B) Овоо C)Бөө мөргөл D)Оршуулга8. Орчин үеийн хүнийг хэзээ үүссэн гэж үздэг вэ? 18.Чулуун зэвсгийн археологийн үечлэл аль нь вэ?A) 40,000 жилийн өмнө B) 200,000 жилийн өмнө A) Зэрлэг үе –Бүдүүлэг үе –Соёлжсон үеC) 1000 жилийн өмнө D) 90,000 жилийн өмнө B) Палеолит –Мезолит –Неолит C) Хүй нэгдэл–Боол-Феодал-Капитализм-Социализм9.Анхны зээтүүт газар тариалангийн эх үүсвэр хэдийд тавигдсан бэ? D) Олдувай –Ашель –МустьеA)Неолит B)Дунд палеолит С)Дээд палеолит D)Мезолит 19. Хүн төрөлхтөний арьстны ялгаа бий болсон хугацааг судлаачид хэдий үед10. Палеолитын үе хэзээ төгссөн бэ? хамааруулан үздэг вэ?A) 2500,000 өмнө B) 75,000 өмнө A) Доод палеолит B)Неолит С)Дээд палеолит D)МезолитC)1000 өмнө D)12,000 өмнө 11
  12. 12. 20. Хүн биологийн амьтан болохын хувьд ямар багт багтдаг вэ? D) Аль ч биш.A) Сүүн тэжээлтэн B) Махан идэштэнС) Өвсөн идэштэн D) Олон идэштэн 31. Эртний хүмүүсийн төмөр хайлуулахад хамгийн их эрчим хүч өгсөн хүчин зүйл аль нь вэ?21.Чулуун зэвсгийг анх үечлэсэн эрдэмтэн аль нь вэ? A) Аргал хомоол B) Нүүрс C) Салхины үлээлт D) МодA)Дарвин B)Томсен C)Мортилье D)Перт 32.Анхны хөхтөн амьтан хэдэн сая жилийн өмнө амьдарч байсан бэ?22.“Палеолит, мезолит, неолит” гэдэг чулуун зэвсгийн үечлэлийн нэрс аль A)250 B)30 C)100 D)70хэлний үгс вэ?A) Латин B) Грек C)Англи D)Франц 33. Монголын неолитийн үед холбогдох нүхэн сууц хаанаас олдсон бэ? A)Дорнод аймгийн Тамсаг –булаг B) Баян хонгор аймгийн Баянлиг23.Хүнийг мичнээс үүсэлтэй гэж шинжлэх ухааны үндэстэй таамаглал C) Дундговь Гурвансайхан D) Баян-Өлгий аймгийн Улаанхусдэвшүүлсэн эрдэмтэн аль нь вэ?A) Дарвин B)Томсен C)Мортилье D) Ламарк 34. Монгол нутагт хамгийн анх хэзээ газар тариалан эрхлэж байсан бэ? A) Палеолитийн үед B) XI –XIII зууны үед24.Монголын хамгийн эртний археологийн дурсгал аль нь вэ? C) Хүннү улсын үед D)Неолитийн үеA)Дөрвөлжин булш B) Буган чулууC) Хадны сүг зураг D) Хүннү булш 35. Шинэ чулуун зэвсэг болон хүрэл зэвсгийн үеийн хооронд байдаг үе (зарим эрдэмтэд энэ үеийг байхгүй гэж үздэг) –ийг нэрлэнэ үү?25. Монгол нутаг дээр амьдарч байсан хүмүүс хэдий үед олзворлох, түүвэрлэх A) Хүрлийн түрүү үе B) Төмрийн эхэнаж ахуйгаас үйлдвэрлэх аж ахуйд шилжиж эхэлсэн бэ? C) Мезолит D) ЭнеолитA) Палеолит B)Мезолит С)Неолит D)Энеолит 36. Палеолитийн үе шатуудын зөв дарааллыг ол.26.Монголд мезолитийн үе хэзээ эхлэсэн бэ? A) A) Доод, Дунд, Дээд B) Хуучин, Дунд, ШинэA)12,000 B)10,000 C) 6000 D) 7000 B) C) Цахиурын, Байгалийн чулууны, Зэс чулууны D) Мезолит, Неолит, Энеолит27.Монголын неолитийн үе ойролцоогоор хэзээ эхлэсэн вэ?A) 12000 B)10000 C)6000 D)7000 37. Хиргисүүр нь аль үед хамаарах вэ? A) Неолит B) Энеолит28. Дорнод Монголын неолитийн үеийн оршин суугчид ямар сууцанд суудаг С)Хүрэл ба төмөр зэвсгийн түрүү үе D) Аль нь ч бишбайсан бэ?A)Гэрт B)Агуйд C)Урц D)Нүхэн сууц 38. Буган хөшөө цаг хугацааны хувьд аль үеийн дурсгалд хамаарах вэ? A) Неолит B) Энеолит29. Мезолитын үед хүний ямар хэрэгцээ давамгайлах шинжтэй байсан бэ? С)Хүрэл ба төмөр зэвсгийн түрүү үе D) Аль нь ч бишА) Биологийн хэрэгцээ ) Эдийн засгийн хэрэгцээС) Социаль хэрэгцээ D) Оюуны хэрэгцээ 39. Буган чулуун хөшөөг дүрслэлийнх нь хувьд юу юу гэж ангилдаг вэ? A) Зураасаар дүрслэсэн ба бүх биеэр нь хонхойлгон дүрсэлсэн.30.“Зэрлэг ан амьтдыг гаршуулах” гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ? B) Бодит дүрслэлт ба хийсвэр дүрслэлт.A) Зэрлэг ан амьтадыг өөртөө дасган тэжээх. C) Аль нь ч бишB) Хүн адгуулахад зохицсон шинэ зүйл болон өөрчлөгдөх. D) Дээрх бүх хариулт зөв.C) Хол бэлчээрлэж чадахгүй болгох. 12
  13. 13. 40. Эртний нүүдэлчдийн төмрийн хүдрийг хайлуулах технологийг юу гэж 49. Ховд аймгийн Манхан сумын Хойд цэнхэрийн агуйгаас олдсон хадны сүгнэрлэдэг байсан вэ? зураг аль үед холбогдох вэ?A)Галын түгжээ B)Цүүцдэх С) Бух дарах D)Хөөрөгдөх A) Палеолитийн доод үе B) Палеолитийн дунд үе C) Палеолитийн дээд үе D) Хүрлийн үе41. Монгол нутгаас олдоод байгаа буган хөшөөний үндсэн төрлүүдээс тооныхувьд хамгийн олон байдгийг нь нэрлэ. 50. Орчин үед баримталж байгаа хүний хувьсал хөгжлийн үе шатуудаас зөвA) Монгол-Өвөр Байгалийн бугын загварчилсан дүрс бүхий хөшөө дараалалтайг сонго.B) Саян-Алтайн "бодит" дүрст буган хөшөө A)Homohabilis – Homosapiens – HomoerectusC) Ази-Европын амьтны дүрсгүй буган хөшөө B) Homoerectus - Homohabilis – HomosapiensD) Аль нь ч биш C) Homohabilis - Homoerectus- Homosapiens D) Эдгээр нэршилд дараалал хамааралгүй42. Ази, Африк, Европ тивүүдээр тархан амьдарсан анхны хүн аль нь вэ?A)Эректус B) Хабилис C) Австралопитек D) Кромен 51. Мезолитийн үед гарсан шинэ зэр зэвсгийн төрөл? A) Нум сум B)Жад C) Шийдэм D)Бороохой43. Яагаад чулуун зэвсгийн үеийн хадны зурагт голдуу ан амьтдыг дүрсэлсэнбайдаг вэ? 52. Анхны доод хөгжилт нарийн хоншоорт бич хэзээ үүссэн бэ?A) Ганц зурж чаддаг зүйл нь ан амьтан байсан. A) Эоцений үе B) Плеоцен үеB) Эрхлэх гол аж ахуй нь ан агнуурын аж ахуй байсан. C)Палеоцений үе D) Плейстоцен үеC) Тохиолдлын шинжтэй зүйл.D) Бүх хариулт зөв. 53. Хүн төрлөхтний гарал үүслийг тайлбарлах шинжлэх ухааны хэдэн үзэл баримтлал байдаг вэ?44. Дорнод монголын хүрлийн үеийн зонхилох археологийн соёл? A) 8 B) 3 C) 5 D)2A)Дөрвөлжин булш B) ХиргисүүрC) Шоргоолжин булш D) Аль нь ч биш 54. Хүн төрлөхтний гарал үүслийг тайлбарлах шинжлэх ухааны үзэл баримтлалд аль нь хамаарах вэ?45. Хүрлийн үеийн зонхилох соёлуудыг нэг “Хиргисүүр”-т нас барагчийнхаа A) Бурхан хүнийг бүтээсэн.тэргүүнийг аль зүгт хандуулан оршуулдаг байсан бэ? B) Хүн эволюцийн үр дүнд бий болсон.A) Умард B) Өмнөд C) Харь гаригийнхан хүнийг бүтээсэнC) Өрнө D) Дорно D) Хүний үүсэл тодорхойгүй байна.46.Төв Монголын хүрлийн үеийн зонхилох археологийн соёл? 55. Хомо Неандертальчууд орчин үеийн хүний өвөг мөн үү?A) Дөрвөлжин булш B) Хиргисүүр A) Мөн B) БишC)Дээрх бүх хариулт зөв D) Аль нь ч биш 56. Анхны хүнийг хэрхэн нэрлэдэг бэ?47.Евро-азийн хүрлийн үеийн нүүдэлчдийн дүрслэх урлагийн онцлог? A) Эректус B)Хабилис C) Австралопитек D) КроменA) Амьтны дүрслэлт B) Онцлог шинжгүйC) Бодит D) Хээ чимэглэл ихтэй 57. Одоогоос 1,8 – 0,5 сая жилийн өмнө амьдарч байсан хүнийг юу гэж нэрлэдэг вэ?48. Дөрвөлжин булш аль үеийн дурсгал вэ? A)Эректус B) Хабилис C) Австралопитек D)КроменA) Мезолит B)НеолитС) Хүрэл зэвсгийн үе D)Төмрийн эхэн үе 58. Австралопетикын олдвор хаанаас олддог вэ? 13
  14. 14. A) Ази B)Африк C) Америк D) Европ 71. Хүрлийн үеийн хадны зурагт тусгагдаагүй дүрслэлийг нэрлэнэ үү.59. Монгол нутгаас хичнээн тооны буган хөшөө олдоод байна бэ? A) Дайн тулаан B)Ан гөрөөA)700 орчим B) 550 орчим С) 400 орчим D) 300 орчим C) Шүтлэг бишрэл D) Гэрлэх зан үйл60. Хүний бичин өвөг аль нь бэ? 72. Хүрлийн үеийн зонхилох соёлуудыг нэг “Дөрвөлжин булш”-д насA) Эректус B) Хабилис C)Австралопитек D) Кромен барагчийнхаа тэргүүнийг аль зүгт хандуулан оршуулдаг байсан бэ? A) Умард B) Өмнөд61. Хамгийн алдартай Хомо Эректусийн олдворыг юу гэж нэрлэдэг вэ? C) Өрнө D) ДорноA) Люси B)Турканагийн хүү C) Лики D) Жорж 73.Баруун Монголын хүрлийн үеийн зонхилох соёл?6. Орчин үеийн хүн хаана үүссэн бэ? A) Дөрвөлжин булш B)ХиргисүүрA) Төв Африк B) Баруун Европ C) Шоргоолжин булш D) Аль нь ч бишC) Хятад D)Ойрхи Дорнод 74. Дөрвөлжин булшнаас антропологийн хэв шинжийн хувьд ямар төрхтний63. 4 – 1 сая жилийн өмнөх хүний өвөг аль нь вэ? хүн илэрдэг вэ?A)Эректус B)Хабилис C)Австралопитек D)Кромен A) Монголжуу B) Европжуу C) Негржүү D) Холимог64. Хамгийн алдартай Австралопитекийн олдворыг юу гэж нэрлэдэг вэ?A)Люси B) Лики C) Турканагийн хүү D) Жорж 75. Шоргоолжин булшнаас антропологийн хэв шинжийн хувьд ямар төрхтний хүн илэрдэг вэ?65. Хүн төрлөхтөн хэдэн зүйлд хуваагддаг вэ? A) Монголжуу B) ЕвропжууA) 2 B) 4 C) 3 D)1 C) Негржүү D) Холимог66. Плиоцений үед хамгийн өргөн тархалттай байсан мич аль нь вэ? 76. Хүрэл зэвсгийн үеийн дурсгалуудад тохиолддоггүй төрлийг нэрлэнэ үү.A) Плесиадапиформ B) Адапидай A) Булш оршуулга B) Дүрслэх урлагC) Синатроп D) Дриопитек C) Түүвэр олдвор D) Хот суурин67. Хамгийн анхлан оршуулга үйлдсэн хүн аль нь вэ? 77. Хүрлийн үеийн доорх дурсгалуудаас Хүннүчүүдтэй гарал үүсэл нэгтэйA) Эретус B) Хабилис C)Ниандерталь D) Кромен гагддэг соёл аль нь вэ? A) Дөрвөлжин булш B)Хиргисүүр68. Авсртралопитек гэж хэн бэ? C) Шоргоолжин булш D) Аль нь ч бишA) Хүний бичин өвөг B) Анхны хүнC) Доод хөгжилт нарийн хоншоорт бич D) Орчин үеийн хүн 78. Монголын археологийн шинжлэх ухаанд хүрэл зэвсгийн үеийг хэдээс хэдэн мянганы хооронд үргэлжилдэг хэмээн үздэг бэ?69. Орчин үеийн хүн хэдэн мянган жилийн өмнө үүссэн бэ? A) МЭӨ V-I мян B) МЭӨ IV-I мянA) 50,000 B) 20,000 C) 40,000 D) 10,000 C) МЭӨ III-I мян D) МЭӨ II-I мян70. Өөртөө зориулж анх зэвсэг хийсэн хүнийг нэрлэнэ үү? 79. Хүрэл зэвсгийн үеийн хадны зургийн дурсгалууд Монголын аль хэсэгт өргөнA) Эректус B)Хабилис C) Австралопитек D) Кромен тархсан байдаг вэ? A) Баруун B) Зүүн 14
  15. 15. C) Өмнөд D) Төв болон баруун 3. Монгол нутагт оршин тогтнож байсан эртний улсууд80. Увс аймгийн Улаангом хотын ойролцоо орших “Чандманы соёл” хэдий үе 1.Хүннү нар хэдэн аймагт хуваагдаж байсан бэ?хамаарагдах соёл вэ? A) 12 B) 24 C) 36 D) 48 A) Хүрэл B) Төмрийн түрүүC) Палеолит D) Хүннү 2.Хүннү нарын өмнөх нүүдэлчдийг Хятад түүх сурвалж бичигт .......... хэмээн нэрлэж байсан бэ? A) Ухуань B) Сюннү C) Ху нар D) Динлин 3.Хүннү нарыг Монгол угсаатан болохыг генетикийн судалгаагаар баталсан эрдэмтэн? A) Археологич Д.Цэвээндорж B) Түүхч Х.Пэрлээ C) Доктор Ж. Батсуурь D) Этнологич С.Бадамхатан 4.Сүмбэ нарын хүчирхэг болсныг энэ үеийн Хятадын судар бичигт ....... гэж тэмдэглэж байв. A)Тэдний дайчин чадамгай, моринд гарамгай. B) Тэдний буу болон морь хурдан, Хүннү улсаас нэн хэтэрчээ. C) Тэдний зэвсэг хурц, морь хурдан, Хүннү улсаас нэн хэтэрчээ. D) Тэдний газар том, мал хөрөнгө ихтэй хүчирхэг. 5.Нүүдэлчдийн довтолгооноос хамгаалж Хятадын цагаан хэрмийг аль улсын үед бүрэн барьж дуусгасан бэ? A)Хан B) Цинь C)Чжоу D) Мин 6.Хүннү нарыг Баруун европт хүчирхэгжүүлсэн хаан? A) Хуханью B) Модунь C) Аттила D) Түмэн 7. Уйгарын соёлоос бидэнд уламжлагдан ирсэн гол дурсгал? A) Хот, хэрэм B) Бичигт хөшөөнүүд C) Монгол бичиг D) Хүн чулуу 8.Хүннү улсын өвөг аймаг Гуйфан нарын талаар Хятадын аль улсын үеийн сурвалжид гардаг вэ? A)Чжоу улс B)Хан улс C)Сүн улс D)Инь улс 9.“Машид амгалан”, “Өнөд түвшин” зэрэг цолыг аль улсын үед хэрэглэж байв? A)Нирун B)Түрэг C) Кидан D)Хүннү 10. Хүннү гүрний нийслэлийг .......гэж нэрлэнэ. 15

×