Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
PËRSHPEJTUESI I CERN-IT
C’ËSHTË CERN-I?
 Organizata Evropiane për Kërkime
Bërthamore , e njohur ndryshe si CERN ,
është një organizatë ndërkombët...
PËR CFARË SHËRBEN
 Qëllimi i kërkimeve të CERN-it është pikërisht studimi i grimcave
pafundësisht të vogla. Dihet që grim...
LHC
 Në përshpejtuesin më të madh të grimcave elementare në botë LHC
pranë Qendrës Evropiane për Kërkime Bërthamore CERN ...
ATLAS
 ATLAS (A Toroidal LHC ApparatuS)
eshte detektori me i madh i
grimcave, i cili ka nje madhesi te nje
ndertese pese ...
 Detektori LHCb (Large Hadron
Collider beauty) merret me
pyetjet se pse universi yne
eshte i perbere kryesisht nga
materi...
ANTIMATERIA
 Gjithcka filloj me nje nxehtesi intensive te Big-Bangut.
Megjitate per cdo grimce lind edhe nje binjake – nj...
ARRITJET SHKENCORE
Disa arritje të rëndësishme në fizikën e thërrmijave janë bërë gjatë eksperimenteve në
CERN. Ato përfsh...
REFERENCA
 http://www.shqiperia.com/lajme/lajm/nr/3840/
CERN-aty-ku-jeton-grimca-

http://eshtunamagjike.blogspot.com/20...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Cern

831 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Cern

  1. 1. PËRSHPEJTUESI I CERN-IT
  2. 2. C’ËSHTË CERN-I?  Organizata Evropiane për Kërkime Bërthamore , e njohur ndryshe si CERN , është një organizatë ndërkombëtare , qëllimi i së cilës është të punojë mbi laboratorët më të mëdhenj të botës që merren me studimin e grimcave fizike. Themeluar në vitin 1954, organizata është e bazuar në periferi veriperëndimore të Gjenevës në kufirin franko-zviceran, dhe ka 20 shtete anëtare të Evropës si dhe rreth 35 shtete të tjera pjesëmarrëse pa të drejta specifike në këtë organizëm.
  3. 3. PËR CFARË SHËRBEN  Qëllimi i kërkimeve të CERN-it është pikërisht studimi i grimcave pafundësisht të vogla. Dihet që grimcat e vogla dhe më të njohurat janë molekulat. Këto të fundit përbëhen nga atomet, të cilët përbëhen nga grimcat e quajtura protone, neutrone dhe elektrone. Protonet dhe neutronet formojnë atë që quhet hadron. Vetë hadronet janë të përbërë nga grimca akoma dhe më të vogla, që janë kuarket dhe gluonet (quarks, gluons). akoma më të vogla që përbëjnë tërë këta elementë që përmendëm deri tani. Në këtë laborator, bërthamat atomike apo protonet përplasen me shpejtësi marramendëse (deri në 99,9999991% të shpejtësisë së dritës) nëpërmjet disa mekanizmave tejet të ndërlikuar dhe specialë, për t‘ju dhënë një energji të jashtëzakonshme. Nga kjo përplasje specialistët shpresojnë të arrijnë në grimca pafundësisht të vogla dhe njëkohësisht të panjohura deri më tani, për të krijuar një ide mbi gjendjen e universit në momentet e para të krijimit të tij.
  4. 4. LHC  Në përshpejtuesin më të madh të grimcave elementare në botë LHC pranë Qendrës Evropiane për Kërkime Bërthamore CERN në Gjenevë, punojnë më shumë se 8000 shkenecetar te 580 instituteve kerkimore nga e gjithe bota. Nga ky kërkim pritet që në vitin 2012 te zbulohet ekzistenca e grimces me fondamentale te materies – bozonin e Higsovit. Me kete zbulim do te mund te jepet pergjigjja e njeres nga pyetjet fondamentale te fizikes: Nga vjen masa?. . Eksperimenti i fizikes me i madhi dhe me i fuqishmi i njerezimit prane Qendres per Kerkime Berthamore CERN ne Gjeneve, eshte vene ne perdorim ne veren e vitit 2008. Ky pershpejtues shtrihet 100 m nen siperfaqen e Tokes ne zonen kufitare mes Frances dhe Zvicres me nje gjatesi prej 27 kilometra dhe diameter prej afro 30 km. LHC do te beje te mundur zgjidhjen e ceshtjeve kryesore te fizikes. Eksperimenti i jep mundesi shkenctareve qe te udhetojne ne te kaluren, dhe per te mesuar se cfare ka ndodhur menjehere pas krijimit te universit. Ne kete eksperiment gjuhen dy grimca protonesh, ne drejtim kundrejt njera-tjetres. Ne fazen e fundit te perplasjes, tufa e protoneve arrin energji prej 7 TeV.
  5. 5. ATLAS  ATLAS (A Toroidal LHC ApparatuS) eshte detektori me i madh i grimcave, i cili ka nje madhesi te nje ndertese pese kateshe. Ne ATLAS kerkohet shpjegimi i fenomeneve te reja te fizikes, si per shembull grimcat e Higsovit, kandidatet e grimcave per materien e erret, dimenzionet shtese te hapesires. Karakteristika kryesore e detektorit eshte sistemi i tij magnetik. Ai perbehet nga bobina magnetike me nje superpercjelles me gjatesi prej 25 m, te ndertuar ne form gyp cilindri, aty ku kalon sasia e grimcave. Fusha magnetike i perkul grimcat ne menyre qe te matet impulsi tyre. CMS  CMS (Compact Muon Solenoid) me nje peshe prej 12500 ton eshte detektori me i rende ne bote. Ashtu si AtlasI edhe CMS humulton grimcat e Higsovit, kandidatet e grimcave per materien e erret dhe dimenzionet shtese te hapesires. Pjesa kryesore eshte nje magnet, fusha e te cilit eshte 100000 here me e forte sesa ajo e Tokes. Kjo eshte e ndare ne tre shtresa, ku hapesirat ne mes tyre jane te mbushura me gaz. Ne keto hapesira mundesohet zbulimi i myone me energji te larte.
  6. 6.  Detektori LHCb (Large Hadron Collider beauty) merret me pyetjet se pse universi yne eshte i perbere kryesisht nga materia dhe jo nga antimateria. Shencetaret jane duke studjuar ndryshimin e vogel ne mes te materies dhe antimateries. Basuar ne te ashtuquajturen beauty ose e bukura. Per ti indentifikuar keto grimca, shkencetaret kane ndertuar disa superdetektore te vecante.  Ne detektorin ALICE (A Large Ion Collider Experiment) studjohet gjendja e materies siç ishte ne milionin e sekondit pas Big-Bangut. Ndryshe nga tjeret, detektori ALICE perdoret per perplasje berthamash te atomit te plumbit. Kjo rezulton me krijimin e temperaturave 100000 here me te larta sesa ne berthamen e Diellit. Shkencetaret presin qe pjeset perberse te berthames, protonet dhe neutronet, ne nje temperature te tille te paimagjinushme do te shkrihen dhe do ti humbin lidhjet e rrjetave te tyre strukturore. Ne kete menyre do te simulohet gjendja e kuarkeve dhe gluoneve ashtu sic kane egzistuar ne milionin e sekondit pas Big-Bangut. LHCb ALICE
  7. 7. ANTIMATERIA  Gjithcka filloj me nje nxehtesi intensive te Big-Bangut. Megjitate per cdo grimce lind edhe nje binjake – nje antigrimce me mase te njejte por me ngarkese te kundert elektrike. Ne momentet e para te ekzistenzes se saj, universi ishte ne nje paraspeshim, ku materia dhe antimateria krijohej ne nje sasi te njejte. Vetem 1 sekonde pas Big-Bangut, u zhduk e tere antimateria, po thuaj se gati edhe materia. Nga teprica shume e vogel e materies u krijua cdo gje, gjithcka qe shofim rreth nesh: qe nga yjet, galaktikat, e deri tek Toka dhe jeta mbi te. Cfare ka ndodhur me antimaterien?. Kjo eshte enigma me e madhe e fizikes se grimcave elemntare, me te cilen fizikanet e CERN meren perdite, me qellimin e gjejes se nje zgjidhje.
  8. 8. ARRITJET SHKENCORE Disa arritje të rëndësishme në fizikën e thërrmijave janë bërë gjatë eksperimenteve në CERN. Ato përfshijnë:  1973: Zbulimi i rrymave neutral në dhomën flluskë Gargamelle;  1983: Zbulimi i bozoneve W dhe Z në eksperimentet UA1 dhe UA2  1989: Përcaktimi i numrit të familjeve të lehta neutrino në Mëdhenj Electron- pozitron Collider (LPP) që veprojnë në kulmin boson Z;  1995: krijimi i parë i atomeve antihydrogen në të eksperimentuar PS210;  1999: Zbulimi i shkeljes drejtpërdrejtë CP në eksperiment NA48  2010: izolimi prej 38 atomet e antihydrogen;  2011: Ruajtja antihydrogen për më shumë se 15 minuta;  2012: Një boson me masë rreth 125 GeV/c2 përputhje me afat të kërkuara Higgs boson
  9. 9. REFERENCA  http://www.shqiperia.com/lajme/lajm/nr/3840/ CERN-aty-ku-jeton-grimca-  http://eshtunamagjike.blogspot.com/2010/02/p ershpejtuesi-i-cern-it-gati-kerkimi-i.html  http://www.nastradini.com/forumi/informacioni- lajme-te-zgjedhura/informacion-te-rejat-ne- shkence/15/  http://en.wikipedia.org/wiki/CERN

×