SlideShare a Scribd company logo

6. ж.н ийн хувилал

O
O

жинхэнэ нэрийн хувилал

6. ж.н ийн хувилал

1 of 15
Download to read offline
LOGO
Жинхэнэ нэрийн
хувилал
Б.Отгон-Эрдэнэ
Жинхэнэ нэр гэж юу вэ?
Хүн амьтан, юмс үзэгдлийг шууд
нэрлэж, тооны дагавар, тийн ялгал
хамаатуулахын нөхцөлөөр хувилдаг.
Жинхэнэ нэр нь өгүүлбэрийн бүтцэд
ихэвчлэн үйлийн эзэн /өгүүлэгдэхүүн/,
үйлэнд өртөх юм /тусагдахуун/-ыг
нэрлэдэг.
Жишээ нь: Баярмаа ном авав.
Оноосон нэр ерийн нэр
Тийн ялгал
1 Нэрлэх
2. Харьяалах
3. Өгөх орших
4. Заах
5. Гарах
6. Үйлдэх
7. Хамтрах
8. Чиглэх
9. Жиших
хэн?, юу?
хэний? юуны?
хэнд? юунд?
хэнийг?, юуг?
хэнээс?, юунаас?
хэнээр?, юугаар?
хэнтэй?, юутай?
хэн үрүү?, юу уруу?
хэн шиг?, юу шиг?
I түвшин
1. аав
2. ээж
3. бал
4. цув
5. гэр
6. хүү
7. өмд
8. цамц
9. цүнх
10. нар
II түвшин
1. Туяа
2. Онон
3. нутаг
4. хаяг
5. морь
6. унага
7. баг
8. чарга
9. гараг
10. багш
III түвшин
1. шавж
2. үнэг
3. хоног
4. сан
5. аргаль
6. урхи
7. гурил
8. ааль
9. булга
10. цана
Тийн ялгалын нөхцөлөөр хувиргаарай!
Үгийн утгат хэсгүүд
Язгуур+ дагавар +нөхцөл
мал+ чин
мал+ ын
сур+ гч
сур+чээ
сур+гууль
цог+лог
дуу+чин
дуу+л
салхи+вч
сана+в
Үгийн утгат хэсгүүд
Язгуур+ залгавар
мал+
ын
дагавар
нөхцөл
чин
суу+
дал
лаа
морь+
л
ны
урга+
мал
сан
Ad

Recommended

Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайМонгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайNational University Of Mongolia
 
8. ж.нэр бүтэх арга
8. ж.нэр бүтэх арга  8. ж.нэр бүтэх арга
8. ж.нэр бүтэх арга oogii553
 
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal18. engiin ba niilmel oguulberiin angilal
18. engiin ba niilmel oguulberiin angilaltelmenten
 
Lecture 7 8.
Lecture 7 8.Lecture 7 8.
Lecture 7 8.Ge Go
 
найруулан бичих хэрэглэгдэхүүн2
найруулан бичих хэрэглэгдэхүүн2найруулан бичих хэрэглэгдэхүүн2
найруулан бичих хэрэглэгдэхүүн2Erdenetuya Galbadrah
 
Жинхэнэ нэр
Жинхэнэ нэрЖинхэнэ нэр
Жинхэнэ нэрGe Go
 

More Related Content

What's hot

монгол хэлний тест
монгол хэлний тестмонгол хэлний тест
монгол хэлний тестehkhtuya
 
9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эхoogii553
 
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р ангицөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р ангиenhstesteg
 
ч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгaltaa e
 
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэхурт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэхAltantuya33
 
холбоо үг
холбоо үг холбоо үг
холбоо үг jiguurten
 
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор талб.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор талshand1_Bondok
 
сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө
сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө
сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө jiguurten
 
Монгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйл
Монгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйлМонгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйл
Монгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйлGe Go
 
өгүүлбэрзүй
өгүүлбэрзүйөгүүлбэрзүй
өгүүлбэрзүйgantsengel
 
монгол хэлний шалгалт
монгол хэлний шалгалтмонгол хэлний шалгалт
монгол хэлний шалгалтOyuhai1127
 
хүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулгахүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулгаotgonerdeneotgonerdene
 
эсрэг ба ойролцоо үг
эсрэг ба ойролцоо үгэсрэг ба ойролцоо үг
эсрэг ба ойролцоо үгpvsa_8990
 

What's hot (20)

Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulelMongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
Mongol angli helnii niilmel uguulberiin zeregtsuulel
 
знө
знөзнө
знө
 
хэлц
 хэлц хэлц
хэлц
 
монгол хэлний тест
монгол хэлний тестмонгол хэлний тест
монгол хэлний тест
 
9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх9. хүүрнэмж эх
9. хүүрнэмж эх
 
Үгийн утга гэж юу вэ
Үгийн утга гэж юу вэҮгийн утга гэж юу вэ
Үгийн утга гэж юу вэ
 
лабугайн нулимс
лабугайн нулимслабугайн нулимс
лабугайн нулимс
 
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р ангицөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
цөм ба цөм бус өгүүлбэр 5р анги
 
ч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэгч.алтанцэцэг
ч.алтанцэцэг
 
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэхурт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
урт эгшигтэй үгийг тэмдэглэх
 
холбоо үг
холбоо үг холбоо үг
холбоо үг
 
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор талб.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
б.лхагвасүрэнгийн боржгины бор тал
 
сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө
сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө
сурган хүмүүжүүлэх зөвлөгөө
 
Монгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйл
Монгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйлМонгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйл
Монгол үгийн бүтэц, Бүтээвэрзүй, түүний судлах зүйл
 
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэмЛекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
Лекц №3 Үг зүйн холбогдолтой зөв бичих дүрэм
 
өгүүлбэрзүй
өгүүлбэрзүйөгүүлбэрзүй
өгүүлбэрзүй
 
монгол хэлний шалгалт
монгол хэлний шалгалтмонгол хэлний шалгалт
монгол хэлний шалгалт
 
эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.
 
хүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулгахүүрнэмж эхийн найруулга
хүүрнэмж эхийн найруулга
 
эсрэг ба ойролцоо үг
эсрэг ба ойролцоо үгэсрэг ба ойролцоо үг
эсрэг ба ойролцоо үг
 

Viewers also liked

наранчимэг
наранчимэгнаранчимэг
наранчимэгGanaa12
 
нэрийн тийн ялгалын утга
нэрийн тийн ялгалын утганэрийн тийн ялгалын утга
нэрийн тийн ялгалын утгаmuuduu
 
тийн ялгал
тийн ялгалтийн ялгал
тийн ялгалulziimanlai
 
үйл үгийн хувилал
үйл үгийн хувилалүйл үгийн хувилал
үйл үгийн хувилалmuuduu
 
монгол хэлний хичээлийн лавлах
монгол хэлний хичээлийн лавлахмонгол хэлний хичээлийн лавлах
монгол хэлний хичээлийн лавлахNyamzaya Gerelzaya
 

Viewers also liked (6)

Hicheel2
Hicheel2Hicheel2
Hicheel2
 
наранчимэг
наранчимэгнаранчимэг
наранчимэг
 
нэрийн тийн ялгалын утга
нэрийн тийн ялгалын утганэрийн тийн ялгалын утга
нэрийн тийн ялгалын утга
 
тийн ялгал
тийн ялгалтийн ялгал
тийн ялгал
 
үйл үгийн хувилал
үйл үгийн хувилалүйл үгийн хувилал
үйл үгийн хувилал
 
монгол хэлний хичээлийн лавлах
монгол хэлний хичээлийн лавлахмонгол хэлний хичээлийн лавлах
монгол хэлний хичээлийн лавлах
 

Similar to 6. ж.н ийн хувилал

6. ж.н ийн хувилал
6. ж.н ийн хувилал6. ж.н ийн хувилал
6. ж.н ийн хувилалoogii553
 
цахим 2в
цахим 2вцахим 2в
цахим 2вZaya80
 
цахим 2в
цахим 2вцахим 2в
цахим 2вZaya80
 
цахим 2в
цахим 2вцахим 2в
цахим 2вZaya80
 
7 анги шалгалтанд бэлдэх
7 анги шалгалтанд бэлдэх7 анги шалгалтанд бэлдэх
7 анги шалгалтанд бэлдэхxaky
 
даалгавар баярмаа
даалгавар баярмаадаалгавар баярмаа
даалгавар баярмааGanzorig Tseepee
 
өгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүдөгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүдBaterdene Solongo
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм nandia
 
зөвлөгөө
зөвлөгөөзөвлөгөө
зөвлөгөөduka79
 
хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2
хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2
хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2school14
 
монгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материалмонгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материалgganchimeg
 
Монгол хэл
Монгол хэлМонгол хэл
Монгол хэлonhonoo
 
Туршилт
ТуршилтТуршилт
Туршилтtsermaa48
 
хувилбарт дасгал
хувилбарт дасгалхувилбарт дасгал
хувилбарт дасгалjobshig
 
Random 110510220432-phpapp01 (1)
Random 110510220432-phpapp01 (1)Random 110510220432-phpapp01 (1)
Random 110510220432-phpapp01 (1)Nurbol Aldibyek
 

Similar to 6. ж.н ийн хувилал (20)

6. ж.н ийн хувилал
6. ж.н ийн хувилал6. ж.н ийн хувилал
6. ж.н ийн хувилал
 
6. ж.н ийн хувилал
6. ж.н ийн хувилал6. ж.н ийн хувилал
6. ж.н ийн хувилал
 
цахим 2в
цахим 2вцахим 2в
цахим 2в
 
цахим 2в
цахим 2вцахим 2в
цахим 2в
 
цахим 2в
цахим 2вцахим 2в
цахим 2в
 
7 анги шалгалтанд бэлдэх
7 анги шалгалтанд бэлдэх7 анги шалгалтанд бэлдэх
7 анги шалгалтанд бэлдэх
 
даалгавар баярмаа
даалгавар баярмаадаалгавар баярмаа
даалгавар баярмаа
 
өгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүдөгүүлбэрийн гол гишүүд
өгүүлбэрийн гол гишүүд
 
тест монгол хэл
 тест монгол хэл  тест монгол хэл
тест монгол хэл
 
Pdf 1
Pdf 1Pdf 1
Pdf 1
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
 
зөвлөгөө
зөвлөгөөзөвлөгөө
зөвлөгөө
 
дүрэм
дүрэм дүрэм
дүрэм
 
хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2
хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2
хэлц хэлц бус өгүүлбэр 2
 
монгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материалмонгол хэлний тараах материал
монгол хэлний тараах материал
 
Монгол хэл
Монгол хэлМонгол хэл
Монгол хэл
 
Туршилт
ТуршилтТуршилт
Туршилт
 
хувилбарт дасгал
хувилбарт дасгалхувилбарт дасгал
хувилбарт дасгал
 
Random 110510220432-phpapp01 (1)
Random 110510220432-phpapp01 (1)Random 110510220432-phpapp01 (1)
Random 110510220432-phpapp01 (1)
 

6. ж.н ийн хувилал

  • 2. Жинхэнэ нэр гэж юу вэ? Хүн амьтан, юмс үзэгдлийг шууд нэрлэж, тооны дагавар, тийн ялгал хамаатуулахын нөхцөлөөр хувилдаг. Жинхэнэ нэр нь өгүүлбэрийн бүтцэд ихэвчлэн үйлийн эзэн /өгүүлэгдэхүүн/, үйлэнд өртөх юм /тусагдахуун/-ыг нэрлэдэг. Жишээ нь: Баярмаа ном авав. Оноосон нэр ерийн нэр
  • 3. Тийн ялгал 1 Нэрлэх 2. Харьяалах 3. Өгөх орших 4. Заах 5. Гарах 6. Үйлдэх 7. Хамтрах 8. Чиглэх 9. Жиших хэн?, юу? хэний? юуны? хэнд? юунд? хэнийг?, юуг? хэнээс?, юунаас? хэнээр?, юугаар? хэнтэй?, юутай? хэн үрүү?, юу уруу? хэн шиг?, юу шиг?
  • 4. I түвшин 1. аав 2. ээж 3. бал 4. цув 5. гэр 6. хүү 7. өмд 8. цамц 9. цүнх 10. нар II түвшин 1. Туяа 2. Онон 3. нутаг 4. хаяг 5. морь 6. унага 7. баг 8. чарга 9. гараг 10. багш III түвшин 1. шавж 2. үнэг 3. хоног 4. сан 5. аргаль 6. урхи 7. гурил 8. ааль 9. булга 10. цана Тийн ялгалын нөхцөлөөр хувиргаарай!
  • 5. Үгийн утгат хэсгүүд Язгуур+ дагавар +нөхцөл мал+ чин мал+ ын сур+ гч сур+чээ сур+гууль цог+лог дуу+чин дуу+л салхи+вч сана+в
  • 6. Үгийн утгат хэсгүүд Язгуур+ залгавар мал+ ын дагавар нөхцөл чин суу+ дал лаа морь+ л ны урга+ мал сан
  • 7. Утгат хэсгээр зааглан тэмдэглээрэй! I түвшин 1. аавын 2. ээжид 3. балла 4. цувыг 5. гэрлэ 6. хүүтэй 7. өмд шиг 8. цамцыг 9. цүнхл 10.нарны II түвшин 1. Туяа гаа 2. Онон ийн 3. нутагтаа 4. хаягийг нь 5. морилоод 6. унагалжээ 7. баглааг 8. багаджээ 9. гаргуудыг 10.багшийнхаа III түвшин 1. шавжнуудыг 2. үнэгчлэв 3. хоноглоод 4. сандаа 5. аргалиар нь 6. урхидаад 7. гурилдав 8. аальгүйт 9. булган 10.цанаар нь
  • 8. Жинхэнэ нэрийн хувилал Жинхэнэ нэр хамаатуулахтийн ялгалтоо- - - дүү- нар –ын -аа хамаатуулах биед эзэнд I II III aa-4 минь,маань чинь, тань нь
  • 9. Язгуур+ залгавар дагавар нөхцөл Үндэс гэж юу вэ? Үгийн хамгийн ерөнхий цөм утгыг агуулсан, цаашид үл задрах, бүтцийн эхэнд байрлах утгат хэсгийг язгуур гэнэ. Шинэ үг бүтээдэг залгаврыг дагавар гэнэ. Үг хувиргадаг залгаврыг нөхцөл гэнэ. Нөхцөлийн өмнө байрлах утгат хэсгийн үндэс гэнэ. Жишээ нь: сурагчдын- сур –гч –д -ын номыг - ном -ыг
  • 12. 1. амьдралд а. Үгийн бүтэц: амь –д – р –л -д -д- өгөх оршихын т.я-ын нөхцөл -л- үйл үгээс нэр үг бүтээх дагавар -р- нэр үгээс үйл үг бүтээх дагавар -д- нэр үгээс нэр үг бүтээх дагавар амьдрал- үүсмэл нэр үндэс амь-идэвхтэй нэр язгуур ү.ү Үг зүйн бүрэн задлал хийх а. Үгийн бүтэц б. Үг бүтэх ёс в. Үгсийн аймаг
  • 13. Үгийн бүтцээр зааглан тайлбарлаарай 1. амьдралд 2. төрлийн 3. захирагчийн 4. саалийн 5. хоолойгоороо 6. алгандаа 7. үнсээ 8. шилээрээ 9. бүргэд шиг 10. салхины 11. хүчийг 12. хаалгаа 13. бүслүүрээс 14. зүрхнээсээ 15. сэтгэл рүүгээ 16. ухаанд чинь 17. тавилангаар 18. хөвгүүд нь 19. тооноо 20. шуурганд
  • 14. 1. амь-д –р -л -д 2. төр-л- ийн 3. захь-р-гч-ийн 4. саа-ль-ийн 5. хоолой-оор -оо 6. алга -д-аа 7. үнс- О -ээ 8. шил-ээр -ээ 9. бүргэд -шиг 10. салхи -ы 11. хүч -ийг 12. хаа-лга –О -аа 13. бүс-л-үүр -ээс 14. зүрх –ээс -ээ 15. сэд-гэ-л –рүү -ээ 16. ух-аан –д -чинь 17. тавь-л-н -аар 18. хөвгүүн-д -нь 19. тооно –О -оо 20. шуур-га -д Үгийн бүтцээр зааглан тайлбарлаарай ү.б.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.ү ү.б.ү ү.б.ү ү.б.ү ү.б.ү ү.б.ү ү.б.ү ү.б.ү ү.б.ү
  • 15. Даалгавраа шалгаарай! I түвшин 1. аав-ын 2. ээж -д 3. бал -л 4. цув -ыг 5. гэр -л 6. хүү- тэй 7. өмд -шиг 8. цамц- ыг 9. цүнх- л 10. нар- ы II түвшин 1. Туяа - г- аа 2. Онон- ийн 3. нутаг- т- аа 4. хаяг -ийг -нь 5. морь - л -оод 6. унага- л-жээ 7. баг –л- аа- г 8. бага –д -жээ 9. гараг –ууд - ыг 10. багш –ийн- аа III түвшин 1. шав-ж-ууд-ыг 2. үнэг-чил-в 3. хоно- г- л-оод 4. сан- д- аа 5. аргаль- аар-нь 6. урхи-д-аад 7. гурил –д -в 8. ааль-гүй-т 9. булга-н 10. цана-аар-нь