SlideShare a Scribd company logo

Leg3

1 of 12
Ñýòãýö
Амьд материйн үндсэн шинж нь өөрийгөө хүрээлэн байгаа орчныг
тусгаж түүнтэй өөрийгөө зохицуулан амьдрах чадвартай байдагт
оршино.
Сэтгэц нь өндөр хөгжилтэй матери болох тархины онцгой шинж
чанар юм. Амьд матери гадаад орчны үйлдлийн эсрэг хариу өгөх
сэтгэц байхгүй бол тэр нь амьдрах чадваргүй болно.
Бодит байдлыг тусгах тархины чадварыг сэтгэц гэнэ.
Сэтгэц нь хүний гадаад үйл ажиллагааг зохицуулахаас гадна
хүний хүний дотоод эрхтэн, эд эсүүдэд нөлөө үзүүлнэ. Ийм учраас
хүний сэтгэцийн байдлаас түүний ажлын амжилт, биеийн эрүүл
мэнд, урт удаан наслах буюу өтөлж хөгшрөх зэрэг байдал шууд
шалтгаална.
ÑÝÒÃÝÖÈÉÍ ¿ÇÝÃÄË¿¿Ä
СЭТГЭЦИЙН ҮЗЭГДЛҮҮД
Сэтгэцийн процесс Сэтгэцийн шинж
Сэтгэцийн байдал
Сэтгэцийн бүрдэл
Нийгэм сэтгэл зүйн
үзэгдэл ,процессууд
Сэтгэцийн үзэгдлүүд- хүний сэтгэцийн үндэс агуулгын
тусгадаг бүх процесс, үзэгдлийн цогц бөгөөд сэтгэл
судлал нь мэдлэгийн өвөрмөц салбарын хувьд түүнийг
судалдаг юм.
Сэтгэцийн процесс- хүнийг хүрээлэн буй бодит
байдлын нөлөөллийг анхлан тусгах ба ухамсарлах
боломжийг хангаж буй сэтгэцийн үзэгдэл юм. Тэдгээр
нь эхлэл, тодорхой явц ба төгсгөлтэй байдаг.
Сэтгэцийн процессийг: танин мэдэхүйн |сэрэл,
хүртэхүй, анхаарал, төсөөлөл, ой тогтоолт, зохион
бодох, сэтгэхгүй, хэл яриа| сэтгэл хөдөлгөөн ба
зоригийн гэж ангилдаг.
Сэтгэцийн шинж- энэ нь бие хүний ихээхэн
тогтвортой, байнга илэрдэг онцлогууд бөгөөд тухайн
хүний хувьд илрэн зан үйл ба үйл ажиллагааны чанар-
тооны тодорхой түвшин тодорхойлдог.
Сэтгэцийн шинжид чиг хандлага, темперамент, зан төлөв, авъяас
чадвар хамаардаг.
Сэтгэцийн байдал- тухайн цаг мөчид илрэх хүний ажиллах
чадвар болон сэтгэцийн үйлийн чанарын тодорхой түвшин юм.
Түүнд идвэхтэй, идвэхгүй, сэргэлэн цовоо, ядарсан байдлууд
болон дургүйцэл зэрэг хамаарагдана.
Сэтгэцийн бүрдэл- хүний амьдралын болон мэргэжлийн
туршлага эзэмших явцад төлөвшдөг сэтгэцийн үзэгдлүүд бөгөөд
агуулга нь мэдлэг, чадвар, дадлын онцгой зохицол юм.
Нийгэм- сэтгэл зүйн үзэгдэл ба процесс- харилцан үйлдэл,
харилцаа, хүмүүс бие биедээ харилцан нөлөөлөх ба тэдний
нийгмийн тодорхой бүлэгт хамаарах зэргээс илрэх сэтгэл зүйн
үзэгдэл юм.
ÎÐÎÑÛÍ ÝÐÄÝÌÒÄÈÉÍ ÎÍÎË ÄÀÕÜ ÁÀÉÃÀËÜ ØÈÍÆËÝËÈÉÍ ¿ÍÄÝÑ
Çаí ¿éëèéã çî
õèöóóëàõ È.Ì .Ñå÷
íîâèéí áàéãàëü
øèíæëýëèéí
Äýýä ìýäðýëèéí ¿éë
àæèëãààíû òóõàé
È.Ï.Ïàâëîâûí îíîë
Үéë àæèëãààíû
òîãòîëöîîíû
Ï.Ê.Àíîõîíû îíîë
Òîãòîëöîîò äèíàìèê
бàéðøëûí òóõàé
À.Ð.Ëóðèÿãèéí îíîë
Ñýòãýöèéí áàéãàëü
øèíæëýëèéí
¿íäýñ

More Related Content

What's hot

ёс зүй нийгмийн хариуцлага
ёс зүй нийгмийн хариуцлагаёс зүй нийгмийн хариуцлага
ёс зүй нийгмийн хариуцлагаMunkhtur Davaanyam
 
Капитал гэж вэ?
Капитал гэж вэ?Капитал гэж вэ?
Капитал гэж вэ?yanjika
 
эртний хятадын философи
эртний хятадын философиэртний хятадын философи
эртний хятадын философиPrime Rose Snowdrop
 
лекц 3
лекц  3лекц  3
лекц 3azora14
 
социологийн судалгааны үндсэн аргууд
социологийн судалгааны үндсэн аргуудсоциологийн судалгааны үндсэн аргууд
социологийн судалгааны үндсэн аргуудNandia Nandia Ganbold
 
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаансэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанThistle Khongorzul
 
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology  мэдрэлийн физиологиNeurophysiology  мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology мэдрэлийн физиологиAltanzul Bayarsaikhan
 
7 зан төлөвийн судалгаа)
7 зан төлөвийн судалгаа)7 зан төлөвийн судалгаа)
7 зан төлөвийн судалгаа)Tsuntsaga Ch
 
бие хүний зан төлөв лекц 2
бие хүний зан төлөв лекц 2бие хүний зан төлөв лекц 2
бие хүний зан төлөв лекц 2Tserendulam Gan-Erdene
 
Маркетингийн орчин
Маркетингийн орчин Маркетингийн орчин
Маркетингийн орчин dagarzandraidorjmyag
 

What's hot (20)

Лекц №3 Төслийн судалгаа, түүний ангилал
Лекц №3 Төслийн судалгаа, түүний ангилалЛекц №3 Төслийн судалгаа, түүний ангилал
Лекц №3 Төслийн судалгаа, түүний ангилал
 
Лекц 6
Лекц 6Лекц 6
Лекц 6
 
ёс зүй нийгмийн хариуцлага
ёс зүй нийгмийн хариуцлагаёс зүй нийгмийн хариуцлага
ёс зүй нийгмийн хариуцлага
 
Leg9
Leg9Leg9
Leg9
 
Капитал гэж вэ?
Капитал гэж вэ?Капитал гэж вэ?
Капитал гэж вэ?
 
Lekts2. statistik ajilglalt
Lekts2.  statistik ajilglaltLekts2.  statistik ajilglalt
Lekts2. statistik ajilglalt
 
эртний хятадын философи
эртний хятадын философиэртний хятадын философи
эртний хятадын философи
 
Лекц 9
Лекц 9Лекц 9
Лекц 9
 
лекц
лекцлекц
лекц
 
Лекц 7
Лекц 7Лекц 7
Лекц 7
 
лекц 3
лекц  3лекц  3
лекц 3
 
Leg16
Leg16Leg16
Leg16
 
социологийн судалгааны үндсэн аргууд
социологийн судалгааны үндсэн аргуудсоциологийн судалгааны үндсэн аргууд
социологийн судалгааны үндсэн аргууд
 
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаансэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
 
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology  мэдрэлийн физиологиNeurophysiology  мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
 
Legts 13
Legts 13Legts 13
Legts 13
 
7 зан төлөвийн судалгаа)
7 зан төлөвийн судалгаа)7 зан төлөвийн судалгаа)
7 зан төлөвийн судалгаа)
 
бие хүний зан төлөв лекц 2
бие хүний зан төлөв лекц 2бие хүний зан төлөв лекц 2
бие хүний зан төлөв лекц 2
 
лекц №3
лекц №3лекц №3
лекц №3
 
Маркетингийн орчин
Маркетингийн орчин Маркетингийн орчин
Маркетингийн орчин
 

Similar to Leg3 (20)

лекц №10
лекц №10лекц №10
лекц №10
 
Leg7
Leg7Leg7
Leg7
 
PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2
 
хүртэхүй
хүртэхүйхүртэхүй
хүртэхүй
 
лекц№5
лекц№5лекц№5
лекц№5
 
Legts 11
Legts 11Legts 11
Legts 11
 
Leg2
Leg2Leg2
Leg2
 
Лекц 3
Лекц 3Лекц 3
Лекц 3
 
PTON111-Хичээл-8
PTON111-Хичээл-8PTON111-Хичээл-8
PTON111-Хичээл-8
 
PTON111-Хичээл-2/1
PTON111-Хичээл-2/1PTON111-Хичээл-2/1
PTON111-Хичээл-2/1
 
Leg15
Leg15Leg15
Leg15
 
лекц №10
лекц №10лекц №10
лекц №10
 
PТОN111-Хичээл 1/1
PТОN111-Хичээл 1/1PТОN111-Хичээл 1/1
PТОN111-Хичээл 1/1
 
сэтгэл судлал
сэтгэл судлалсэтгэл судлал
сэтгэл судлал
 
2012 01 lesson nursing management
2012  01 lesson nursing management2012  01 lesson nursing management
2012 01 lesson nursing management
 
Leg12
Leg12Leg12
Leg12
 
Lects1
Lects1Lects1
Lects1
 
Communication ethics & stress management
Communication ethics & stress management Communication ethics & stress management
Communication ethics & stress management
 
Leaf closeup (2)
Leaf closeup (2)Leaf closeup (2)
Leaf closeup (2)
 
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ  НӨЛӨӨЛӨЛМ.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ  НӨЛӨӨЛӨЛ
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
 

More from Мөнх- Очир (18)

2 huchin zuiliin sydalgaa
2 huchin zuiliin sydalgaa2 huchin zuiliin sydalgaa
2 huchin zuiliin sydalgaa
 
2 ererbiin sydalgaa
2 ererbiin sydalgaa2 ererbiin sydalgaa
2 ererbiin sydalgaa
 
Leg13.2
Leg13.2Leg13.2
Leg13.2
 
Leg13.1
Leg13.1Leg13.1
Leg13.1
 
Leg10.2
Leg10.2Leg10.2
Leg10.2
 
Leg10.1
Leg10.1Leg10.1
Leg10.1
 
Leg4
Leg4Leg4
Leg4
 
Cem3
Cem3Cem3
Cem3
 
Cem1
Cem1Cem1
Cem1
 
Cem14
Cem14Cem14
Cem14
 
Cem13
Cem13Cem13
Cem13
 
Cem12
Cem12Cem12
Cem12
 
Cem11
Cem11Cem11
Cem11
 
Cem10
Cem10Cem10
Cem10
 
Cem8
Cem8Cem8
Cem8
 
Cem7
Cem7Cem7
Cem7
 
Cem6
Cem6Cem6
Cem6
 
Cem5
Cem5Cem5
Cem5
 

Leg3

  • 2. Амьд материйн үндсэн шинж нь өөрийгөө хүрээлэн байгаа орчныг тусгаж түүнтэй өөрийгөө зохицуулан амьдрах чадвартай байдагт оршино. Сэтгэц нь өндөр хөгжилтэй матери болох тархины онцгой шинж чанар юм. Амьд матери гадаад орчны үйлдлийн эсрэг хариу өгөх сэтгэц байхгүй бол тэр нь амьдрах чадваргүй болно. Бодит байдлыг тусгах тархины чадварыг сэтгэц гэнэ. Сэтгэц нь хүний гадаад үйл ажиллагааг зохицуулахаас гадна хүний хүний дотоод эрхтэн, эд эсүүдэд нөлөө үзүүлнэ. Ийм учраас хүний сэтгэцийн байдлаас түүний ажлын амжилт, биеийн эрүүл мэнд, урт удаан наслах буюу өтөлж хөгшрөх зэрэг байдал шууд шалтгаална.
  • 3. ÑÝÒÃÝÖÈÉÍ ¿ÇÝÃÄË¿¿Ä СЭТГЭЦИЙН ҮЗЭГДЛҮҮД Сэтгэцийн процесс Сэтгэцийн шинж Сэтгэцийн байдал Сэтгэцийн бүрдэл Нийгэм сэтгэл зүйн үзэгдэл ,процессууд
  • 4. Сэтгэцийн үзэгдлүүд- хүний сэтгэцийн үндэс агуулгын тусгадаг бүх процесс, үзэгдлийн цогц бөгөөд сэтгэл судлал нь мэдлэгийн өвөрмөц салбарын хувьд түүнийг судалдаг юм. Сэтгэцийн процесс- хүнийг хүрээлэн буй бодит байдлын нөлөөллийг анхлан тусгах ба ухамсарлах боломжийг хангаж буй сэтгэцийн үзэгдэл юм. Тэдгээр нь эхлэл, тодорхой явц ба төгсгөлтэй байдаг. Сэтгэцийн процессийг: танин мэдэхүйн |сэрэл, хүртэхүй, анхаарал, төсөөлөл, ой тогтоолт, зохион бодох, сэтгэхгүй, хэл яриа| сэтгэл хөдөлгөөн ба зоригийн гэж ангилдаг. Сэтгэцийн шинж- энэ нь бие хүний ихээхэн тогтвортой, байнга илэрдэг онцлогууд бөгөөд тухайн хүний хувьд илрэн зан үйл ба үйл ажиллагааны чанар- тооны тодорхой түвшин тодорхойлдог.
  • 5. Сэтгэцийн шинжид чиг хандлага, темперамент, зан төлөв, авъяас чадвар хамаардаг. Сэтгэцийн байдал- тухайн цаг мөчид илрэх хүний ажиллах чадвар болон сэтгэцийн үйлийн чанарын тодорхой түвшин юм. Түүнд идвэхтэй, идвэхгүй, сэргэлэн цовоо, ядарсан байдлууд болон дургүйцэл зэрэг хамаарагдана. Сэтгэцийн бүрдэл- хүний амьдралын болон мэргэжлийн туршлага эзэмших явцад төлөвшдөг сэтгэцийн үзэгдлүүд бөгөөд агуулга нь мэдлэг, чадвар, дадлын онцгой зохицол юм. Нийгэм- сэтгэл зүйн үзэгдэл ба процесс- харилцан үйлдэл, харилцаа, хүмүүс бие биедээ харилцан нөлөөлөх ба тэдний нийгмийн тодорхой бүлэгт хамаарах зэргээс илрэх сэтгэл зүйн үзэгдэл юм.
  • 6. ÎÐÎÑÛÍ ÝÐÄÝÌÒÄÈÉÍ ÎÍÎË ÄÀÕÜ ÁÀÉÃÀËÜ ØÈÍÆËÝËÈÉÍ ¿ÍÄÝÑ Çаí ¿éëèéã çî õèöóóëàõ È.Ì .Ñå÷ íîâèéí áàéãàëü øèíæëýëèéí Äýýä ìýäðýëèéí ¿éë àæèëãààíû òóõàé È.Ï.Ïàâëîâûí îíîë Үéë àæèëãààíû òîãòîëöîîíû Ï.Ê.Àíîõîíû îíîë Òîãòîëöîîò äèíàìèê бàéðøëûí òóõàé À.Ð.Ëóðèÿãèéí îíîë Ñýòãýöèéí áàéãàëü øèíæëýëèéí ¿íäýñ
  • 7. Зан үйлийг зохицуулах И.М.Сеченовын байгаль шинжлэлийн онол Сэтгэцийн амьдралын ухамсартай болон ухамсаргүй бүхэл үйлдлүүд гарал үүслийн хувьд рефлексийн шинжтэй гэж үзээд И.М.Сеченов механик хариу бус,харин дохионы үүрэг гүйцэтгэх мэдрэхүйн эрхтэнүүдийн холбоо уялдаа бүхий хөдөлгөөн юм. И.М.Сеченов мэдрэхүйн эрхтэнүүдийн үйл ажиллагааг тайлбарлах шинэ хандлагыг үндэслэн хүлээн авуурын үйл явц бол задлан ялгагчдын бүхэллэг цогц механизмын зөвхөн дохионы тал,харин нөгөө тал нь булчингаас бүрдэнэ гэж үзсэн.Булчингийн мэдрэмж дохион нь тухайн орчины орон зай цаг хугацааны мэдээллийн эх үүсвэр бөгөөд энэ нь сэтгэхүйн энгийн хэлбэрийн суурь болж онтогенезийн явцад танин мэдэхүйн дээд хэлбэрийг үүсгэдэг. Дээд мэдрэлийн үйл ажилгааны тухай И.П.Павловын онол; И.П.Павловийн онолын үндэс нь эволюци –биологийн буюу дасан зохицох утгаар бие махбодийн рефлексийн өөрийгөө зохицуулах төсөөлөл юм.
  • 8. Өөрийгөө зохицуулах төсөөлөл юм.өөрийгөө удирдан зохицуулахад мэдрэлийн тогтолцоо гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Оросын нэрт эрдэмтэн цусны эргэлт хоол боловсруулахыг судалж эхэлсний дараа гадаад ба дотоод илрэлийн нэгдэлд гадаад орчны харилцан уялдаанд бүхэл организмын зан үйлийн судалгаанд шилжсэн байна.Энэхүү харилцан уялдааг зохицуулах эрхтэн бол амьдрал үйл ажиллагааны бүх л процессын түүний дотор сэтгэцийн дээд зохицуулагч их тархины тал бөмбөлгүүдийн төвүүд юм. Зан үйлийн үндсэн үйлдэл нөхцөлт рефлексийн ачаар бие махбодь төрөлхийн нөхцөлд зохицож чаддаг. И.П.Павлов болон түүний шавь нар сэтгэл зүйн хэд хэдэн үзэгдлийн учир шалтгааныг нээхдээ нөхцөлт рефлекс үүсч бий болох өөрчлөгдөх (тархалт,төвлөрөлт гэх мэт) хөдөлгөөнийг тал бүрээс нь судалсан юм. Тогтолцоот динамик байршлын тухай А.Р.Луриягийн онол. Тухайн онолын дагуу зориудын зан үйлийг зохицуулагч бол хэл яриа юм. Танин мэдэхүйн үүрэгтэй үг нь хүний зориудын хөдөлгөөний чухал зохицуулагч байж зориудын түлхэц хөдөлгөнөөс нарийн нэгдмэл тогтолцоог бүрдүүлэх зан үйлийн зориудын хэв шинжид шилждэг.
  • 9. Óÿí õàòàí ÷àíаðàà𠺺ð÷ëºãäºí õóâüñäàã õóâèéí øààðäëàãàà𠺺ðèé㺺 óäèðäàí ÷èãë¿¿ëýõ ÷àäâàðààð Ñýòãýöèéí ¿éë àæèëãààíû òîãòîëöîî Òîäîðõîéëîãäîíî ¯éë àæèëãààã áàãòààíà Àôôåðåíò íèéëýã ¿éëèéã Çàí áàéäëûã çàñàæ çàëðóóëàõ ìåõàíèçì ¯éëäëèéí ¿ð ä¿íãèéí àêöåïòîð
  • 10. Хүний зан үйл болон рефлексийн үйл ажилгааг цогц бөгөөд тодорхой зохион байгуулалттай процесс гэж үзэх ёстой ба энэ нь 1-рт гадаад орчинд организмд дасан зохицох 2-рт түүнийг идэвхтэй өөрчлөх хувиргахад чиглэгддэг,тодорхой хэмжээний зохион байгуулалтай гэх гэх утгаар авч үзэх ёстой.Дээрхийн үндэс бол П.К.Анохины судалж байсан сэтгэцийн үйл ажилгааны тогтолцоо юм. Үйл ажилгааны тогтолцоо(ҮАТ)-хүний биеийн эрхтнүүд болон мэдрэлийн тогтолцооны бүрэлдэхүүн хэсгийн зохион байгуулалт нь ач холбогдол бүхий дасан зохицох үр дүн төлөвлөсөн үйлдлийг бүтээлчээр хэрэгжүүлэхэд чиглэгддэг Дасан зохицох үр дүнд хүрэхэд дараах өвөрмөц механизмууд чухал үүрэгтэй Мэдрэлийн тогтолцоонд ирэх бүх мэдээллийн афферент синтез; Үйлдлийн үр дүнгийн акцепторийн афферент загварын хэлбэрээр үр дүнг урьдчилан таамаглан шийдвэр гаргах; Үйлдэл;
  • 11. Үйлдлийн үр дүнгийн акцепторын афферент загварын эргэх холбоонд гүйцэтгэж буй үйлдлийн үзүүлэлтийг нийцүүлэх; Мэдрэлийн тогтолцооны хийсвэр дүр ба үйлдлийг бодит үзүүлэлт хооронд үл тохирох үед зан үйлийг залруулах . ҮАТ-ны бүрэлдэхүүн хэсэг нь бүтцийн ойр байдал, анатомийн байдлаар тодорхойлогдохгүй . Түүнд байрлалын хувьд ойр төдийгүй хол байрлах бие махбодын тогтолцоо ч багтана.Тэр анатомын хувьд бүхэл тогтолцоо эсвэл зарим тохиолдолд бүхэл эрхтэний тодорхой хэсгийг ч өөртөө хамруулна. Гэхдээ мэдрэлийн тодорхой эс,булчин ямар нэг хэтэрхий хэсэг бүхэл эрхтэн бүгд ҮАТ-нд багтаж ач холбогдолтой дасан зохицох үр дүнд хүрэхийн тулд идэвхтэй оролцдог. Эдгээр нэгдлүүдийн шилэгдэх,холбоо уялдааг зохицуулж байдаг хүчин зүйл нь ҮАТ-ны биологийн ба физилогийн бүтэц болон эцсийн дасан зохицох үр дүнгийн чанарын үзүүлэлт юм.
  • 12. ҮАТ нь Уян хатан чанар буюу өөрийн юм бүрэлдэхүүн хэсгийг солих чадвараар тодорхойлогдоно.Тухайлбал амьсгалын ҮАТ –нь төрөлхийн тодорхой бүтэц тул уян хатаэ шинжтэй байх боломжгүй:амьсгалахад төв болон зах мэдрэлийн бүрэлдэхүүн хэсгүүд адил оролцоно.Гэтэл биеийн хөдөлгөөний ҮАТ нь уян хатан шинжтэйбөгөөд түүний бүрэлдэхүүн хэсгийнхарилцан холбоог төвөггүй өөрчлөх боломжтой юм. Тухайлбал ямар нэгэн зүйлд гүй, үсэрч, мөлхөж, алхаж хүрч болно.