SlideShare a Scribd company logo

Leg11

1 of 28
Leg11
Сэтгэхүй - бодит ертөнцийн юмс болон үзэгдлийн холбоо
уялдааг тусгах сэтгэцийн танин мэдэхүйн процесс.
“Сэтгэхүй - хүний гадаад ертөнцөд болон мөн өөртөө дээд
зэргээр баримжаалах хэрэглүүр мөн”
И.П.Павлов
СЭТГЭХҮЙ
ЯВАГДАХ ОНЦЛОГ СЭТГЭХҮЙН ХӨГЖЛИЙН
ОНЦЛОГ
ДАМ ШИНЖ Харж үйлдэх сэтгэхүй
МЭДЛЭГТ ТУЛГУУРЛАХ
Аливаа зүйл дээр ажиллах
Юмсын шинжийг нэгтгэн дүгнэх
‘‘Идэвхтэй бясал галаар’’
хязгаарлагдахгүй
Бодит шинж
Сэтгэхүйн процессын өөрчлөн
байгуулалтХолбоо уялдааны үгэн хэлбэрийн
тусгал
Чиг зорилготой сэтгэх үйл ажиллагаа
Хүний практик үйл ажиллагаатай
холбоотой Хийсвэр- логикийн сэтгэхүйн чадвар
Сэтгэхүйн өвөрмөц онцлог
Сэтгэхүйн процесс дараах онцлогуудаар тодорхойлдог:
1. Сэтгэхүй дам шинжээр тодорхойлогддог. Бодит ертөнцийн юмс
үзэгдлийн хоорондын холбоо уялдааг тодорхойлохдоо шууд
сэрж, хүртэхээс гадна ой тогтоолтонд хадгалагдсан
хуримтлуулагдсан туршлага дээр тулгуурладаг.
2. Хүн сэтгэхдээ байгаль, нийгмийн ерөнхий хуулиудын талаарх
мэдлэгт тулгууралдаг. Сэтгэх процессын явцад хүн гадаад
ертөнцийн нийтлэг холбоо, зүй тогтлолыг тусгах ерөнхий
мэдлэг, туршлагад тулгуурладаг байна
3. Сэтгэхүй нь ‘‘идэвхтэй бясалгалаас ’’ эхлэх боловч түүгээр
хязгаарлагдахгүй. Юмс үзэгдлийн холбоо, хамаарлыг тухайн
үзэгдлийн хувьд бус түүнтэй төстэй үзэгдлүүдтэй
хамааралтайгаар нэгтгэн дүгнэж, хийсвэрлэн сэтгэдэг.
4. Сэтгэхүй бол юмсын хоорондын холбоо уялдааны үгэн
хэлбэрийн тусгал юм. Сэтгэхүй, хэл яриа салшгүй холбоотой.
Иймээс сэтгэхүй хэл ярианд тулгуурласнаар хийсвэрлэх,
нэгтгэн дүгнэх боломжтойн зэрэгцээгээр үг нь өөрийн мөн
чанараар өвөрмөц цочроогч байж бодит ертөнцийн нэгтгэн
дүгнэсэн хэлбэрийн дохио болдог.
5. Хүний сэтгэхүй практик үйл ажиллагаатай салшгүй
холбоотой. Агуулгын хувьд хүний нийгмийн практик туршлагад
тулгуурладаг. Сэтгэхүй бол гадаад ертөнцийн тухай энгийн
бясалгал биш, гадаад ертөнцийг өөрчлөхөд чиглэгдсэн
хөдөлмөрийн болон бусад үйл ажиллагааны явцад үүсэх
зорилтыг тодорхойлох тусгал юм.

Recommended

ой тогтоолт
ой тогтоолтой тогтоолт
ой тогтоолтOyuka Oyu
 
зохион бодохуй
зохион бодохуйзохион бодохуй
зохион бодохуйMaRaLaa
 
сэтгэлийн хөдөлгөөн ба зориг
сэтгэлийн хөдөлгөөн ба зоригсэтгэлийн хөдөлгөөн ба зориг
сэтгэлийн хөдөлгөөн ба зоригEnkhtuya Batchuluun
 
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаансэтгэл судлалын шинжлэх ухаан
сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанThistle Khongorzul
 
бие хүний талаар үзэл баримтлалууд
бие хүний талаар үзэл баримтлалуудбие хүний талаар үзэл баримтлалууд
бие хүний талаар үзэл баримтлалуудSiner AG
 

More Related Content

What's hot (20)

насны үечлэл
насны үечлэлнасны үечлэл
насны үечлэл
 
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
7 10, 13-14,16-18 nastni ontslog
 
7 зан төлөвийн судалгаа)
7 зан төлөвийн судалгаа)7 зан төлөвийн судалгаа)
7 зан төлөвийн судалгаа)
 
нийгмийн институт
нийгмийн институт нийгмийн институт
нийгмийн институт
 
эрик эриксон
эрик эриксонэрик эриксон
эрик эриксон
 
темперамент
темпераменттемперамент
темперамент
 
нийгмийн сэтгэл зүй
нийгмийн сэтгэл зүйнийгмийн сэтгэл зүй
нийгмийн сэтгэл зүй
 
илтгэл
илтгэлилтгэл
илтгэл
 
Leg6
Leg6Leg6
Leg6
 
Харицаа-Эерэг хандлага
Харицаа-Эерэг хандлагаХарицаа-Эерэг хандлага
Харицаа-Эерэг хандлага
 
Leg9
Leg9Leg9
Leg9
 
Анхаарал шалгах арга
Анхаарал шалгах аргаАнхаарал шалгах арга
Анхаарал шалгах арга
 
Лекц 8
Лекц 8Лекц 8
Лекц 8
 
өсвөр насны онцлог
өсвөр насны онцлогөсвөр насны онцлог
өсвөр насны онцлог
 
багшлахуйн менежмент "Онолын удиртгал"
багшлахуйн менежмент "Онолын удиртгал" багшлахуйн менежмент "Онолын удиртгал"
багшлахуйн менежмент "Онолын удиртгал"
 
Багш сурагчдын харилцаа
Багш сурагчдын харилцааБагш сурагчдын харилцаа
Багш сурагчдын харилцаа
 
бие хүн ба би
бие хүн ба бибие хүн ба би
бие хүн ба би
 
Лекц 7
Лекц 7Лекц 7
Лекц 7
 
Эссе
ЭссеЭссе
Эссе
 
Leg7
Leg7Leg7
Leg7
 

Viewers also liked

5 6 nas hel yaria(3)
5 6 nas hel yaria(3)5 6 nas hel yaria(3)
5 6 nas hel yaria(3)od_baigal
 
лекц №4
лекц №4лекц №4
лекц №4azora14
 
баруун зүүн тал бөмбөлөг
баруун зүүн тал бөмбөлөг баруун зүүн тал бөмбөлөг
баруун зүүн тал бөмбөлөг tserendulamaa
 
50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа
50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа
50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяаsaixana
 
лекц №6
лекц №6лекц №6
лекц №6azora14
 
3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhualotgonubuns
 
хэл заслын дасгалууд1
хэл заслын дасгалууд1хэл заслын дасгалууд1
хэл заслын дасгалууд1Bud Ochirbat
 
Ардын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх нь
Ардын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх ньАрдын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх нь
Ардын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх ньBMDI
 
цахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэг
цахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэгцахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэг
цахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэгENKHTSETSEGMGL
 
Багш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтууд
Багш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтуудБагш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтууд
Багш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтуудmnuser
 
лекц 2,
лекц 2,лекц 2,
лекц 2,Ge Go
 
Арабын хавар ба сошиал медиа
Арабын хавар ба сошиал медиаАрабын хавар ба сошиал медиа
Арабын хавар ба сошиал медиаKhulan Jugder
 

Viewers also liked (20)

Лекц 6
Лекц 6Лекц 6
Лекц 6
 
Сэтгэхүй ба хэл яриа
Сэтгэхүй ба хэл яриаСэтгэхүй ба хэл яриа
Сэтгэхүй ба хэл яриа
 
5 6 nas hel yaria(3)
5 6 nas hel yaria(3)5 6 nas hel yaria(3)
5 6 nas hel yaria(3)
 
лекц №4
лекц №4лекц №4
лекц №4
 
сэтгэхүй ба хэл яриа
сэтгэхүй ба хэл яриасэтгэхүй ба хэл яриа
сэтгэхүй ба хэл яриа
 
Лекц 3
Лекц 3Лекц 3
Лекц 3
 
баруун зүүн тал бөмбөлөг
баруун зүүн тал бөмбөлөг баруун зүүн тал бөмбөлөг
баруун зүүн тал бөмбөлөг
 
50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа
50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа
50-р сургууль гадаад хэлний багш Ц.Цэрэнсумъяа
 
лекц №6
лекц №6лекц №6
лекц №6
 
3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual
 
Лекц 5
Лекц 5Лекц 5
Лекц 5
 
хэл заслын дасгалууд1
хэл заслын дасгалууд1хэл заслын дасгалууд1
хэл заслын дасгалууд1
 
Ардын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх нь
Ардын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх ньАрдын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх нь
Ардын уламжлалт тоглоомоор хүүхдийг хэл яриаг хөгжүүлэх нь
 
цахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэг
цахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэгцахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэг
цахим хэрэглэгдэхүүн энхцэцэг
 
12 3
12 312 3
12 3
 
Leg10.2
Leg10.2Leg10.2
Leg10.2
 
Багш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтууд
Багш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтуудБагш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтууд
Багш, эцэг эх, сурагчдад зориулсан сургалтууд
 
лекц 2,
лекц 2,лекц 2,
лекц 2,
 
лекц 1
лекц  1лекц  1
лекц 1
 
Арабын хавар ба сошиал медиа
Арабын хавар ба сошиал медиаАрабын хавар ба сошиал медиа
Арабын хавар ба сошиал медиа
 

Similar to Leg11 (20)

PТОN111-Хичээл 1/1
PТОN111-Хичээл 1/1PТОN111-Хичээл 1/1
PТОN111-Хичээл 1/1
 
New microsoft office word document
New microsoft office word documentNew microsoft office word document
New microsoft office word document
 
MHON101-хичээл-8
MHON101-хичээл-8MHON101-хичээл-8
MHON101-хичээл-8
 
PTON111-Хичээл-8
PTON111-Хичээл-8PTON111-Хичээл-8
PTON111-Хичээл-8
 
PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2
 
лекц №6
лекц №6лекц №6
лекц №6
 
лекц №1
лекц №1лекц №1
лекц №1
 
сэтгэл судлал
сэтгэл судлалсэтгэл судлал
сэтгэл судлал
 
ECON303-Хичээл 10 /20190318/
ECON303-Хичээл 10 /20190318/ECON303-Хичээл 10 /20190318/
ECON303-Хичээл 10 /20190318/
 
лекц 1
лекц 1лекц 1
лекц 1
 
Legts 11
Legts 11Legts 11
Legts 11
 
лекц№5
лекц№5лекц№5
лекц№5
 
Ой тогтоолт реферат
Ой тогтоолт рефератОй тогтоолт реферат
Ой тогтоолт реферат
 
логик хөтөлбөр
логик хөтөлбөрлогик хөтөлбөр
логик хөтөлбөр
 
Лекц 1
Лекц 1Лекц 1
Лекц 1
 
Leg10.1
Leg10.1Leg10.1
Leg10.1
 
Leg2
Leg2Leg2
Leg2
 
танин мэдэхүйн-түвшний-даалгавар
танин мэдэхүйн-түвшний-даалгавартанин мэдэхүйн-түвшний-даалгавар
танин мэдэхүйн-түвшний-даалгавар
 
танин мэдэхүйн-түвшний-даалгавар
танин мэдэхүйн-түвшний-даалгавартанин мэдэхүйн-түвшний-даалгавар
танин мэдэхүйн-түвшний-даалгавар
 
Leg3
Leg3Leg3
Leg3
 

More from Мөнх- Очир (20)

Leg16
Leg16Leg16
Leg16
 
2 huchin zuiliin sydalgaa
2 huchin zuiliin sydalgaa2 huchin zuiliin sydalgaa
2 huchin zuiliin sydalgaa
 
2 ererbiin sydalgaa
2 ererbiin sydalgaa2 ererbiin sydalgaa
2 ererbiin sydalgaa
 
Leg15
Leg15Leg15
Leg15
 
Leg14
Leg14Leg14
Leg14
 
Leg13.2
Leg13.2Leg13.2
Leg13.2
 
Leg13.1
Leg13.1Leg13.1
Leg13.1
 
Leg12
Leg12Leg12
Leg12
 
Leg5
Leg5Leg5
Leg5
 
Leg4
Leg4Leg4
Leg4
 
Cem3
Cem3Cem3
Cem3
 
Cem1
Cem1Cem1
Cem1
 
Cem14
Cem14Cem14
Cem14
 
Cem13
Cem13Cem13
Cem13
 
Cem12
Cem12Cem12
Cem12
 
Cem11
Cem11Cem11
Cem11
 
Cem10
Cem10Cem10
Cem10
 
Cem8
Cem8Cem8
Cem8
 
Cem7
Cem7Cem7
Cem7
 
Cem6
Cem6Cem6
Cem6
 

Leg11

  • 2. Сэтгэхүй - бодит ертөнцийн юмс болон үзэгдлийн холбоо уялдааг тусгах сэтгэцийн танин мэдэхүйн процесс. “Сэтгэхүй - хүний гадаад ертөнцөд болон мөн өөртөө дээд зэргээр баримжаалах хэрэглүүр мөн” И.П.Павлов
  • 3. СЭТГЭХҮЙ ЯВАГДАХ ОНЦЛОГ СЭТГЭХҮЙН ХӨГЖЛИЙН ОНЦЛОГ ДАМ ШИНЖ Харж үйлдэх сэтгэхүй МЭДЛЭГТ ТУЛГУУРЛАХ Аливаа зүйл дээр ажиллах Юмсын шинжийг нэгтгэн дүгнэх ‘‘Идэвхтэй бясал галаар’’ хязгаарлагдахгүй Бодит шинж Сэтгэхүйн процессын өөрчлөн байгуулалтХолбоо уялдааны үгэн хэлбэрийн тусгал Чиг зорилготой сэтгэх үйл ажиллагаа Хүний практик үйл ажиллагаатай холбоотой Хийсвэр- логикийн сэтгэхүйн чадвар Сэтгэхүйн өвөрмөц онцлог
  • 4. Сэтгэхүйн процесс дараах онцлогуудаар тодорхойлдог: 1. Сэтгэхүй дам шинжээр тодорхойлогддог. Бодит ертөнцийн юмс үзэгдлийн хоорондын холбоо уялдааг тодорхойлохдоо шууд сэрж, хүртэхээс гадна ой тогтоолтонд хадгалагдсан хуримтлуулагдсан туршлага дээр тулгуурладаг. 2. Хүн сэтгэхдээ байгаль, нийгмийн ерөнхий хуулиудын талаарх мэдлэгт тулгууралдаг. Сэтгэх процессын явцад хүн гадаад ертөнцийн нийтлэг холбоо, зүй тогтлолыг тусгах ерөнхий мэдлэг, туршлагад тулгуурладаг байна
  • 5. 3. Сэтгэхүй нь ‘‘идэвхтэй бясалгалаас ’’ эхлэх боловч түүгээр хязгаарлагдахгүй. Юмс үзэгдлийн холбоо, хамаарлыг тухайн үзэгдлийн хувьд бус түүнтэй төстэй үзэгдлүүдтэй хамааралтайгаар нэгтгэн дүгнэж, хийсвэрлэн сэтгэдэг. 4. Сэтгэхүй бол юмсын хоорондын холбоо уялдааны үгэн хэлбэрийн тусгал юм. Сэтгэхүй, хэл яриа салшгүй холбоотой. Иймээс сэтгэхүй хэл ярианд тулгуурласнаар хийсвэрлэх, нэгтгэн дүгнэх боломжтойн зэрэгцээгээр үг нь өөрийн мөн чанараар өвөрмөц цочроогч байж бодит ертөнцийн нэгтгэн дүгнэсэн хэлбэрийн дохио болдог.
  • 6. 5. Хүний сэтгэхүй практик үйл ажиллагаатай салшгүй холбоотой. Агуулгын хувьд хүний нийгмийн практик туршлагад тулгуурладаг. Сэтгэхүй бол гадаад ертөнцийн тухай энгийн бясалгал биш, гадаад ертөнцийг өөрчлөхөд чиглэгдсэн хөдөлмөрийн болон бусад үйл ажиллагааны явцад үүсэх зорилтыг тодорхойлох тусгал юм.
  • 7. Анализ Синтез Харьцуулах Хийсвэрлэх Нэгтгэн дүгнэх Тодруулах Ухагдахуун Бодомж Оюун дүгнэлт Адилтгал Харж үйлдэх Дүрийн Хийсвэр Индукци Дедукци Сэтгэхүйн үйлдлүүд Сэтгэхүйн хэлбэр Сэтгэхүйн төрөл анги Сэтгэхүйн арга барил С Э Т Г Э Х Ү Й
  • 8. Сэтгэхүйн тодорхой үйлдлүүд байдаг. Анализ – обектийг бүтцийн бүрэлдүүлэх хэсгүүдэд сэтгэлгээгээр задлах үйлдэл. Синтез – тодорхой хэсгээс бүхэлд шилжих сэтгэхүйн анализ- синтез процесс дахь сэтгэлгээний үйл. Харьцуулах – юмс, үзэгдэл болон түүний шинжүүдийн төстэй ба ялгаатай байдлыг тодорхойлоход чиглэсэн сэтгэхүйн үйлдэл. Хийсвэрлэл – юмс үзэгдлийг тодорхойлох гол, чухал шинжийг чухал биш шинжүүдээс хийсвэрлэн тодорхойлох сэтгэлгээний үйлдэл.
  • 9. Дүгнэн цэгцлэх үйлдэл – ерөнхий шинжээр нь юмс, үзэгдлийг нэгтгэх үйлдэл. Тодруулах үйлдэл – сэтгэлгээний ерөнхийгөөс тодорхой руу хөдөлгөөн. Сэтгэхүйн дараах хэлбэрүүд байдаг. Ухагдахуун – юмс болон үзэгдлийн ерөнхий ба онцгой шинжийн хүний ухамсар дахь тусгал. Бодомж – бодит орчины юмс болон үзэгдлийн хоорондын холбоо батлагдах эсвэл тусгагдах процесс дахь сэтгэхүйн үндсэн хэлбэр. Оюун дүгнэлт – нэг болон хэд хэдэн бодомжоос шинэ бодомж хийх нь юм. Адилтгал – бусад нөхцлүүдийг үл харгалзан үзэгдлүүдийн төстэй байдалд тулгуурлан оюун дүгнэлтийг хэлдэг.
  • 10. Сэтгэхүй тодорхой төрөлд хуваагддаг. Харж үйлдэх сэтгэхүй – үйл ажиллагаанд илрэх сэтгэхүй. Дүрийн сэтгэхүй – өмнө нь хүртэгдсэн дүр, төсөөлөл дээр явагдах сэтгэхүй. Хийсвэр сэтгэхүй – дүрээр биш хийсвэр ухагдахуунд тулгуурлах сэтгэхүй. Эцэст нь сэтгэхүйн арга барилуудыг ялган тодорхойлдог. Индукци – тодорхой баримтаас ерөнхий дүгнэлт хийж оюун дүгнэлт гаргах сэтгэхүйн арга барил. Дедукци – индукцийн эсрэг явагдах сэтгэхүйн арга барил.
  • 11. Сэтгэхүйн мэдэрлийн эсийн тохируулга Мэдэрлийн эсийн код Сэтгэхүйн үйлдлийн тохируулга Сэтгэцийн үйл ажиллагааны тогтолцооны зохион байгуулалт СЭТГЭХҮЙ Асуудлыг шийдвэрлэх төшин Асуудлыг шийдвэрлэх чадавх Шийдвэр гаргахын сэтгэц физиологийн механизм
  • 12. Сэтгэхүйн процесс нь физиологийн талаасаа их тархины гадрын нарийн, нийлмэл анализ- синтез үйл ажиллагаа юм. Их тархины гадрын бүх л хэсэг сэтгэхүйн процесс явагдахад оролцдог. Сэтгэхүйн процесст задлан ялгагчийн тархины төвүүдийн хооронд үүссэн нарийн, нийлмэл мэдрэлийн түр холбоос чухал үүрэгтэй. Их тархины гадрын тодорхой хэсгийн үйл ажиллагаа гадаад цочроогчдын нөлөөнд идэвхждэг боловч нэгэн зэргийн цочроогчдийн нөлөөгөөр үүсэх мэдрэлийн түр холбоос гадаад ертөнцийн юмс, үзэгдлийн бодит холбоо уялдааг тусгадаг.
  • 13. ‘‘Сэтгэхүйг гадаад юмстай холбоотой энгийн нийлэмж, цаашлаад гинжин холбооноос өөрөөр төсөөлж болохгүй. Иймээс жижиг ч гэсэн анхдагч нийлэмж бодол санааны үүсгэл байдаг. ’’ И.П.Павлов Гадаад цочроогчтой уялдаатай үүсэх холбоос /нийлэмж/ нь сэтгэхүйн физиологи үндсийг бүрэлдүүлдэг. Үүний зэрэгцээгээр сэтгэхүй үүргийн хувьд их тархины гадрын мэдрэлийн эсүүдийн тогтолцоонд сэтгэлгээний тодорхой үйлдлийг хэрэгжүүлдэг ба өөрийн тодорхойлогдох онцлог болоод кодтой байдаг.
  • 14. СЭТГЭХҮЙН ТӨРӨЛ ХЭЛБЭР ШИЙДВЭРЛЭХ ЗОРИЛТООС ЭРГЭЦҮҮЛЭХ ТӨВШНӨӨС ШИНЭ БА ӨВӨРМӨЦ ТӨВШНӨӨС Харж үйлдэх Харж дүрслэх Хийсвэр логик Онолын Практик Дискурсив Интуитив Бүтээлч биш Бүтээлч
  • 15. Бүтээлч сэтгэхүй – онолын эргэцүүлэл, оюун дүгнэлтэд тулгуурлан үүсэх сэтгэхүй. Практик сэтгэхүй – практик зорилтыг шийдвэрлэх бодомж, оюун дүгнэлтэд үндэслэгдсэн сэтгэхүй. Дискурсив сэтгэхүй – хүртэхүйн бус эргэцүүллийн логик сэтгэхүй. Интуитив – гадаад бодит ертөнцийн юмс, үзэгдлийн шууд мэдрэмжийн хүртэхүй ба шууд тусгалд тулгуурлан үүсэх сэтгэхүй.
  • 16. Бүтээлч биш сэтгэхүй – тодорхой эх үүсвэрээс гарагх дүр, төсөөлөлд тулгуурласан сэтгэхүй. Бүтээлч сэтгэхүй – бүтээлч зохион бодоход тулгуурласан сэтгэхүй. ‘‘Би зөн совин, онгодод дуртай. Мэдлэг хязгаарлагдмал байдаг учир зохион бодох мэдлэгээс чухал бөгөөд зохион бодох нь орчлонгийн бүх зүйлийг хамарч дэвшлийг өрнүүлэн, хувьсалын эх үүсвэр болдог. ’’ А.Эйнштейн
  • 17. Хэл яриа Хэл ярианы онцлог Уран яруу Нөлөөлөх Ойлгомжтой Агуулгатай Сургах Сургамжлах Хүсэх Тушаах Зааварчлах Зөвлөх
  • 18. Хэл ярианы үүрэг Илэрхийлэх Нөлөөлөх НэрлэхСолилцох Хэл ярианы төрөл Аман ДотоодБичгийн Хандсан Харилцан
  • 19. Хэл яриа гэдэг нь бусад хүмүүстэй харилцах зорилгоор хэлийг хэрэглэх нь юм. Хэл нь хэл ярианаас хүмүүсийн харилцааны хэрэглүүр байдгаар ялгаатай. Хэл яриа нь дараах онцлогтой: Хэл яриа тодорхой утга санаа, догдлол, тэмүүлэл илэрхийлэх агуулгатай байдаг. Хэл яриа нь үг найруулгын хувьд зөв байж зогсож, өргөлтийг хэрэглэхэд ойлгомжтой болдог. Хэл яриа сэтгэлийн хөдөлгөөнтэй уялдаатайгаар уран яруу болдог. Хэл яриа хурц, тод, сул, бүдэг байж болно.
  • 20. Хэл яриагаар бусдийн бодол, санаа, зориг, итгэл, зан байдалд нөлөөлж болно. Хэл яриа нь хэд хэдэн үүрэгтэй байдаг: Хэл яриагаар хүн өөрийн бодол санаа, сэтгэлийн догдлолыг илэрхийлдэг ба нөгөө талаас харилцааны боломжийг тэлдэг. Бусдыг үйл хөдөлгөөнд хэл ярианы тусламжтайгаар нөлөөлөн өдөөж болно. Гадаад орчины юмс, үзэгдлийг нэрээр нь нэрлэж илэрхийлэх үүрэгтэй. Үг, хэллэгийн тусламжтайгаар хүмүүс бодол санаагаа солилцох үүрэгтэй. Хэл ярианы дараах төрлүүд байдаг.
  • 21. Аман яриа - хүмүүс бусдад дуулдахаар өөр хоорондоо санал бодлоо солилцон ярилцах нь юм. Хандсан яриа - нэг хүнээс өөрийн бодол санааг харьцангуй удаан хугцаанд илэрхийлэх байдал. Харилцан яриа - хоёроос дээш тооны хүмүүсийн хоорондын яриа. Бичгийн хэл яриа - бичгийн дохиогоор явагдах хэл яриа. Дотоод хэл яриа - харилцааны бус үүрэгтэйгээр зөвхөн тухайн хүний сэтгэхүйн процесс явагдахад оролцдог.
  • 22. Хэл ярианд оролцох захын тогтолцоо: -энергийн -генераторийн - цууриатуулах Дохионы IIтогтолцоо Хэл яриа Хэл ярианы тархины төв Тархины зүүн тал бөмбөл гийн хэл ярианы үүрэг Синтагматик Парадигматик механизм Хэл яриаг хүртэх механизм Хэл ярианы з/б механизм
  • 23. хэл яриаг явагдахад оролцох захын тогтолцоонд: Дуу авиа гаргахад зайлшгүй шаардлагатай амьсгалын эрхтэний энергийн тогтолцоо, уушиг ба атьсгалын гол булчин өрц оролцдог. Генераторын тогтолцоо - төвөнхийн дууны хөвч түүний хэлбэлзэлд үүсэх дууны долгион; Цууриатуулах тогтолцоо - нартай, гавлын яс, төвөнх, цээжний хөндий.
  • 24. Дохионы хоёрдугаар тогтолцоо. И.П.Павловын тодорхойлсноор, хүнд дохионы хоёр тогтолцоо байдаг: дохионы нэгдүгээр тогтолцоо бол гадаад болон дотоод орчны цочроолын бидний мэдрэхүйн эрхтэнд үзүүлэх шууд үйлдэл /амьтанд энэхүү тогтолцоо хамааралтай/. Харин дохионы хоёрдугаар тогтолцоо нь үгээс үүсдэг. Үгүүдийн багахан хэсэг нь л хүнд сэрж, мэдрэх нөлөөг үзүүлдэг байна. Дохионы хоёрдугаар тогтолцооны үүрэг нь үгийн дохионд анализ, синтез хийх, нэгтгэн дүгнэхэд оршино. Хэл ярианы тархины төв. Хүний хэл ярианд анализ, синтез хийх чадвар нь тархины дараах хэсгүүдтэй холбоотой болох нь тусгай судалгаагаар тогтоогдсон байна:
  • 25. Тархины зүүн тал бөмбөлөг; Тархины гадрын чамархайн хойд атрианд байрлах хэлний сонсголын Верникийн төв; Тархины гадрын духны гуравдугаар атирааны доод хэсэгт байрлах Брокийн төв. Түүнээс гадна хэл яриа нь физиологийн зарим механизмын оролцоотой явагддаг. Хэл ярианы синтагматик ба парадигматикийн механизм. Синтагматик механизм нь хэл ярианы хөдөлгөөний зохион байгуулалт, их тархины гадрын физиологийн үйлийг зохицуулдаг. Парадигматик механизм бол зүүн тал бөмбөлгийн арын хэсгүүд ба хэл ярианы кодны хоорондын холбоо уялдааг /фонемын, авиа бүтээх, утга зүйн талын г.м./ зохицуулдаг.
  • 26. Хэл яриаг хүртэх механизм. Хэл яриаг хэлний дохиог хувиргасны дараа л ухааран ойлгох боломжтой. Хэл ярианы дохио нь хүлээн авсан мэдээллийн тархины кодчилол, авиан задлалын үндсэн дээр хэрэгждэг. Үүнээс үзэхэд, мэдрэлийн эс нь дуу авианы төрөл бүрийн цочроогчид мэдрэмтгий бөгөөд үгийг таних тодорхой загварт тулгуурладаг байна.
  • 27. Хэл яриан хариултыг зохион байгуулах механизм. Хэлтэй том хүний тухайд хэлийг хүртэн, ярих нь физиологийн дотоод кодод тулгуурлан үгийн авианы болон авиа бүтэх, утга зүйн анализаар хэрэгждэг. Дурдсан бүх л код үйлдэл нь тархины тодорхой хэсгүүдэд байрладаг. Хэл яриа нь нөхцөлт рефлексийн нарийн тогтолцоо юм. Дуу авиа ба түүний бичгэн илэрхийлэл эхэн үедээ тухайн хүний хувьд ялгалгүй цочроогчийн хэлбэртэй байдаг ба дахин давтагдан нэгдүгээр дохионы цочроогчтой хослон өгөгдсөн процессын явцад тухайн юмс ба үзэгдлийн сэрж хүртэх мэдрэмжийг үүсгэх хэл ярианы нөхцөлт цочроогч болдог.
  • 28. Ингэснээр утгыг илэрхийлж, шууд цочроолын адил агуулгатай болдог. Хэлний цочроогчийн давталтаар үүссэн мэдрэлийн түр холбоос батжин хоёрдмол шинжтэй болдог. Энэ нь нэгдүгээрт, аливаа зүйлийг хүртэх нь түүний нэрийг сэргээдэг бол нөгөө талаас сонссон, харсан зүйл тухайн зүйлийн төсөөллийг сэргээдэг