Presentatie Nima 19 November 2009

899 views

Published on

Published in: Business, Economy & Finance
  • Be the first to comment

Presentatie Nima 19 November 2009

  1. 1. De projectontwikkelingsmarkt de komende jaren Consequenties voor de branche Drs. Tie Liebe ASR Vastgoed Ontwikkeling NIMA Bouw & Vastgoed 19 november 2009
  2. 2. De Projectontwikkelingsmarkt <ul><li>Nieuwbouw en herontwikkeling: </li></ul><ul><li>Woningmarkt </li></ul><ul><li>Kantorenmarkt </li></ul><ul><li>Winkelmarkt </li></ul><ul><li>Bedrijfsruimtemarkt </li></ul><ul><li>Specifiek commercieel vastgoed (parkeergarages, hotels, grootschalige horeca, bioscopen etc.) </li></ul><ul><li>Maatschappelijk vastgoed (zorg, bibliotheken, scholen etc.) </li></ul>
  3. 3. Nieuwbouw Woningmarkt <ul><li>Van gemiddeld 2.800 woningen per maand in 2008 naar gemiddeld 1.300 woningen per maand in 2009. In normale tijden 2005-2007 werden tussen de 3.000 en 4.000 woningen per maand verkocht. </li></ul><ul><li>Omzetdaling: van € 1,1 miljard per maand (hoogtij-jaren) naar € 350 miljoen per maand. </li></ul><ul><li>Jaarbasis: van € 13 miljard naar € 4,5 miljard. </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  4. 4. Problemen huidige koopwoningmarkt <ul><li>In de zomer van 2009: te koop 162.000 bestaande en 2.700 nieuwe woningen </li></ul><ul><li>Te koop staande woningen staan gemiddeld 18 maanden te koop. Veel langer dan in de tachtiger jaren. </li></ul><ul><li>Ruimte op de woningmarkt stijgt snel en is groter dan in de tachtiger jaren. </li></ul><ul><li>Koopprijzen van nieuwbouwwoningen zijn structureel te hoog in vergelijking met de bestaande voorraad. </li></ul><ul><li>Het kunstje van de wooncarrierestap, gebaseerd op snelle waardestijging van eigen woningbezit, is voorbij. </li></ul><ul><li>Is er nog een tekort op de koopwoningmarkt? De “comfortkoper” is aan zet. </li></ul><ul><li>Dus toch beland in een niche markt! </li></ul>Marktsituatie bestaande koopwoningen sinds 1980 Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  5. 5. Prognose productie Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  6. 6. Woningproductie in de komende jaren <ul><li>Woningbouwproductie zal fors krimpen. </li></ul><ul><li>2008: oplevering van 80.000 woningen. </li></ul><ul><li>Waarvan: ca. 40.000 koop </li></ul><ul><li>ca. 20.000 sociale huur </li></ul><ul><li>ca. 10.000 beleggershuur </li></ul><ul><li>ca. 9.000 eigen bouwers </li></ul><ul><li>2009: Oplevering van ca. 63.000 woningen. </li></ul><ul><li>2010-2012: oplevering 43.000 woningen. </li></ul><ul><li>Waarvan: ca. 20.000 koop </li></ul><ul><li>ca. 15.000 sociale huur </li></ul><ul><li>ca. 3.000 beleggershuur </li></ul><ul><li>ca. 5.000 eigen bouwers </li></ul><ul><li>Voor de ontwikkelingsbranche! </li></ul><ul><li>Meer dan halvering van de omzet koopsector: ook door kleinere woningen en lagere prijzen! </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  7. 7. Kantoren <ul><li>Voorraad kantoorruimte in Nederland: </li></ul><ul><li>1987 24.8 miljoen m2 </li></ul><ul><li>1992 31.2 miljoen m2 </li></ul><ul><li>1997 34.6 miljoen m2 </li></ul><ul><li>2002 42.7 miljoen m2 </li></ul><ul><li>2007 46.0 miljoen m2 </li></ul><ul><li>2008 46.6 miljoen m2 </li></ul><ul><li>In 22 jaar een groei van 22 miljoen m2: gemiddeld 1 miljoen m2 per jaar! </li></ul><ul><li>Leegstand eind 2008: 13%, waarvan 87% oudbouw. </li></ul><ul><li>Groei van aantal m2 kantoren met time-lag van 1 à 2 jaar sterk afhankelijk van: </li></ul><ul><ul><li>Sterke economische groei. </li></ul></ul><ul><ul><li>Groei werkgelegenheid, specifiek in de dienstensector. 2e helft negentiger jaren: elk jaar 100.000 kantoorbanen erbij. </li></ul></ul><ul><ul><li>Structurele/sterkte vervangingsmarkt; vernieuwing van huisvesting is key-issue! </li></ul></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  8. 8. Nieuwbouw kantoren Komende 2/3 jaar: dunne markt met afnemende vraag. Bron: drs. R.L. Bak Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  9. 9. Nieuwbouw kantoren <ul><li>Tekst </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  10. 10. Nieuwbouw kantoren <ul><li>Tekst </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  11. 11. Toekomstige vraag/productie kantoren <ul><li>Omzet naar historisch laagterecord de komende jaren. </li></ul><ul><li>Veel negatieve indicatoren op korte termijn: Afname kantoorwerkgelegenheid </li></ul><ul><li>Nauwelijks economische groei </li></ul><ul><li>Veel bestaand slecht aanbod </li></ul><ul><li>Maatschappelijke druk op nieuwbouw </li></ul><ul><li>Echter, er zijn ook positieve indicatoren: Structurele veranderingen in het bedrijfsleven leiden tot nieuwe vraag </li></ul><ul><li>Internationaal karakter dienstensector </li></ul><ul><li>Vraag naar nieuwe kantoorconcepten </li></ul><ul><li>Duurzaamheid zet door, dus meer nieuwe gebouwen </li></ul><ul><li>De drive naar nieuwbouw (vervangingsmarkt!) </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  12. 12. Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 | Bron: drs. R.L. Bak
  13. 13. Bedrijfsruimtemarkt <ul><li>Totale voorraad ca. 100 miljoen m2 </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  14. 14. Bedrijfsruimtemarkt Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  15. 15. Bedrijfsruimtemarkt Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  16. 16. Bedrijfsruimtemarkt Enkele kenmerken <ul><li>Zeer conjunctuurgevoelig. </li></ul><ul><li>In goede jaren sterke groei van aantal m2. Tussen 6-8 miljoen m2 rond 2.000. Gemiddeld 4-5 miljoen m2. </li></ul><ul><li>Voor projectontwikkelaars groot belang MKB-sector (kleinschalige objecten) en logistieke sector. </li></ul><ul><li>Marktaandeel ontwikkelaars kan de komende jaren groeien naar 10%-20%. Gezonde vraag en krapte op deelmarkten. </li></ul><ul><li>Ook veel aanbod: gebouwen 7,5 miljoen m2 en terreinen 30.000ha. </li></ul><ul><li>Veel bouwvergunningen. </li></ul><ul><li>Markt zal terugvallen naar 4-5 miljoen m2 per jaar. </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  17. 17. Winkelmarkt Voorraad <ul><li>Groei ca. 2.800.000 m² in 7 jaar = ca. 400.000 m² per jaar </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  18. 18. Toekomstige vraag / productie Omzet Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  19. 19. Winkelmarkt Enkele kenmerken <ul><li>Grote planvoorraad ca. 3.8 miljoen m2. Slechts ca. 10% daarvan komt in jaarproductie. </li></ul><ul><li>In omzet klein marktsegment, echter hoge toegevoegde waarde. </li></ul><ul><li>Sterk afhankelijk van bevolkingsgroei en consumentenbestedingen. </li></ul><ul><li>In Nederland zeer gedifferentieerd beeld; lokaal overaanbod en tekorten. Hiërarchie van steden is veranderd. Grote concentraties winnen. </li></ul><ul><li>Krapte op deelmarkten. </li></ul><ul><li>Sterke dynamiek retailers. </li></ul><ul><li>De perfecte binnenstad bestaat niet. </li></ul><ul><li>Herontwikkeling blijft nodig. </li></ul><ul><li>Alleen behoefte aan A1-projecten. </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  20. 20. Positionering van ontwikkelingsmarkten op basis van bouwomzet! Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  21. 21. Consequenties voor de branche <ul><li>Grote omzetdalingen in alle marktsegmenten de komende jaren. </li></ul><ul><li>Ook op langere termijn substantieel lagere omzetten in de branche. </li></ul><ul><li>Ontwikkelingsbedrijven worden substantieel kleiner. </li></ul><ul><li>Er zullen bedrijven verdwijnen/failliet gaan. </li></ul><ul><li>Binnen financiële concerns: discussie over rol vastgoed binnen het concern. </li></ul><ul><li>Terug naar de basis: </li></ul><ul><li>A. veel meer markt- en klant/gebruikergericht. Van supply-led development naar demand-led development. </li></ul><ul><li>B. Veel meer aandacht voor vastgoedconcepten. Van procesgericht naar contentgericht. Jonge generatie is teveel opgeleid met kunstjes (rekenmodellen etc.). </li></ul><ul><li>C. Regel de financiering van de projecten. </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |
  22. 22. Consequenties voor de branche <ul><li>Breng focus aan in de activiteiten: </li></ul><ul><li>Welke marktsegmenten en waar? </li></ul><ul><li>Nieuwbouw en/of herontwikkeling. </li></ul><ul><li>Heeft het project toegevoegde waarde op de langere termijn? </li></ul><ul><li>Sector is overgeorganiseerd. Gooi de bureaucratie overboord: slanker/efficiënter. </li></ul><ul><li>De marktsituatie vraagt om noodzakelijke aanpassingen van het Business Model. Elk marktsegment heeft zijn eigen succesformules. Leer van de voorbeelden! </li></ul><ul><li>Bedrijven moeten uitgezette strategie en met name operationalisering veel strikter bewaken. Teveel consensuscultuur en “pappen en nathouden”. </li></ul><ul><li>De uitdaging is, om een goede balans te vinden tussen het bestuurders- en ondernemersmodel. </li></ul><ul><li>Er zal een nieuwe hiërarchie in de branche ontstaan. Dit vraagt om nieuw leiderschap (Cultuur, ondernemerszin, lat hoog voor mensen, eigen initiatief en ruimte, duidelijke doelen en focus, competitive teams). </li></ul>Nima Bouw & Vastgoed | 19-11-2009 |

×