ตํานานความเชื่อและข้ อเท็จจริงเกียวกับมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ                                                  ่        ...
- หากท่านจะทําธุรกรรมกับทางธนาคาร ธนาคารไม่สามารถจะตรวจสอบยืนยันตัวตนของท่านได้        อย่างมันใจ เพราะทางราชการไม่ได้ออกบ...
บริ บทของการรักษาพยาบาลในศตวรรษที่ 21 จึงเป็ นอันตรายทั้งต่อตัวผูป่วยเอง และต่อการพัฒนาคุณภาพ                             ...
ที่มีประสบการณ์การพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศในโลกของความเป็ นจริ ง และเข้าใจเงื่อนไขทางการตลาด(market conditions) ที่มีส่วนสํา...
เดียวกัน ผูเ้ ขียนขอยกตัวอย่างมาตรฐาน Portable Document Format (PDF) ซึ่งเป็ นมาตรฐานที่สนับสนุนให้มีการแลกเปลี่ยนเอกสารใน...
แตกต่างไป ซึ่งจะเป็ นอุปสรรคต่อการพัฒนาระบบสารสนเทศอย่างต่อเนื่องได้ ตัวอย่างของปั ญหาที่เกิดจากการเลือกใช้ซอฟต์แวร์เดียวก...
ด้วยเหตุน้ ี ทางสายกลางที่เหมาะสม จึงเป็ นการพิจารณาดูอย่างรอบคอบว่ามีมาตรฐานใดหรื อไม่ที่              ั                 ...
อื่นควบคูไปด้วย16 ซึ่งตอกยํ้าว่า HL7 ไม่ใช่คาตอบสุ ดท้ายเพียงคําตอบเดียวสําหรับมาตรฐานสารสนเทศทาง         ่               ...
11. Membership and Participation in HITSP [Internet]. New York: American NationalStandards Institute. c2009 [cited 2011 Ju...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Myths and Truths on Health Information Standards

1,336 views

Published on

Theera-Ampornpunt N. Myths and truths on health information standards. In: Health Data Standards: From Reimbursement to Clinical Excellence; 2011 Aug 8-9; Bangkok, Thailand. Thai.

Erratum: Page 2, 2nd paragraph, 3rd line
From: "การรับรองคุณภาพโรงพยาบาล (Hospital Administration)"
To: "การรับรองคุณภาพโรงพยาบาล (Hospital Accreditation)"

Thanks to Dr.Krit Pongpirul for the error.

Published in: Health & Medicine, Technology
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,336
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
32
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Myths and Truths on Health Information Standards

  1. 1. ตํานานความเชื่อและข้ อเท็จจริงเกียวกับมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ ่ Myths and Truths on Health Information Standards นายแพทย์ นวนรรน ธี ระอัมพรพันธุ์ ฝ่ ายเวชสารสนเทศ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิ บดี มหาวิทยาลัยมหิ ดล การพัฒนางานด้านมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพนั้น เป็ นภารกิจที่มีความซับซ้อนเป็ นอย่างมากเพราะโดยธรรมชาติของข้อมูลสารสนเทศทางสุ ขภาพที่มีความหลากหลาย หน่วยงานต่างๆ ที่เป็ นโครงสร้าง ็พื้นฐานของระบบสารสนเทศระดับชาติกมีความพร้อมและทรัพยากรแตกต่างกัน นอกจากนี้ การพัฒนามาตรฐานสารสนเทศจําเป็ นจะต้องอาศัยความร่ วมมือจากทุกภาคส่วน และต้องอาศัยการวางแผน การกํากับดูแล การวิจยและพัฒนา การเจรจาหาข้อสรุ ป กระบวนการตัดสิ นใจ การนํามาตรฐานไปใช้จริ ง และการ ัประเมินผล ทุกขั้นตอนใช้เวลาและทรัพยากรเป็ นอย่างมาก บ่อยครั้ง ทิศทางในการพัฒนาก็อาจขาดความชัดเจนและอาจไม่สมฤทธิ์ผลตามที่วางแผนไว้ ส่ งผลเสี ยต่อโอกาสการพัฒนาระบบสุขภาพของประเทศ ัโดยรวมในที่สุด บางครั้ง ปั ญหาในกระบวนการพัฒนามาตรฐาน เกิดจากความเข้าใจที่ไม่ตรงกันของผูเ้ กี่ยวข้อง และขาดความพยายามที่จะแก้ไขความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนเหล่านี้ ด้วยเหตุน้ ี การทําความเข้าใจที่ถูกต้องตั้งแต่แรกเกี่ยวกับการพัฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ จึงมีความสําคัญอย่างยิงต่อความสําเร็ จ ่ของภารกิจนี้ ซึ่งจะส่ งผลดีต่อระบบสุ ขภาพของประเทศต่อไป ในแวดวงมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ มีความเข้าใจผิดบางประการที่มกได้ยนกันบ่อยๆ ซึ่ง ั ิผูเ้ ขียนขอเรี ยกว่าเป็ น “ตํานานความเชื่อ” (Myths) ที่หลายท่านอาจ “เชื่อ” หรื อเห็นเช่นนั้น โดยปราศจากข้อพิสูจน์ และบทความนี้มีเจตนาที่จะสะกิดเตือนท่านที่หลงเชื่อ “ตํานาน” เหล่านี้ โดยเสนออีกหนึ่งมุมมองที่ในทัศนคติของผูเ้ ขียน ใกล้เคียงกับความจริ ง (Truths) มากกว่า โดยจะพยายามอธิบายเหตุผล และอ้างอิงหลักฐานทางวิชาการหรื อยกตัวอย่างจากประสบการณ์จริ งเท่าที่ทาได้ ํMyth 1: ไม่ จําเป็ นต้ องมีมาตรฐานสารสนเทศก็ให้ บริการผู้ป่วยได้ การพัฒนามาตรฐานจึงไม่ จําเป็ น ท่านผูอ่านลองจินตนาการถึงสถานการณ์ดงต่อไปนี้ ้ ั ่ ่ ่ - ท่านขับรถไปทํางาน แล้วเมื่อผ่านสี่ แยกไฟแดงที่มีการจราจรคับคัง ท่านไม่สามารถมันใจได้วา ผู ้ ขับขี่รถคันอื่นจะแปลสัญญาณไฟสี แดงว่าเป็ นสัญญาณให้รถหยุดเช่นเดียวกับท่านหรื อไม่ (หรื อแย่ ไปกว่านั้น ไม่มีสญญาณไฟโดยสิ้ นเชิง) ั
  2. 2. - หากท่านจะทําธุรกรรมกับทางธนาคาร ธนาคารไม่สามารถจะตรวจสอบยืนยันตัวตนของท่านได้ อย่างมันใจ เพราะทางราชการไม่ได้ออกบัตรประชาชนและเลขประจําตัวประชาชนให้ท่าน ่ - ท่านไม่สามารถติดต่อสื่ อสารทางโทรศัพท์ โทรศัพท์มือถือ หรื อทาง e-mail ได้ เพราะไม่มีการ กําหนดมาตรฐานทางเทคนิคที่จาเป็ นสําหรับเทคโนโลยีน้ นๆ ํ ั ตัวอย่างสถานการณ์เหล่านี้ แสดงให้เห็นว่า มาตรฐานนั้น เข้ามามีบทบาทในชีวตประจําวันของเรา ิเป็ นอย่างมาก จริ งอยูที่ในอดีตกาล การที่เราไม่มีมาตรฐานเหล่านี้ อาจไม่ได้ส่งผลกระทบกับการดําเนินชีวิต ่นัก แต่ในปั จจุบนที่เรามีประชากรจํานวนมาก การดําเนินชีวิตมีความซับซ้อนขึ้นเรื่ อยๆ และจําเป็ นจะต้อง ั ่อาศัยเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ๆ อยูตลอดเวลา มาตรฐานยิงมีความสําคัญเพิ่มมากขึ้น ่ ในทางการแพทย์และสาธารณสุ ข มาตรฐานที่ทุกท่านคงคุนเคย คือ มาตรฐานในการให้บริ การ ซึ่ง ้เกี่ยวข้องกับมาตรฐานวิชาชีพ ความคาดหวังของผูรับบริ การ และกระบวนการพัฒนาคุณภาพ และเป็ นที่มา ้ของการรับรองคุณภาพโรงพยาบาล (Hospital Administration) ซึ่งมีความสําคัญต่อคุณภาพของการให้บริ การต่อผูป่วย มาตรฐาน HA เป็ นตัวสนับสนุน (facilitator) ให้โรงพยาบาลต่างๆ หันมาให้ความสําคัญ ้กับกระบวนการพัฒนาคุณภาพ หากไม่มีมาตรฐาน HA คุณภาพการให้บริ การของแต่ละโรงพยาบาลก็จะมีความแตกต่างกันเป็ นอย่างมาก (large variations) ซึ่งจะส่ งผลเสี ยต่อผูป่วยโดยรวมได้ ้ สําหรับประเทศไทย เทคโนโลยีสารสนเทศได้เข้ามามีบทบาทเพิ่มมากขึ้นในกระบวนการรักษาพยาบาล มีงานวิจยในต่างประเทศที่พบว่า การนําเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ในกระบวนการ ัรักษาพยาบาล ส่ งผลดีต่อคุณภาพการรักษาพยาบาล1-3 แต่ในประเทศไทย อุปสรรคที่สาคัญประการหนึ่งต่อ ํการพัฒนางานด้านเวชสารสนเทศของประเทศ คือการขาดข้อตกลงที่เป็ นที่ยอมรับเกี่ยวกับมาตรฐานสารสนเทศที่ควรนํามาใช้4 แม้วาเราจะสามารถให้บริ การผูป่วยได้ดงเช่นในปัจจุบนทั้งที่ไม่มีขอสรุ ปเรื่ อง ่ ้ ั ั ้มาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพที่ชดเจน แต่การนําเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้โดยปราศจากมาตรฐานที่ ัเหมาะสมก็อาจทําให้เกิดความแตกต่างในคุณภาพการให้บริ การได้ ทั้งยังเป็ นอุปสรรคต่อการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางสุ ขภาพ (health information exchange) เพื่อความต่อเนื่องในการรักษา (continuity of care)ระหว่างสถานพยาบาล ซึ่งมีความสําคัญต่อคุณภาพในการรักษาพยาบาลและความปลอดภัยของผูป่วย ้(patient safety)5 จึงถือเป็ น “โอกาสพัฒนา” ที่มีความสําคัญยิงต่อคุณภาพชีวิตของผูป่วยโดยรวม ่ ้ ด้วยเหตุน้ ี มาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ จึงเป็ นสิ่ งที่มีความสําคัญต่อการนําเทคโนโลยีสารสนเทศไปใช้อย่างกว้างขวางในสถานพยาบาลทัวประเทศ ซึ่งเป็ นองค์ประกอบสําคัญของการพัฒนา ่คุณภาพการรักษาพยาบาลโดยรวม การปฏิเสธความสําคัญของมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ ท่ามกลาง
  3. 3. บริ บทของการรักษาพยาบาลในศตวรรษที่ 21 จึงเป็ นอันตรายทั้งต่อตัวผูป่วยเอง และต่อการพัฒนาคุณภาพ ้ ่อย่างต่อเนื่อง (Continuous Quality Improvement) และความอยูรอดของสถานพยาบาลMyth 2: การพัฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ เป็ นงานของนักไอที ่ เป็ นความจริ งที่วา บุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญทางเทคนิคด้านคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ มีความสําคัญยิงต่อการพัฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ แต่ผเู ้ ชี่ยวชาญด้านนี้ เป็ นเพียง ่ส่ วนประกอบหนึ่งที่มีผลต่อความสําเร็ จของการพัฒนามาตรฐานเท่านั้น เพราะความสําเร็ จที่แท้จริ งของมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ (และเทคโนโลยีสารสนเทศ) ไม่ใช่การมีมาตรฐาน (existence ofstandards) โดยตัวของมันเอง แต่คือ การยอมรับของผูใช้งาน (user acceptance) การนํามาตรฐานไปใช้อย่าง ้กว้างขวาง (widespread adoption) และผลดีต่อการให้บริ การ (improved quality of care)6 ดังนั้น จึงมีความสําคัญเป็ นอย่างมากที่กระบวนการพัฒนามาตรฐานสารสนเทศ (และเทคโนโลยีสารสนเทศ) จะต้องมีคนกลุ่มพิเศษ หรื อ “Special People”7 กล่าวคือ ต้องมีผที่มีความรู ้ความเข้าใจกระบวนการรักษาพยาบาล ู้ความคาดหวัง และมุมมองของผูให้บริ การ นอกจากนี้ยงควรมีผที่เป็ นตัวแทนของผูรับบริ การมามีส่วนร่ วม ้ ั ู้ ้ด้วย และการสนับสนุนส่ งเสริ มให้มาตรฐานดังกล่าวมีการนําไปใช้อย่างกว้างขวางก็จาเป็ นจะต้องมีการ ํวางแผนยุทธศาสตร์และนําทฤษฎีดานการใช้งานเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Adoption) มาปรับใช้ดวย จึงจะ ้ ้ถึงจุด “Tipping Point” ที่จะทําให้เกิดการยอมรับในวงกว้าง8-9 ไม่เช่นนั้น โอกาสที่มาตรฐานที่จดทําขึ้นจะ ันําไปใช้ได้จริ ง ก็มีต่า ทําให้เสี ยเวลา ทรัพยากร และแรงงานในการพัฒนาโดยใช่เหตุ ํMyth 3: องค์ กรเอกชนและบริษัททีจําหน่ ายหรือให้ บริการด้ านสารสนเทศ (vendors) ไม่ เกียวข้ องกับ ่ ่กระบวนการพัฒนามาตรฐาน คนจํานวนไม่นอยมักมองว่า หาก vendors เข้ามาเกี่ยวข้องกับกระบวนการพัฒนามาตรฐาน จะ ้พยายามที่จะต่อต้านการพัฒนามาตรฐาน หรื ออาจพยายามชี้นาทิศทางการพัฒนามาตรฐานในลักษณะที่ให้ ํ ัประโยชน์กบตนเป็ นหลัก จึงอาจสนับสนุนกระบวนการพัฒนามาตรฐานที่ปราศจากผูแทนของ vendors มา ้มีส่วนร่ วม ซึ่งแม้วาในความเป็ นจริ ง ผลประโยชน์ทบซ้อน (conflict of interest) จะเป็ นสิ่ งที่ควรให้ ่ ัความสําคัญและควบคุมไม่ให้เกิดความได้เปรี ยบเสี ยเปรี ยบหรื อประโยชน์อนไม่เป็ นธรรมหรื อผิดจริ ยธรรม ักับผูใด แต่ตองตระหนักว่า vendors มีบทบาทสําคัญในการตัดสิ นความสําเร็ จหรื อล้มเหลวของมาตรฐาน ้ ้หนึ่งๆ ทั้งนี้เพราะหาก vendors มองว่ามาตรฐานดังกล่าว ซับซ้อนเกินกว่าจะนําไปใช้ได้จริ ง หรื อไม่ได้สอดคล้องกับความต้องการของผูใช้งาน หรื อเข้ากันไม่ได้ (incompatible) กับผลิตภัณฑ์ของตน ก็อาจเลือกที่ ้จะไม่ adopt หรื อ implement มาตรฐานนั้นๆ ในผลิตภัณฑ์ของตน อันจะเป็ นการลดโอกาสที่มาตรฐานดังกล่าวจะส่ งประโยชน์ต่อสถานพยาบาลและระบบสุ ขภาพโดยรวม นอกจากนี้ ต้องไม่ลืมว่า vendors เป็ นผู ้
  4. 4. ที่มีประสบการณ์การพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศในโลกของความเป็ นจริ ง และเข้าใจเงื่อนไขทางการตลาด(market conditions) ที่มีส่วนสําคัญต่อการกําหนดความเป็ นไปได้ของมาตรฐานที่พฒนาขึ้น health IT ัvendors จึงเป็ น stakeholder กลุ่มหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามในการพัฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ ในต่างประเทศ องค์กรที่ทาหน้าที่พฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ เช่น Health Level Seven ํ ัInternational (HL7) หรื อองค์กรที่ทาหน้าที่ประสานความร่ วมมือเกี่ยวกับมาตรฐาน เช่น Health Information ํTechnology Standard Panel (HITSP) ล้วนแล้วแต่ส่งเสริ มให้มีผแทน vendors เข้ามามีส่วนร่ วมในการ ู้พัฒนา (ร่ วมกับนักวิชาการและผูแทนของกลุ่ม stakeholders อื่นๆ) ทั้งสิ้ น10-11 แนวทางที่เหมาะสมจึงมิใช่ ้การปิ ดโอกาส vendors ในกระบวนการพัฒนามาตรฐาน แต่เป็ นการตระหนักในความสําคัญของ vendorsการให้โอกาส vendors เข้ามามีบทบาทในกระบวนการพัฒนามาตรฐาน และการกําหนดกระบวนการกํากับดูแลและการพัฒนามาตรฐานที่ป้องกันมิให้มีการเอื้อประโยชน์แก่ผใดผูหนึ่งโดยไม่เป็ นธรรม ู้ ้Myth 4: จะมีมาตรฐานสารสนเทศได้ ต้ องใช้ ซอฟต์ แวร์ ตวเดียวกัน ั ผูปฏิบติงานในวงการเวชสารสนเทศในประเทศไทยมีความเข้าใจเช่นนี้ไม่นอย ว่าการแลกเปลี่ยน ้ ั ้ข้อมูลสารสนเทศระหว่างกัน (เช่น จากสถานีอนามัยไปสถานพยาบาล หรื อจากสถานพยาบาลหนึ่งไปยังอีกแห่งหนึ่ง) จําเป็ นจะต้องใช้ซอฟต์แวร์หรื อระบบสารสนเทศตัวเดียวกัน หรื อจาก vendor เดียวกัน ผูเ้ ขียนขอยกตัวอย่าง 2 กรณี ที่แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าการแลกเปลี่ยนข้อมูลสามารถเกิดขึ้นได้แม้จะใช้ซอฟต์แวร์คนละตัว (หรื อแม้กระทังใช้ระบบปฏิบติการ หรื อฮาร์ดแวร์ที่มีสถาปั ตยกรรมที่แตกต่าง ่ ั ่กัน) ตัวอย่างที่เห็นได้ชดเจนคือ การท่องเว็บผ่าน browser ซึ่งแม้วาในฝั่ง client จะใช้ browser คนละตัว ก็จะ ัได้ผลลัพธ์ที่เหมือนหรื อคล้ายคลึงกันมาก (เช่นเดียวกับการใช้ web server software คนละตัวกันในฝั่งserver) และการรับ-ส่ ง e-mail ซึ่งไม่จาเป็ นที่ผรับและผูส่ง (หรื อผูรับคนเดียวกันที่เปิ ด e-mail ต่างเวลากัน) ํ ู้ ้ ้จะต้องใช้โปรแกรมเดียวกัน นี่เป็ นผลโดยตรงจากมาตรฐานข้อมูล (ในที่น้ ีคือ HTTP Protocol, POP3/IMAPและ SMTP Protocol ตลอดจน TCP/IP) เช่นเดียวกัน hospital information system (HIS) คนละตัว ก็สามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้ หาก ่สามารถตกลงกันได้วาจะรับส่ งข้อมูลกันอย่างไร ในความเป็ นจริ งซึ่งมีตวเลือกของ HIS จํานวนมาก การ ักําหนดข้อตกลงและมาตรฐานที่ยอมรับร่ วมกันเป็ นแนวทางที่จะทําให้ HIS ที่หลากหลายสามารถเชื่อมต่อและแลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้เช่นเดียวกับ web browsing และ e-mail นอกจากนี้ บางท่านอาจมีความเข้าใจที่ถูกต้องแล้วว่า การใช้ซอฟต์แวร์คนละตัวจะสามารถ ็แลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้ แต่กมีความเชื่อว่า การใช้ซอฟต์แวร์เดียวกัน จะทําให้การแลกเปลี่ยนข้อมูลเป็ นไปอย่างราบรื่ นกว่าและควรมีการส่ งเสริ มให้สถานพยาบาลทัวประเทศใช้ซอฟต์แวร์สารสนเทศโรงพยาบาลตัว ่
  5. 5. เดียวกัน ผูเ้ ขียนขอยกตัวอย่างมาตรฐาน Portable Document Format (PDF) ซึ่งเป็ นมาตรฐานที่สนับสนุนให้มีการแลกเปลี่ยนเอกสารในรู ปแบบไฟล์สกุล PDF ที่ผอ่านอาจคุนเคยกันได้โดยง่าย แม้คนจํานวนไม่นอย ู้ ้ ้มักจะเข้าใจว่ามาตรฐานนี้เป็ นของ Adobe เนื่องจากผูใช้งานจํานวนมากใช้ Adobe Acrobat หรื อ Adobe ้Reader ในการเปิ ดไฟล์ดงกล่าว แต่ในความเป็ นจริ ง มาตรฐานนี้เป็ นมาตรฐานเปิ ด (open standard) ดังนั้น ัจึงอาจมีผอื่นที่สามารถพัฒนา PDF viewer ขึ้นได้โดยอิสระ และผูใช้งานก็สามารถเลือกใช้ PDF viewer ที่ ู้ ้ตนต้องการได้เช่นกัน หากเราพิจารณาสถานการณ์สมมติที่มาตรฐานนี้เป็ นมาตรฐานปิ ดที่มี Adobe เป็ น ้ ั ่เจ้าของ ผูท่ีจะเปิ ดไฟล์ PDF ได้ จะต้องใช้โปรแกรมของ Adobe เท่านั้น บริ ษท Adobe ก็ยอมผูกขาดโปรแกรม PDF viewer ของตน (ซึ่ งอาจมีผลต่อการกําหนดราคาของโปรแกรมดังกล่าว) ผูใช้งานจึงขาด ้อิสระที่จะเลือกใช้โปรแกรมที่ตนต้องการได้ ่ สําหรับระบบสารสนเทศโรงพยาบาล เป็ นที่ทราบกันดีวา โรงพยาบาลแต่ละแห่ง แม้จะเป็ นโรงพยาบาลประเภทเดียวกัน สังกัดเดียวกัน ก็อาจมีลกษณะ ขั้นตอนการทํางาน หรื อความจําเป็ นเฉพาะด้าน ั ่ที่แตกต่างกัน ไม่วาจะเป็ นปัจจัยด้านองค์กร ปั จจัยทางกายภาพ ปัจจัยทางการเงิน ปัจจัยด้านปริ มาณการให้บริ การ ปั จจัยทางเทคนิคของระบบสารสนเทศ ปัจจัยด้านบุคลากร หรื อปัจจัยด้านกระบวนการทํางาน(workflow) ปั จจัยเชิงบริ บทเหล่านี้ลวนแล้วแต่ส่งผลต่อการตัดสิ นใจเลือกใช้ระบบสารสนเทศโรงพยาบาลที่ ้เหมาะสมทั้งสิ้ น และเป็ นสาเหตุสาคัญที่การพัฒนาซอฟต์แวร์เฉพาะที่ (local customizations) ยังเป็ นสิ่ งที่ ํจําเป็ นสําหรับโรงพยาบาลที่นาซอฟต์แวร์เหล่านี้มาใช้ การจะกําหนดให้โรงพยาบาลไม่กี่แห่ ง (เช่น ใน ํอําเภอหรื อในจังหวัดเดียวกัน) ใช้ซอฟต์แวร์เดียวกัน อาจจะมีความเป็ นไปได้ในบางพื้นที่12 แต่คงจะเป็ นไปไม่ได้ที่จะกําหนดให้โรงพยาบาลทุกแห่ งทัวประเทศในสังกัดเดียวกันต้องใช้ซอฟต์แวร์ตวเดียวกัน แล้ว ่ ัคาดหวังว่าจะตอบสนองความต้องการและตอบโจทย์ตามบริ บทของโรงพยาบาลเหล่านั้นได้อย่างเต็มที่ และทําให้ผใช้งานมีความพึงพอใจในระดับที่ใกล้เคียงกัน13 ู้ ่ หากพินิจดูวา ประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นจากการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางสุ ขภาพ จะเกิดขึ้นอย่างแท้จริ งเมื่อมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างสถานพยาบาลทุกแห่งทั้งภาครัฐและเอกชน (ภายใต้เงื่อนไขที่คุมครองความ ้ปลอดภัยและความลับของผูป่วย) ยิงเป็ นไปไม่ได้เลยที่จะบังคับให้สถานพยาบาลเอกชนใช้ซอฟต์แวร์ ้ ่เดียวกันกับสถานพยาบาลภาครัฐ เป้ าหมายของการพัฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ จึงควรมองที่ความเข้ากันได้ (interoperability) ของข้อมูล มากกว่าความเหมือน (homogeneity) ของระบบสารสนเทศ13 การกําหนดให้ใช้ซอฟต์แวร์เดียวกันนั้น นอกจากจะทําให้เกิดความได้เปรี ยบและอาจนําไปสู่การผูกขาดของบริ ษทใดบริ ษทหนึ่ง ซึ่งอาจมีผลต่อราคาแล้ว ยังอาจทําให้บริ ษทนั้นมีแนวโน้มที่จะตอบสนอง ั ั ัต่อลูกค้าน้อยลง เพราะระดับของการตอบสนอง (responsiveness) ไม่ได้ทาให้เกิดเงื่อนไขทางการตลาดที่ ํ
  6. 6. แตกต่างไป ซึ่งจะเป็ นอุปสรรคต่อการพัฒนาระบบสารสนเทศอย่างต่อเนื่องได้ ตัวอย่างของปั ญหาที่เกิดจากการเลือกใช้ซอฟต์แวร์เดียวกันสําหรับสถานพยาบาลจํานวนมาก ที่มีการบันทึกปั ญหาทั้งเชิงนโยบายและเชิงเทคนิค และผลกระทบอย่างรุ นแรงที่มีต่อผูปฏิบติงานในพื้นที่ ได้แก่ การใช้ซอฟต์แวร์ระบบสารสนเทศ ้ ัห้องฉุกเฉินของสถานพยาบาลทัวรัฐ New South Wales ประเทศออสเตรเลีย14 ่ ่ ่ ทั้งนี้ ผูเ้ ขียนตระหนักดีวา ยิงมี vendor มากเท่าใด ก็จะทําให้กระบวนการพัฒนาและ adoptมาตรฐานมีความซับซ้อนมากขึ้นเท่านั้น หากพินิจดูความเป็ นจริ งแล้ว ทางสายกลางที่เหมาะสมในระดับประเทศ จึงน่าจะอยูระหว่าง 2 extremes นี้มากกว่า กล่าวคือ เน้นการพัฒนามาตรฐานเพื่อนําไปสู่การ ่แลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกันไม่วาสถานพยาบาลแต่ละแห่งจะใช้ซอฟต์แวร์ค่ายใด โดยไม่ยดติดว่าจะต้อง ่ ึเป็ นซอฟต์แวร์ใดซอฟต์แวร์หนึ่ง โดยในขณะเดียวกันก็เข้าใจว่าในบางพื้นที่ สภาพแวดล้อมอาจเอื้อให้สามารถใช้ซอฟต์แวร์เดียวกันได้อย่างราบรื่ นและคุมค่า และก็เป็ นความพยายามที่ควรได้รับความชื่นชม ้Myth 5A: เราควรพัฒนามาตรฐานของประเทศเราเองทีไม่ เหมือนกับประเทศอืน ่ ่Myth 5B: เราควรหยิบมาตรฐานของประเทศอืนมาใช้ เลยโดยไม่ ต้องพัฒนาใหม่ ่ อีกหนึ่งตัวอย่างของ 2 extremes ที่เกี่ยวกับการพัฒนามาตรฐานสารสนเทศคือ มุมมอง 2 มุมมองที่ตรงกันข้ามกันอย่างสิ้ นเชิง ซึ่งฝ่ ายหนึ่งมองว่า เราควรจะพัฒนามาตรฐานของประเทศเราเองที่ไม่เหมือนกับประเทศอื่น (Myth 5A) ในขณะที่อีกฝ่ ายมองว่า เราควรหยิบมาตรฐานของประเทศอื่นมาใช้เลยโดยไม่ตอง ้พัฒนาใหม่ (Myth 5B) ผูที่ยดติดกับมุมมองใดมุมมองหนึ่งข้างต้น อาจลืมไปว่า เป้ าหมายสําคัญของการพัฒนามาตรฐาน ้ ึสารสนเทศ ไม่ใช่ “ความภูมิใจที่ไม่เหมือนใคร” (Myth 5A) หรื อ “ความสะดวกสบาย ไม่ตองออกแรง” ้(Myth 5B) แต่เป็ นการตอบโจทย์ดานระบบสุ ขภาพและการให้บริ การทางสุ ขภาพของประเทศ และเนื่องจาก ้งานด้านมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพของประเทศไทยยังตามหลังประเทศอื่นๆ อยู4,13 เราจึงควรที่จะ ่พิจารณาว่า มาตรฐานที่ประเทศอื่นพัฒนาขึ้นมาแล้ว จะมีประโยชน์กบบริ บทของประเทศไทยหรื อไม่15 การ ั ่พิจารณาดังกล่าว ไม่ใช่การตัดสิ นใจเลือกใช้มาตรฐานที่มีอยูโดยอัตโนมัติ (blind adoption) โดยขาดการวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อนและบริ บทของไทย แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่ใช่การพัฒนามาตรฐานของไทยขึ้นใหม่ทุกกรณี เพราะนอกจากจะต้องสูญเสี ยทรัพยากรโดยไม่จาเป็ นในการ reinvent the wheel แล้ว ยังอาจเป็ น ํอุปสรรคต่อการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับประเทศอื่น (เช่น กรณี นกท่องเที่ยวต่างชาติมารับการรักษาพยาบาลใน ัไทย) ประเด็นนี้ยงมีความสําคัญขึ้นเป็ นทวีคูณหากประเทศไทยยังคงดําเนินนโยบายการเป็ นศูนย์กลางด้าน ิ่สุ ขภาพ (Medical Hub) และการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์ (Medical Tourism) ต่อไป
  7. 7. ด้วยเหตุน้ ี ทางสายกลางที่เหมาะสม จึงเป็ นการพิจารณาดูอย่างรอบคอบว่ามีมาตรฐานใดหรื อไม่ที่ ั ั ่ประเทศอื่นได้พฒนาขึ้นแล้วและเหมาะสมที่จะนํามาใช้ท้งหมดหรื อบางส่ วน ไม่วาจะโดยไม่มีการแก้ไข ็หรื อโดยมีการปรับแก้กตาม และเมื่อพิจารณาแล้ว ก็อาจพบช่องว่าง (gap) ที่มาตรฐานของต่างประเทศไม่สามารถจะตอบโจทย์ของไทยได้ดีเท่าที่ควร และควรมีการพัฒนามาตรฐานขึ้นเองในที่สุดMyth 6: หากเราตัดสิ นใจใช้ มาตรฐาน HL7 แล้ ว เราไม่ ต้องสนใจมาตรฐานอืนๆ อีก ่ ความเชื่อสุ ดท้ายที่ผเู ้ ขียนได้ยนอยูเ่ ป็ นระยะๆ คือ ความเข้าใจที่วา เนื่องจากมาตรฐาน HL7 ได้ ิ ่ออกแบบมาสําหรับระบบสารสนเทศของสถานพยาบาลต่างๆ แล้ว จึงไม่มีความจําเป็ นที่จะต้องใช้มาตรฐานอื่นแต่อย่างใด ผูที่มีความเข้าใจเช่นนี้ จึงมักมองว่า การสนับสนุนให้มีการใช้มาตรฐานสารสนเทศทาง ้สุ ขภาพในโรงพยาบาลของไทย จะต้องส่ งเสริ มสนับสนุนให้มีการใช้ HL7 อย่างเต็มที่ โดยไม่ได้ให้ความสําคัญกับมาตรฐานอื่นๆ เลย ในความเป็ นจริ ง มาตรฐาน HL7 มีความสําคัญและเป็ นประโยชน์อย่างมากต่อการออกแบบระบบสารสนเทศโรงพยาบาล เพื่อนําไปสู่ การแลกเปลี่ยนข้อมูล (health information exchange) และความเข้ากันได้ (interoperability) ของระบบสารสนเทศระหว่างสถานพยาบาลในที่สุด หากแต่มาตรฐาน HL7 เป็ นเพียง ็องค์ประกอบหนึ่ง แม้จะมีความสําคัญมาก แต่กไม่ใช่องค์ประกอบทั้งหมดของมาตรฐานที่จาเป็ นสําหรับ ํระบบสารสนเทศโรงพยาบาล และไม่สามารถตอบโจทย์ท้ งหมดได้ ยังมีมาตรฐานอื่นๆ ที่จาเป็ นและอาจ ั ํต้องนํามาใช้อีกมาก ดังจะเห็นได้จากตัวอย่างมาตรฐานต่างๆ ที่รัฐบาลสหรัฐอเมริ กากําหนดให้เป็ นมาตรฐานที่สาคัญและจําเป็ นสําหรับ electronic health records ของโรงพยาบาลและคลินิกทัวประเทศ13 ซึ่ง ํ ่มาตรฐานที่อาจจําเป็ นเหล่านี้ รวมถึง มาตรฐาน ICD-9-CM/ICD-10 สําหรับการเบิกจ่ายค่ารักษาพยาบาลและงานด้านเวชสถิติ; SNOMED CT สําหรับการบันทึกประวัติทางการแพทย์เพื่อประโยชน์ดานการ ้รักษาพยาบาล; มาตรฐานสําหรับการระบุตวผูป่วย ผูให้บริ การ และสถานพยาบาล (unique identifiers); ั ้ ้มาตรฐานด้านยา เช่น รหัสยา (National Drug Code), RxNorm, มาตรฐานเวชภัณฑ์; มาตรฐานด้านการตรวจทางห้องปฏิบติการ เช่น LOINC; มาตรฐานทางรังสี วิทยา เช่น DICOM; มาตรฐาน IHE สําหรับการเลือกใช้ ัมาตรฐานที่เหมาะสมในสถานการณ์ต่างๆ (integration profiles); มาตรฐานพื้นฐานเช่น TCP/IP สําหรับการเชื่อมต่อเครื อข่าย หรื อมาตรฐานด้านความปลอดภัยในการเข้ารหัสหรื อยืนยันตัวผูใช้งาน หรื อแม้กระทัง ้ ่มาตรฐานในกระบวนการพัฒนา การให้บริ การ และการบริ หารงานด้านสารสนเทศ ซึ่งความจําเป็ นในการใช้มาตรฐานจํานวนมากเหล่านี้ เป็ นเพราะมาตรฐานแต่ละตัวมีขอบเขตและข้อจํากัดที่แตกต่างกัน สําหรับมาตรฐาน HL7 นั้น มีผทาการศึกษาถึงข้อจํากัดบางประการที่จาเป็ นจะต้องมีการพัฒนาต่อหรื อใช้มาตรฐาน ู้ ํ ํ
  8. 8. อื่นควบคูไปด้วย16 ซึ่งตอกยํ้าว่า HL7 ไม่ใช่คาตอบสุ ดท้ายเพียงคําตอบเดียวสําหรับมาตรฐานสารสนเทศทาง ่ ํสุ ขภาพ กล่าวโดยสรุ ป ผูเ้ ขียนได้นาเสนอ myths หรื อความเข้าใจผิด 6 ข้อ ที่เกี่ยวข้องกับงานด้านการพัฒนา ํมาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพ และได้พยายามชี้แจงทําความเข้าใจมุมมองที่ผเู ้ ขียนเชื่อว่าใกล้เคียงกับความเป็ นจริ งมากกว่า รวมทั้งอ้างอิงตัวอย่างและประสบการณ์จากประเทศอื่นและบทความทางวิชาการที่ ัอาจให้บทเรี ยนที่เป็ นประโยชน์กบประเทศไทย ผูเ้ ขียนหวังเป็ นอย่างยิงว่าบทความนี้จะช่วยปรับความเข้าใจ ่ของทุกท่านให้ตรงกัน และนําไปสู่ การพัฒนามาตรฐานสารสนเทศทางสุ ขภาพของประเทศไทยอย่างเหมาะสมและสัมฤทธิ์ผลในที่สุดเอกสารอ้างอิง1. Kaushal R, Shojania KG, Bates DW. Effects of computerized physician order entry andclinical decision support systems on medication safety: a systematic review. Arch InternMed. 2003 Jun 23;163(12):1409-16.2. Chaudhry B, Wang J, Wu S, Maglione M, Mojica W, Roth E, Morton SC, Shekelle PG.Systematic review: impact of health information technology on quality, efficiency, and costsof medical care. Ann Intern Med. 2006 May 16;144(10):742-52.3. Amarasingham R, Plantinga L, Diener-West M, Gaskin DJ, Powe NR. Clinical informationtechnologies and inpatient outcomes: a multiple hospital study. Arch Intern Med. 2009 Jan26;169(2):108-14.4. Kijsanayotin B, Kasitipradith N, Pannarunothai S. eHealth in Thailand: the current status.Stud Health Technol Inform. 2010;160(Pt 1):376-80.5. Kaelber DC, Bates DW. Health information exchange and patient safety. J Biomed Inform.2007 Dec;40(6 Suppl):S40-5.6. DeLone WH, McLean ER. Information systems success: the quest for the dependentvariable. Inform Syst Res. 1992 Mar;3(1):60-95.7. Ash JS, Stavri PZ, Dykstra R, Fournier L. Implementing computerized physician orderentry: the importance of special people. Int J Med Inform. 2003 Mar;69(2-3):235-50.8. Rogers EM. Diffusion of innovations. 5th ed. New York: Free Press; 2003. 551 p.9. Gladwell M. The tipping point: how little things can make a big difference. New York:Little Brown; 2000. 304 p.10. HL7 - Meet the Board of Directors [Internet]. Ann Arbor (MI): Health Level SevenInternational. c2007-2011 [cited 2011 Jul 2]. Available from:http://www.hl7.org/about/hl7board.cfm
  9. 9. 11. Membership and Participation in HITSP [Internet]. New York: American NationalStandards Institute. c2009 [cited 2011 Jul 2]. Available from:http://www.hitsp.org/membership.aspx12. บุญชัย กิจสนาโยธิ น, มัลลิกา สงเคราะห์, ชัยพร สุ รเตมียกล, สุ วิทย์ กิริยา และนิ พนธ์ อุปมานรเศรษฐ์. ์ุOne province, one software. นําเสนอใน: Health Informatics: From Standards to Practice. ThaiMedical Informatics Association Annual Conference 2010. 10 พฤศจิกายน 2553.13. นวนรรน ธี ระอัมพรพันธุ ์. Electronic Health Records: “อเมริ กาเข้มแข็ง” สอนอะไรไทย? ใน: HealthInformatics: From Standards to Practice. Thai Medical Informatics Association AnnualConference 2010. Available from: http://www.slideshare.net/nawanan/electronic-health-records-what-does-hitech-act-teach-thailand14. Patrick J. A Study of a Health Enterprise Information System [Internet]. New SouthWales: University of Sydney. 2011 Mar 4 [cited 2011 Jul 2]. Available from:http://sydney.edu.au/engineering/it/~hitru/index.php?option=com_content&task=view&id=91&Itemid=14615. Theera-Ampornpunt N. Medical informatics: a look from USA to Thailand. In:Ramathibodis Fourth Decade: Best Innovation to Daily Practice; 2009 Feb 10-13;Nonthaburi, Thailand. Bangkok (Thailand): Mahidol University, Faculty of MedicineRamathibodi Hospital; 2009. Available from: http://www.slideshare.net/nawanan/medical-informatics-a-look-from-usa-to-thailand-paper16. Flores AE, Win KT. Analyzing the key variables in the adoption process of HL7. StudHealth Technol Inform. 2007;129(Pt 1):444-8.

×