Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

5 erromaren erorkera _ goi erdi aroa

2,428 views

Published on

erromaren erorkera _ goi erdi aroa
PALEOKRISTAUA
PRERROMANIKOA
BIZANTZIARRA

Published in: Education, Spiritual
  • Be the first to comment

5 erromaren erorkera _ goi erdi aroa

  1. 1. ERROMAREN ERORKERA GOI ERDI AROA
  2. 2.  KRISIALDIAK  ENPERADORE ALDAKETAK  KRISTAUTASUNA  MENDEBALDEA / EKIALDEA  GERMANIARREN INBASIOAK
  3. 3. KRISIALDIAK ERLIJIOSOA POLITIKOA EKONOMIKOA  Lurralde hedakuntza ↓ → gerra gatibuak ↓ o o Eskulana ↓ + garestiago Esklaboen produkzioa ↓  Tradizio teknologiko gutxi  Lan espekulatiboa → latifundioa ↑ + kolonoak → estatuarekiko independentzia ↑  Hiriaren ekonomia beherantz  Segurtasun eza → armada premia ↑(armadak boterean esku hartuko du) → estatuaren gastuak ↑ + armadan germaniarren sarrera (armada barbaro-tu egingo da)
  4. 4. KRISTAUTASUNA • Monoteismoa • Krisialdiaren aurrean erlijio indar berria • Hasera gatazkatsua (ofizialdu aurretik) • Erro sozial zabalak izanik → eliza + estatua kristau mundua moldatuz
  5. 5. ENPERADORE ALDAKETAK • Hiriburuen aldaketa: o Erroma → Konstantinopla • Inperioaren indarra ekialderantz
  6. 6. MENDEBALDEA Arte Paleokristaua Prerromanikoa Germaniarrak Erromaren aurka Inperiotik Estatu autonomoetara Frankoak Bisigodoak Ostrogodoak … VIII. m Karlomagno enperadore EKIALDEA Arte Paleokristaua Bizantziar artea Krisiaren ondorioak ez hain nabariak Bizantziar inperioa Konstantinopla hiriburu (politiko + kulturala) 1453an otomandarrak Konstantinopla- hiriaz jabetzen dira
  7. 7. 1 - Treveri 2 - Lugdunum 3 - Arelate 4 - Barcino 5 - Aquileia 6 - Mediolanum 7 Ravenna 8 - Roma 9 - Siscia 10 - Sirmium 11 - Thessalonica 12 - Heraclea 13 Constantinopolis 14 - Cyzicus 15 - Nicomedia 16 - Antiochia 17 - Alexandria Hiriburu garrantzitsuenak inperioa banatu zenean 395 Teodosio I hiltzean (HonorioArcadio)
  8. 8. GERMANIARREN INBASIOAK GERMANIAR INBASIOAK K.o. V. mendea
  9. 9. Frankoen erreinua Karlomagnoren konkistak Erresistentzia Karlomagnoren bizilekua
  10. 10.  Erromatar inperioaren erorkerarekin ematen diren eraldaketa nagusiak: • Arrazoian oinarritutako antzinateko politiko eta sozialen krisia. instituzio • Europar bizimodua nekazaritzan oinarritzea. Ezegonkortasun politikoa eta nahasteak. Inbasioak, gudak eta izurriteak. Superstizio eta mistizismoa areagotzea bidertuko duen egoera. • Fedean eta sinesmen erlijiosoan oinarritutako ikuskera inposatua; teozentrismoa. Erlijio monoteisten gailentzea (kristautasuna eta islama).
  11. 11. • Erlijioaren garrantzia areagotzea eta elizaren boterearen nagusitzea kristau inguruneetan; sineskera erlijiosoek gizakiaren bizitza erabakitzen dute. • Erlijiosotasuna eta espiritualtasuna intelektualaren eta lurtarraren aldean gailenduko da. • Monjeak; ekialdeko eraginarekin zenbait kristauek bizimodu berri bati ekin zion; lehen aldiz eskulana eta burulana elkartu zituzten; monasterioei esker, antzinateko herentzia kulturalaren jabe izatea lortu zuen elizak eta mendebaldeak.
  12. 12. ARTE PALEOKRISTAUA
  13. 13. • Lehen kristau artea. • Germaniarrak sartu ziren arte iraun zuen mendebaldean. • Kristautasunak ofizialtasuna lortu aurretik, ezkutuko arte soila zen; etxe partikularretan eta katakonbatan, kulturako biltzen ziren gunetan, egiten ziren pintura errazak ziren nagusiki arte adierazpenak (txoriak, loreak …). • 313. Urteko Milango Ediktuaz gero, arte honek garapen handia izan zuen.
  14. 14. SAN KALISTOREN KATAKONBA
  15. 15. Sinbolismo handia zuten margo hauek: • Krismak kristo guztiaren hasiera eta bukaera gisa irudikatzen du. • Txoriak eta fruituak jainkoak emaniko dohainak. • Arraina lehen kristauen sinboloa, kristo jainkoaren seme eta salbatzailea; kristo artzain onaren itxuran ere maiz landu zuten.
  16. 16. • Kultuaren egiazko helburua estaltzearren mitologia greko eta erromatarreko irudiak ere irudikatzen zituzten beste adiera batez, noizbait, kristo Orfeo edo Herkulesen irudian ere aurkeztu zuten.
  17. 17. • Kristau kultua Milango ediktuaz onartu eta gutxitara, kristautasuna inperioko erlijio ofizialtzat aldarrikatu zen. Eraikuntza erlijiosorik nagusiena basilika izan zen. • Basilika erromatarren ereduari jarraiki eraiki ziren eliza gehienak: – 3 nabeko oina (oinplano zentraleko eraikinak ere baziren, eliza txikiak, mausoleoak eta bataiategiak batez ere). – Atrio izeneko patioa aurrealdean (jende guztia sar zitekeen atrioan, eliz barruan burutzen ziren errituak jarraituz; bataioa eta iniziazio-sakramentuak harturik zituztenak bakarrik sartuko ziren elizan). – Nartexa atrio eta eliz barruaren artean. • Zurezko estalkia izan ohi zuten.
  18. 18. nabeak nartex atrioa SAN PEDRO BASILIKA (Erroma, 400)
  19. 19. • Elizak mosaikoz dekoratzeko joera izango zuten; baita objektuak urre, zilar eta marfilez lantzekoa ere.
  20. 20. • Eskulturan, sarkofagoak dira aipagarrienak (sarkofagoak harrian zizelkatzeko eta edertzeko joera izango zuten). Pintura ere ugaria izan zen eta oso erlijiosoa.
  21. 21. • Idealizaziorako joera izan zuten, aurrez urreko irudiak batez ere, ez oso naturalista; garrantzia berezia emango zitzaion espirituari. Milango ediktuaren ondoren ordu arteko formak dotoretu eta kalitate handiagoz irudikatuko ziren.
  22. 22. ARTE PRERROMANIKOA
  23. 23. • Erroma erori ondoren, Europa Estatu barbaro batzuetan zatitua geratu zen, Erromarekin zeukan batasuna galduaz. Honek artean ere eragina izan zuen; arte prerromanikoa ez zen estilo bakar bat izango, V – XI mendeen artean garatutako hainbat multzo kultural autonomo baizik. • Nekazal ekonomiaren nagusitzeak eta politikaren ezegonkortasunak eskaera artistikoa gutxitu zuten, artea pobretu egin zelarik. • Garai honetako eraikuntzak txikiak eta material xumez eginak ziren.
  24. 24. • Miniaturen artea bereziki landua zen, batez ere eliz liburu eta eskuizkribuetan. Dekorazioan motibo geometrikoak, irudi estilizatuak, lerro kurbatuak, kiribilak eta elkar gurutzaturiko marrak nagusitzen ziren. • Monje miniaturagileek idazki sakratuak eskuz transkribatu zituzten, pergaminoetan. Hizki landuak eta esanahi sinbolikoa zuten animalien irudi estilizatuak burutu zituzten. Pergamino hauen estalkiak ere landuak eta baliotsuak izan ohi ziren; urrez, zilarrez, esmalte polikromatuaz, harribitxiz … landuak.
  25. 25. SAINT CHAD –EKO LIBURUA DURROW–KO LIBURUA (Lichfield –eko ebanjelioak, VII. m) (Irlanda, VII. m)
  26. 26. LINDISFARNE –EKO EBANJELIOAK (Irlanda, VII. – VIII. m)
  27. 27. KELLS –EKO LIBURUA (Irlanda, VIII. - IX. m)
  28. 28. GIRONAKO BEATOA Emeterio monjearen eta Eude mojaren lana (X. m)
  29. 29. • Goi Erdi Aroko lehen mendeetan (V. – VII. mendeen artean), Karolingiarrak gailendu artean (VIII. m), Europa ekialde eta iparraldetik zetozen barbaroek inbaditu zuten. Hauek bitxigintzan eta metalgintzan oso trebeak ziren. • Orokorrean garraiagarriak ziren objektuak lantzen zituzten; bitxiak, koroak, mantuak eustekoak, kopak, apaingarriak … • Kristautu egin ziren eta arte barbaroa ere eraldatu zen, kristautasunaren kultuan bilakatzeraino. Eliza eta monasterioentzako hainbat dohaintza burutu zituzten: urre, zilar eta marfilezko objektuak adibidez, harribitxiekin edertuak.
  30. 30. • Bisigodoek (V. – VIII. m) harrizko eta neurri txikiko elizak eraiki zituzten, hainbat ganga mota erabiliz estalkietan. Hiru ala nabe bakarrekoa, oinplano basilikala zutenak ala gurutze grekoko oinean itxuratuak izan ohi ziren; batzuetan bien konbinazioa izango zuten. Ferra arkuaren bariazioa ere erabiliko zuten (arte islamiarraren eragina), beste hainbat elementu eta ezaugarriren artean. SAN JUAN BAUTISTA (Baños de Cerrato, Palentzia VII. m)
  31. 31. • Urregintzan esmalteak landu zituzten gehien. Eraginen artean grekolatindarra, arte paleokristaua, bizantziarra eta dekorazio barbaroa aurkitzen dira.
  32. 32. • Asturiarrek (VIII. – X. mendeen artean) bisigodoen oinordekotza hartu zuen, lekukotza garrantzitsuenak arkitekturan utziz; ekialdeko edo lonbardiarren eragina ere azalduko zuten. Islamiar inbasioen aurrean erresistentzia egingo zuten eta Santiago Bidean garrantzia izango zuen; erromanikoaren aurrekaria izango zen. • Elizek oinplano basilikala eta abside laukia, aterpe eta arkupeak alboetan, horma altuak, kainoi erdiko ganga eta erdi puntuko arku goratuak izan ohi zituzten, baita arku fajoiak ere; ikonostasia, pintura murala eta sareta moduko dekorazioa ere izango zuten. NORAKO SAN PEDRO (IX. m) LILLOKO SAN MIGUEL (IX. m)
  33. 33. VALDEDIOSEKO SAN SALVADOR (IX?. m) IKONOSTASIOA (Lenako Santa Cristina, IX . m) MARGO MURALEN HONDARRAK eta SARETA (Larreetako Santullano, IX. m)
  34. 34. • Mozarabea (VIII . mendetik) islamiar lurretan bizi izandako kristauen ekarpena izango da, berriro kristau lurretara itzuli eta artean arabiar eragina (arkuak, nerbioak gangatan …) ekarriko dutelarik. Bisigodoen eta arabiarren eragina azalduko dute batez ere. SAN MIGUEL DE LA ESCALADA (Leon, IX. – X. m)
  35. 35. • Karolingiarrek (VIII. – IX. mendeak) Mendebaldeko Inperio Erromatarraren jarraipen gisa oinordekotza hartu nahi izan zuten, Erromako forma klasikoetan eta paleokristauetan inspiratuz. Europako batasun politikoa eta espirituala bilatu nahi izan zuten (Germaniar Erromatar Inperio Santuaren aurrekaria), aurreko aldiekiko errenazimentu moduko bat eman zelarik, eta hala saiatu zen fraide beneditarren ordena ere. KARLOMAGNO (VIII. m)
  36. 36. • Monasterio beneditar handien hedapena emango da, kultura bazter guztietara zabalduko zuten guneak hain zuzen. SAINT GALL- EKO ABADIA (Suiza, IX. m) Monjeek beraiek diseinatutako asmo handiko proiektu hau eraiki ez bazen ere, ondorenean eraiki zirenentzat eredu izango zen. Buruaskiak izateko bideratutako eraikin multzoa izango zen, teologia , filosofia neoplatonikoaren trazua izango zuena.
  37. 37. 1. Abadiako eliza 2. Lanerako gela (goian liburutegia) 3. Sakristia (2 solairu) 4. Oleo eta ostien gela 5. Klaustroa 6. Bero-emailea (goian logela) 7. Bainua 8. Irolak 9. Jangela 10. Sukaldea 11. Bodega (goian despentsa) 12. Mintzalekua 13. Administrazioa 14. Erromesen egoitza 15. Erromesen garagardotegia eta okindegia 16. Ataria 17. Abadearen egoitza 18. Pasoan ziren monjeen egoitza 19. Bisitarien garagardotegia eta okindegia 20. Bisitarien egoitza 21. Kanpo eskola 22. Abade-etxea 23. Odoluste aretoa 24. Sendagilearen sendategia 25. Sendabelarren baratzea 26. Ospitalea 27. Sukaldea, ospitalearen bainua eta odoluste aretoa 28. Kapila bikoitza, ospitalea eta nobizioak 29. Nobiziatua 41. Ehotze-lekua 30. Nobizioen sukalde eta bainua 42. Labea 31. Hilerria eta lorategia 43. Ale-garau biltegia eta upeltegia 32. Baratzea 44. Idi eta zaldien ukuilua 33. Lorazainaren egoitza 45. Ardien abeltegia 34. Antzarren eskorta 46. Ahuntzen abeltegia 35. Zaintzailearen egoitza 47. Behitegia 36. Oilategia 48. Artegia, idiskoak 37. Siloa edo zuloa 49. Txerrikorta 38. Tailerrak edo lantegiak 50. Morroien ostatua 39. Monjeen garagardotegi eta okindegia 51. Jaunen bidai- laguntzaileen ostatua 40. Errota
  38. 38. Gaur egun abadia eta abadiaren liburutegia (XVIII. mendean berreraikia)
  39. 39. • Geroago otondarrek (X. – XI. mendeak) honi jarraipena eman nahi izan zioten, antzinate berantiarraren, karolingiarren eta bizantziarren eragina ere azalduz. ERROMATAR - GERMANIAR INPERIO SANTUAREN KOROA OTON II.a eta TEOFANO (baxu- erliebea X. m, Cluny-ko museoa)
  40. 40. ARTE BIZANTZIARRA
  41. 41. Bizantziar inperioa Bizantziar inperioaren lurrak 565-1025 1025-1100 1100-1300 1300-1453 Justinianoren jeneralen espedizioak Turkiar aurrerabidea
  42. 42. BIZANTZIAR INPERIOA • Nekazaritza • Lurjabe txiki – handien arteko oreka • Etekinak → zergak + armada hornikuntza • Merkataritzak garantia • Enperadorea botere erlijioso – zibilaren irudi (Jainkoaren irudi – apostoluen duintasunaren pareko) • Sintesi eklektikoa kulturan: Erroma + Grezia + Ekialdea (ondare klasikoa + aberastasun berriak)
  43. 43. BIZANTZIAR ARTEA • FUNTZIOA: Inperio ideia goraipatzea (luxua + handitasuna) • Agerpide nagusienak arkitekturan
  44. 44. ARKITEKTURA • GANGAK • KUPULA PETXINEN GAINEAN • GURUTZE GREKOAN oinarritutako oinplanoak • BARNE ESPAZIOEN GARRANTZIA – – – – ORDENA + ARGITASUNA FORMA BOROBILTSUAK → amaigabetasun+ ustekabeak MOSAIKOAK (dekoratuz) URREA (hondoak, xaflak) → espazioaren arintasuna • KANPO ESPAZIOA TXIROAGOA (adreiluzkoa ↑)
  45. 45. HIRIAK  Ez ortogonalak  KONSTANTINOPLA: • Kalerik nagusienak EKIALDETIK MENDEBALDERA + eskailerak/arranplak • Hiriaren punturik garrantzitsuena EKIALDEAN – Hipodromoa, termak, jauregia, senatua, basilika … – Santa Sofia katedrala • Kale nagusia MENDEBALDERANTZ – Foroak, plazak, garaipen arku, koloma + eskulturekin
  46. 46. BASILIKA  Ospakizun erlijiosoak egiteko  Erromatar basilika eredu  Eraikuntza zibila → erlijioso – Misterioa + sakralismoa
  47. 47.  Elementu nagusiak: – ATRIOA (patioa) – NARTEX (sarrerako arkupea) – 3/5 NABE o Kolomez zatituak – Herriaren zatia (sarreratik gertuen) – PRESBITERIOA (gune erlijiosoa) o Aldarea (ospakizuna gauzatzen den tokia) – Inguruan gelak (apaizak aldatzeko …) o IKONOSTASIS (2 zatiak banatzen dituen orma-sarea) – Misterioa + sakralismoa – ABSIDEA amaieran – Batzuetan OINPLANO ZENTRALA/ bien nahasketa
  48. 48. 1. URREZKO AROA KONSTANTINOPLA  SANTA SOFIA (sofia = jakinduria)  SANTA EIRENE (= bakea grekoz)  SAN SERGIO + SAN BAKO RAVENA  SAN APOLINAR IL NUOVO  SAN APOLINAR IN CLASSE  SAN VITALE * Oinplano zentralean
  49. 49. SANTA SOFIA
  50. 50. SANTA EIRENE
  51. 51. SAN SERGIO eta SAN BACO
  52. 52. SAN APOLINAR IL NUOVO
  53. 53. SAN APOLINAR IN CLASSE
  54. 54. SAN VITALE
  55. 55. 2. URREZKO AROA • Barne espazioa ↑ • Pilareen ordez KOLOMAK • Kanpoaldean adreilua /harria → KONPOSIZIO GEOMETRIKOAK • Gurutze grekodun oinplanoa ↑ • Eraikin txikiagoak
  56. 56. • XI. mendean ERRUSIAR – BIZANTZIAR ezkontza - Errusia inguruan bizantziar arkitekturaren eragina KIEV – SANTA SOFIA  Hainbat nabe  Basilika itxura  Puntadun kupulak (dorreen estalki): Pertsiar eragina - Artea barrokotzen → konplexutasuna ↑ MOSKU – SAN BASILIO
  57. 57. SANTA SOFIA (Kiev)
  58. 58. SAN BASILIO (Mosku)
  59. 59. 3. URREZKO AROA • Arte bizantziarrak Errusia eta Europatik hedatzen jarraitzen du • Antzeko arkitektura joera • Kanpo aldean dekorazio gehiagorekin; kupula gehiago eta txikiagoak  VENEZIA – SAN MARKO
  60. 60. SAN MARKO (Venezia)
  61. 61. ESKULTURA • Mukulu biribileko eskultura ia galdu zen • Marfilezko erliebea ↑ • Irudiaren inguruan gatazka • Gai erlijiosoak • Irudi estereotipatuak + oso sinbolikoak • Erliebea liburu-azaletan, sarkofagoetan …
  62. 62.  Marfila + urregintza nahasturik • • • • DIPTIKOAK + POLIPTIKOAK Enperadorearen koroatzea … gaitzat Erromatarrengandik hartutako ohitura Teknika berarekin kutxak (borrokak, gudak …)  Esmaltea (urregintzarekin batera) - CLOISONNE • Beirazko orea oxido metalikoz koloreztatua • Garapen handia • Euskarria urrezko xaflak / moldeak, hutsuneak betez
  63. 63. PINTURA ETA MOSAIKOA  Hormetan mosaikoak • Mosaikoaren kolorea biziagoa (argitasun +) • Urrea nahasten diote (hondoen garrantzia) – Hondo abstraktuak – Urrea – argia (Jainkoaren errepresentazioa) – Giro zerutiarra + aberastasuna  Pinturak liburuko ilustrazioetan
  64. 64. • Forma estilizatuak + forma lauak • Sinbolismoa – Zentzu pertsonalik ez – Jarrera zurruna – Ekintza + keinuen garrantzia • ISOZEFALIA (guztiak lehen planoan + altuera bera) • Perspektiba / espazio saiakera (figuren tamaina ≠)
  65. 65. 1. URREZKO AROA  Batez ere Ravenan mosaikoa SAN VITALE • Justiniano eta bere emaztea (boterea) – Jainkoari eginiko eskaintza – Simetria + lautasuna + zurruntasun gogorra – Jantziek pisu handia (kanpai formak ↑)
  66. 66. SAN APOLINAR IL NUOVO • Santuen prozesioa eskaintzak eginez SAN APOLINAR IN CLASSE • Kristo 12 bildotsekin (santuak) * Perspektiba nahia (hiladak sakontasuna adierazteko
  67. 67. VIII – IX m artean IRUDIAREN KRISIA (ALDI IKONOKLASTA)  Judaismoa irudirik gabeko erlijioa + mendebaldean erlijioa irudien bidez → gatazka  Landareak + paisaiak ↑
  68. 68. 2. URREZKO AROA  Berriro irudiak (Nizeako II. kontzilioa) o Pantokrator (Unibertsoko jauna) – Kristo – Kupulan o Ama Birjina – Absidean o Kristoren eszenak – Hormetan
  69. 69. 3. URREZKO AROA  Mendebaldean krisia  Formen edertasuna + narrazioa / akzioa  PATETISMOA (mina + sufrimendua)  Mosaikoaren aldean pinturak garrantzia • Merkeago + azkarrago • Tenplez aurrez prestatutako tauletan

×