Welkom in de netwerksamenleving

303 views

Published on

Vandaag zijn we fulltime bezig met de crisis: begrotingsdiscipline, banken hervormen, gesloten fabrieken verwerken. Maar wat na de crisis? Wat als de rust en de rede is teruggekeerd? We kijken meewarig terug naar de excessen van op hol geslagen banken en de paniekreacties van de betrokken staten. We hebben geleerd uit de fouten van het verleden. Tot dat verleden behoren onherroepelijk: de verzuiling, het geloof in een bureaucratische overheid, het meelopen met het zelfregulerende kapitalisme. Het besef is gegroeid dat overheid, kapitalisme en ideologieën feilbaar zijn. Wim Vermeersch beschreef naar aanleiding van 100 jaar Vooruit een hernieuwd geloof in lokale initiatieven en burgerinitiatief. Samen met nieuwe technologieën, de informatierevolutie en de groeiende steden voeren ze ons razendsnel naar een nieuwe maatschappij: de netwerksamenleving.

Published in: News & Politics
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Welkom in de netwerksamenleving

  1. 1. sampol 2013/5|13 Welkom in de netwerksamenleving GROOT IS DOOD Op15september2008vraagtLehmanBrothers, devierdegrootstezakenbankvandeVerenigde Staten, het faillissement aan. De kredietcrisis komt in een stroomversnelling en mondt uit in een mondiale economische crisis die ook Europa treft. In Amerika worden minstens 4 miljoen huizen verplicht verkocht, in Spanje worden 60.000 gezinnen uit hun huis gezet. Op11maart2011veroorzakeneenaardbeving Matthias Van Wijnendaele en tsunami in Japan een full meltdown van drie kernreactoren in Fukushima, de grootste nu- cleaire ramp sinds Tsjernobyl in 1986. FukushimaenLehmanBrotherszijnvoorbeel- denvandehuidigesysteemcrisis.Grotecentraal georiënteerde systemen hebben de afgelopen decennia gefaald. De grootbanken waren de maatvandemensontgroeid,vanzelfregulering was geen sprake. De centrale energieproductie met kerncentrales leverde jarenlang enorme Vandaag zijn we fulltime bezig met de crisis: begrotingsdiscipline, banken hervormen, gesloten fabrieken verwerken. Maar wat na de crisis? Wat als de rust en de rede is terug- gekeerd? We kijken meewarig terug naar de excessen van op hol geslagen banken en de pa- niekreacties van de betrokken staten. We hebben geleerd uit de fouten van het verleden. Tot dat verleden behoren onherroepelijk: de verzuiling, het geloof in een bureaucratische over- heid, het meelopen met het zelfregulerende kapitalisme. Het besef is gegroeid dat overheid, kapitalisme en ideologieën feilbaar zijn. Wim Vermeersch (Sampol, jg.20, nr. 4, pp. 1-3) be- schreef naar aanleiding van 100 jaar Vooruit een hernieuwd geloof in lokale initiatieven en burgerinitiatief. Samen met nieuwe technologieën, de informatierevolutie en de groeiende steden voeren ze ons razendsnel naar een nieuwe maatschappij: de netwerksamenleving. SAMPOL mei 2013.indd 13 5/14/2013 4:12:24 PM
  2. 2. sampol 2013/5|14 Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving winsten op, maar de risico’s werden niet in- geschat. Centrale systemen groeiden uit tot oncontroleerbare monsters. De schade die ze veroorzaakten kon enkel betaald worden door de maatschappij, door u en ik. De beste criteria voor staatssteun waren de voorbije jaren dan ook logheid en insolvabi- liteit. De Amerikaanse auto-industrie en de Europese grootbanken werden met miljarden gered onder het motto ‘There Is No Alternative’ (TINA).Sindsdejaren1980wordtdeoverheid afgedaan als een bureaucratisch, log en dus overbodigsysteem.Maarhetlijktersterkopdat hetkapitalismedezeoverheidvandaagvervoegt. Wat hebben wij aan de staat als behoeder van de vrije markt? Kapitalisme en staat hebben elkaar nodig en houden elkaar in stand. Ze beseffen allebei dat ze niet onfeilbaar zijn. Het TINA-verbond tussen overheid en privé zorgt ervoor dat dit geen crisis is van het Kapitaal tegen de Staat. Endaarmeekomtmeteenookeeneindeaanhet decennialange politiek correct denken over de inefficiënte overheidsinstelling versus het per- formanteprivébedrijf.Erisgeenverschiltussen een logge overheid en een logge onderneming. Zowel Electrabel, NMBS als Fortis staan niet ten dienste van de burger, hun klant. Het gaat om dienstverleners opgesloten in een eenrich- tingsverkeer naar de consument. Het neolibe- ralisme heeft de verzorgingsstaat proberen uit te kleden door ze te runnen als professionele organisaties.Hetbureaucratischsysteemmoest worden gezuiverd en ten dienste staan van de burger.Maardeefficiëntiewinsten,schaalvoor- delen en andere rationalisaties zorgden ervoor datoverheidsdienstendemaatvandemensnog verder verloren als voorheen. De sociale zekerheid wordt uitgekleed, terwijl deburgersverlorenlopenineenglobaliserende wereld zonder zekerheden. Dit conglomeraat vanstatenisophaarbeurtnietinstaatommon- diale problemen zoals de klimaatverandering, sociale en economische uitbuiting aan te pak- ken. Landen als Duitsland worden rijk van de crisisinGriekenland.Opeenvolgendeklimaat- conferentiesbereiktennooitdevooropgestelde doelstellingen. Het bleef bij mini-akkoordjes. De oorlog in Syrië leidt tot een ongekend cy- nisme in ons land. In zijn essay Ook maar een gewone satelliet stelt Stefan Hertmans dat het lichaam van de mens niet langer de maat is van de wereld. ‘Het be- reik van de mens is wat hij via de machine kan bereiken. Ons ruimtegevoel is uitgebreid tot een enorm virtueel lichaam. Onze eigen maat iskomentevervallenalsbetrouwbaremaat(…). Alles is te groot, te abstract en vandaar ook te kil geworden om de mens nog geborgenheid te geven.Detechniekenhetwereldomspannende kapitalisme, maar ook de grote ideologieën uit de vorige eeuw waren gestoeld op een denken dat ver voorbijging aan de maat van het men- selijke’.1 Grootbanken en multinationals, bureaucratische overheden, na- tiestaten en grote ideologieën overstijgen allemaal de maat van het menselijke. Ze maken deel uit van de crisis van Het Groot, de crisis van The Sky Is The Limit, de TINA-crisis. SAMPOL mei 2013.indd 14 5/14/2013 4:12:24 PM
  3. 3. sampol 2013/5|15 Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving Kortom, grootbanken en multinationals, bu- reaucratische overheden, natiestaten en grote ideologieënoverstijgenallemaaldemaatvanhet menselijke. Ze maken deel uit van de crisis van Het Groot, de crisis van The Sky Is The Limit, de TINA-crisis. MINDER MARKT, MINDER STAAT, MEER NETWERK Centraal gestuurde systemen en grote hiërar- chisch georganiseerde organisaties hebben de maat van de mens overstegen. We hebben de samenlevingverticaalopgebouwdendietoren isinverval.Zijnwedanhopeloosverloren?Nee, zonder het goed te beseffen, is een horizontale bewegingontstaan,eenbewegingdiedezaken opnieuw van onderuit verandert. De sociale revolutie doet een samenleving gebaseerd op structuren vervellen tot een maatschappij die vertrekt vanuit de mens zelf, het hyperindi- viduele ik. Het individu is tegelijkertijd een consument en producent, is empathisch en verdraagt geen gezag meer. Hij functioneert ineensociaalnetwerk,waardoornietlangerde hiërarchische structuur, maar de kwaliteit van deinterconnectiesbepalendzijn.Dezeomwen- telingwordtvormgegevendooreentechnologi- sche revolutie met onder andere sociale media en smart grids. De netwerksamenleving wordt gekenmerkt door hyperverbondenheid, een horizontale structuur, collectiviteit op kleine schaal en zelforganisatie. WE ZIJN ENORM VERBONDEN Op8november2012postteMarisaUrbanoeen fotoopFacebook.Haarkinderenzoudeneenkat krijgen van papa als de foto 1.000 keer gedeeld werd.Op14novembervondenal111.000men- sendeoproepleuk.Dezehypetoontdeenorme kracht van de sociale media aan. De technolo- gischemogelijkhedenvansocialemediazorgen ervoordatde‘zesniveausvanscheiding’2 frictie- looswordenoverbrugd.Wezijndanookenorm verbonden.Dehiërarchischestructuurvancen- tralebesturenenbedrijvenmeteenbottom-up oftop-down-verbondenheidisminderkrachtig entrager.Nietalleendeinformatietechnologie heefteennetwerkstructuur.Europabouwtook aan smart grid, een elektriciteitsnetwerk dat alleproducentenenconsumentenverbindtom stroom op een slimme manier uit te wisselen. Tegelijkertijd stelt Paul Verhaeghe dat deze hyperconnectie onvermijdelijk leidt tot een ADHD-samenlevingwaarinhetnuendeander belangrijker lijken dan het groter verhaal. Ook StefanHertmansisdezevisietoegedaan.Zoals de asociale autobestuurder door de cocon van hetkoetswerkbeschermdwordttegenoogcon- tact en empathie, zo lijken mensen online een stapje terug te zetten in de beschaving. Het publieke leven in bijvoorbeeld de metro dreigt een verlengde te worden van deze kille online wereld. Maar tegelijkertijd maakten sociale mediaPicnicTheStreetsendeArabischeLente mogelijk. HORIZONTALE STRUCTUUR Behoort u ook tot de apathische generatie die liever naar Astrid in Wonderland kijkt, dan zich te verdiepen in Dostojevski’s Misdaad en straf?Hoewelverguisddoorbepaaldeculturo’s neemt Alessandro Baricco het op voor u, de zogenaamde cultuurbarbaar, de digital native, in zijn essaybundel De barbaren. Hij stelt dat onze cultuur niet op de totale ineenstorting afstevent, maar een zeer ingrijpende mutatie ondergaat door de komst van het internet en de sociale media. Hij stelt onomwonden dat diepte niet bestaat, dat het enkel een optische illusie of een nuttige leugen is: ‘De toekomst is SAMPOL mei 2013.indd 15 5/14/2013 4:12:24 PM
  4. 4. sampol 2013/5|16 aan de oppervlakte. En zo is het goed.’ Cultuur wordt niet domweg bedreigd door het Grote Niets, maar vervelt tot iets nieuws. Dit heeft tot gevolg dat iedereen behoort tot de avant-garde en dat elites gedoemd zijn te verdwijnen. Zo werd op de Architectuurbiën- nale van Venetië in 2012 het micro-urbanisme voorgesteld als spontane interventies die beter aansluiten op het alledaagse leven. ‘Architec- tuur is te veel verbannen naar het getto van het unieke,maarmeteenalteverhevendefinitievan hetvakkomjeernietindenieuwesteden,’zegt architectuurhistoricusWouterVanstiphout.De smallisbeautiful-houdingofcrapisgood-filosofie duwt architectuur van haar elitaire sokkel en keert zich af van sterarchitectuur. Tegelijkertijd maken gedecentraliseerde pro- ductieprocessen een horizontale netwerkre- volutie mogelijk. Denk maar aan YouTube, aan 3D-printersdieobjectennietindefabriek,maar thuisproducerenofdeverschillendevormenvan hernieuwbareenergiezoalszonnepanelen,wind- energie, geothermische installaties, enzovoort. KLEINSCHALIGE EMANCIPATIE OprichtervanTED: Ideas worth spreadingChris AndersonbeschrijftinzijnboekTheLongTailde overgangvaneenhitgevoeligenaarnichegerichte economie. De twintigste eeuw was gekenmerkt door massaconsumptie met een groot aantal hits en een grote markt. Net zoals een vlieg- tuigmaatschappij zoveel mogelijk passagiers wil vervoeren, probeerde de muziekindustrie zoveel mogelijk luisteraars te bereiken met een klein aantal muzikanten. De short tail kent een klein aanbod, maar een groot aantal verkochte cd’s. De kostprijs van een cd bestaat voor een grootdeeluitdeproductie-endistributiekosten. Socioloog Mark Elchardus waarschuwt voor de vernietigende uniformerende krachten van deze commercialisering: ‘De subtiliteit van het hedendaagsecontrolemechanismeisdatexterne machten meer dan ooit onze keuzes trachten te sturen en wij ondertussen zelf denken onszelf te verwezenlijken.’ Wel, de netwerksamenleving opent nieuwe perspectieven. Met de digitale revolutie zijn de productiekosten verwaarloosbaar gewor- den waardoor de short tail meer en meer gratis wordt.Erontstaateennieuwegroeimarktbijde niches.Delong tail,denichemarkt,wordtinde netwerksamenlevingeindelijkaangesneden.Dit is een enorme kans voor de mens om opnieuw controleuitteoefenenoverdekrachtendiehem beïnvloeden. Om zichzelf te verwezenlijken. Waar vandaag de klassieke externe machten als Colruyt, Apple, EMI en De Standaard onze keuzessturen,kanhetindividumorgenopstaan. Gelijkgestemdenvindenelkaarsnellerdanooit tevoren en zijn machtiger dan ooit tevoren. Het is dan ook spijtig dat Elchardus niet verwijst naar het inherente potentieel van de netwerkre- volutie.Hetkloptdatdezerevolutieverderebeïn- vloedingdoordeexternemachtenmogelijkmaakt, maar tegelijkertijd gaat er een nieuwe wereld van niches en kleinschalige emancipatie open. De tijd van massaprotest tegen kernwapens en racisme is voorbij. Ze zijn vervangen door kleinere buurtacties met een pragmatische houding. Picnic The Streets wil de overheid niet veranderen, maar een oplossing voor het mobiliteitsprobleem. Ze wil een aangename leefomgeving. NIEUWE COLLECTIVITEIT De Amerikaanse econoom Hyman Minsky voorspelde in 1986 al de financiële crisis in Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving SAMPOL mei 2013.indd 16 5/14/2013 4:12:24 PM
  5. 5. sampol 2013/5|17 zijn boek Stabilizing an unstable economy: ‘Met grootbankenkandefinanciëlemarktnietspon- taan tot evenwicht leiden.’ Vandaag ontstaan niet alleen kleinere banken, ze zijn ook meer succesvol.Hetmottovandeduurzameenethi- scheTriodosBankendecoöperatievebankNew B: ‘Klein is het nieuwe groot.’ Tegelijkertijd bewijzen nieuwe betaalmodellen hun kracht. Microkredieten geven toegang aan onderne- merszonderkapitaalenlatenzelforganisatietoe. Opdezemanierstimulerenzesocialemobiliteit enemancipatiezonderdeperverseeffectenvan klassiekekredietverlenerszoalshogeoverhead- kosten en corruptie. Een andere vorm van lokaal geld is de alterna- tievemunt:DeTorekesinGentendeEcoiris in Brussel.Hetisdaarbijnietdebedoelingdeeuro tebeconcurreren,maareenlokalegemeenschap te creëren en mensen te motiveren iets goeds te doen. Geld wordt zo opnieuw gebruikt als ruilmiddel en niet als object van speculatie. Samenaankopen, tot slot, gebruiken de kracht vaneenmassaconsumentenomgrotekortingen af te dwingen in een vrijgemaakte markt. Maarwatisdemeerwaardevaneenlokalemunt als enkel de kansrijke burger hem gebruikt? Wat is de meerwaarde van samenaankopen als die enkel toegankelijk zijn voor een deel vandegemeenschap?Maaltijd-enecocheques hebben onze sociale zekerheid tot op zekere hoogteafgebouwd,maarwatisjuisthetverschil met een lokale munt? De ruildiensten dragen niet bij tot de sociale zekerheid en bieden geen vangnet. Zonder ruil zouden bepaalde taken ook zonder vergoeding worden uitgevoerd. En een vergoeding kan de intrinsieke waarde van gemeenschapsdiensten ondermijnen. Andere critici waarschuwen voor hyperinflatie en pro- tectionisme.Tochtonendeproefprojectenaan datlokalemuntendecohesieendebewustwor- ding over consumptie in de regio tussen stad en rand versterken. ZELFORGANISATIE Terwijl transportbedrijven zich vast rijden in de stad levert de stedelijke expressdienst Pe- dalBXL.comgoedkoopensnelpakjesafmetde fiets. Een gsm, een laptop met internet en een fiets waren voldoende om een eigen bedrijf op te richten. Ook online verkoopdiensten, ener- gie- en interieuradviseurs hebben maar weinig nodigomhuneigenfabriekjeoptestarten…Te- gelijkertijdrekenenoverhedenopdezenieuwe doe-het-zelvers die zich als een vis in het water voelen in de netwerksamenleving. Zo beperkt de overheid zich enkel tot de rol vankatalysatorinstadsvernieuwingsprojecten zoals de klusjeshuizen in Rotterdam, de wijk- contracten in Brussel en het Utrechtse leef- baarheidsbudget. Waar burgers vroeger enkel consumenten waren, zijn ze nu ook producen- ten.DeVlaamseoverheidstimuleertgezinnen die zelf stroom opwekken met bijvoorbeeld zonne-energie. Ondertussen groeien in Brus- sel de eerste projecten naar het voorbeeld van de Community Land Trust, de speculatie op de grondprijs wordt er geëlimineerd zodat een eigenwoningenbetaalbaarwonenookoplange termijn gegarandeerd blijven. Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving De stedelijke samenleving wordt in de toekomst belangrijker dan de nationale staat. SAMPOL mei 2013.indd 17 5/14/2013 4:12:24 PM
  6. 6. sampol 2013/5|18 Alleenspraakwordtnietmeerverdragen.Parti- cipatie en inspraak moeten opnieuw uitgevon- denworden.Onderstadsontwerperswordtzelfs gesproken van co-productie. Hetfalenvangrotebedrijvenwerktalskatalysa- tor voor de sociale veerkracht van mensen. Die wordt spontaan geholpen door een hernieuwd geloof in oude samenwerkingsmodellen en technologie van het internet en sociale media. Burgers proberen met allerhande initiatieven de regie weer terug te krijgen. Maar wat gebeurt er met wie niet meekan? Niet iedereen heeft dezelfde middelen tot zijn beschikking om op een volwaardige manier te kunnen meedoen. Als je nachtdiensten draait is participeren niet zo eenvoudig. STEDEN VERVANGEN STATEN Destedelijkesamenlevingwordtindetoekomst belangrijker dan de nationale staat. Ameri- kaans politicoloog Benjamin Barber herkent in de crisis een grote kracht van steden en de onmachtvanstaten.InzijnboekIfmayorsruled the world stelt hij dat steden veel beter in staat zijn internationale uitdagingen zoals klimaat- opwarming,bevolkingsgroei,terrorismeende financiëlecrisisaantepakken.ZokoosKopen- hagen in de strijd tegen de klimaatopwarming radicaal voor de fiets om komaf te maken met dedictatuurvandeauto.Deburgemeestersvan Kortrijk, Lille en Doornik sloegen de handen in elkaar om ruimtelijke, economische en cul- turele uitdagingen samen aan te gaan en laten landelijkebesturenachterzich.Hetgebrekaan een Metropolitan governance werd door Pascal Smetterechtnaarvoorgeschovenalsdedrempel voor Brussel om uit te groeien tot een zichzelf respecterende stad. Steden bestaan niet langer uit een kernstad en een suburbane rand, maar groeien uit tot een netwerkvanstedelijkezones:wijken,stadsker- nen en grootstedelijke ontmoetingsknopen. Steden ontwikkelen ook niet meer volgens een uitgekiend ruimtelijk plan met een vooraf be- paaldeindbeeldenbedachtdoordeplanoloog- expertaandetekentafel.Inruimtelijkeconcep- ten wordt het lerend vermogen, participatie en co-productiebelangrijker.Dedriepresentaties van Brussel 2040 kozen dan ook allemaal voor een horizontale en verknoopte stad. BEWEGING VAN ONDERUIT Kortom, zonder het te beseffen, heeft de cri- sis ons doen zoeken naar nieuwe vormen om samen te leven en te ondernemen. Er groeit een beweging van onderuit met collaboratieve initiatieven die deel gaan uitmaken van een nieuwemaïzenavoordesamenleving.Voorhet eerst sinds de ontzuiling kan de mensopnieuw zelf het heft in handen nemen. De crisis en de technologischerevolutiewerkenalskatalysator. Stedenbeschikkenovereenoptimaleschaalom grensoverschrijdendeuitdagingenaantegaan. Hetzijndeveranderingsruimtenvandenieuwe netwerksamenleving geworden. Het networked individualism is een samenle- vingopmensenmaatwaardoordeempathiedie inherent is aan de mens opnieuw kan worden geactiveerd. Deze activering is een noodzake- lijke aanvulling op de democratische besluit- vorming die het meest effectief is op stedelijk of regionaal niveau. DE SOCIALE REVOLUTIE ZET SOLI- DARITEIT ONDER DRUK Hoedanookkomenwenadecrisisineenhori- zontalenetwerksamenlevingterecht,maarhet Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving SAMPOL mei 2013.indd 18 5/14/2013 4:12:24 PM
  7. 7. sampol 2013/5|19 isnietzekerofdesocialerevolutieooktotmeer solidariteit zal leiden. De informatierevolutie en de technologische ontwikkelingen houden we niet tegen. De nieuwe mogelijkheden zijn echter van die aard dat een moreel debat zich opdringt.Tegelijkertijdzijnerkapersopdekust en wordt solidariteit onder druk gezet. De systeemcrisis wordt vandaag opgeëist door neoconservatieven als een crisis van de men- selijke moraal. Bart De Wever verklaart het falen van de samenleving door een gebrek aan gemeenschapszin en menselijke moraal: ‘De mens is niet goed van nature.’ Dat klopt niet. Journalist Joris Luyendijk, die zich onderdom- peltindeCityinLonden,kwamgeenpsychopa- thischegekkenindebankenwereldtegenmaar mensenvanvleesenbloed.Hijverwoorddehet zo: ‘Het zijn vrijwel allemaal prettige mensen die lijken te denken: bijna al mijn collega’s zijn oké,ikbenoké,dushoekanhetsysteemwaarin weopererennietookokézijn?’.HannahArendt toont in De Banaliteit van het Kwaad aan dat je geenslechtemensennodighebtomeensysteem te runnen met slechte uitkomsten. Niet het gebrek aan moraliteit van de mens, maar die van de neoliberale systemen hebben de crisis veroorzaakt. Het was de neoliberale conservatief David Ca- meron die de netwerkrevolutie voor het eerst kaapte. Al in 2005 hamert hij op het belang van sterke lokale gemeenschappen en sociale verantwoordelijkheid. Dit leidde tot een wet, deLocalismBill,diemachtdelegeertvanuitde centraleoverheidnaargemeenten,lokaleraden en burgers zelf: lokale overheden mogen alles zelf regelen en wijken moeten lokale diensten voorzien. Uiteraard zijn er schaduwzijdes aan dezezogenaamdeBigSociety.Teneersteworden publieke diensten door het openbreken van de top-down-staat toegankelijk voor private par- tijen. Ten tweede wordt solidariteit herleid tot liefdadigheid via een Big Society Bank. We mogen niet in de val trappen van de Big Society. Het oorspronkelijke doel leek eruit te bestaanomdemachtvanpoliticiterugtegeven aan het volk. Maar in de feiten bleek het een agenda te zijn van besparingen en het ontman- telenvandestaat.BigSocietybrachtdedonkere jaren 1980 terug. Kortom, de sociale revolutie leidt niet de facto tot een meer sociale samenleving. Het is niet omdat de sociale media een enorme kracht bezitten en de netwerkrevolutie het potentieel heeft om het hoofd te bieden aan de crisissen, dat dit potentieel ook wordt aangeboord en ons naar een meer sociale samenleving leidt. We hebben nieuwe gatekeepers nodig en een nieuwe ethiek. Omdat de sociale revolutie in eerste instan- tie een technologische revolutie is met smart gridsensocialemedia,wordtervaakgezwegen over de grote ideologische leegte die achter de nieuwe ontwikkelingen schuilgaat. De sociale media zijn niet anders dan andere technolo- gische ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de auto. In eerste instantie levert deze innovatie onmiddellijke vooruitgang op: met een auto Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving We komen na de crisis in een horizontale netwerksamenleving terecht, maar het is niet zeker of de sociale revolutie ook tot meer solidariteit zal leiden. SAMPOL mei 2013.indd 19 5/14/2013 4:12:25 PM
  8. 8. sampol 2013/5|20 ben je sneller dan met de fiets. In tweede in­ stantie werkt de technologie op een complexe manier in op bestaande technische en sociale systemen. Zo had de auto een impact op het woon-werkverkeer, de files en de stadsvlucht. De auto werd slachtoffer van het eigen succes. Ineenderdefasespeeltdetechnologieeengrote rol bij veranderingen in de samenleving. Denk bijdeautomaaraanmassaproductie,deklimaat- verandering, het Midden-Oosten. Kan de politiek tijdig anticiperen op technolo- gischeontwikkelingen?Wewordenalshetware voortgestuwd door een zielloze ontwikkeling doortechnologie,terwijldezetechnologieover het potentieel beschikt om een nieuwe samen- levingvormtegeven.Demogelijkhedenvande netwerktechnologieënzijndanookvandieorde dat een moreel debat en politieke anticipatie nodig zijn.3 Wekampenvandaagmeteenideologischeleeg- teinhettechnologiedebat,eensolidariteitonder drukeneenpogingvanneoconservatievenom de revolutie te kapen. De sociaaldemocratie heeft een belangrijke taak om de netwerkre- volutie op te eisen en solidariteit een centrale plaats te geven in de nieuwe samenleving. So- lidariteit moet opnieuw uitgevonden worden. We kunnen ook niet langer zwijgen over de ideologische leegte die in de technologische revolutie schuilgaat. SOCIAALDEMOCRATEN, CLAIM DE REVOLUTIE! Het wordt hoog tijd dat de sociaaldemocraten derevolutieopeisen.InplaatsvandeBigSociety, hebben we een Society of the Small nodig die zelfredzaamheid ombuigt in samenredzaam- heid. Mensen opnieuw greep laten krijgen op hun eigen leven moet het doel zijn. Hun eigen netwerkmoettegenslagenkunnenopvangenen solidairzijnmetwieminderzelfredzaamis.De Society of the Small moet opnieuw vertrouwen geven in mens en samenleving. Een digitale handtekening op een Picnic The Streets-petitie, een storting voor een weeshuis in Kenia… het wordt soms gezien als dunne solidariteit.Maardewijkinitiatieven,deburger- participatie,desamenaankopenenco-housing- projectentonenaandatermeeraandehandis: actiefburgerschapgroeit,wewachtennietmeer opdeoverheid.Laatergeentwijfeloverbestaan. Hetmodelvandeterugtredendeoverheidstaat niet ten dienste van de netwerksamenleving. De overheid moet burgerinitiatieven volgen, steunenenbijsturen.Naeenperiodevanpriva- tiseringgroeitbijdeburgeropnieuwownership. Betrokkenheidenverantwoordelijkheidsgevoel gaan hand in hand. De publieke ruimte, het openbaar vervoer… het is van jou, maar ook van mij. De Society of the Small laat de burger niet aan zijn lot over. Hij moet het niet uitsluitend zelf uitzoeken. De Do It Yourself-beweging van on- deruitmagnietmisbruiktwordenomtebespa- ren op collectieve voorzieningen. De nieuwe solidariteit bestaat niet uit een envelop geld of het beperken van een uitkering in de tijd. Wie minder zelfredzaam is, wordt geïntroduceerd in netwerken zoals wijkcentra, buurtwinkels, burgerinitiatieven en coöperatieven. Om de horizontale en collaboratieve samen- leving van de kleintjes vorm te geven, moeten we nieuwe begrippen ontwikkelen en zijn her- vormingen op alle niveaus noodzakelijk. Het verticale vocabularium met volksverheffing, centraal bestuur, stadscentrum, avant-garde, consumptie&productieennivelleringvolstaan niet meer. Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving SAMPOL mei 2013.indd 20 5/14/2013 4:12:25 PM
  9. 9. sampol 2013/5|21 Matthias Van Wijnendaele Welkom in de netwerksamenleving Steljeeenonderwijsvooropmaatvanelkkind inplaatsvanschoolnettenenelitairestructuren. Bedenkdatmobiliteitnietvolgensdevervoers- modi moet worden georganiseerd, maar kijk naardemobiliteitsnodenvanelkindividuopelk ogenblik:multimodaliteitinplaatsvanKoning Auto en het mobiliteitsbudget in plaats van de bedrijfswagen. Geen klassieke tegenstelling meer tussen koopwoning en sociale huurwo- ning, maar betaalbaar wonen via een Sociaal Verhuurkantoorofopgemeenschapsgrond-de CommunityLandTrust.Winkelstratenvervan- gendeeenheidsworstvandeshoppingcenters, bankNewBdegrootbanken.Ondernemingen en culturele initiatieven experimenteren met crowd funding en coöperatieven. De stad is het laboratorium bij uitstek om deze concepten en nieuwe vormen van participatie enlokaledemocratieuittetesten.Dekrachtvan wijken, sociale mobiliteit op lokaal niveau en nieuwevormenvandelenwordengestimuleerd. Solidariteitmoetopnieuwheruitgevondenwor- den en vertrekken vanuit de netwerkstructuur van de samenleving in plaats van uit een cen- trale instelling. Dit mag echter niet leiden tot eenconcurrentiestrijdtussenstedenofregio’s, maar vraagt samenwerking over een fiscale en sociale basis. De mens moet opnieuw de maat van de dingen worden, de stad de maat van het bestuur. Op dezemanieriseennieuwegemeenschappelijk- heid met geborgenheid en activering van ons empathisch vermogen mogelijk. De techno- logische revolutie neemt de beperkingen van de fysieke wereld weg, maar neoconservatieve kapers zijn op de kust. Waarom zou de sociaal- democratie deze revolutie dan niet claimen? Matthias Van Wijnendaele Medewerker Stedenbouw, Wonen en Energie voor de sp.a-fractie in het Brussels parlement. Hij schrijft deze tekst in eigen naam. Noten 1/ Veel cultuurcritici geven Michel Foucault inmiddels gelijk: de mens is niet langer de maat van onze wereld. Grote en abstracte structuren en vertogen hebben het overgenomen, net zoals dat ten tijde van het dwingende en abstracte geloof reeds gebeurde, maar nu op een schaal die door de techniek werd geëxtrapoleerd tot enorme dimensies. Deze techniciteit van de verhoudingen gaat inmiddels ook op voor onze ideeën over gemeenschap: waar vroeger kleine leefgemeenschap- pen bestonden, moeten we nu de hele planeet maar meteen als lotgenoot gaan ervaren. (…) Dat is juist de verschrikking van de technische uitmoording van een volk: je kunt alleen voeling hebben met wat op mensenmaat voorhanden is. 2/ Six degrees of seperation is een theorie dit stelt dat iedereen op deze planeet met elkaar verbon- den is in zes of minder relaties. 3/ Rinie van Est, ‘De ideologische leegte van het techniekdebat: Het grote zwijgen over hoe de infor- matierevolutie ons verandert’, in: Cor van Montfort, Ank Mi- chels, Wouter van Dooren (red.), Stille ideologie. Onderstromen in beleid en bestuur. SAMPOL mei 2013.indd 21 5/14/2013 4:12:25 PM

×