Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Հռոմ քաղաքըՀռոմ (իտալերեն՝ Roma), Իտալիայի մայրաքաղաք, Լացիո մարզի վարչական կենտրոն:Գտնվում է Տիբեր գետի ափին, ունիմիջազգա...
Քաղաքի անուն տալու վեճիժամանակ Հռեմոսը սպանվել է ևքաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ(լատիներեն՝ R...
Հռոմի պատմությունըՀին Հռոմ (լատիներեն՝ Romaantiqua), Հին աշխարհի առաջավորպետություններից մեկը, իրանվանումը ստացել է Հռոմ ք...
Հին Հռոմի պատմությունըբաժանվում է երեք շրջանի`Թագավորական շրջան(մ.թ.ա. 754/753 - մ.թ.ա.510/509)Հանրապետական շրջան(մ.թ.ա. 5...
Հանրապետությանժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.510/509 _ մ.թ.ա. 30 կամ 27) Հ.կառավարել են կոնսուլները,պահպանվել են ժողովրդականժողով...
Կայսերական ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.30 կամ 27-ից) Հռոմը հասել է իր տարածքիառավելագույն ընդարձակմանը: Սակայնարտաքին պատերազմ...
Մ.թ.ա. 66-ին հռոմ. զորավար ԳնեոսՊոմպեոսը Տիգրան Բ-ի հետ կնքելէ Արտաշատի պայմանագիրը:Միհրդատյան պատերազմներըհաջողությամբ ավ...
Կայսր Ներոնի գահակալությանտարիներին (54-68), մի կողմից՝ Հռոմի,մյուսկողմից՝ Հայաստանի ուՊարթևաստանի միջև տեղի ունեցած պատեր...
Պարսկաստանում Սասանյաններիարքայատան հաստատումից (226)հետո, երբ սրվել են հայ-պարսկ.հարաբերությունները, Մեծ Հայքըգերազանցապե...
Հռոմի հիմնադրումըՊատմագրական և ավանդականտեղեկություններՀռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, որնստացել է «հավերժական քաղաք»...
Հռոմի ցարգացմանփուլերը    Հռոմը հնագույն քաղաք էԱպենինյան թերակղզում:Ավանդության համաձայն՝հիմնադրել են Հռոմուլոս և Հռեմոսե...
Հանրապետական շրջանումՀռոմում կառավարել ենկոնսուլները (բարձրաստիճանպաշտոնյա): Բարձրագույնիշխանությունը պատկանել էԺողովրդակա...
Մ. թ. ա. I դարի 60-ականթվականներին Գնեոս Պոմպեոսը,Հուլիոս Կեսարը և ՄարկոսԿրասոսը գաղտնիհամաձայնությամբ ստեղծել ենհակածերակ...
Անտոնիոսը, շարունակելովԿրասոսի սկսած պատերազմըՊարթևական թագավորությանդեմ, անհաջողության է մատնվել ևմ. թ. ա. 34 թ-ին ներխու...
Ներոն կայսեր (54–68 թթ.) օրոքնոր պատերազմ է սկսվել Հռոմի ևՊարթևստանի ու Հայաստանիմիջև, որի հետևանքով Հայոցթագավոր է հռչակվ...
III դարից Հռոմի արևելյանքաղաքականության մեջկարևորվել է ՍասանյանՊարսկաստանը: III դարի վերջինև IV դարում (Խոսրով Բ-ի, ՏրդատԳ...
Թեոդոսիոս I-ը (379–395 թթ.)կարճ ժամանակով միավորել էկայսրությունը: Նրա օրոքՀայաստանի տարածքում հռոմեա-պարսկականհակամարտութ...
476 թ-ին գերմանականվարձկանների առաջնորդ Օդոակրըգահընկեց է արել ԱրևմտյանՀռոմեական կայսրության վերջին՝Հռոմուլոս Օգոստուլոս կ...
Հին հռոմեացիները, էտրուսկներիգիրը հարմարեցնելով իրենց լեզվին,ստեղծել են լատինական այբուբենը՝բաղկացած 24 տառից, որոնցով այժ...
Փայլուն հռետորներ և իրավաբաններ են եղել Սցիպիոնը, Գայոս և Տիբերիոս Գրակքոսները,Հուլիոս Կեսարը և շատ այլ նշանավոր հռոմեացին...
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Հռոմ
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Հռոմ

2,306 views

Published on

  • Be the first to comment

Հռոմ

  1. 1. Հռոմ քաղաքըՀռոմ (իտալերեն՝ Roma), Իտալիայի մայրաքաղաք, Լացիո մարզի վարչական կենտրոն:Գտնվում է Տիբեր գետի ափին, ունիմիջազգային օդանավակայաններ (Լեոնարդոդա Վինչի դի Ֆյումինչո և Չամպինո): Հռոմիսահմաններում է գտնվումՎատիկան քաղաք-պետությունը:Հռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է,որն ստացել է «հավերժական քաղաք» անունը:Այն իր անվանումը ստացել է քաղաքիառասպելական հիմնադիրներից մեկի՝Հռոմուլոսի անունից: Ըստ ավանդության,Հռոմը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 753-ին: Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակեղբայր Հռեմոսի ծնողները եղել են լատիններիԱլբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորիդուստր, Վեստա աստվածուհու քրմուհի ՀռեաՍիլվիան և Մարս աստվածը: Ալբա Լոնգայիգահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինականժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցելՏիբեր գետը: Երկվորյակները փրկվել են, սնվելգայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ: Չափահասդառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապաորոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում:
  2. 2. Քաղաքի անուն տալու վեճիժամանակ Հռեմոսը սպանվել է ևքաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ(լատիներեն՝ Roma): Հռոմը եղել էհռոմեական անտիկ պետությանմայրաքաղաքը, VI-VIII դդ.գտնվելէ Բյուզանդիայի տիրապետության տակ: 756 - 1870-ը կարճընդմիջումներով եղել էՊապական մարզիմայրաքաղաքը: Ռիսորջիմենտոյի(իտալերեն բառացի՝«վերածնունդ») շնորհիվ 1870-ինվերամիավորվեց Իտալիայիհետ, 1871-ից դարձավմիավորված Իտալականթագավորություն, իսկ 1946-ից՝Իտալական հանրապետությանմայրաքաղաք:
  3. 3. Հռոմի պատմությունըՀին Հռոմ (լատիներեն՝ Romaantiqua), Հին աշխարհի առաջավորպետություններից մեկը, իրանվանումը ստացել է Հռոմ քաղաքից,իսկ քաղաքը իր հերթին անունըստացել է Հռոմուլոսից, որը իրեղբայր Հռեմոսիհետ հիմնադրել էՀռոմը: Հին հռոմեականքաղաքակրթության կանգնեցմանըորոշակի ազդել է հինհույների և էտրուսկներիմշակույթները: Կայսրությյան հզորությանգագաթնակետը եղել է 2-րդդարում մ.թ.ա., երբ որ Հռոմը գրավելէրժամանակակից Շոտլանդիայիհյուսիսից մինչև Եթովպիայի հարավև Հայաստանի արևելքիցմինչևՊորտուգալիայի արևմուտքֈ
  4. 4. Հին Հռոմի պատմությունըբաժանվում է երեք շրջանի`Թագավորական շրջան(մ.թ.ա. 754/753 - մ.թ.ա.510/509)Հանրապետական շրջան(մ.թ.ա. 510/509 - մ.թ.ա.30 կամ 27)Կայսերական շրջան (մ.թ.ա.30 կամ 27- 395)Թագավորությանժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.754/753 _ մ.թ.ա. 510/509)ձևավորվել են հռոմեականժողովուրդը, հռոմեական.պետական կարգը, կարևորորոշումները ընդունել էժողովրդական ժողովը,ընտրել թագավորին, որինկից ստեղծվել է պետականխորհուրդը՝ Ծերակույտը:
  5. 5. Հանրապետությանժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.510/509 _ մ.թ.ա. 30 կամ 27) Հ.կառավարել են կոնսուլները,պահպանվել են ժողովրդականժողովը և Ծերակույտը: Հռոմը մինչևIII դ. կեսը նվաճել էամբողջ Իտալիան,հետագայում՝ Սիցիլիան,Հյուսիսային Աֆրիկայի ընդարձակշրջանները,Բալկանյանթերակղզին, ՓոքրԱսիայի արևմտյան շրջանները ևդարձել միջերկրածովյան խոշորտերություն: Մ.թ.ա. III-II դդ.վերջնականապես ձևավորվել էերկու դասակարգ՝ ստրուկներ ևստրկատերեր: Դասակարգերի ևհասարակական տարբեր խմբերիմիջև պայքարը,քաղաքացիականպատերազմներըքայքայել են հանրապետականկարգը: Մ.թ.ա. 30-ինՕգոստոսՕկտավիանոսը դարձել էհռոմեական պետության միանձնյաղեկավար, իսկ մ.թ.ա.27-ին ստացել արտակարգ իշխանություն՝ փաստորենհիմնելով կայսրություն:
  6. 6. Կայսերական ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.30 կամ 27-ից) Հռոմը հասել է իր տարածքիառավելագույն ընդարձակմանը: Սակայնարտաքին պատերազմները,ստրկատիրական կարգի քայքայումըհանգեցրել են կայսրության թուլացմանը:395-ին կայսրությունը բաժանվել է երկումասի՝ Արևմտյան Հռոմեական կայսրության(Հռոմ կենտրոնով) և Արևելյան Հռոմեականկայսրության (Բյուզանդիոն կենտրոնով),իսկ 476-ին Արևմտյան Հռոմեականկայսրությունը կործանել են գերմանականցեղերը:Հռոմի պայքարը Սելևկյանների պետությանդեմ նպաստել է այն բանին, որ մ.թ.ա. II դ.սկզբին հայկական պետությունները՝ ՄեծՀայքը, ՓոքրՀայքը, Ծոփքը և Կոմմագենեն վերականգնել են իրենց անկախությունը: Հետագայում Հռոմը հայկականպետությունների նկատմամբ վարել է նվաճողականքաղաքականություն: Միհրդատյան պատերազմների (մ.թ.ա. 89-մ.թ.ա. 63) ժամանակ, մ.թ.ա. 69-ին,զորավար Լուկիոս Լուկուլլոսը ներխուժելէ Մեծ Հայք, սակայն շուրջ երկամյապատերազմում պարտություն կրել ՏիգրանԲ-ից:
  7. 7. Մ.թ.ա. 66-ին հռոմ. զորավար ԳնեոսՊոմպեոսը Տիգրան Բ-ի հետ կնքելէ Արտաշատի պայմանագիրը:Միհրդատյան պատերազմներըհաջողությամբ ավարտած Պոմպեոսըկատարել է վարչականփոփոխություններ. Փոքր Հայքը տվելէ իր դաշնակից գաղատներիառաջնորդ Դեիոտարոսին,Կոմմագենեն՝ ԱնտիոքոսՍելևկյանին, իսկ Ծոփքը՝Կապադովկայի թագավորԱրիոբարզանին: Այնուհետևհռոմեական գործիչները (ՄարկոսԿրասոս, Մարկոս Անտոնիոս) ձգտելեն Հայաստանն ու նրա զին. ուժերնօգտագործել Պարթևաստանի դեմպայքարում, սակայն ԱրտավազդԲ արքան կարողացել է պահպանելՄեծ Հայքի ինքնուրույնությունը:Դրանից դժգոհ Անտոնիոսը մ.թ.ա. 34-ին ներխուժել է Մեծ Հայք, գերելԱրտավազդ Բ-ին, տարել Եգիպտոսև մ.թ.ա. 31-ին գլխատել: Հռոմ.առաջին կայսր Օգոստոսը և նրահաջորդները ձգտել են Մեծ Հայքնիրենց ազդեցությանը ենթարկելդրածո թագավորների միջոցով:
  8. 8. Կայսր Ներոնի գահակալությանտարիներին (54-68), մի կողմից՝ Հռոմի,մյուսկողմից՝ Հայաստանի ուՊարթևաստանի միջև տեղի ունեցած պատերազմի(54-64) հետևանքով՝ Հռոմը ճանաչել էՄեծ Հայքի անկախությունը, որտեղթագավոր է հռչակվել ՏրդատԱ (տես Հռանդեայիպայմանագիր, 64թ.): 114-ինկայսր Տրայանոսը ներխուժել է ՄեծՀայք և այն հռչակել հռոմեականնահանգ: Կայսր Ադրիանոսը (117-138), սակայն չկարողանալով ՄեծՀայքում պահպանել Հռոմիգերիշխանությունը, 117-ին ճանաչել էնրա անկախությունը: Կայսր Մարկոս Ավրելիոսի ժամանակ (161- 180),հռոմա-պարթևական պատերազմի հետևանքով, Մեծ Հայքը դարձել էՀռոմից կախյալթագավորություն: Սակայն նրահաջորդների ժամանակ հայկականզորքերը հետ են մղելկայսր Կարակալլայի (211- 217)հարձակումը և վերականգնել երկրիինքնուրույնությունը:
  9. 9. Պարսկաստանում Սասանյաններիարքայատան հաստատումից (226)հետո, երբ սրվել են հայ-պարսկ.հարաբերությունները, Մեծ Հայքըգերազանցապես դաշնակցել է Հ-ին:Կայսր Հովիանոսը (363_364),դավաճանելով հռոմա-հայկ.դաշնակցությանը, պարսիկներին էզիջել Միջագետքի տիրույթները, ՄեծՀայքի Աղձնիք, Մոկք, Կորդուք նահանգները ևն տարածքներ(տես Ամոթալի դաշնագիր 363):Հռոմա-պարսկականհակամարտությունները, ի վերջո,լուծվել են Մեծ Հայքըբաժանելու (387) միջոցով:Հռոմեական մշակույթը, որն իր մեջներառել է նաև հունականի ևհելլենիստականի տարրերը, մեծազդեցություն է թողել եվրոպ.մշակույթի վրա: Մ.թ.ա. II դ. սկզբիցմինչև մ.թ. 395-ը Հ-ի և Հայաստանիմիջև զարգացել են նաև առևտրական,մշակութային կապեր, տեղի է ունեցելռազմական արվեստներիփոխազդեցություն:
  10. 10. Հռոմի հիմնադրումըՊատմագրական և ավանդականտեղեկություններՀռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, որնստացել է «հավերժական քաղաք» անունը: Այնիր անվանումը ստացել է քաղաքիառասպելական հիմնադիրներից մեկի՝Հռոմուլոսի անունից: Ըստ ավանդության,Հռոմը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 753-ին: Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակեղբայր Հռեմոսի ծնողները եղել են լատիններիԱլբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորիդուստր, Վեստա աստվածուհու քրմուհի ՀռեաՍիլվիան և Մարս աստվածը: Ալբա Լոնգայիգահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինականժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցելՏիբեր գետը: Երկվորյակները փրկվել են, սնվելգայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ: Չափահասդառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապաորոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում:Քաղաքի անուն տալու վեճի ժամանակ Հռեմոսըսպանվել է և քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ (լատիներեն՝Roma): Հռոմը եղել է հռոմեական անտիկպետության մայրաքաղաքը, VI-VIII դդ. գտնվելէ Բյուզանդիայի տիրապետության տակ: 756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղել էՊապական մարզի մայրաքաղաքը:Ռիսորջիմենտոյի (իտալերեն բառացի՝«վերածնունդ») շնորհիվ 1870-ինվերամիավորվեց Իտալիայի հետ, 1871-իցդարձավ միավորված Իտալականթագավորություն, իսկ 1946-ից՝ Իտալականհանրապետության մայրաքաղաք:
  11. 11. Հռոմի ցարգացմանփուլերը Հռոմը հնագույն քաղաք էԱպենինյան թերակղզում:Ավանդության համաձայն՝հիմնադրել են Հռոմուլոս և Հռեմոսեղբայրները մ. թ. ա. 754/753 թ-ին:Կոչվել է առաջին թագավորՀռոմուլոսի(մ. թ. ա. 754/753–717/716 թթ.)անվամբ: Միջերկրածովյանտերություն է դարձել մ. թ. ա. 146 թ-ին՝ Պունիկյան պատերազմումԿարթագենին հաղթելուց հետո.ընդգրկել է Եվրոպայի արևմտյան ևհարավարևելյան մասերը, ՓոքրԱսիան, Հյուսիսային Աֆրիկայիմերձափնյա շրջանները, Ասորիքը ևՊաղեստինը:Հին Հռոմում թագավորականդարաշրջանը տևել է 250 տարի:Վերջին՝ 7-րդ թագավոր ԼուկիոսՏրաքվինիոս Գոռոզի (մ. թ. ա.534/533–510/509 թթ.) վտարումիցհետո տապալվել է միապետականկարգը, և հաստատվել էհանրապետություն (մինչև մ. թ. ա.30/27 թ.):
  12. 12. Հանրապետական շրջանումՀռոմում կառավարել ենկոնսուլները (բարձրաստիճանպաշտոնյա): Բարձրագույնիշխանությունը պատկանել էԺողովրդական ժողովին,պահպանվել է պետականխորհուրդը՝ Ծերակույտը(ավագների ժողով):Մ. թ. ա. 89 թ-ին պատերազմ էսկսվել Հռոմի և Պոնտոսի միջև.վերջինիս թագավոր Միհրդատ VIԵվպատորը մ. թ. ա. 93 թ-ինդաշինք էր կնքել Տիգրան Բ Մեծիհետ: Մ. թ. ա. 74/73 թ-ինԻտալիայում Սպարտակիգլխավորությամբ բռնկվել էստրուկների ապստամբություն:Միհրդատյան պատերազմների (մ.թ. ա. 89–63 թթ.) ժամանակ Հռոմնանմիջական հարաբերություններիմեջ է մտել Հայաստանի հետ:Մ. թ. ա. 69 թ-ին ԼուկիոսԼուկուլլոսը ներխուժել էՀայաստան, գրավելՏիգրանակերտը, սակայն մ. թ. ա.68–67 թթ-ին հայ-պոնտականզորքերը հռոմեացիներին վտարելեն Հայաստանից և Պոնտոսից:
  13. 13. Մ. թ. ա. I դարի 60-ականթվականներին Գնեոս Պոմպեոսը,Հուլիոս Կեսարը և ՄարկոսԿրասոսը գաղտնիհամաձայնությամբ ստեղծել ենհակածերակուտական միություն՝եռապետություն, որը դարձել էփաստացի կառավարություն:Սրվել են Կեսարի և Ծերակույտի(նրա կողմն էր անցել Պոմպեոսը)հակասությունները, սկսվել էքաղաքացիական պատերազմ (մ.թ. ա. 49–45 թթ.): Պոմպեոսին ունրա կողմնակիցներին հաղթածԿեսարը դարձել է հռոմեականտերության անսահմանափակտիրակալ, ցմահ դիկտատոր(արտակարգ լիազորություններովպաշտոնատար անձ), սակայն մ. թ.ա. 44 թ-ին դավադրաբար սպանվելէ:Մ. թ. ա. 43 թ-ին Օկտավիանոսը,Մարկոս Անտոնիոսը և ՄարկոսԼեպիդոսը պաշտոնապես կազմելեն 2-րդ եռապետությունը:Եռապետները մ. թ. ա. 42 թ-ինՓիլիպպեի (Հունաստան)ճակատամարտում պարտությանեն մատնելհանրապետականներին:
  14. 14. Անտոնիոսը, շարունակելովԿրասոսի սկսած պատերազմըՊարթևական թագավորությանդեմ, անհաջողության է մատնվել ևմ. թ. ա. 34 թ-ին ներխուժել էՀայաստան, գերել Արտավազդ Բ-ին և տարել Եգիպտոս:Օկտավիանոսի և Անտոնիոսիհարաբերությունները սրվել են: Մ.թ. ա. 31 թ-ին Ակտիումիծովամարտում Օկտավիանոսըհաղթել է Անտոնիոսին, իսկ մ. թ.ա. 30 թ-ին գրավել է Եգիպտոսը:Օկտավիանոսը դարձել էՀռոմեական պետությանմիանձնյա ղեկավար: Հռոմումվերացել է հանրապետականկարգը: Կայսրության շրջանում՝ մ.թ. ա. 27 թ-ին, Սենատը(Ծերակույտ) հաստատել էՕկտավիանոսի գերագույնիշխանությունը և նրան շնորհելՕգոստոս (սրբազան)պատվանունը: Օգոստոսի (մ. թ. ա.27– մ. թ. 14 թթ.) և նրահաջորդների ժամանակ Հռոմիարևելյան քաղաքականության մեջկարևոր տեղ են ունեցելՀայաստանը և Պարթևստանը:
  15. 15. Ներոն կայսեր (54–68 թթ.) օրոքնոր պատերազմ է սկսվել Հռոմի ևՊարթևստանի ու Հայաստանիմիջև, որի հետևանքով Հայոցթագավոր է հռչակվել Տրդատ Ա-ն:Հռոմեական կայսրությունն իրտարածքի առավելագույնընդարձակմանը հասել էԱնտոնինոսների հարստության(96–192 թթ.) ժամանակ: ՄարկոսՏրայանոսի (98–117 թթ.) օրոքՀռոմը գրավել է Դակիան ևԱրաբիան (106 թ.): 114 թ-ինՏրայանոսն արշավել է Հայաստանև այն հայտարարել հռոմեականպրովինցիա: Ադրիանոս(Հադրիանոս, 117–138 թթ.) կայսրը,չկարողանալով Հայաստանումպահպանել իր գերիշխանությունը,117 թ-ին Հայոց թագավոր էճանաչել Վաղարշ Ա-ին:Անտոնիոս Պիոս (138–161 թթ.)կայսրը Հայաստանի գահըհանձնել է Հռոմի դրածոՍոհեմոսին: Մարկոս Ավրելիոսի(161–180 թթ.) օրոք, հռոմեա-պարթևական պատերազմից (163–166 թթ.) հետո, Հայաստանըդարձել է Հռոմից կախյալթագավորություն:
  16. 16. III դարից Հռոմի արևելյանքաղաքականության մեջկարևորվել է ՍասանյանՊարսկաստանը: III դարի վերջինև IV դարում (Խոսրով Բ-ի, ՏրդատԳ-ի և ուրիշների օրոք)Պարսկաստանի դեմպատերազմներում Հռոմիդաշնակից է դարձել Հայաստանը:Դիոկղետիանոսի (284– 305 թթ.)ժամանակ կայսեր իշխանությունըդարձել է բացարձակ և հռչակվելաստվածային, կայսրը՝ տիրակալ ևտեր: Կոստանդին I Մեծը (306–337թթ.) 313 թ-ի Միլանի էդիկտով(հրովարտակ) թույլատրել էդավանել նաև քրիստոնեություն:Նա 330 թ-ին կայսրությանմայրաքաղաքը տեղափոխել էԱրևելք. Բոսֆորի նեղուցի ափինկառուցել է Կոստանդնուպոլիսը:Կոստանդին Մեծի հաջորդներիժամանակ կայսրությանքաղաքական կացություննանկայուն էր:
  17. 17. Թեոդոսիոս I-ը (379–395 թթ.)կարճ ժամանակով միավորել էկայսրությունը: Նրա օրոքՀայաստանի տարածքում հռոմեա-պարսկականհակամարտություններնավարտվել են Հայաստանիբաժանմամբ (387 թ.): ԹեոդոսիոսI-ից հետո կայսրությունը (395 թ-ին) վերջնականապես բաժանվել է2 մասի՝ Արևմտյան և ԱրևելյանՀռոմեական կայսրությունների:410 թ-ին Հռոմ քաղաքը գրավել ուկողոպտել են վեստգոթերը՝Ալարիք I-ի գլխավորությամբ: 455թ-ին վանդալները (հինգերմանական ցեղ) կողոպտել ենքաղաքը, ոչնչացրել արվեստի ումշակույթի արժեքավորստեղծագործություններ(այստեղից էլ՝ «վանդալիզմ»՝մշակութային արժեքներիոչնչացում հասկացությունը):
  18. 18. 476 թ-ին գերմանականվարձկանների առաջնորդ Օդոակրըգահընկեց է արել ԱրևմտյանՀռոմեական կայսրության վերջին՝Հռոմուլոս Օգոստուլոս կայսրին:Արևմտյան Հռոմեական կայսրությանկործանմամբ տապալվել է նաևստրկատիրական կարգը:Արևելյան Հռոմեականկայսրությունը, Բյուզանդիաանվանումով, գոյատևել է մինչև 1453թ.:Մշակույթ: Հին Հռոմի մշակույթը (մ.թ. ա. VII – մ. թ. V դարեր) կրել էհիմնականում հունական, մասամբնաև էտրուսկների մշակույթներիազդեցությունը և շարունակել էնրանց ավանդույթները մինչև հինհռոմեական ինքնուրույն մշակույթիձևավորումը:Հռոմեական դիցարանը(կառուցվածքը նման է հունականին)գլխավորում է աստվածների հայրՅուպիտերը՝ ամպրոպի և կայծակիաստվածը: Գլխավոր աստվածներիտաճարները կառուցվել ենԿապիտոլիում բլրի վրա (կոչվել ենԿապիտոլիական աստվածներ):
  19. 19. Հին հռոմեացիները, էտրուսկներիգիրը հարմարեցնելով իրենց լեզվին,ստեղծել են լատինական այբուբենը՝բաղկացած 24 տառից, որոնցով այժմէլ գրում են շատ ժողովուրդներ: Մ. թ.ա. II դարի 60-ական թվականներինՀռոմում կազմավորվել են բարձրտիպի քերականական ևհռետորական դպրոցներ: Աղջիկներըկրթություն են ստացել տանը՝պեդագոգի (կրթված ստրուկ)օգնությամբ: Քերականականդպրոցներում, լատիներեն ևհունարեն քերականությունից ուգրականությունից բացի, ուսուցանելեն մաթեմատիկա,աստղագիտություն,երկրաչափություն և այլառարկաներ: Հռետորականկրթության ըմբռնումն իրտրակտատներում համակարգել ևմշակել է Մարկոս Տուլիոս Ցիցերոնը(Կիկերոն):II դարից երևան են եկելիրավագետների խմբեր, որոնք,աստիճանաբար կայանալով, սկսելեն կոչվել իրավունքի «ամբիոններ»:Այսպես են ձևավորվել նաևհռետորության ու փիլիսոփայության,ապա՝ բժշկության ուճարտարապետության«ամբիոնները»:
  20. 20. Փայլուն հռետորներ և իրավաբաններ են եղել Սցիպիոնը, Գայոս և Տիբերիոս Գրակքոսները,Հուլիոս Կեսարը և շատ այլ նշանավոր հռոմեացիներ: Հռոմեական գրականությունը ծաղկել է Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր օրոք: Նրա մտերիմներից մեծահարուստ Մեկենասը, իր շուրջը հավաքելով լավագույնգրողներին ու արվեստագետներին, նրանց օգնել է նյութապես: (Հետագայում «մեկենաս» ենկոչվել մշակույթի, արվեստի հովանավորները): Մեկենասի պատվերով անվանի բանաստեղծ Վերգիլիոսը գրել է «Էնեական» պոեմը:Հին հռոմեական ճարտարապետությունը ձևավորվել է մ. թ. ա. IV–I դարերում: Հին հռոմեացիներն են սկզբնավորելհասարակական շենքերի (բազիլիկներ, թերմեր,թատրոններ, ամֆիթատրոններ, գրադարան, շուկա, ինչպես նաև, դամբարաններ և այլն) շինարարությունը:Հռոմի ամենամեծ ամֆիթատրոնը՝ Կոլիզեումը (շուրջ 80 հզ. հանդիսատեսի համար),կառուցվել է 80 թ-ին՝ Վեսպասիանոս կայսերօրոք, և կանգուն է ցայսօր: Հռոմեացիները հայտնագործել են բետոնը: Գմբեթավորշրջանաձև ամենամեծ շինությունը Պանթեոննէր՝ բոլոր աստվածների տաճարը, որը կառուցելէ Օգոստոս կայսրը: Կայսերական շքեղապարանքը կառուցվել է Պալատին բլրի վրա(«պալատ» անվանումը ծագում է այս բլրիանունից):Հին Հռոմում տարածված էին գլադիատորներիմրցումները, որոնք կազմակերպվում էինկրոնական տոներին: Այդ ավանդույթըպահպանվել է շուրջ 700 տարի:

×