Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Merenje rastojanja u svemiru
Milan Milošević
Departman za fiziku, Prirodno-matematički fakultet u Niš
Astronomsko društvo ...
Najvažnije pitanje

 Koliko su zvezde daleko?
 Merenje rastojanja
 Velika otkrića u astronomiji povezana sa novim
metod...
Rastojanje
 Metar, kilometar, svetlosna godina, parsek...

 Predlozi: dužina klatna sa periodom od 2 sekunde,
desetimili...
Rastojanje

 1889 – nov etalon, rastojanje između oznaka na šipci
od platine i iridijuma, na teperaturi od 00 celzijusa
...
Neka važna rastojanja

 Prečnik i obim Zemlje
 Rastojanje Zemlja – Mesec
 Rastojanje Zemlja - Sunce
Obim Zemlje
 Eratosten (276 p.n.e. - 194 p.n.e.)
 Sijena – prvi dan leta, u podne, Sunce tačno iznad
 Aleksandrija – se...
Obim Zemlje
 Karavani – 5000 stadija
 700 stadia po stepenu
 Stadi ~ 185 metara
 Obim: 39.690 – 46.620 km

 Tačno: 40...
Rastojanje Zemlja - Mesec
 Aristrarh (310 pne. – 230 pne.)
 Trajanje pomračenja -> rastojanje
 2R /2r = T/t
 30 puta ...
Rastojanje Zemlja - Sunce
 Astronomska jedinica
 Hajgens, 1659
 Posmatrao Veneru

 Dva ugla i jedna stranica?
 Uglovi...
Rastojanje Zemlja - Sunce
 Uglovi:
 Sunce-Venera-Zemlja
 Sunce-Zemlja-Venera

 Rastojanje
 Zemlja – Venera ?!?!?
 Iz...
Astronomska jedinica
Merenje

Prečnika Zemlje

Archimedes (3rd century BC)

10000

Aristarchus (3rd century BC)

380-1,520...
Danas...
 Radarski i laserski metodi
 Reflektori na površini Meseca
Metodi merenja

 Direktni
 Paralaksa
 Drugi geometrijski metodi

 Indirektni
 Spektroskopski metodi
 Standardne “sve...
Paralaksa
 Na Zemlji,
svakog dana

http://lcogt.net/spacebook/parallax-and-distance-measurement
www.parallaxperspective.c...
Paralaksa – u bioskopu
Paralaksa – u (3D) astronomiji

www.nasa.gov/mission_pages/stereo/news/stereo3D_press.html
Paralaksa – u astronomiji
Paralaksa
 Parsek – rastojanje do zvezde
koja ima paralaksu od 2 sekunde (3,26 sv.g.)
 Sve zvezde < 1 lučne sekunde
 W....
Geometrijski metodi
 Poznate dimenzije objetka
 Merenje ugla
 Računa rastojanje
 Model galaksije NGC 4258 – 7,2 milion...
Spektroskopski metod
 Sjaj (zvezde) opada sa kvadratom rastojanja
 Apsolutni sjaj (magnituda) – sjaj zvezde ako bi se na...
Spektar
Spektar Sunca
Apsolutni sjaj
 Spektri zvezda čija su rastojanja već izmerena
paralaksom
 Zastupljenost elemenata –
klase zvezda
 O, B...
H-R dijagram
 Zvezde sa svim poznatim
podacima nanesu na dijagram –
- prava linija!
 Hertzsprung-Russell dijagram
(nezav...
Standardne “sveće”
 Za HR dijagram potrebno mnogo zvezda, čak i onih
najtamnijih
 Ako znamo sjaj nekog objekta – znamo i...
Cefeide
 Promenljive zvezde
 Periodično menjaju sjaj i temperaturu
 Ime – prvi predstavnik, Delta Cephei

 Veza period...
Cefeide
 1915, Harlow Shapley – veličina galaksije i položaj Sunca
 1924, Edwin Hubble – “Andromeda” nije u našoj galaks...
Cefeide
 Dinamika: Edingtonov ventil









Brzina pulseva zavisi od mase zvezde
He2+ manje propušta zračenje od...
Supernove
Supernove
Supernove – Tip Ia

SN1572
Kosmološki crveni pomak

 1926, Habl
Hablov zakon
 1929. godina
 Crveni pomak (brzina)
direktno proporcionalni
rastojanju
 v=Hr
 H – Hablova konstanta; ori...
Koliko su daleko zvezde?
Hvala! Da li ima pitanja?

 Milan Milošević
 mmilan@svetnauke.org
 www.svetnauke.org

/univerzum

/svetnauke
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Merenje rastojanja u svemiru

1,637 views

Published on

Prezentacija za predavanje "Merenje rastojanja u svemiru", koje sam održao 16. januara 2014. godine na Zimskom kampu fizike u Sokobanji

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Merenje rastojanja u svemiru

  1. 1. Merenje rastojanja u svemiru Milan Milošević Departman za fiziku, Prirodno-matematički fakultet u Niš Astronomsko društvo “Alfa”, Niš Zimski kamp fizike Sokobanja, 16. januar 2014.
  2. 2. Najvažnije pitanje  Koliko su zvezde daleko?  Merenje rastojanja  Velika otkrića u astronomiji povezana sa novim metodama merenja
  3. 3. Rastojanje  Metar, kilometar, svetlosna godina, parsek...  Predlozi: dužina klatna sa periodom od 2 sekunde, desetimilioniti deo ½ meridija kroz Pariz (od pola do ekvatora)  Francuska akademija (1791) – izabrala meridijan, period klatna je promenljiv zbog različitog ubrzanja  Prvi etalon – 0,2 milimetra kraći, “zaboravljena” spljoštenost Zemlje izazvana rotacijom
  4. 4. Rastojanje  1889 – nov etalon, rastojanje između oznaka na šipci od platine i iridijuma, na teperaturi od 00 celzijusa  1960 – talasna dužina zračenja kripton-86  1983. godina:  SI definicija: 1 metar je rastojanje koje pređe svetlost za 1/299 792 458 sekunde
  5. 5. Neka važna rastojanja  Prečnik i obim Zemlje  Rastojanje Zemlja – Mesec  Rastojanje Zemlja - Sunce
  6. 6. Obim Zemlje  Eratosten (276 p.n.e. - 194 p.n.e.)  Sijena – prvi dan leta, u podne, Sunce tačno iznad  Aleksandrija – senka!  Razlika – 7o  Rastojanje 7/360o
  7. 7. Obim Zemlje  Karavani – 5000 stadija  700 stadia po stepenu  Stadi ~ 185 metara  Obim: 39.690 – 46.620 km  Tačno: 40.008 km
  8. 8. Rastojanje Zemlja - Mesec  Aristrarh (310 pne. – 230 pne.)  Trajanje pomračenja -> rastojanje  2R /2r = T/t  30 puta dalje od prečnika Zemlje  Tačno ~32 puta
  9. 9. Rastojanje Zemlja - Sunce  Astronomska jedinica  Hajgens, 1659  Posmatrao Veneru  Dva ugla i jedna stranica?  Uglovi:  Sunce-Venera-Zemlja  Sunce-Zemlja-Venera
  10. 10. Rastojanje Zemlja - Sunce  Uglovi:  Sunce-Venera-Zemlja  Sunce-Zemlja-Venera  Rastojanje  Zemlja – Venera ?!?!?  Iz prividne veličine, pretpostavio prave dimenzije Venere   Približno tačan rezultat, sreća!
  11. 11. Astronomska jedinica Merenje Prečnika Zemlje Archimedes (3rd century BC) 10000 Aristarchus (3rd century BC) 380-1,520 Hipparchus (2nd century BC) 490 Ptolemy (2nd century) 1210 Godefroy Wendelin (1635) 14000 Jeremiah Horrocks (1639) 14000 Christiaan Huygens (1659) 24000 Cassini & Richer (1672) 21700 Jérôme Lalande (1771) 24000 Simon Newcomb (1895) 23440 Arthur Hinks (1909) 23420 H. Spencer Jones (1941) 23466 Moderna merenja 23455
  12. 12. Danas...  Radarski i laserski metodi  Reflektori na površini Meseca
  13. 13. Metodi merenja  Direktni  Paralaksa  Drugi geometrijski metodi  Indirektni  Spektroskopski metodi  Standardne “sveće”  Kosmološki crveni pomak
  14. 14. Paralaksa  Na Zemlji, svakog dana http://lcogt.net/spacebook/parallax-and-distance-measurement www.parallaxperspective.com/2012/04/16/what-is-a-parallax-anyway/
  15. 15. Paralaksa – u bioskopu
  16. 16. Paralaksa – u (3D) astronomiji www.nasa.gov/mission_pages/stereo/news/stereo3D_press.html
  17. 17. Paralaksa – u astronomiji
  18. 18. Paralaksa  Parsek – rastojanje do zvezde koja ima paralaksu od 2 sekunde (3,26 sv.g.)  Sve zvezde < 1 lučne sekunde  W. Bessel 1983 – 0,314 lučne sekunde – 10 sv. god.  HIPPARCOS, 1989.  120 hiljada zvezda  o,97 lučnih milisekundi  hiljade zvezda sa < 2 lučne milisekunde; 500 pc  Radio talasi – VLB interferometar; 100 lučnih mikrosekundi; rastojanje 2300 pc
  19. 19. Geometrijski metodi  Poznate dimenzije objetka  Merenje ugla  Računa rastojanje  Model galaksije NGC 4258 – 7,2 miliona pc  SN1987A  Godinu dana posle eksplozije  Prsten počeo da svetli  Rastojanje 160.000 sv. god. NGC4528 / M106
  20. 20. Spektroskopski metod  Sjaj (zvezde) opada sa kvadratom rastojanja  Apsolutni sjaj (magnituda) – sjaj zvezde ako bi se nalazila na rastojanju od 10 pc  Prividni sjaj – na nebu  Jedan “mali” problem:  Kako znamo apsolutni sjaj?
  21. 21. Spektar
  22. 22. Spektar Sunca
  23. 23. Apsolutni sjaj  Spektri zvezda čija su rastojanja već izmerena paralaksom  Zastupljenost elemenata – klase zvezda  O, B, A, F, G, K, M (Oh, be a fine girl/guy, kiss me)  Svaka klasa – karakteristična boja i temperatura  O – bele i najtoplije; M – crvene i najhladnije
  24. 24. H-R dijagram  Zvezde sa svim poznatim podacima nanesu na dijagram – - prava linija!  Hertzsprung-Russell dijagram (nezavisno 1911 i 1913)  Zvezde glavnog niza  Džinovi i patuljci  Ista temperatura, različit sjaj - > različita veličina  H-R dijagram za nepoznato zvezdano jato, upoređuje sa poznatim i određuje rastojanje!
  25. 25. Standardne “sveće”  Za HR dijagram potrebno mnogo zvezda, čak i onih najtamnijih  Ako znamo sjaj nekog objekta – znamo i rastojanje  Standardne sveće  Cefeide  Supernove
  26. 26. Cefeide  Promenljive zvezde  Periodično menjaju sjaj i temperaturu  Ime – prvi predstavnik, Delta Cephei  Veza perioda i apsolutnog sjaja  Veza: 1908, Henrietta Leavitt – zvezde u Malom Magelanovom oblaku
  27. 27. Cefeide  1915, Harlow Shapley – veličina galaksije i položaj Sunca  1924, Edwin Hubble – “Andromeda” nije u našoj galaksiji  1929, Habl i Milton Humason – Hablov zakon, galaksije se udaljavaju brzinom proporcionalnom rastojanju  Sredina XX veka – problemi  Rešeni podelom Cefeida u dve klase  1940, Walter Baade – klasične i Tip II
  28. 28. Cefeide  Dinamika: Edingtonov ventil        Brzina pulseva zavisi od mase zvezde He2+ manje propušta zračenje od He1+ Manje fotona napušta jezgro, više se zagreva Ali – veći pritisak “gura” slojeve dalje od jezgra, hlade se Veća temperatura –> veća jonizacija Hlađenje – ponovo više He1+ Itd...  Rastojanje - do 130 miliona svetlosnih godina
  29. 29. Supernove
  30. 30. Supernove
  31. 31. Supernove – Tip Ia SN1572
  32. 32. Kosmološki crveni pomak  1926, Habl
  33. 33. Hablov zakon  1929. godina  Crveni pomak (brzina) direktno proporcionalni rastojanju  v=Hr  H – Hablova konstanta; originalno 500 km/s/Mpc  Danas: H = 67,4 km/s/Mpc (Planck) 13,82 milijarde godina star svemir
  34. 34. Koliko su daleko zvezde?
  35. 35. Hvala! Da li ima pitanja?  Milan Milošević  mmilan@svetnauke.org  www.svetnauke.org  /univerzum  /svetnauke

×