Pazarlama araştırması

13,520 views

Published on

Pazarlama araştırması

Published in: Marketing
0 Comments
5 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
13,520
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
8
Actions
Shares
0
Downloads
116
Comments
0
Likes
5
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Pazarlama araştırması

  1. 1. PAZARLAMA ARAŞTIRMALARI VE PAZARLAMA BİLGİ SİSTEMİ ÜMİT HASAN GÖZKONAN ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI
  2. 2. Pazarlama Araştırmaları
  3. 3. Giriş  Pazar: ‘Bir ürünün fiili ve potansiyel alıcılarının oluşturduğu set’ şeklinde tanımlanabilir.  Pazarlama: Tüketicilere değer yaratan, ileten ve aktaran aynı zamanda müşteri ilişkilerini işletme ve paydaşların fayda elde etmesi için yönetmekte kullanılan süreçlerden oluşan örgütsel bir fonksiyondur.  Araştırma: Çözüm bekleyen sorunların doğru yanıtını bulabilmek için, verilerin, bilgilerin toplanması ve yorumunu bilimsel yöntemler kullanarak yapmaktır.
  4. 4. Pazarlama Araştırması Nedir  Pazarlama araştırması, pazarlama fırsatları ve pazarlama problemlerinin belirlenmesi ve tanımlanması; bu fırsat ve tehditlere karşı oluşturulabilecek pazarlama faaliyetlerinin yaratılması, gözden geçirilmesi ve değerlendirilmesi; pazarlama performansının kontrol edilmesi ve bir süreç olarak pazarlama anlayışının geliştirilmesi amacıyla bilimsel yöntemlerin kullanımını içeren ve tüketici, müşteri ve kamuoyunu bilgi yolu ile pazarlamacıya yaklaştıran bir süreçtir.(Amerikan Pazarlama Derneği)  Pazarlama araştırması, bir pazarlama problemi hakkında veri toplama, sınıflandırma, analiz etme, yorumlama ve rapor etme eylemidir.
  5. 5. Pazarlama Araştırmasının Özellikleri  Pazarlama araştırması sistematik bir süreçtir.  Pazarlama araştırmasında, bilgi elde etme metodunun tarafsız ve nesneldir.  Pazarlama araştırması sürecinde, veriler araştırma süreciyle anlam kazanır ve bilgi haline dönüşür.  Bilginin, pazarlama araştırması sürecinde bir amaç için toplanır.
  6. 6. Önemli olan iki özellik vardır. İlki objektif olması yani önyargıdan uzak olması. İkincisi sistematik yani bir inceleme neticesinde elde edilmiş olması. Bilimsel metotlarda ise iki kriter söz konusudur. Birincisi güvenilirlik ikincisi ise geçerliliktir. Güvenirlilik; aynı çalışmanın üst üste tekrarlanıp tekrarlanmayacağını, aynı sonuçların alınıp alınmayacağının bir göstergesidir. Geçerlilik ise; araştırmada ölçülen şeyin gerçekten de ölçmek istediğimiz veya ölçmeye çalıştığımız şey olup olmadığının bir göstergesidir.
  7. 7. Neden Pazarlama Araştırması  Potansiyel tüketicileri tanımlamak  Var olan tüketicilerini anlamak  Gerçekçi hedefler koymak  Efektif stratejiler kurmak  Problemi tanımak ve çözüm üretmek  İş/Marka potansiyelini belirlemek
  8. 8. Pazarlama Araştırmasını Kim Yapar Şirket İçi  Pazarlama Araştırması Departmanı  Pazarlama Araştırması Ekibi Şirket Dışı (OUTSOURCE)  Pazarlama Araştırması Şirketleri  Firmalar  Mal üreten  Hizmet üreten  Perakendeci  Toptancı
  9. 9. Pazarlama Araştırmasına Ne Zaman İhtiyaç Duyulur  Pazarlama araştırmalarına duyulan ihtiyaç dört faktöre bağlanmıştır. Bunlar;  Zaman kısıtı  Verinin elde edilebilirliği  Verilecek kararın özelliği  Maliyete kıyasla araştırma bilgisinin değeri
  10. 10.  Zaman Kısıtı; Verilecek kararların hemen verilmesi gerektiğinde araştırma yapacak zaman olmayabilir. Dolayısıyla verilecek kararlar araştırma yapılmadan, yeterli bilgi olmadan verilebilir.  Verinin Elde Edilebilirliği; ‘Araştırma ihtiyaç duyulan bilgiyi sağlayabilecek midir?’ Bu soruya verilen cevap hayır ise, araştırma yapılmaz.  Verilecek Kararın Özelliği; Araştırmanın değeri, verilecek kararın özelliğine göre değişir. Rutin, taktik kararlar önemli bir yatırım gerektirmediğinden araştırma için harcama yapmayı gereksizleştirir.  Maliyete Kıyasla Araştırma Bilgisinin Değeri; ‘Sağlanan bilgi, harcamaları haklı çıkaracak derecede karar vermeyi kolaylaştıracak mıdır?’ sorusuna verilen cevap araştırma ihtiyacı olup olmadığını ortaya koyacaktır.
  11. 11. Pazarlama Araştırması Yöneticiye Ne Sağlar  Pazarlama faaliyetleri için yeni fikirler sağlar  Pazarlama faaliyetlerinin değerlendirilmesinde yardımcı olur  Performans ve amaçların karşılaştırılmasında yardımcı olur  Pazarlama ve pazarlama süreci anlayışının geliştirilmesinde yardımcı olur.
  12. 12. Pazarlama Araştırması Türleri 1. Probleme Bakışlarına Göre Pazarlama Araştırması Türleri Uygulamalı Araştırma; tüm pazarlama araştırmalarının amacı, yönetimin karar almasını kolaylaştırmak için belirsizliği azaltmaktır. Tüm bunlara uygulamalı araştırmalar denir. Temel Araştırma; bilginin sınırlarını genişletmeyi amaçlar. Herhangi bir pragmatik problemle ilgilenmez. Mevcut herhangi bir teoriyi teyit etmede ya da bir kavram konusunda daha ayrıntılı bilgi edinme amacı güder.
  13. 13. 2. Amaçlarına Göre Pazarlama Araştırması Türleri Keşfedici Araştırmalar; bir problemin genel tabiatını ya da iç yüzünü, muhtemel karar alternatiflerini ve konuyla ilgili değişkenleri keşfetmeye çalışır. Tanımlayıcı Araştırmalar; çok geniş alanı kapsar. Amacı, pazar çevresiyle ilgili doğru ve tam bilgiler elde etmektir. İlliyet Araştırması; illiyet araştırmaları iki değişken arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini ele alan araştırmalardır.
  14. 14. Pazarlama Araştırması Süreci  Birinci Aşama: Ön Hazırlık  Konunun geçmişi  Araştırmanın amacı  Araştırmanın yargılanması  İkinci Aşama: Araştırmanın Tasarımı  Problem ve/veya fırsatın tanımlanması  Araştırma taslağının hazırlanması  Araştırma yönteminin seçimi  Örnekleme yönteminin seçimi  Üçüncü Aşama: Araştırma Uygulanması  Verilerin toplanması  Verilerin tasnifi  Verilerin analizi  Bulguların yorumu  Raporun hazırlanması  Sonuçların uygulanması ve izlenmesi
  15. 15. Birinci Aşama: Ön Hazırlık 1. Konunun Geçmişi: Bir araştırmanın bilimsel olabilmesi ve en az masrafla tamamlanabilmesi için bu konuda yapılmış benzer çalışmaların olup olmadığını, varsa nasıl yapıldığını tespit etmek gerekir. Buna literatür taraması da denir. 2. Araştırmanın Amacı: Yapılan araştırmaların yararlı ve sonuçlarının kalıcı olması isteniliyorsa, yapılan araştırmaların açık bir amacının olması gerekir. 3. Araştırmanın Yargılanması: Yapılan araştırmalar bir yarar getirmeli ve bir problemi çözmeye ya da bir fırsatı değerlendirmeye katkıda bulunmalıdır.
  16. 16. İkinci Aşama: Araştırmanın Tasarımı 1. Problem ve/veya Fırsatın Tanımlanması: Problemin tanımı hayati derecede önemlidir. Çünkü araştırmada atılan ilk somut adımdır. Yapılan doğru bir teşhis, tedavinin yarısı demektir. 2. Araştırma Taslağının Hazırlanması: Bir araştırmanın amaçları mutlaka yazılı hale getirilmelidir. Plan, pazarlama araştırmasının bütün basamaklarını tek tek tanımlamalı ve ayrıntılı bir şekilde açıklamalıdır. 3. Araştırma Yönteminin Seçimi: Verilerin nasıl toplanacağının belirlenmesidir. Birincil verilerden mi yoksa ikincil verilerden mi yararlanılacağının belirlenmesidir. 4. Örnekleme Yönteminin Seçimi: Örnekleme bir ana kütleden, örnek birimlerin sistematik ve objektif bir şekilde seçilmesidir.
  17. 17. Üçüncü Aşama: Araştırmanın Uygulanması 1. Verilerin Toplanması: Veriler araştırmanın mahiyetine göre, farklı alanlardan toplanabilir. Veri toplama işlemi özellikle veri toplama konusunda hizmet veren uzman firmalar tarafından yapılmaktadır. 2. Verilerin Tasnifi: Toplanan verilerin tasnifi artık bilgisayar programları tarafından yapılmaktadır. Bu alanda Excel, SPSS gibi programlar yaygın olarak kullanılmaktadır. 3. Verilerin Analizi: Veriler programlar yardımıyla analiz edilerek çıkan sonuçlara göre sentez ve yorumların yapılması sağlanır. 4. Bulguların Yorumu: Bulgular araştırmanın ana gövdesini oluşturur ve araştırma raporunun genelde en uzun ve önemli kısmıdır. 5. Raporun Hazırlanması: Araştırma sürecinin son halkasıdır. Rapor içindekiler, giriş, araştırmanın konusu, amacı, önemi, araştırmada kullanılan örnekleme ve analiz yöntemleri hakkında bölümler halinde bilgi verilir. Bulgular, sonuç ve önerilerle son bulur. 6. Sonuçların Uygulanması ve İzlenmesi: Araştırmada elde edilen sonuçlar pazarlama yönetici tarafından yürürlüğe geciktirilmeden konulmalıdır.
  18. 18. Pazarlama Araştırmasında Başlıca Veri Toplama Metotları Birincil Veri;  Birincil veri kaynakları işletmelerin bilgi almak üzere doğrudan başvurdukları kaynaklardır. Yapılacak bir pazarlama araştırması sonuçlarının işletme yönetimleri tarafından doğru yorumlanabilmesi için aynı konuda yapılmış olan araştırmalarla karşılaştırılmasının yapılması gerekmektedir. Bu karşılaştırmanın yapılabilmesi için, farklı pazarlarda yapılan birincil kaynak araştırmalarının birbirleri ile aynı temelde benzerliği veya eşitliği gerekmektedir. Birincil Verileri Elde Etme Yöntemleri  Gözlem  Deney  Anket  Kişisel anket veya yüz yüze görüşme (mülakat usulü)  Telefonla anket  Mektupla (postayla) anket  İnternet üzerinden (e-postayla) anket
  19. 19. Birincil verilerin avantajları:  Bilgilerin eski ve yanlış olma olasılığının az olması  Özel amaca göre toplandığında, ihtiyaçlara tam ve direkt olarak cevap vermesi  Bilgi araştırmacının kendisi tarafından toplandığında, anket formu vb. düzenlemelerin istenildiği şekilde yapılabilmesi. Birincil verilerin dezavantajları:  Zaman, emek ve masraf yükünün ağır olması  Yetenekli uzman araştırmacı bulmanın zor olması
  20. 20. Gözlem Metodu  Gözlem metodunun esasını , çalışma konusu olaylara hiçbir müdahalede bulunmadan, onları gözlemek suretiyle veri sağlamak oluşturur.  Uygulamada yapılan iş, ilgili kişilerin davranışlarını gözlemleme ve birtakım gözlem kayıt formlarına anında kaydetmektir.  Anket yöntemine göre daha sağlıklı bilgiler sağlar  Uygulama alanı sınırlıdır. Çünkü bu yöntemle sadece fiziksel olaylar ve cevaplayıcıların davranışları hakkında bilgi sağlanabilir.  Cevaplayıcıların güdülerine, psikolojik özelliklerine ve alışkanlıklarına ilişkin bilgiler sağlanamaz.
  21. 21. Deney Metodu  Bu metot ; kontrol edilen bir ortama belirli uyarıcıların verilmesini ve bu uyarıcıların sistemli bir şekilde değiştirilmesine dayanır .  Deney metodu ; sebep-sonuç ilişkilerini saptamaya yönelik araştırmalar için en uygun metottur .
  22. 22. Anket Metodu  Birincil veri toplamada en çok kullanılan metottur.  Araştırma konusu olan ana kitleyi temsil eden cevaplayıcı grubuna sözlü veya yazılı sorular yöneltme anket metodunun temelini oluşturur.  Anket metodu ile veriler genellikle daha çabuk ve daha az masrafla toplanabilir.  İletişim aracına göre anket dört şekilde uygulanabilir:  Kişisel anket veya yüz yüze görüşme (mülakat usulü)  Telefonla anket  Mektupla (postayla) anket  İnternet üzerinden (e-postayla) anket
  23. 23. İkincil Veri  İkincil veri, daha önce başka bir amaç için toplanmış hazır bilgilerden ibarettir.  Araştırmayı yapan kimseden başka kişi veya kurumlarca, kendi amaçları için daha önce toplanmış verilerdir.  Araştırmacı için hazır durumda ve kolay elde edilebilen kaynaklardır.  İkincil veri kaynakları ikiye ayrılır: İşletme içi kaynaklar: işletmenin normal faaliyetleri için tuttuğu çeşitli kayıt ve belgelerdir (bilanço, kar ve zarar hesapları, satış kayıtları vb.). İşletme dışı kaynaklar: işletme dışındaki resmi ve özel veri kaynaklarıdır.  Devlet Planlama Teşkilatı, Türkiye İstatistik Kurumu, Bakanlıklar, Merkez Bankası, Dünya Bankası, IMF, Birleşmiş Milletler ve yan kuruluşlar vb.  İşletme dışı özel kaynakların başlıcaları, Ticaret Odaları, Sanayi Odaları, büyük bankalar vb. Avantajları:  Çabuk elde edilirler  Maliyeti çok düşüktür Dezavantajları:  Genel olarak tüm ihtiyaç duyulan bilgiyi sağlayamazlar.  Bilgiler eski, taraflı ya da toplanma amaçları farklı olabilir  Kavram tanımlarında değişiklikler olabilir  Farklı ölçüm birimleri kullanılabilir  Verinin doğruluğunu test edecek bilgiler mevcut değildir
  24. 24. Araştırma Hataları  Sistematik hatalar  Cevap vermeme hatası  Cevap hatası  Bilerek yanıltma  Bilmeyerek yanlış cevaplama  Her şeye evet deme hatası  Uç nokta hatası  Görüşmeci hatası  Etkide kalma hatası  Sosyal beğenilirlik hatası  Yönetsel hatalar  Veri süreçleme hatası  Örneklem seçme hatası  Mülakatçı hatası  Mülakatçı aldatmasıdır
  25. 25. Pazarlama Araştırması Kararlarını Etkileyen Faktörler Pazarlama araştırmasına başvurma kararını etkileyen faktörler şu şekilde sıralanabilir;  Araştırma bir merakı gidermek ya da bilinen bir sonucu teyit etmek için yapılmamalıdır.  Araştırılan bilginin türü ve tabiatı iyi tanımlanmalıdır.  Zamanlama iyi yapılmalıdır.  Araştırma kaynakları belirli olmalıdır.  Maliyet-fayda analizi yapılmalıdır.
  26. 26. Pazarlama Araştırması Getirisi Araştırma sadece verecekleri kararlarda belirsizlikleri ve dolayısıyla riski azaltarak yöneticilere yardımcı olur. Araştırma sonuçları karar değildir. Bunların yorumlanmasıyla elde edilen bilgiler, yöneticinin karar vermesinde yardımcı olur. Sonuçta bu karar doğru da olabilir, yanlış da olabilir. Araştırma problemlere çözüm veya yeni stratejiler üretmez. Dolayısıyla araştırma hiçbir zaman başarıyı garanti edemez. Başarı, araştırma sonucuna göre verilecek yönetici kararının doğruluğuna bağlıdır. Araştırmanın gerçek değeri uzun vadede anlaşılır.
  27. 27. Pazarlama Araştırmalarının Faydaları  Pazarlama problemlerinin varlığını ve onları yaratan faktörleri ortaya çıkarır  Alınacak kararların riskini azaltır ve rasyonelliği sağlar  Yönetimin ihtiyaç ve isteklerini öğrenmesini böylece üretilen mal ve hizmetlerle talep arasında uygunluğu sağlar  Yeni mamul ve piyasalar ile, mevcut mamuller için yeni kullanım imkanlarının keşfini ve böylece satışların artmasını sağlar  Satış faaliyetlerinde başarı derecesini ve yetersizlikleri belirleyip, etkinliği arttırmaya yardımcı olur  Mal ve hizmetlerle ilgili tüketici tercihleri için veri sağlayıp teknik araştırmayı yönlendirir  Uygulanan pazarlama metotlarının etkinliğini ölçmek ve en uygun metotların seçilmesini sağlamakla pazarlama masraflarından tasarrufa olanak verir.
  28. 28. Pazarlama Bilgi Sistemi
  29. 29. Giriş  Pazarlama bilgi sistemi konusuna girmeden önce veri ve enformasyon(bilgi) kavramları arasındaki farkın açıklanması yararlı olacaktır.  Veri; basit bir ifadeyle, istatistikler, gerçekler veya bir olayın ölçülmüş kaydıdır. Örneğin bir beyaz eşya firmasının raporlarında geçen ay 1250 adet satış yapıldığı yazıyorsa bu bir veridir.  Enformasyon; karar verme sürecinde karar vericiye yardımcı olacak şekilde verilmiş olan gerçekler bütünüdür. Örneğin raporda satışların geçen aya göre %12 arttığı yazıyorsa bu bir bilgidir.
  30. 30. Bilgi Neden Önemlidir  İşletmelerin kısa ve uzun vade hedeflerine ulaşmalarının doğru, tam ve zamanlı bir iş bilgisine sahip olma ve bu bilgileri kullanma etkinliği ve becerilerine bağlı olduğu su götürmez bir gerçektir. Rekabetin artmasıyla birlikte bilginin değeri daha da fazla artmaktadır.  İş dünyasına bilgi sağlayan D&B’ye göre iş dünyası bilgisini kullanan işletmelerin kullanamayanlara oranla %40-50 daha hızlı büyüdüklerini ortaya koymaktadır. Outsell Inc.’e göre ise işletmelerin iş dünyası bilgisini kullanmak için kişi başına ortalama $250’lık bir harcama yaptığını ortaya koymaktadır.
  31. 31. Pazarlama Bilgi Sistemi Nedir  Stanton ve Futrell’e göre ‘Pazarlama bilgi sistemi, bir işletmenin pazarlama ile ilgili kararlarının alınmasına yardımcı olacak bilgilerin toplanması, işlenmesi, saklanması ve gerektiğinde kullanılmak üzere tekrar geri çağırmaya imkan tanıyan bir gelecek odaklı ve süregelen bir yapı’ olarak tanımlamaktadır.  Kotler ve arkadaşları ise PBS’yi ‘ pazarlama karar vericilerine ihtiyaç duyulan doğru ve zamanlı bilgilerin toplanması, tasnifi, analizi, değerlendirilmesi ve dağıtımını sağlayan kişiler, teçhizat ve süreçlerden meydana gelen bir sistem olarak tanımlamaktadır’.
  32. 32. Pazarlama bilgi sistemine duyulan ihtiyacın artmasının önemli nedenleri  İşletmelerin uluslararası pazarlara açılma zorunluluğu  Tüketici ihtiyaçlarından tüketici isteklerine geçiş ve rekabetin küreselleşmesi  Fiyat dışı rekabetin giderek öneminin artması  Ürün hayat seyrindeki kısalmalardan kaynaklanan daha hızlı ve kısa sürede tepki verme gereği  Karmaşıklaşan ve kapsam olarak genişleyen pazarlama faaliyetleri  Azalan hammadde ve kaynakların daha ekonomik ve etkin kullanılma zorunluluğu  Artan ürün tercihleri sonrasında müşterileri memnun etmenin giderek zorlaşması
  33. 33. Pazarlama Bilgileri:  İçsel Bilgiler: Satış raporları, satış analizleri, satışla ilgili maliyet analizleri.  Dışsal Bilgiler: Pazar büyüklüğü ve yapısı, trendler, fırsat ve tehditler.  Durum Bilgileri: İç ve dış bilgilerin kullanılmasıyla elde edilir. Örneğin satış rakamları ile rakiplerin satış rakamları aynı anda ele alınarak kararlaştırılabilir.  Karar Bilgileri: Verilerin istatistiki ve matematiksel olarak analiz edilmesi sonucu elde edilir.  Tahmin Bilgileri: Elde edilen verilerden trend oluşturularak sonraki dönemlere yönelik tahminler yaratır. “Pazarlama araştırması, pazarlama bilgi sisteminin bir alt sistemidir.”
  34. 34. Veri Türleri  Birincil (Temel) Araştırma: Bir müşteri ya da işletmenin kullanımı için özel olarak ilk elden gerçekleştirilir.  İkincil Araştırma: Daha önce başkalarının gerçekleştirdiği araştırma sonuçlarından oluşur.  Kantitatif (Nicel) Araştırmalar: Sayısal verilerin ve hesaplamaların kullanıldığı araştırmalardan oluşur.  Kalitatif (Nitel) Araştırmalar: Tüketicilerin duygu, düşünce ve algılamalarına ilişkin araştırmalardan oluşur.  Toplanabilecek Veriler:  Algılamalar  Tutumlar  Değerler  İnançlar  İhtiyaç ve istekler
  35. 35. Pazarlama Bilgi Sistemi Unsurları Pazarlama bilgi sistemi dört unsurdan oluşur.  İç raporlama sistemi  Pazarlama istihbaratı  Pazarlama karar destek sistemi  Pazarlama araştırması
  36. 36. İç Raporlama Sistemi  İç raporlama sistemi sipariş formları, faturalar, envanter bilgileri, stok bilgileri, müşteri bilgileri, satış raporları, muhasebe kayıtları gibi firma içi raporlardan oluşur.
  37. 37. Pazarlama İstihbarat Sistemi  Pazarlama istihbarat sistemi pazarlama çevresinde, özellikle mevcut ve olası rakipler ve müşterilerle ilgili yaşanan gelişmelerin takip edilmesi; dış çevrede yaşanan veya yaşanmasın beklenen değişimlerin izlenmesi ve bu konudaki bilgilerin değerlendirilmesi sürecinden oluşur.
  38. 38. Karar Destek Sistemleri  Karar destek sisteminin temel görevi, uygun pazarlama bilgilerinin makul detaylarda toplanarak karar vericilerin erişebileceği şekilde tasarlanmasıdır. Karar destek sistemi, yöneticilere karar vermeden önce çeşitli alternatiflerin sonuçlarını tahmin etme şansı verir.
  39. 39. Pazarlama Araştırma Sistemi  Pazarlama araştırması sistemi, firmanın belirli zamanlarda karşılaştığı özel problemlere çözüm üretmek amacıyla bilgi toplaması, analiz etmesi ve değerlendirmesi sürecinden oluşur.
  40. 40. Sonuç olarak
  41. 41. Pazarlama Araştırması ile Pazarlama Bilgi Sistemi Arasındaki Farklılıklar  Pazarlama bilgi sistemi planlama ve kontrol amacıyla sürekli bir bilgi akışıyla uğraşırken pazarlama araştırması özel bir amaca hizmete eder.  PBS, problemlerin önlenmesi ile ilgilenirken pazarlama araştırması problemlerin çözülmesi ile ilişkilidir.  PBS iç ve dış bilgi kaynaklarını kullanırken, pazarlama araştırması genel olarak örgütün dış kaynaklarını kullanır.  Pazarlama araştırması PBS’nin elemanlarından biridir.  Pazarlama araştırmasında elde edilen bilgiler PBS’de daha sonraki kullanımlar için depolanır.
  42. 42. Kaynakça  Altunışık, R., Torlak, Ö. ve Özdemir, Ş. (2012). Modern pazarlama. İstanbul: Değişim Yayınları  Eser, Z. ve Korkmaz, S. (2011). Pazarlamaya giriş. Ankara: Siyasal Kitabevi  Gegez, A.E. (2010). Pazarlama araştırmaları. İstanbul: Beta Yayıncılık  Kavak, B. (2008). Pazarlama araştırmaları tasarım ve analiz. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları  Nakip, M. (2004). Pazarlama araştırmalarına giriş (SPSS Destekli). Ankara: Seçkin Yayıncılık  http://www.pazarlamaturkiye.com/p982/ (Erişim Tarihi: 20.10.2014)  http://notoku.com/pazarlama-bilgi-sistemi-ve-pazarlama- arastirmasi/ (Erişim Tarihi: 20.10.2014)  http://tr.wikipedia.org/wiki/Pazarlama_bilgi_sistemi (Erişim Tarihi: 20.10.2014)

×