Güneşten gelen güç dış kuvvetler 1

5,509 views

Published on

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
5,509
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
55
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Güneşten gelen güç dış kuvvetler 1

  1. 1. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comMehmet Ali ERCANBalıkesir Merkez G.M.Bolluk Anadolu Lisesi Coğrafya ÖğretmeniBu Sunu En İyi Ofis 2007 Yüklü Bilgisayarlarda Görüntülenir
  2. 2. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comDış KuvvetlerEnerjisini Güneş’ten alan, yeryüzünüaşındırma, taşıma, biriktirme yoluylaşekillendiren kuvvetlere DIŞ KUVVETLER denir2
  3. 3. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comDış KuvvetlerAŞINDIRMA TAŞIMA BİRİKTİRME3
  4. 4. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAŞINDIRMA ŞEKİLLERİBİRİKTİRME ŞEKİLLERİAŞINDIRMAİLEBİRİKTİRMEİLE4
  5. 5. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comÇöllerde RÜZGAROrta Kuşakta YAĞMURBUZULLARSoğuk İklimlerde5
  6. 6. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com
  7. 7. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comRüzgarın etkisiRüzgarın hızınaArazinin kullanım şeklineArazinin yapısınaNem miktarınaTaşıdığı materyallerin büyüklüğüne14253Bitki örtüsüne6Göre farklılık gösterirRüzgarın doğrudan etkisi kurak ve yarı kurak iklimbölgelerinde görülür. Çöller bu alanların başında gelir7
  8. 8. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com8
  9. 9. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com9
  10. 10. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comRüzgar Aşındırması10
  11. 11. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Mantarkaya11
  12. 12. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Mantarkaya (Timna National Park, İsrail)12
  13. 13. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com13
  14. 14. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com14
  15. 15. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com15
  16. 16. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com163. Şahitkaya (Goblin Vadisi State Park, Utah)Üst üste tortulanan farklı dirençteki tabakalarınrüzgarlar tarafından aşındırılması ile oluşur
  17. 17. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com3. Şahitkaya (Goblin Vadisi State Park, Utah)17
  18. 18. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com4. Yardang18
  19. 19. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com4. Yardang (Xinjiang Province, Çin’in Batı Bölgesi)19
  20. 20. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com20
  21. 21. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com21
  22. 22. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com22
  23. 23. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Kumul23
  24. 24. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. BarkanHilal şekilli kumullardır24
  25. 25. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com25
  26. 26. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Barkan26
  27. 27. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com3. Lös27
  28. 28. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com
  29. 29. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comYüzey sularınıneğimli bir yatakiçinde toplanıpakmasıylaakarsu oluşur.29
  30. 30. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comYeryüzünün şekillenmesinde en büyük paya sahip dışgüç akarsulardır. Karaların %71’inde etkili olurlar30
  31. 31. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsuların küçüklerine dere, çay, öz, su;büyüklerine ise ırmak veya nehir denir.31
  32. 32. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com32
  33. 33. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com• Akarsu kaynağı: Akarsuyundoğduğu yerdir.• Akarsu ağzı: Akarsuyunherhangi bir denize veya göledöküldüğü yerdir.• Akarsu yatağı: Kaynaklaağız arasındauzanan, akarsuyun içindenaktığı çukurluktur.33
  34. 34. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com• Sürekli akarsu:Yatağında her zaman subulunduran akarsudur.• Geçici akarsu:Yatağında her zaman subulundurmayan, bazenkuruyan akarsudur.34
  35. 35. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com• Yukarı Çığır: Akarsuhavzasının kaynağa yakınkısmı• Aşağı Çığır: Akarsuhavzasının ağıza yakınkısmı• Orta Çığır: Akarsuhavzasının yukarı ve aşağıçığır arasındaki kısmı35
  36. 36. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com• Akarsu hızı:• Hız çizgisi:36
  37. 37. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAKIŞHIZIEğimSu miktarıYatakgenişliğiYük miktarıBitkiörtüsüKayaçlarıngeçirgenliği37
  38. 38. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com• Akarsu havzası: Birakarsuyun bütün kollarıylabirlikte sularını topladığıve faaliyet gösterdiğialanlardır.• Eğerakarsular, topladıklarısuyu denizeulaştırabiliyorsa, böyleakarsuların havzası AÇIKHAVZAdır.38
  39. 39. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsular topladıkları suyudenizeulaştıramıyorsa, karaiçinde bir göledökülüyorsa veya yeraltına sızıyorsa, bu türakarsuların havzasıKAPALI HAVZAdır.39
  40. 40. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comSu bölümü çizgisiİki akarsu havzasını birbirinden ayıran sınırdır.Genellikle dağların doruk noktalarındangeçerler.40
  41. 41. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu ağı (Akarsu drenajı)• Akarsu havzası, içindekikollarıyla birlikte bir ağoluşturur. Buna akarsu ağı(drenajı) denir.• Havzanın eğimi, yapıyıoluşturan taşların cinsi vetabakaların özelliklerinegöre, değişik tipte akarsudrenajları oluşur.41
  42. 42. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu debisi (akımı)Bir akarsuyun belli bir kesitinde bir saniyedegeçen su miktarına akım (debi) adı verilir vem3/sn olarak ölçülür.42
  43. 43. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkımı etkileyen faktörlerYağış miktarıBuharlaşma miktarıHavzanın genişliğiKaynağın büyüklüğüZemin özelliğiBitki örtüsü43
  44. 44. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu rejimi44
  45. 45. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comDüzenli rejim45
  46. 46. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comDüzensiz rejim46
  47. 47. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu rejimini etkileyen faktörlerAkarsuRejimiYerşekilleriiklimBitkiörtüsüJeolojikyapıİnsan47
  48. 48. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com48
  49. 49. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu AşındırmasıKimyasalAşındırmaFizikselAşındırmaAKARSUAŞINDIRMASI49
  50. 50. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu Aşındırması50
  51. 51. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comSuda eriyebilen kayaçların akarsu yatağındaeritilmesiyle oluşan aşındırmadır51
  52. 52. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comFiziksel(Mekanik) Aşındırma• Akarsuların, eğime bağlı olarak kazandıklarıgüçle, içlerindeki materyallerle birlikte yatağındakikayaları parçalayarak aşındırmasıdır.• Akarsular genelde fiziksel yolla aşındırma yaparlar.52
  53. 53. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comTaban(Kaide) seviyesi• Akarsular aşındırmalarını• derine,• yana ve• geriye doğru yaparlar.• Hiçbir akarsu yatağını deniz seviyesinin daha altınakadar ışındıramaz.• Bu seviyeye TABAN SEVİYESİ denir.53
  54. 54. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Derine aşındırmaAkarsuların yatağını düşey doğrultudaışındırarak, deniz seviyesine indirmeyeçalışmasıdır.54
  55. 55. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Geriye aşındırma• Akarsuyun yatağını ağızkısmından kaynağa doğruaşındırmasıdır.• Geriye doğru aşındırmaile akarsular, çevredekiküçük akarsuları kollarıylabirlikte kendisine bağlar.Buna AKARSU KAPMASIveya kapma denir.55
  56. 56. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com3. Yana aşındırmaAkarsuların içlerindeki materyallerlebirlikte, eğimin azaldığı yerde salınımlaryaparak, yanlara çarpması sonucu meydanagelen aşındırmadır.56
  57. 57. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comDenge profili• Akarsu, çeşitli şekillerde aşındırarak yatağınıneğimini giderek azaltır. En sonunda akarsu yatağıdeniz seviyesine yakın ve çok az eğimli bir profilkazanır ki buna DENGE PROFİLİ denir.57
  58. 58. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comDenge profiline ulaşmış bir akarsuda• Yatak eğimi azalmıştır.• Akış hızı azalmıştır.• Aşındırma gücü azalmıştır.• Enerji üretimi için elverişsizdirler.• Üzerinde ulaşım ve taşımacılık yapılabilir.58
  59. 59. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAşındırmayı etkileyen faktörlerARTTIKÇASu miktarıYük miktarıYatak eğimiAkış hızıAŞINDIRMAARTARSERTLEŞTİKÇEZemin yapısıAŞINDIRMAAZALIR59
  60. 60. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com60
  61. 61. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com61
  62. 62. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAKARSUAŞINDIRMAŞEKİLLERİVADİÇENTİKBOĞAZASİMETRİKKANYONTABANLIÇAĞLAYANDEV KAZANIPERİBACASIKIRGIBAYIRPLATOPENEPLEN 62
  63. 63. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. VadiAkarsuyun akışa geçtiği, eğime bağlı olarak inişgösteren oluklara vadi denir63
  64. 64. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.coma. Çentik vadiAkarsular, dik yamaçlardahızlı akarak derine doğruaşındırmalar sonucuçentik vadileri (V şekillivadileri) meydana getirir.64
  65. 65. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com65
  66. 66. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comb. Boğaz vadiAkarsular, sıradağlarıenine keserek boğazvadileri meydanagetirir.66
  67. 67. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comb. Boğaz vadi67
  68. 68. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comc. Asimetrik vadiAkarsular vadinin dirençli kesimlerini az, dirençsizkesimlerini çok aşındırarak asimetrik vadiler oluşturur.68
  69. 69. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comd. Kanyon vadiYatay tortultabakalarınbulunduğuyerlerdeakarsular, yataklarını derinedoğruaşındırarakkanyon vadi adıverilen şekillermeydana getirir.69
  70. 70. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comd. Kanyon vadi70
  71. 71. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.come. Geniş tabanlı vadiAkarsular, eğimin azaldığı yerde yatağını yanadoğru aşındırarak geniş tabanlı vadilerimeydana getirir.71
  72. 72. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Çağlayan ve ÇavlanAkarsular yataklarındaki gevşekmalzemeleri çabuk, sert vedirençli kısımları daha geçaşındırırlar. Böylece çağlayan yada çavlan(şelale) oluşur.72Muradiye-Van
  73. 73. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Çağlayan ve ÇavlanÜlkemizdeki entanınmışları, ManavgatÇağlayanı ileDüden, Muradiye veGürlevik şelaleleridir.73Muradiye-VanDüden-Antalya
  74. 74. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com3. Dev kazanıÇağlayanlarda yüksekten düşen suların çarptığıyeri aşındırmasıyla oluşmuş çukurluklaradev kazanı denir.74
  75. 75. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com3. Dev kazanı75Muradiye-Van Kurşunlu-Antalya
  76. 76. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com4. PeribacasıVolkanik bölgelerde bulunan tüflerin sel sularıtarafından aşındırılmasıyla peri bacaları meydanagelir.Bazı peri bacalarının üzerinde sert kayaçlardanoluşan şapka görünümlü kısımlar bulunur.76
  77. 77. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com4. PeribacasıTürkiye’de Nevşehir, Ürgüp, Göreme, Avanosçevresinde yaygındır77
  78. 78. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com4. Peribacası78
  79. 79. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com5. Kırgıbayır (Badlands)Yarı kurak iklimbölgelerinde, selsularının bitkiörtüsünden yoksuneğimli yamaçları dilikdilik aşındırmasıylaoluşurlar.Türkiye’de, İç Anadoluve Güneydoğu Anadolubölgelerinde yaygındır.79
  80. 80. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com5. Kırgıbayır (Badlands)80
  81. 81. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com81
  82. 82. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com6. PlatoAkarsular tarafından derin vadilerle parçalanangeniş düzlükler PLATO olarak adlandırılır.82
  83. 83. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com6. Plato83
  84. 84. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com7. Peneplen (Yontukdüz)Akarsuların aşındırmasının son safhasındaortaya çıkan, deniz seviyesinde hafif dalgalıdüzlüklerdir.84
  85. 85. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com85
  86. 86. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsuların biriktirme yapabilmesi için;Yatak eğimin azalmasıAkarsu akış hızının azalması,Suyun miktarının azalması,Akarsu yükünün artması,86gereklidir.
  87. 87. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu Birikim ŞekilleriAKARSUBİRİKTİRMEŞEKİLLERİBİRİKİNTİ KONİSİBİRİKİNTİ YELPAZESİDAĞ ETEĞİ OVASIDAĞ İÇİ OVASIDELTAIRMAK ADASI87
  88. 88. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Birikinti Konisi ve Yelpazesi• Dağ yamaçlarından düzlüğe inen akarsular, taşıdıklarımateryalleri eğimin azaldığı yerlerde yarım koni şeklindebiriktirirler. Bunlara BİRİKİNTİ KONİSİ denir.• Birikinti konisinin genişlemesi ile birikinti yelpazesioluşur.88
  89. 89. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com891. Birikinti Konisi ve Yelpazesi
  90. 90. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Dağ Eteği OvasıDağ eteğinde, eğimin azaldığı yerlerde meydanagelen birikinti konileri ve yelpazelerinin zamanlayanlara doğru büyüyerek birleşmeleri sonucuoluşan ovalardır.90
  91. 91. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Dağ Eteği Ovası91
  92. 92. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com3. Dağ İçi Ovası92
  93. 93. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com4. Taban Seviyesi Ovası93Akarsuların denize yaklaştıkları yerlerde taşıma gücüazdır. Böyle yerlerde akarsular, taşıdıklarımalzemeleri biriktirirler ve ova yüzeyini alüvyal dolgualanı haline getirirler. Böyle oluşan düzlüklere TABANSEVİYESİ OVASI veya alüvyal taşkın ovası denir.
  94. 94. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com5. Delta OvalarıAkarsuların taşıdıklarımalzemeleri, denizedöküldüğü yerdebiriktirmesisonucu, üçgenebenzeyen düzlüklermeydana gelir. Bunlaradelta ovası adı verilir.94
  95. 95. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com5. Delta Ovaları95
  96. 96. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com5. Delta Ovaları96
  97. 97. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comAkarsu yükünün fazla olması,Kıyının sığ olması,Kıyıda güçlü akıntıların olmaması,Gel - git genliğinin az olması gereklidir.Delta ovalarının oluşabilmesi için,97
  98. 98. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com6. Irmak AdasıAkarsu eğiminin azaldığı ve yatağın genişlediğiyerlerde, taşınan alüvyonlar ve kumlar küçükadacıklar şeklinde biriktirilir. Bunlara IRMAKADASI(kum adacıkları) denir.98
  99. 99. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com6. Irmak Adası99
  100. 100. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com100
  101. 101. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Menderes (Büklüm)101Akarsuların, eğimlerinin azaldığı yerlerde kıvrılarakakarlar. Hem aşındırma, hem de biriktirmesonucunda, bu kıvrımlar daha da genişleyerekmenderesleri oluştururlar.
  102. 102. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com1. Menderes (Büklüm)102
  103. 103. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comMenderesler oluşturan bir akarsuyun;• Yatak eğimi azalmıştır.• Akarsu hızı azalmıştır.• Uzunluğu artmıştır.• Aşındırma gücüazalmıştır.• Biriktirme faaliyetleriyaygındır.103
  104. 104. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.com2. Taraça (Seki)104
  105. 105. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comTaraça Oluşumu105
  106. 106. mehmetaliercan@hotmail.com www.cografya.biz www.cografyakulubu.comKaynaklarKomisyon, Coğrafya 9 MEB Ders Kitabı, İstanbul 2007M. Köroğlu- S. Köroğlu, 9. Sınıf Coğrafya, Esen Yayınları, Ankara, 2007Komisyon, ÖSS Coğrafya, Güvender Yayınları, Ankara, 2008Doğu Ateş, 9. Sınıf Coğrafya, Ekip Yayınları, Ankara, 2008Cumhur ABAY, ÖSS Coğrafya, Esen yayınları, Ankara 2006Prof. Dr. İ. ATALAY, İ. TOLUNAY, B. SEYMAN, Coğrafya 9, FarklıYayıncılık, İstanbul 2006Prof. Dr. Reşat İZBIRAK, Coğrafya Terimleri Sözlüğü, MEBBasımevi, İstanbul 1992Akademedia 99 Bilgisayar Destekli Eğitim Paketi, Sebit, 1998Muhtelif İnternet Kaynakları

×